Səyahətçilərin ənənəvi marşrutlardan kənara çıxaraq tarix və mədəniyyətlə daha dərindən tanış olmağa marağı artır. Türkiyə isə Anadolunun müxtəlif bölgələrində qorunan qədim şəhərləri, arxeoloji abidələri və sivilizasiya izləri ilə bu baxımdan zəngin imkanlar təqdim edir. UNESCO-nun Ümumdünya İrs Siyahısında yer alan Hattuşa da belə məkanlardan biridir.

Çorum vilayətinin Boğazkale rayonunda yerləşən Hattuşa Het İmperiyasının qədim paytaxtı olub. Şəhər UNESCO-nun Ümumdünya İrs Siyahısına daxil olmaqla yanaşı, “Dünya Yaddaşı” proqramı çərçivəsində tanınan 30 mindən çox gil lövhədən ibarət zəngin arxivə malikdir. Bu sənədlər Tunc dövrünün siyasi, sosial və mədəni həyatı barədə mühüm məlumatlar verir.

Hattuşada arxeoloji tədqiqatlar bu gün də davam edir. Son qazıntılar zamanı eramızdan əvvəl IV əsrin sonu – III əsrə aid əvvəllər məlum olmayan üç qəbir aşkarlanıb. Yeni tapıntılar şəhərin Het İmperiyasının süqutundan sonra da müxtəlif dövrlərdə yaşayış məskəni kimi istifadə edildiyini göstərir. Xüsusilə yaxşı qorunmuş qəbirlərdən birində insan skeleti və bıçaq aşkarlanıb. Tədqiqatçılar bu tapıntıların qədim dəfn mərasimləri və Hattuşanın sonrakı tarixi haqqında yeni məlumatlar verəcəyini düşünürlər.

Tunc dövrünün qüdrətli sivilizasiyası

Hetlər eramızdan əvvəl XIV əsrin ortalarında Anadolunun aparıcı dövlətlərindən birinə çevrilmiş, imperiyanın ən qüdrətli dövründə əraziləri Egey sahillərindən Şimali Suriyaya qədər uzanmışdı.

Onların irsi yalnız hərbi və siyasi güclə məhdudlaşmırdı. Hetlər monumental məbədlər, saraylar və müdafiə qurğuları inşa etmiş, mürəkkəb şəhər infrastrukturu yaratmış və qədim dünyanın ən böyük mixi yazılı arxivlərindən birini formalaşdırmışdılar.

Bu irsin ən məşhur nümunələrindən biri Kadeş müqaviləsidir. Eramızdan əvvəl 1259-cu ildə Misirlə imzalanan müqavilə dünyanın məlum olan ən qədim yazılı sülh müqavilələrindən biri hesab olunur.

Hattuşada zamanın izləri

Hattuşa Aşağı və Yuxarı şəhər olmaqla iki hissədən ibarətdir. Böyük Məbəd, monumental Şirli Qapı, Kral Qapısı və Sfinks Qapısı, eləcə də Büyükkale Saray Kompleksi qədim şəhərin əsas görməli məkanlarıdır.

Səyahəti Hattuşadan kənarda yerləşən Yazılıkaya Açıq Hava Məbədi, Hetlərin mühüm şəhər mərkəzlərindən biri olan Alacahöyük və inzibati-hərbi əhəmiyyət daşıyan Şapinuva ilə davam etdirmək mümkündür.

Het sivilizasiyasının izləri ilə tanışlığı Ankaradakı Anadolu Sivilizasiyaları Muzeyi ilə də zənginləşdirmək olar. Muzeydə Anadolunun müxtəlif sivilizasiyalarına, o cümlədən Hetlərə aid zəngin artefakt kolleksiyası nümayiş etdirilir.

Hattuşaya səyahət sadəcə qədim şəhəri ziyarət etmək deyil. Bu, minilliklər əvvəl Anadoluda formalaşmış qüdrətli bir sivilizasiyanın izləri ilə addımlamaq və yeni arxeoloji kəşflərin şahidi olmaqdır.