29 sentyabr - Ümumdünya Ürək Günüdür

Həyatın tələsik addımları arasında bəzən özümüzə belə qulaq asmağa vaxt tapmırıq. Günlər bir-birini əvəz edir, qayğılar, məsuliyyətlər, sevinc və kədər insan ömrünün yoluna səpələnir. Səhər açılır, biz həyata başlayırıq, axşam düşür, yorğun halda günün sonunda dayanırıq. Biz yoruluruq, ürək isə yorulmur. O, yuxuda da, oyaqda da, sevincdə də, kədərdə də öz səssiz missiyasını davam etdirir. Hər döyüntüsü həyatımızın bir anını yaşadır, hər ritmi bizə verilmiş zamanın qiymətini xatırladır. Lakin insan çox vaxt sinəsindəki bu səssiz möcüzənin fərqinə yalnız onun ritmi pozulanda varır. 

Bəlkə də elə buna görə ürəyin qədrini onu itirmək təhlükəsi ilə üz-üzə qalanda deyil, hər gün bilməliyik. 29 sentyabr – Ümumdünya Ürək Günü də insanlara məhz bu həqiqəti xatırladır: ürək sağlamlığına qayğı həyatın özünə qayğıdır.

Ümumdünya Ürək Gününün yaranması ötən əsrin sonlarına təsadüf edir. Ümumdünya Ürək Federasiyasının məlumatına görə, ideya Federasiyanın 1997–1999-cu illərdə prezidenti olmuş məşhur kardioloq professor Antoni Bayés de Luna tərəfindən irəli sürülüb. 1998-ci ilin sonlarında Federasiyanın üzvləri və tərəfdaşları ilə aparılan məsləhətləşmələrdən sonra hər il sentyabrın son bazar gününün Ümumdünya Ürək Günü kimi qeyd olunması razılaşdırılıb. İlk rəsmi Ümumdünya Ürək Günü isə 24 sentyabr 2000-ci ildə Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı ilə əməkdaşlıq çərçivəsində keçirilib. İlk kampaniyanın əsas şüarı “Let it Beat” – “Qoy döyünsün” olub və fiziki aktivliyin ürək sağlamlığındakı əhəmiyyətinə diqqət çəkilib.

İlk Ümumdünya Ürək Günü 2000-ci ildə Barselonada keçirilib. Həmin vaxt tədbirlər Ürəyin sağlamlığı üçün fiziki aktivliyin əhəmiyyətini təbliğ edən qlobal kampaniyanın başlanğıcını qoyub. 2011-ci ildən etibarən isə Ümumdünya Ürək Günü hər il sabit olaraq sentyabrın 29-da qeyd edilir.

Bu günün təsis edilməsində əsas məqsəd ürək-damar xəstəlikləri barədə ictimai məlumatlılığı artırmaq, insanların risk faktorlarını tanımasına və xəstəliklərin qarşısının alınması üçün vaxtında tədbir görməsinə nail olmaqdır. Ümumdünya Ürək Federasiyası ürək-damar xəstəliklərinin qarşısının alınmasında sağlam həyat tərzinin, erkən aşkarlanmanın və risk faktorlarının nəzarətdə saxlanmasının mühüm rolunu vurğulayır.

Ürək-damar xəstəliklərinin əsas risk faktorları arasında yüksək arterial təzyiq, yüksək xolesterin, şəkərli diabet, tütün istifadəsi, fiziki hərəkətsizlik, qeyri-sağlam qidalanma və artıq çəki xüsusi yer tutur. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı da ürək sağlamlığının qorunması üçün fiziki aktivliyin artırılmasını, tütün istifadəsindən uzaq durmağı və sağlam qidalanmanı mühüm profilaktik tədbirlər sırasında göstərir.

Ürəyin sağlamlığına münasibət ilk növbədə gündəlik vərdişlərdən başlayır. Süfrədə duzun və doymuş yağların miqdarını azaltmaq, tərəvəz və meyvələrə üstünlük vermək, müntəzəm hərəkət etmək, siqaretdən uzaq durmaq, arterial təzyiqi, qan şəkərini və xolesterini nəzarətdə saxlamaq ürək-damar xəstəliklərinin riskini azaltmağa kömək edir.

Bu baxımdan həkimlərin məsləhətləri də insanın öz sağlamlığına münasibətinin gündəlik həyat tərzinə çevrilməsinin vacibliyini ön plana çıxarır. Ürəyi qorumağın yolu yalnız xəstəlik yarandıqdan sonra həkimə müraciət etməkdən deyil, xəstəliklərin qarşısını almaqdan keçir. Bunun üçün insan öz çəkisinə, qidalanmasına, fiziki aktivliyinə, arterial təzyiqinə və digər risk göstəricilərinə diqqət etməlidir. Hər hansı narahatedici əlamət yarandıqda isə müayinəni təxirə salmamaq vacibdir.

Ürək xəstəliklərinin təhlükəsi ondadır ki, bəzi hallarda problem uzun müddət ciddi əlamətlər yaratmadan inkişaf edə bilər. Məhz buna görə profilaktik müayinələr xüsusi əhəmiyyət daşıyır. 

Ümumdünya Ürək Federasiyasının 2026-cı il kampaniyasında da ürək xəstəliklərinin bəzən hiss olunmadan inkişaf edə bilməsinə diqqət çəkilir və insanlara “bir döyüntünü belə qaçırmamaq” çağırışı edilir.

Ürək bizdən böyük fədakarlıq istəmir. O, sadəcə sağlamlığımıza laqeyd qalmamağımızı istəyir. Bir az daha çox hərəkət, bir az daha düzgün qidalanma, zərərli vərdişlərdən uzaq olmaq, mütəmadi müayinə və ən başlıcası, bədənimizin verdiyi siqnalları vaxtında eşitmək...

29 sentyabrın mənası da elə bundadır. O, insana həyatın ən qiymətli sərvətinin -  sağlamlığın qədrini xatırladan gündür. Çünki ürəyin hər döyüntüsü bizə yaşamaq, sevmək, ailəmizlə birlikdə olmaq, arzularımızın arxasınca getmək üçün verilmiş yeni bir fürsətdir.

Qoy ürəklər sağlam döyünsün, həyatın səsi heç vaxt susmasın. Çünki insanın ürəyini qoruması əslində öz həyatını qorumasıdır.

Nurəngiz Adilqızı