Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində mövqeyinin möhkəmləndirilməsi, etibarlı tərəfdaşlarla əlaqələrin inkişafı və milli maraqlara əsaslanan əməkdaşlıq platformalarının genişləndirilməsi xarici siyasətimizin mühüm istiqamətlərindəndir. Bu baxımdan Azərbaycan ilə Böyük Britaniya arasında Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamənin qəbul edilməsi iki ölkənin münasibətlərində əhəmiyyətli siyasi hadisədir.

Noyabrın 12-də Dublində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığının Baş naziri Endi Börnhem ilə görüşüb. Görüşün əvvəlində iki ölkə arasında Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə mübadilə olunub. Sənəd Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Böyük Britaniyanın Baş naziri Endi Börnhem tərəfindən imzalanıb.

Görüş zamanı vurğulanıb ki, Bəyannamənin qəbul edilməsi Azərbaycan ilə Böyük Britaniya arasındakı münasibətlərin rəsmi olaraq keyfiyyətcə yeni səviyyəyə yüksəlməsinə xidmət edir. Eyni zamanda, sənəd qəbul edilməzdən əvvəl də iki ölkə arasında münasibətlərin strateji tərəfdaşlıq xarakteri daşıdığı qeyd olunub.

Prezident İlham Əliyev ölkələrimiz arasında enerji sahəsində 30 ildən artıq davam edən uğurlu əməkdaşlığa toxunaraq Böyük Britaniyanın Azərbaycanın Avropadakı ən böyük investoru olduğunu bildirib. Söhbət zamanı bərpaolunan enerji, yüksək texnologiyalar və süni intellekt sahələrində əməkdaşlıq üçün geniş imkanların mövcudluğu da vurğulanıb. Son aylarda Böyük Britaniyadan Azərbaycana həyata keçirilən yüksəksəviyyəli rəsmi səfərlərin və aparılan müzakirələrin əhəmiyyətinə diqqət yetirilib.

Birgə Bəyannamə üç əsas istiqaməti əhatə edir: müdafiə və təhlükəsizlik, ticarət, investisiya və iqtisadi artım, eləcə də təhsil və innovasiya. Bu istiqamətlərin müəyyənləşdirilməsi tərəfdaşlığın yalnız ənənəvi sahələrlə məhdudlaşmadığını, müasir dövrün çağırışlarını və gələcək inkişaf prioritetlərini də əhatə etdiyini göstərir.

Müdafiə və təhlükəsizlik sahəsində tərəflər regional sülh və sabitliyin dəstəklənməsi, ümumi təhdidlərin qarşısının alınması və təhlükəsizlik imkanlarının gücləndirilməsi istiqamətində əməkdaşlığı inkişaf etdirmək niyyətlərini bəyan ediblər. Sənəddə təlim, potensialın artırılması, qarşılıqlı fəaliyyət imkanlarının genişləndirilməsi, müdafiə sənayesi üzrə əməkdaşlıq imkanlarının araşdırılması, hüquq-mühafizə və sərhəd idarəçiliyi sahələrində əlaqələrin gücləndirilməsi nəzərdə tutulur.

İqtisadi əməkdaşlıq sənədin digər mühüm istiqamətidir. Bəyannamədə qarşılıqlı ticarət və investisiya əlaqələrinin genişləndirilməsi, iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi, infrastruktur və xidmətlər sahəsində tərəfdaşlığın inkişaf etdirilməsi əsas məqsədlər sırasında göstərilir. Xüsusilə Orta Dəhlizin inkişafına dəstək verilməsi Azərbaycanın beynəlxalq nəqliyyat və logistika əlaqələrinin gücləndirilməsi baxımından diqqətəlayiqdir.

Enerji sahəsində əməkdaşlığın yeni mərhələyə qədəm qoyması da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Tərəflər bərpaolunan enerji mənbələrinin inkişafı, yaşıl maliyyələşdirmə və aşağı karbonlu texnologiyalar sahəsində əməkdaşlığı genişləndirməyi nəzərdə tuturlar. Bu yanaşma enerji təhlükəsizliyi, iqlim dayanıqlılığı və dayanıqlı iqtisadi inkişaf məqsədləri ilə uzlaşır. Azərbaycanın zəngin enerji potensialı və yaşıl enerji sahəsində həyata keçirdiyi layihələr bu istiqamətdə beynəlxalq tərəfdaşlıq üçün geniş imkanlar yaradır.

Bəyannamənin təhsil və innovasiyaya həsr olunmuş bölməsi də gələcəyə hesablanmış mühüm əməkdaşlıq çərçivəsidir. Ali və peşə təhsili, rəqəmsal və texniki bacarıqların inkişafı, elmi-tədqiqat fəaliyyəti, universitetlər və elmi müəssisələr arasında tərəfdaşlıq, süni intellekt və rəqəmsal idarəetmə sahələrində təcrübə mübadiləsi sənəddə əksini tapıb. Bu istiqamətlər insan kapitalının inkişafına və iqtisadiyyatın texnoloji yenilənməsinə xidmət edə bilər.

Sənəddə regional sülh məsələsinə də xüsusi diqqət yetirilib. Tərəflər 2025-ci il avqustun 8-də qəbul olunmuş Vaşinqton Sülh Zirvəsi Bəyannaməsinin əhəmiyyətini vurğulayıb, Azərbaycan ilə Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşdırılması istiqamətində atılan sonrakı sülh addımlarını alqışlayıblar. Böyük Britaniya ikitərəfli dialoq yolu ilə regionda davamlı sülhə nail olunması səylərinə dəstəyini bir daha təsdiqləyib. Birgə Bəyannamədə BMT Nizamnaməsinə, beynəlxalq hüququn prinsiplərinə, dövlətlərin suverenliyinə, müstəqilliyinə və ərazi bütövlüyünə hörmət də bir daha təsdiq olunur.

Əməkdaşlığın davamlılığını təmin etmək üçün tərəflər Bəyannamənin üç əsas istiqaməti üzrə əldə olunan irəliləyişi nəzərdən keçirmək, gələcək prioritetləri müəyyənləşdirmək və praktiki tədbirləri razılaşdırmaq məqsədilə hər il Strateji Tərəfdaşlıq görüşləri keçirmək barədə razılığa gəliblər.

Dublində qəbul olunan Birgə Bəyannamə Azərbaycan ilə Böyük Britaniya arasında uzun illər ərzində formalaşmış əməkdaşlığın daha geniş siyasi, iqtisadi və texnoloji çərçivəyə daşınmasını ifadə edir. 1994-cü və 1998-ci illərdə imzalanmış əvvəlki dostluq və tərəfdaşlıq sənədlərinə söykənən yeni razılaşma ikitərəfli münasibətlərin inkişafında növbəti mərhələnin əsasını qoyur.

Bu sənədin əhəmiyyəti onun yalnız siyasi bəyanat olmasında deyil, həm də gələcək əməkdaşlığın konkret istiqamətlərini müəyyənləşdirməsindədir. Enerji, investisiya, nəqliyyat, təhlükəsizlik, təhsil və innovasiya sahələrində nəzərdə tutulan əməkdaşlığın real nəticələrə çevrilməsi Azərbaycan–Böyük Britaniya münasibətlərinin gələcək inkişafını müəyyən edəcək.

Nurəngiz Adilqızı