“Odisseya”nın son ekran adaptasiyası dünya üzrə böyük maraq doğuraraq Homerin əsrlərdir sevilən dastanını yenidən böyük ekranlara gətirir. Lakin “İliada” və “Odisseya” ilə əbədiləşən Troya yalnız ədəbiyyatın və kinonun yaddaşında yaşayan əfsanə deyil. Türkiyənin Şimal Egey sahillərində, Çanaqqala ərazisində yerləşən qədim şəhər 5 min ildən artıq tarixini günümüzədək qoruyub saxlayaraq bu gün də ziyarətçiləri özünə cəlb edir.

Türkiyə Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin rəhbərliyi ilə davam etdirilən arxeoloji qazıntılar Troyanın tarixini daha dərindən öyrənməyə imkan yaradır. Torpağın altında əsrlər boyu gizli qalan izlər üzə çıxdıqca qədim şəhərin keçmişinə dair yeni məlumatlar da ortaya çıxır. 2026-cı il qazıntı mövsümündə arxeoloq və tədqiqatçılar Troya və əfsanəvi Troya müharibəsi ilə bağlı yeni tarixi məlumatların əldə edilməsi istiqamətində araşdırmalarını davam etdirirlər.

Qədim dövrdən müasir kinoya qədər yaradıcı təxəyyülü ilhamlandıran Troya hekayəsi əsrlər keçməsinə baxmayaraq aktuallığını qoruyur.

Son qazıntılar Troya tarixinin yeni səhifələrini açır

Troya ərazisində bu il aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı Roma dövrünə aid Aşağı Şəhərdə möhtəşəm sütunlu prospektlər və mağaza sıraları aşkar edilir. Bu tapıntılar həmin dövrdə şəhərin ticarət həyatı və gündəlik yaşamı haqqında mühüm məlumatlar verir.

Tədqiqatçılar eyni zamanda Troya VI–VII təbəqələrində yerləşən Cənub Qapısı ətrafında aşkar edilmiş dağıntı izlərini araşdırırlar. Bu izlərin əfsanəvi Troya müharibəsi ilə əlaqəli olması ehtimal edilir.

Arxeoloqlar Troya qalasının daxilində də tədqiqatlarını davam etdirərək Tunc dövrünə aid saray tikililərinin sirlərini üzə çıxarmağa çalışırlar. Qazıntılar qədim şəhərin zəngin tarixinin yeni səhifələrini açmaqla yanaşı, tarix və mifologiya həvəskarlarına Troyanı canlı şəkildə kəşf etmək üçün unikal imkan yaradır.

Yeni filmin dünya miqyasında yaratdığı maraq fonunda Priamın şəhərinə səyahət etmək, Hektorun müdafiə etdiyi qədim divarlar arasında tarixin nəfəsini hiss etmək və Axilleslə Odisseyin adını yaşadan torpaqları yaxından tanımaq üçün doğru zamandır.

Kinoteatrda Homerin dastanını izləməzdən əvvəl və ya filmdən sonra bu əfsanələrin yarandığı gerçək məkanı kəşf etmək isə tamamilə fərqli təcrübə vəd edir.

5 minillik tarix: 10 təbəqədə qorunan Troya irsi

Troya dünyanın ən çoxqatlı mədəni irs məkanlarından biri hesab olunur. Qədim şəhər daha çox Troya müharibəsi ilə bağlı əfsanəvi irsi ilə tanınsa da, UNESCO-nun Ümumdünya İrs Siyahısına daxil edilən bu ərazi Erkən Tunc dövründən Şərqi Roma imperiyası dövrünədək 5 min ildən artıq fasiləsiz yaşayış tarixini özündə əks etdirir.

Müxtəlif dövrlərə aid 10 tarixi təbəqə Troya VI dövrünün möhtəşəm müdafiə divarlarından Roma dövrünün ictimai həyatına dair qalıqlaradək qədim şəhərin inkişafını izləməyə imkan verir. Bu təbəqələr ziyarətçilərə tarixə sanki zamanın içindən keçərək şahid olmaq üçün nadir fürsət yaradır.

Troya tarix boyu əlverişli coğrafi mövqeyi ilə seçilib. Avropa ilə Asiyanın, eləcə də Egey və Qara dənizlərin kəsişməsində yerləşən şəhər strateji əhəmiyyət daşıyıb. Çanaqqala boğazının küləkləri və axınları isə burada gəmilər üçün əlverişli sığınacaq formalaşdırıb. Bu xüsusiyyətlər Troyanın zamanla mühüm ticarət və mədəni mübadilə mərkəzinə çevrilməsinə şərait yaradıb.

Əfsanə tarixlə qovuşur

Belə mühüm şəhərin Homer və Vergili kimi böyük şairlərin əsərlərində ölümsüzləşdirilməsi təsadüfi deyil. Onların yaradıcılığı sayəsində Troya qədim şəhər olmaqdan çıxaraq dünya ədəbiyyatının və mədəniyyətinin ən məşhur simvollarından birinə çevrilib.

Homerin “İliada” dastanı Troyanı qəhrəmanlıq və müharibə hekayələrinin əbədi rəmzinə çevirərkən, Vergilinin “Eneida” əsərində şəhər Romanın yaranmasına gedən yolun başlanğıcı kimi təqdim olunur. Əsərə görə, Troyanın süqutundan sonra şəhərin şahzadəsi Eney “Yeni Troya”nı axtarmaq üçün əfsanəvi səfərə çıxır və nəticədə Latiuma çatır. Rəvayətə əsasən, onun nəsli daha sonra e.ə. 753-cü ildə Romanın əsasını qoyur.

E.ə. XIII əsr ətrafında yanğın nəticəsində dağıldığı düşünülən Troya VII təbəqəsi “İliada”da təsvir olunan Kral Priamın şəhəri ilə geniş şəkildə əlaqələndirilir. Arxeoloji tapıntılar şəhərin Homerin təsvirləri ilə müəyyən dərəcədə uyğun gələn yüksək rifah səviyyəsinə malik olduğunu göstərir. Bununla belə, tədqiqatçılar dastandakı hadisələrlə Troyanın tarixi reallığı arasındakı əlaqəni daha dəqiq müəyyənləşdirmək üçün araşdırmaları davam etdirirlər.

Son illərdə aşkar edilən Het mətnləri və Luviyalara aid möhürlər isə Troyanın Anadoludakı kimliyi ilə bağlı mühüm ipucları təqdim edib. Bu tapıntılar qədim şəhərin yalnız Homer dastanlarının simvolu olmadığını, eyni zamanda Anadolunun dərin köklərə malik və geniş coğrafiyada təsir göstərmiş mühüm şəhərlərindən biri olduğunu göstərir.

Beləliklə, Troya ziyarətçilərə yalnız mifoloji səyahət vəd etmir. Buraya gələnlər dünyanın ən qədim mədəniyyət məkanlarından birinin zəngin tarixi ilə də yaxından tanış ola bilirlər.

Troya Muzeyi: qədim tarixə müasir baxış

Qədim şəhərin girişində yerləşən Troya Muzeyi arxeoloji əraziyə səfəri tamamlayan əsas məkanlardan biridir. Bir sıra nüfuzlu mükafatlara layiq görülən muzey müasir sərgi dizaynı və immersiv təqdimat üsulları ilə Troya tarixini ziyarətçilər üçün canlı şəkildə canlandırır.

Muzeydə qazıntılar zamanı aşkar edilmiş müxtəlif artefaktlar yeddi əsas mövzu üzrə təqdim olunur. Bu yanaşma ziyarətçilərə Troyanın tarixini mərhələ-mərhələ izləməyə imkan verir.

Muzeydə arxeologiya və arxeometriya elmləri ilə tanış olmaq, rampalar boyunca hərəkət edərək Troyanın müxtəlif tarixi təbəqələrini kəşf etmək mümkündür. Qəbir daşlarından iri heykəllərə, zəngin foto materiallarından müxtəlif arxeoloji tapıntılara qədər çoxsaylı eksponatlar dünyanın ən əfsanəvi arxeoloji məkanlarından birinin tarixini yaxından tanımaq üçün geniş imkan yaradır.

Troya Romada: sərgi 

Troya və onun muzeyindən söz düşmüşkən, İtaliyanın paytaxtı Romada keçirilən mühüm sərgini də qeyd etmək lazımdır.

Roma Kolizey Arxeoloji Parkı 12 iyun–18 oktyabr 2026-cı il tarixlərində “Troya və Roma: Qədim Aralıq dənizinin mifləri, əfsanələri və hekayələri” adlı genişmiqyaslı sərgiyə ev sahibliyi edir.

Sərgidə 300-dən çox artefakt nümayiş olunur. Onların 220-dən çoxu Türkiyənin 19 muzeyindən xüsusi olaraq sərgi üçün Romaya gətirilmiş eksponatlardır.

Troya bu gün də arxeologiya, tarix, ədəbiyyat və kino arasında körpü yaradan nadir məkanlardan biridir. Minilliklər əvvəl yaranan hekayələr müasir kinoda yenidən canlanarkən, onların izlərini gerçək coğrafiyada görmək Troyanı sadəcə oxunan və izlənilən bir əfsanədən canlı tarixi təcrübəyə çevirir.