Sərv ağacı vüqarlı, dik və qamətli olur. Elə buna görə də hündürboylu, məğrur adamları çox vaxt sərvə bənzədirlər. Atam da sərv ağacını çox sevirdi.

Həyətimizdə bir cüt sərv əkmişdi və onlar özünü tutub boy atana qədər nazını çəkirdi. Səhər yuxudan duran kimi pəncərədən ilk gözümə dəyən də həmin iki cüt sərv ağacı olurdu.
Gözəl, bağlı-bağatlı bir həyətimiz vardı. Darvazadan evə qədər uzanan üzüm çardağı yay aylarında ağ-qara üzümlə dolub-daşırdı. Sarmaşıq kimi bükülən qızılgül kolları çardağa elə bir gözəllik verirdi ki, yoldan keçənlər istər-istəməz başını çevirib bizim həyətə baxmadan keçə bilmirdilər. Bu mənə xüsusi qürur verirdi.

Bağımızda demək olar hər meyvə ağacı vardı: alma, armud, əzgil, xurma, əncir, heyva… Ağacdan meyvəni dərib elə oradaca yeməyin ləzzəti isə tamam başqa aləm idi. Atam çox zəhmətkeş insan idi və bizi də zəhmətə alışdırmışdı. Hər zaman deyirdi: “Zəhmətkeş, tərbiyəli olun, böyüyün sözünü kəsməyin, gələndə ayağa durun.” Bu gün sahib olduğum bütün yaxşı xüsusiyyətlərimə görə həm atama, həm də anama borcluyam.
Atam sərt adam idi, sevgisini büruzə verməzdi. Anam isə əksinə – sadəlöhv, hamıya inanan bir qadın idi. Bunların hamısını illər ötəndən sonra, həyatın içində olduqca anlamağa başladım.

Xurmanın yetişdiyi mövsüm idi. Sığırçınlar, qarğalar tökülüşüb xurma ağaclarını dimdikləyirdilər. Fikirləşirdim ki, Allahın quşudur da, o da yemək istəyir. Günorta atam evə gəlmişdi. Darvazadan içəri qədəm qoyan kimi hirslə dedi: “Evdə yatırsınız, meyvələri quşlar yeyir.” Mən də özümü saxlaya bilməyib dedim: “Ay ata, sən elə deyirsən, bütün günü çöldə qalaq, heç evə girməyək?” Atam çox danışan deyildi, amma bir kəlməlik sözü adamın yeddi qatından keçirdi. Heç vaxt bizə əl qaldırmayıb, amma tərbiyəsini hərəkəti və sözü ilə verirdi. O gün də yalnız bir cümlə dedi: “Hələ uşaqsan… Böyüyərsən, zəhmətin nə olduğunu bilərsən.” Mən susdum.

Xurma deyərkən, yaddaşımdakı acı bir xatirə də canlanır. Meyvələri yığmaq lazım idi. Anam dedi ki, “Qızım, sən uşaqsan, ağaca daha asan çıxarsan, yığ meyvələri, mən də işimi bitirib gəlirəm.” Mən də könülsüz şəkildə ağaca dırmaşdım. Bir az yığmışdım ki, ağacın nazik budağı qırıldı və mən hündürdən yerə çırpıldım. Bir an heç nə hiss etmədim. Tappıltı səsi, sonra isə anamın qışqırığı yadımda qalıb. Üzümə su vurub məni ayıltdı. Atam da, anam da çox qorxmuşdu. O gündən sonra mənə xurma ağacına çıxmağa icazə vermədilər.
Gözəl günlər idi… Amma qədrini bilməmişik. Evimiz, kəndimiz, qohum-qonşumuz – hamısı bir göz qırpımında keçmişə çevrildi. Heç ağlımıza da gəlməzdi ki, bir gün kəndimiz tar-mar olacaq, insanlar illərlə zəhmətlə qurduqları ev-eşiklərini qoyub çıxmaq məcburiyyətində qalacaqlar.
Doğulduğun torpağı itirmək çox ağırdır. Kəndinin, evinin məhv olduğunu görmək insanın içində bir şeyləri qırır. Bütün xatirələr, arzular külə dönüb sovrulur. Atam hərdən deyirdi ki, “Erməni buralara gəlməz. Gəlsə də, siz hara istəyirsiniz gedin, mən kəndimi tərk etməyəcəm.” Elə də oldu… Tərk etmədi. Erməni kəndimizi işğal edənə qədər o, bu dünyadan köçdü. 1993-cü ilin 23 aprelində rəhmətə getdi. Onu Lələ təpədə dəfn etdik. Sonrakı hadisələrdən sonra qəbri dağıldığı üçün nə bir yazı, nə bir başdaşı qaldı. 

2025-ci ilin yaz-yay aylarında kəndin yaşlı sakinlərinin köməyi ilə atamın dəfn olunduğu yeri tapdıq və üstünü yenidən düzəltdik. Atamızı sanki bir daha dəfn etdik… Yerin behişt olsun, gözüm nuru… Arxam, dayağım… Bilirəm ki, nəfəsin hələ də mənimlədir, ruhun məni qoruyur. Həmişə mənə “Sadılı” deyə müraciət edərdin…
Atam hündürboylu olmasa da, mən onu sərv ağacına bənzədirəm. Çünki o, dağ kimi vüqarlı idi, heç kimə əyilməzdi. Kişi kimi kişi idi. Mən uzun illər elə bilirdim ki, bütün kişilər atam kimidir. Sən demə, deyilmiş…

P.S. İnsanlar var ki, bizi tərk edib getsələr də, həmişə ruhən bizimlədir. Ruhları şad, yerləri cənnət olsun... 

Səadət Hakıyeva