Müasir dövrdə sağlam həyat tərzi, düzgün qidalanma və ideal çəki anlayışı cəmiyyətin əsas müzakirə mövzularındandır. Xüsusilə 40 yaşdan sonra bir çox insan həm sağlamlıq, həm də estetik səbəblərlə arıqlamağa çalışır. Həkimlər artıq çəkinin ürək-damar xəstəlikləri, şəkərli diabet və oynaq problemləri yaratdığını tez-tez vurğulayırlar. Lakin son illər mütəxəssislər arasında başqa bir sual da gündəmə gəlir: 40 yaşdan sonra sürətli və nəzarətsiz arıqlamaq beyin sağlamlığı üçün risk yarada bilərmi?

İsrailin Negev bölgəsində yerləşən Ben-Qurion Universitetinin alimləri bu mövzu ilə bağlı yeni və diqqətçəkən nəticələr əldə ediblər. Tədqiqat “GeroScience” jurnalında dərc olunub. Alimlər piylənmənin və sonradan arıqlamanın müxtəlif yaş qruplarından olan siçanların orqanizminə təsirini araşdırıblar. Nəticələr göstərib ki, çəkinin azalması həm gənc, həm də orta yaşlı siçanlarda maddələr mübadiləsini yaxşılaşdırıb. Qanda qlükoza səviyyəsi normallaşıb ki, bu da arıqlamağın metabolik sağlamlıq üçün faydalı olduğunu təsdiqləyir.

Lakin beyinlə bağlı nəticələr daha mürəkkəb olub. Orta yaşlı heyvanlarda hipotalamus nahiyəsində iltihab artıb. Hipotalamus iştahanın, enerji balansının və hormonal tənzimləmənin əsas mərkəzlərindən biridir. Məhz bu sahədə yaranan iltihab alimlərdə narahatlıq doğurub.

Məlumdur ki, beyin iltihabı yaddaşın zəifləməsi, idrak qabiliyyətinin azalması və Alzheimer xəstəliyi kimi neyrodegenerativ xəstəliklərin inkişaf riski ilə əlaqələndirilir. Tədqiqatda müşahidə edilən iltihabi proses bir neçə həftə davam edib və yalnız bundan sonra tədricən azalmağa başlayıb. Uzunmüddətli təsirləri hələ tam öyrənilməsə də, bu cür reaksiyanın özü alimləri ehtiyatlı olmağa çağırır.

Digər elmi araşdırmalar göstərir ki, orta və yaşlı dövrdə sürətli və kəskin arıqlama əzələ itkisinə və hormonal balansın pozulmasına da səbəb ola bilər. Beyin sağlamlığı üçün omeqa-3 yağ turşuları, B qrup vitaminləri və antioksidantlarla zəngin qidalar xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, uzunmüddətli stres və sərt pəhrizlər beyin toxumasında iltihabi prosesləri gücləndirə bilər.

Tədqiqatın müəllifləri vurğulayırlar ki, artıq çəkisi olan orta yaşlı insanlar yenə də arıqlamalıdır. Ancaq bu proses düşünülərək tədricən aparılmalıdır. Sadəcə kalorini kəskin azaltmaq və ya qidalanmanı birdən-birə dəyişmək düzgün yanaşma deyil. Ən vacibi, pəhriz zamanı orqanizmin, xüsusilə də beynin bu dəyişikliklərə necə reaksiya verdiyini diqqətlə izləməkdir.

Bəzi elmi araşdırmalar isə yaşlı dövrdə həddindən artıq arıqlamanın demensiya riskinin artması ilə əlaqəli ola biləcəyini də istisna etmir. Bundan əlavə, aclıqla müşayiət olunan pəhrizlər stres hormonlarının artmasına səbəb olur. Xroniki stres isə beyində sinir əlaqələrinə mənfi təsir göstərərək zehni performansı zəiflədə bilər. Həkim və ya dietoloq məsləhəti ilə aparılan arıqlama prosesi isə həm bədən, həm də beyin üçün təhlükəsiz sayılır. Belə yanaşma zehni aydınlığı qoruyur, yaddaşı gücləndirir və yaşla bağlı beyin dəyişikliklərinin qarşısını qismən də olsa alır.

Nəticə olaraq deyə bilərik ki, 40 yaşdan sonra arıqlamaq tərəzidəki rəqəmlərlə ölçülən sadə bir proses deyil. Bu, orqanizmin bütün sistemlərinə, xüsusilə də insanın düşüncə mərkəzi olan beyinə birbaşa təsir edən həssas bir mərhələdir. Arıqlama sağlamlığa xidmət etmədikdə, sağlamlıq arıqlamanın qurbanına çevrilə bilər. Beyin isə səhvləri bağışlamayan orqandır – o, aclıqdan, balanssız qidalanmadan və stresdən ilk zərər görənlər sırasındadır.

Bu yaş dövründə əsas sual “neçə kilo arıqladım?” deyil, “bədənim və beynim bu dəyişiklikdən nə qazandı?” olmalıdır. Elmi əsaslara söykənən, tədricən və məsuliyyətlə aparılan çəki azaldılması yalnız fiziki yüngüllük deyil, zehni aydınlıq, emosional sabitlik və uzunömürlü sağlamlıq deməkdir. Sağlam bədən sağlam beyinlə tamamlanır və bu tarazlıq qorunduğu halda arıqlamaq risk deyil, əksinə, insanın özünə verdiyi ən dəyərli sərmayəyə çevrilir.

Nurəngiz ADİLQIZI