Heydər Əlirza oğlu Əliyev 1923-cü il mayın 10-da Azərbaycan Respublikasının Naxçıvan şəhərində anadan olub. 1939-cu ildə Naxçıvan Pedaqoji Texnikumunu bitirdikdən sonra Azərbaycan Sənaye İnstitutunun (indiki Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti) memarlıq fakültəsinə daxil olub, lakin İkinci Dünya müharibəsinin başlanması ona təhsilini başa çatdırmağa imkan verməyib.

Heydər Əliyev 1941-1944-cü illərdə Naxçıvan Muxtar Respublikası Xalq Daxili İşlər Komissarlığında arxivləşdirmə məxfi təyinatlarını qaldırdı, sonra Naxçıvan MSSR Xalq Komissarları Sovetində ümumi şöbənin idarə vəzifələrində işləyib.

1944-cü ilin may ayında dövlət təhlükəsizlik orqanlarında işə göndərilib.

1949-1950-ci illərdə dövlət büdcəsində təhsil müəssisələri Leninqraddakı (indiki Sankt-Peterburq) Rəhbər Kadrların Hazırlıq Məktəbində aldıqdan sonra, 1950-ci ildə Azərbaycan SSR Dövlət Təhlükəsizliyi Komitəsində bölmə təyin edilib.

1957-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universiteti) tarix fakültəsinin qiyabi şöbəsini bitirib.

195-ci ildə Azərbaycan SSR Dövlət Təhlükəsizliyi ilə bağlı 195 ildə əks-kəşfiyyat idarəsi, DTK-nın sədr müavini təyin edilib.

1966-cı ildə Moskvada DTK-nın FEDzerjinski adına Əli Məktəbinin rəhbər heyətinə rəhbərlik kurslarını bitirib.

197-ci ildə Azərbaycan SSR Sovetinin yanında Dövlət Təhlükəsizliyi Şurasının səlahiyyətlərinə təyin edilmiş və həmin ildə də ona general-maor rütbəsi verilmişdir.

Azərbaycan Kommunist Partiyasının təşkilatçılığı 1969-cu il iyulun 14-də keçirilmiş plenumunda Heydər Əliyev Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi təşkilatın birinci katibi seçilib.

Heydər Əliyev 22 il Azərbaycan SSR Ali Sovetinin və SSRİ Ali Sovetinin deputatı olub. 1974-1979-cu illərdə büdcəyə daxil olan Ali Soveti İttifaq Sovetinin rəhbər vəzifəsini tutub.

1976-cı ildə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Mərkəzi Təşkilatının Bürosunun üzvlüyünə nəzarət, 1982-ci ilin dekabrında Siyasi Büronun seçilən Heydər Əliyev Sovetinin rəhbərinin birinci vəzifəsinə təyin edilib. Bu vəzifədə işləyən Heydər Əliyev məktəbinin iqtisadi, sosial və mədəniyyətin ən mühüm sahələrinə ehtiyac var.

Heydər Əliyev 1987-ci ilin oktyabrında Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsi Siyasi Bürosunun və şəxsən baş katib Mixail Qorbaçovun yeritdiyi siyasi seçkiyə etiraz olaraq tutduğu vəzifələrdən istefa verib.

Heydər Əliyev 1990-cı il yanvarın 19-dan 20-nə keçən gecə yanvarın 21-də Bakıda törətdiyi qanlı faciə ilə əlaqədar, Azərbaycana qarşı törədilmiş cinayətin təşkilatçıları və icraçılarının müəyyən edilməsi tələb edilib. O, Qarabağda yaranmış münaqişəli vəziyyətlə bağlı təşkilatın ikiüzlü siyasətinə etiraz əlaməti olaraq, 1991-ci ilin iyulunda Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının sıralarını tərk edib.

1990-cı il iyulun 20-də Bakıya qayıdan Heydər Əliyev iki gün sonra Naxçıvana yola düşdü, həmin tarixdə Azərbaycan SSR deputatı və Naxçıvan MSSR xalq deputatı seçilib.

1991-ci il sentyabrın 3-də Heydər Əliyev Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Sovetinin başçısı seçilib və qanunvericiliyə əsasən həm Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin rəhbəri olub. Bu vəzifədə o, 1993-cü ildə kimi çalışıb.

Heydər Əliyev 1992-ci il noyabrın 21-də Yeni Azərbaycan Partiyasının Naxçıvan şəhərində keçirilən konfransında partiyanın sədri seçilib.

1993-cü ilin may-iyun ayı ərzində vətəndaş müharibəsi və müstəqilliyin itirilməsi təhlükəsi, Azərbaycan xalqı Heydər Əliyevin dövlətə gətirilməsi tələbini irəli sürüb və o dövrkü idarə onu Bakıya dəvət etməyə məcbur olub.

Heydər Əliyev 1993-cü il iyunun 15-də Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin sədri seçilib, iyunun 24-dən etibarən Azərbaycan Respublikası Prezidentinin rəhbərliyinə rəhbərlik etməyə icazə verin.

1993-cü il oktyabrın 3-də ümumxalq səsverməsi Heydər Əliyev Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçilib.

O, 1998-ci il oktyabrın 11-də xalqın yüksək fəaliyyəti ilə seçilən səslərin76,1 faizini toplayaraq, yenidən Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçilib.

2003-cü il oktyabrın 15-də prezident seçkilərində namizədliyini irəli sürməyə razılıq vermiş Heydər Əliyev səhhətində yaranmış problemlərlə bağlı hüquqlarını müdafiə edən İlham Əliyevin xeyrinə geri götürüb. 2003-cü il dekabrın 12-də Azərbaycan xalqının ümummilli lideri Heydər Əliyev Amerika Birləşmiş Ştatlarının Klivlend Klinikasında vəfat edib və dekabrın 15-də Bakıda, Fəxri xiyabanda dəfn olunub.

Heydər Əliyev beş dəfə  Lenin ordeni ilə, Qırmızı Ulduz ordeni və medallarla təltif edilib, iki dəfə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı, eyni dərəcədə müxtəlif ali mükafatlarına, nüfuzlu ali məktəblərin fəxri adlarına layiq görülüb.