Azərbaycan dövlətçilik tarixində elə tarixlər vardır ki, onların əhəmiyyəti yalnız qəbul edilən hüquqi sənədlə məhdudlaşmır, bütöv bir milli inkişaf strategiyasının əsasını təşkil edir. 7 iyul da məhz belə əlamətdar günlərdən biridir.

2021-ci il iyulun 7-də Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin imzaladığı müvafiq Fərmanla ölkənin iqtisadi rayonlarının yeni bölgüsü təsdiq edildi. Həmin sənədlə ilk dəfə olaraq Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonları yaradıldı. Bu qərar sadəcə inzibati bölgünün yenilənməsi deyildi. Bu, Vətən müharibəsində qazanılmış tarixi Zəfərin siyasi, iqtisadi və strateji nəticələrinin dövlət idarəçiliyi sistemində hüquqi ifadəsi idi. 

İşğaldan azad olunmuş torpaqların vahid inkişaf konsepsiyası əsasında bərpası, iqtisadi potensialının reallaşdırılması, müasir idarəetmə mexanizmlərinin tətbiqi və Böyük Qayıdış prosesinin sistemli şəkildə həyata keçirilməsi məhz həmin fərmanla yeni mərhələyə qədəm qoydu. Sonradan qəbul edilən "Azərbaycan Respublikasının işğaldan azad edilmiş ərazilərinə Böyük Qayıdışa dair I Dövlət Proqramı" bu strateji yanaşmanın əsas icra mexanizminə çevrildi. 

Bu gün Qarabağ və Şərqi Zəngəzur təkcə Azərbaycanın deyil, bütövlükdə regionun ən genişmiqyaslı yenidənqurma məkanlarından biri hesab olunur. Qısa müddət ərzində min kilometrlərlə avtomobil yolu salınıb, beynəlxalq hava limanları istifadəyə verilib, elektrik, qaz, su və rəqəmsal kommunikasiya infrastrukturu yaradılıb, yaşayış məntəqələri müasir şəhərsalma prinsiplərinə uyğun şəkildə yenidən qurulub. Ərazilərin "yaşıl enerji zonası"na çevrilməsi istiqamətində həyata keçirilən layihələr Azərbaycanın dayanıqlı inkişaf siyasətinin mühüm tərkib hissəsidir. 

Bərpa prosesi yalnız tikinti layihələri ilə məhdudlaşmır. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda iqtisadi həyat yenidən formalaşdırılır, sənaye parkları və aqroparklar yaradılır, sahibkarlığın inkişafı üçün geniş imkanlar açılır. Yeni istehsal müəssisələri, xidmət sektoru və logistika infrastrukturu bölgənin gələcək iqtisadi gücünü müəyyən edən əsas amillər sırasındadır. 

Ən böyük nailiyyət isə doğma torpaqlarına qayıdan insanların həyatında öz əksini tapır. Böyük Qayıdış proqramı çərçivəsində minlərlə keçmiş məcburi köçkün artıq öz yurdlarına qayıdıb, yüzlərlə ailə müasir yaşayış məntəqələrində məskunlaşıb. Dövlət tərəfindən təhlükəsiz yaşayış, məşğulluq, sosial xidmətlər və dayanıqlı iqtisadi fəaliyyət üçün zəruri şərait yaradılır. 

Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun dirçəldilməsi həm də milli yaddaşın bərpasıdır. Uzun illər işğal altında qalmış şəhər və kəndlər yenidən qurulmaqla yanaşı, tarixi və mədəni irs abidələri bərpa edilir, məscidlər, muzeylər, tarixi tikililər əvvəlki görkəminə qaytarılır. Bu proses milli-mənəvi dəyərlərin qorunmasının və gələcək nəsillərə ötürülməsinin mühüm göstəricisidir. 

Bu gün artıq Qarabağ və Şərqi Zəngəzur yalnız keçmişin ağrılarının deyil, gələcəyin böyük inkişaf modelinin simvoluna çevrilib. Burada həyata keçirilən layihələr müasir şəhərsalma, "ağıllı kənd", "ağıllı şəhər", yaşıl enerji, rəqəmsal idarəetmə və dayanıqlı iqtisadiyyat prinsipləri əsasında qurulur. Bu isə Azərbaycanın gələcək onilliklər üçün müəyyən etdiyi inkişaf strategiyasının mühüm istiqamətlərindən biridir. 

7 iyul tarixi bu baxımdan yalnız inzibati islahatın ildönümü deyil. O, dövlətimizin tarixi Zəfərdən sonra yeni inkişaf mərhələsinə keçidini ifadə edən mühüm siyasi hadisənin simvoludur. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun dirçəlişi Azərbaycanın iqtisadi qüdrətinin, milli birliyinin, siyasi iradəsinin və gələcəyə hesablanmış strateji baxışının parlaq təzahürüdür.

Bu torpaqlarda yenidən ucalan hər bina, istifadəyə verilən hər yol, doğma yurduna qayıdan hər ailə bir həqiqəti təsdiqləyir: Qarabağ və Şərqi Zəngəzur artıq yalnız Zəfərin rəmzi deyil, həm də Azərbaycanın yeni inkişaf salnaməsinin ən parlaq səhifələrindən biridir.

Nurəngiz Adilqızı