Hər il iyunun 22-si dünyada Dünya Bərpaolunan Enerji Günü kimi qeyd olunur. İlk dəfə 2019-cu ildə təsis edilən bu günün əsas məqsədi bəşəriyyətin diqqətini ənənəvi enerji mənbələrindən ekoloji cəhətdən təmiz, təhlükəsiz və dayanıqlı enerji mənbələrinə keçidin vacibliyinə yönəltməkdir. Bu gün artıq yalnız enerji sektorunun deyil, həm də qlobal iqlim gündəliyinin mühüm hadisələrindən biri hesab olunur.

Müasir dünyada enerji təhlükəsizliyi, iqlim dəyişiklikləri ilə mübarizə və dayanıqlı inkişaf məsələləri bir-biri ilə sıx bağlıdır. Məhz buna görə də dövlətlər bərpaolunan enerji mənbələrinin inkişafını strateji prioritet kimi müəyyənləşdirirlər. Azərbaycan da bu istiqamətdə son illərdə mühüm nailiyyətlər əldə edərək regionun yaşıl enerji mərkəzlərindən birinə çevrilmək yolunda inamla irəliləyir.

Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən enerji siyasətində bərpaolunan enerji sektorunun inkişafı xüsusi yer tutur. Dövlət başçısının təşəbbüsü ilə enerji sisteminin şaxələndirilməsi, yaşıl enerji istehsalının artırılması və xarici investisiyaların cəlb edilməsi istiqamətində ardıcıl tədbirlər həyata keçirilir. Bu siyasətin mühüm mərhələlərindən biri Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 5 dekabr 2019-cu il tarixli Sərəncamı ilə bərpaolunan enerji mənbələrindən istifadə sahəsində layihələrin həyata keçirilməsi üzrə Komissiyanın yaradılması olmuşdur. Sonrakı illərdə bu Komissiyanın fəaliyyəti çərçivəsində çoxsaylı layihələr reallaşdırılmış, beynəlxalq tərəfdaşlarla əməkdaşlıq genişləndirilmişdir. 2026-cı ildə keçirilən növbəti iclasda da yaşıl enerjinin ölkənin enerji təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsində və ixrac potensialının artırılmasında mühüm rol oynadığı vurğulanmışdır.

Ölkəmizdə bərpaolunan enerji sahəsinin hüquqi bazasının formalaşdırılması istiqamətində də mühüm addımlar atılmışdır. “Elektrik enerjisi istehsalında bərpa olunan enerji mənbələrindən istifadə haqqında” Qanunun qəbul edilməsi bu sahədə investisiya mühitinin daha da yaxşılaşdırılmasına və yeni layihələrin reallaşdırılmasına geniş imkanlar açmışdır.

Azərbaycanın təbii-coğrafi şəraiti yaşıl enerjinin inkişafı üçün olduqca əlverişlidir. Günəşli günlərin sayının çoxluğu, külək ehtiyatlarının zənginliyi və hidroenerji potensialı ölkəmizin bu sahədə böyük üstünlüklərə malik olduğunu göstərir. Xüsusilə Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorunda mövcud olan nəhəng külək enerjisi ehtiyatları beynəlxalq enerji təşkilatları tərəfindən yüksək qiymətləndirilir.

Prezident İlham Əliyevin təşəbbüsü ilə Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonları “Yaşıl enerji zonası” elan edilmişdir. Dövlət başçısı dəfələrlə bəyan etmişdir ki, həmin ərazilərin bərpası və inkişafı müasir ekoloji standartlara uyğun şəkildə həyata keçiriləcək və burada əsasən bərpaolunan enerji mənbələrindən istifadə olunacaq. Bu konsepsiya artıq praktik nəticələr verməkdədir. Son illərdə işğaldan azad olunmuş ərazilərdə onlarla su elektrik stansiyası istifadəyə verilmiş, yeni günəş və külək enerjisi layihələrinin icrasına başlanılmışdır.

Təkcə 2024-cü ildə Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda fəaliyyət göstərən 32 su elektrik stansiyasında 550 milyon kilovat-saatadək yaşıl enerji istehsal edilmişdir. Bunun nəticəsində yüz milyonlarla kubmetr təbii qaza qənaət olunmuş, atmosferə atılan karbon emissiyalarının həcmi əhəmiyyətli dərəcədə azaldılmışdır.

Azərbaycanın yaşıl enerji strategiyasında beynəlxalq əməkdaşlıq mühüm yer tutur. Son illərdə dünyanın aparıcı enerji şirkətləri ilə günəş və külək elektrik stansiyalarının tikintisi üzrə mühüm müqavilələr imzalanmışdır. Bu layihələr ölkənin enerji balansında bərpaolunan mənbələrin payının artmasına, eyni zamanda təbii qazın daha çox həcmdə ixracına imkan yaradır.

Energetika Nazirliyinin məlumatına görə, Azərbaycanda bərpaolunan enerji mənbələri üzrə quraşdırılmış güc 1748,6 meqavat təşkil edir ki, bu da ölkənin ümumi elektrik enerjisi istehsalı gücünün 20,86 faizinə bərabərdir. Son illərdə bu göstərici davamlı olaraq artır. Dünya Bərpaolunan Enerji Gününə təsadüf edən 2026-cı ildə açıqlanan son rəsmi məlumatlar da bu inkişafın sürətlə davam etdiyini göstərir. Belə ki, cari ilin may ayında Azərbaycanda istehsal olunan elektrik enerjisinin 33 faizi bərpaolunan enerji mənbələrinin payına düşmüşdür. Həmin ay ərzində 689 milyon kilovat-saat elektrik enerjisi yaşıl mənbələr hesabına istehsal edilmişdir. Naxçıvan Muxtar Respublikasında isə elektrik enerjisinə tələbat bütövlükdə bərpaolunan enerji mənbələri hesabına ödənilmişdir.

Azərbaycanın ev sahibliyi etdiyi COP29 da ölkəmizin yaşıl enerji siyasətinə beynəlxalq diqqəti daha da artırmışdır. Bu mötəbər tədbir çərçivəsində enerji keçidi, yaşıl maliyyələşmə və karbon emissiyalarının azaldılması məsələləri xüsusi müzakirə mövzusu olmuşdur. Azərbaycanın təşəbbüsləri beynəlxalq tərəfdaşlar tərəfindən yüksək qiymətləndirilmişdir.

Bu gün ölkəmiz yalnız enerji resursları ixrac edən dövlət deyil, həm də yaşıl enerji istehsalı və ixracı sahəsində yeni imkanlar yaradan etibarlı tərəfdaş kimi çıxış edir. Qarşıdakı illərdə həyata keçiriləcək yeni layihələr Azərbaycanın regionun aparıcı yaşıl enerji mərkəzinə çevrilməsinə xidmət edəcəkdir.

Dünya Bərpaolunan Enerji Günü bir daha təsdiqləyir ki, gələcəyin inkişaf modeli təmiz enerji, sağlam ətraf mühit və dayanıqlı iqtisadiyyat üzərində qurulur. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən məqsədyönlü siyasət nəticəsində Azərbaycan bu istiqamətdə mühüm uğurlara imza atır. Yaşıl enerjiyə keçid ölkəmizin enerji təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsinə, ekoloji tarazlığın qorunmasına və gələcək nəsillərə daha sağlam mühitin ötürülməsinə xidmət edən strateji inkişaf yoludur. Məhz buna görə də 22 İyun – Dünya Bərpaolunan Enerji Günü Azərbaycanda təkcə təqvim hadisəsi deyil, həm də ölkəmizin yaşıl gələcəyə doğru inamlı addımlarının rəmzi kimi böyük məna daşıyır.

Nurəngiz Adilqızı