29 oktyabr Türkiyə tarixinin ən mühüm günlərindən biridir. Bu gün qardaş Türkiyə Cümhuriyyətinin elan olunmasının 103-cü ildönümünü qeyd edir. Bir əsrdən artıqdır ki, bu əlamətdar tarix türk xalqının müstəqillik əzmini, milli iradəsini və gələcəyə inamını təcəssüm etdirir. Cümhuriyyətin yaranması yalnız dövlət idarəçiliyində dəyişiklik deyil, həm də ağır sınaqlardan keçən bir xalqın öz taleyinə sahib çıxmasının tarixi ifadəsi idi.Türkiyə Cümhuriyyətinin yaranmasına aparan yol asan olmayıb. Birinci Dünya müharibəsindən sonra Osmanlı imperiyasının süqutu, Anadolu torpaqlarının işğalı vəölkənin gələcəyinin sual altında qalması xalqı taleyüklü seçim qarşısında qoymuşdu. Məhz belə bir dövrdə Mustafa Kamal Atatürkün rəhbərliyi ilə başlanan Milli Mübarizə türk xalqının azadlıq və müstəqillik iradəsini vahid məqsəd ətrafında birləşdirdi.

1919-cu il mayın 19-da Mustafa Kamal Paşanın Samsuna gəlməsi Milli Mübarizənin başlanğıc mərhələsinin rəmzinəçevrildi. 1920-ci il aprelin 23-də Türkiyə Böyük Millət Məclisinin (TBMM) açılması isə milli suverenliyin dövlət quruculuğunda əsas prinsip kimi möhkəmlənməsində mühüm rol oynadı. Xalqın iradəsinə söykənən yeni siyasi sistemin təməli məhz həmin dövrdə qoyuldu.

Milli Mübarizənin qələbə ilə nəticələnməsi Türkiyənin gələcək dövlət quruluşunu müəyyənləşdirmək üçün tarixi imkan yaratdı. 1923-cü il oktyabrın 13-də Ankaranın paytaxt elan edilməsi bu istiqamətdə atılan mühüm addımlardan biri oldu. Bununla belə, yeni dövlətin idarəçilik formasının hüquqi cəhətdən dəqiq müəyyənləşdirilməsinə ehtiyac qalırdı.

1923-cü il oktyabrın 28-də Ankara şəhərində, Çankaya köşkündə keçirilən görüş zamanı Mustafa Kamal Atatürk yaxın silahdaşlarına ertəsi gün Cümhuriyyətin elan olunacağını bildirdi. Oktyabrın 29-da Türkiyə Böyük Millət Məclisində 1921-ci il Konstitusiyasına dəyişiklik qəbul edildi və dövlətin idarəetmə formasının Cümhuriyyət olduğu təsbit edildi. Həmin gün keçirilən səsvermədə iştirak edən 158 deputatın hamısı qərarı dəstəklədi. Mustafa Kamal Atatürk isə Türkiyə Cümhuriyyətinin ilk prezidenti seçildi.

Bu qərar türk xalqının müstəqillik uğrunda apardığı mübarizənin siyasi və hüquqi nəticəsini rəsmiləşdirdi. Cümhuriyyətin elan edilməsi ilə milli suverenlik prinsipi dövlət idarəçiliyinin əsasına çevrildi. Atatürkün rəhbərliyi ilə qarşıya qoyulan başlıca məqsədlərdən biri müstəqil dövlət qurmaqla yanaşı, ölkəni müasir dünyanın inkişaf proseslərinə uyğunlaşdırmaq idi.

Cümhuriyyətin qurulması Türkiyənin siyasi, hüquqi, təhsil və ictimai həyatında geniş dəyişikliklərin başlanğıcını qoydu. Sonrakı illərdə həyata keçirilən islahatlar dövlətin institusional quruluşuna, təhsil sisteminə və cəmiyyətin inkişaf istiqamətlərinə təsir göstərdi. Bu dəyişikliklərin miqyası və nəticələri tarix boyu müxtəlif aspektlərdən qiymətləndirilsə də, Cümhuriyyətin elanının Türkiyənin müasir dövlətçilik tarixində dönüş nöqtəsi olması mübahisəsizdir.

Bu gün 103 yaşını qeyd edən Türkiyə Cümhuriyyəti öz tarixinin yeni mərhələsindədir. Dövlətin qarşısında duran iqtisadi inkişaf, texnoloji yenilənmə, təhsil, təhlükəsizlik və beynəlxalq əməkdaşlıq kimi məsələlər Cümhuriyyətin ikinci əsrində də mühüm əhəmiyyət daşıyır. Tarixi təcrübə göstərir ki, dövlətlərin davamlı inkişafı yalnız keçmişin uğurları ilə deyil, həmin təcrübəni gələcəyin çağırışları ilə uzlaşdırmaq bacarığı ilə də müəyyən olunur.

29 oktyabrın mənası Türkiyənin sərhədlərini aşaraq daha geniş coğrafiyada hiss edilir. Xüsusilə Azərbaycan üçün bu bayramın özünəməxsus yeri var. Azərbaycan-Türkiyə münasibətləri ortaq tarixi, dil və mədəniyyət bağları, qarşılıqlı etimad və strateji tərəfdaşlıq üzərində inkişaf edir. İki ölkə arasında diplomatik münasibətlər 1992-ci il yanvarın 14-də qurulub. Sonrakı illərdəəlaqələr siyasi, iqtisadi, hərbi, humanitar və digər sahələrdə daha da genişlənib.

Azərbaycan və Türkiyənin münasibətlərini səciyyələndirən qardaşlıq anlayışı yalnız tarixi yaxınlıqdan qaynaqlanmır. Bu münasibətlər qarşılıqlı dəstək, ortaq maraqlar və regional əməkdaşlıqla da möhkəmlənir. Buna görə Türkiyənin dövlətçilik tarixindəki əlamətdar günlər Azərbaycanda da səmimi rəğbət və qardaşlıq duyğuları ilə qarşılanır.

103 il əvvəl elan edilmiş Cümhuriyyət bu gün də türk xalqının milli yaddaşında müstəqilliyin, dövlətçilik iradəsinin və tarixi məsuliyyətin rəmzi olaraq yaşayır. Hər bir yubiley keçmişə nəzər salmaqla yanaşı, gələcək qarşısında duran vəzifələri də xatırladır. Türkiyənin qarşıdakı illərdəəldə edəcəyi nailiyyətlər onun tarixi irsini qorumaq, cəmiyyətin potensialını inkişaf etdirmək və beynəlxalq aləmdəki mövqeyini möhkəmləndirmək bacarığından asılı olacaq.

29 oktyabr -Türkiyə Cümhuriyyətinin elan olunduğu gün - bir xalqın öz gələcəyini müəyyənləşdirmək əzminin tarixəçevrildiyi gündür. Bu əlamətdar tarix münasibətilə qardaş Türkiyə xalqına sülh, əmin-amanlıq və davamlı inkişaf arzulayırıq. Cümhuriyyətin qurucusu Mustafa Kamal Atatürkün və istiqlal mübarizəsinin bütün qəhrəmanlarının xatirəsi isə türk xalqının dövlətçilik salnaməsində daim ehtiramla anılacaq.