Bəzən bir söz insanı həyata qaytarır, bir cümlə iki insan arasındakı uçurumu aradan qaldırır, bir səmimi dialoq isə illərlə davam edən qarşıdurmanın qapısını sülhə aça bilir. İnsanlığın tarix boyu qazandığı ən böyük həqiqətlərdən biri də budur: müharibələrin qarşısını yalnız silahlarla deyil, sözün, düşüncənin və qarşılıqlı anlaşmanın gücü ilə almaq mümkündür.

Hər il 7 oktyabr tarixində qeyd olunan Beynəlxalq Sülh Ünsiyyəti Günü məhz bu ideyaya diqqət çəkir. Bu gün daha çox vətəndaş təşəbbüsü xarakteri daşıyan beynəlxalq maarifləndirmə təşəbbüsüdür. Açıq mənbələrdə onun 2019-cu ildə Ruben M. West tərəfindən təsis edildiyi bildirilir. Təşəbbüsün əsas məqsədi ailədən başlayaraq cəmiyyətə, dövlətlərə və beynəlxalq münasibətlərə qədər bütün səviyyələrdə dinc, hörmətə və əməkdaşlığa əsaslanan ünsiyyət mədəniyyətinin təşviq edilməsidir.

Bu təşəbbüsün meydana çıxdığı dövr təsadüfi deyil. Müasir kommunikasiya texnologiyaları insanları bir-birinə əvvəlkindən daha yaxınlaşdırsa da, eyni zamanda sözün yaratdığı təhlükənin miqyasını da böyüdüb. Bir neçə saniyə ərzində milyonlarla insana yayılan yanlış məlumat, təhqir, nifrət nitqi və aqressiv ifadələr cəmiyyətlər arasında gərginliyi dərinləşdirə bilir. Buna görə də sülh yalnız meydanlarda, danışıqlar masasında və diplomatik sənədlərdə axtarılmamalıdır. Sülh, ilk növbədə, insanın qarşısındakını dinləmək bacarığında başlayır.

Sülh ünsiyyəti sadəcə mehriban danışmaq demək deyil. Onun mahiyyətində fərqli düşünən insanı düşmən kimi deyil, dinlənilməli tərəf kimi qəbul etmək dayanır. Qarşı tərəfin fikrini bölmədən dinləmək, emosiyaların hökm etdiyi anda təmkinli davranmaq, təhqirdən və hədədən uzaq durmaq, fikir ayrılığını zorakılığa çevirməmək bu mədəniyyətin əsas prinsiplərindəndir.

Əslində, böyük münaqişələrin kökündə də çox vaxt kiçik anlaşılmazlıqlar dayanır. Dinlənilməyən fikir narazılığa, həll olunmayan narazılıq qarşıdurmaya, qarşıdurma isə daha ağır nəticələrə gətirib çıxara bilər. Elə buna görə sülhün dili yalnız diplomatların deyil, hər bir insanın dilidir. Evdə valideynin övladına söylədiyi söz, müəllimin şagirdinə münasibəti, sosial şəbəkədə yazılan bir cümlə, müxtəlif düşüncələrə malik insanların bir-birinə münasibəti ümumi sülh mədəniyyətinin görünməz parçalarıdır.

Bu baxımdan 7 oktyabr təşəbbüsünün əsas mesajı xüsusilə müasir informasiya cəmiyyətində aktual səslənir: danışmazdan əvvəl düşünmək, cavab verməzdən əvvəl dinləmək və mübahisə etməzdən əvvəl anlamağa çalışmaq. Çünki texnologiyanın sürəti artdıqca insan sözünün məsuliyyəti də artır.

Beynəlxalq səviyyədə isə dialoq dövlətlər və xalqlar arasında etimadın formalaşmasının mühüm vasitələrindən biridir. Birləşmiş Millətlər Təşkilatı da sivilizasiyalararası dialoqu qarşılıqlı anlaşmanın, hörmətin və qlobal həmrəyliyin möhkəmləndirilməsi üçün mühüm vasitə kimi qiymətləndirir. BMT-nin Sivilizasiyalararası Dialoq üzrə Beynəlxalq Günü ilə bağlı materiallarında vurğulanır ki, dialoq qarşıdurmanı əməkdaşlığa, gərginliyi isə etimada çevirmək imkanına malikdir.

Bu həqiqət Azərbaycan üçün də xüsusi məna daşıyır. Ölkəmizin son illərdə beynəlxalq platformalarda irəli sürdüyü əsas çağırışlardan biri məhz dialoq, qarşılıqlı hörmət, əməkdaşlıq və davamlı sülh prinsiplərinin gücləndirilməsidir. Azərbaycan multikultural və çoxmillətli cəmiyyət kimi müxtəlifliyin qarşıdurma deyil, zənginlik mənbəyi olduğunu öz ictimai həyatında nümayiş etdirir.

Sülhün ən möhkəm təməli insan qəlbində və dilində qurulur. Əgər insan qarşısındakını eşidə bilirsə, deməli, anlaşmanın qapısı hələ açıqdır. Əgər cəmiyyət fərqli fikirləri düşmənçilik səbəbi deyil, dialoq imkanı kimi qəbul edirsə, orada sülh üçün zəmin var. Əgər dövlətlər ən çətin məsələlərdə belə danışmaq üçün masa arxasında yer saxlaya bilirlərsə, deməli, münaqişələrin həlli üçün ümid yaşayır.

7 oktyabrın sülh ünsiyyətinə həsr olunmuş bu təşəbbüsü də məhz həmin sadə, lakin dərin həqiqəti xatırladır: sülh əvvəlcə insanın sözündə yaranır. Dünyanı dəyişdirən hər bir böyük sülh qərarının başlanğıcında isə bir dialoq, bir dinləmə və bəzən də vaxtında deyilmiş bir doğru söz dayanır. İnsanlıq üçün ən böyük ümid də budur - silahların susduğu, sözün isə insanları bir-birinə yaxınlaşdırdığı bir dünya.

Nurəngiz Adilqızı