Xatırlayıram, o vaxtı ərazilər ard-arda itirildikcə, kəndimizə gələn tanımadığımız insanların sayı da artırdı. Məcburi köçkün düşən ailələr kənddə evlərdə, inzibati binalarda, bağça və məktəblərdə yerləşdirilirdilər. İnsanları yurd həsrəti, mal-mülk itkisi ilə yanaşı, ümidsizlik, inamsızlıq da rahat buraxmırdı. Artıq bütün çətinliklər arxada qalıb. İndi Azərbaycan dünyada inkişaf və yüksəlişin ünvanı olmaqla həm də qalib dövlət kimi tanınır. 2020-ci il 27 sentyabr tarixində başlayan Vətən müharibəsində ölkəmiz 30 illik işğala son qoydu. Düşmən əsarətində olan yurd yerləri azadlığına qovuşdu. Ötən illər ərzində böyük uğurlara imza atıldı. Bu gün Qarabağ yeni həyatını yaşayır. Lakin bütün bunlara baxmayaraq, işğaldan azad edilən ərazilərdə olan "lal" təhlükə davam edir.

Hazırda Azərbaycan minalardan ən çox zərər çəkən ölkələrdən biridir. Bu gün işğaldan azad edilmiş ərazilərimizdə Ermənistanın vaxtilə basdırdığı minalar humanitar missiyaların həyata keçirilməsinə, məcburi köçkünlərin dədə-baba torpaqlarına tez bir zamanda geri qayıtmalarına maneə olur. Ermənistanın mina terroru ilə beynəlxalq hüququ kobud surətdə pozması dünya birliyinin gözü qarşısında baş versə də nüfuzlu beynəlxalq təşkilatlar ikili mövqeyindən əl çəkmirlər. Ermənistan isə "Müharibə qurbanlarının müdafiəsi haqqında" 1949-cu il 12 avqust tarixli Cenevrə konvensiyasının tələblərini kobud şəkildə pozmaqda davam edir. BMT-nin 1999-cu ildə qəbul etdiyi "Piyadalara qarşı minaların tətbiqi, ehtiyatının toplanması, istehsalı və verilməsinin qadağan edilməsi haqqında" Konvensiyanın müddəaları da Ermənistan tərəfindən açıq-aydın pozulur. Sözügedən konvensiyaya əsasən münaqişə tərəfləri müharibə başa çatdıqdan sonra minalardan təmizlənəcək sahələrin xəritələrinin təhvil verilməsi, piyadalara qarşı minalardan istifadə etməyəcəkləri barədə öhdəlik götürüb. Təəssüf ki, müharibənin bitməsindən illər keçsə də İrəvan bu öhdəliyə hələ də əməl etmir.

Dəqiq xəritələrin verilməməsi nəticəsində bu gün də mina qurbanlarının sayı artmaqdadır. İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra mina zərərçəkənlərinin sayı 388-ə çatıb. Onlardan 70-i həlak olub, 318-i isə müxtəlif dərəcəli xəsarət alıb. Ümumiyyətlə, 1991-ci ildən bu günə kimi 3400 nəfərdən çox insan mina partlamasından zərər çəkib. Onlardan 359 nəfəri azyaşlı və gənc, 38 nəfəri qadındır. 2020-ci ildən bu günədək 191 555 hektar ərazi minadan təmizlənib. 36 mindən çox piyada əleyhinə, 21 mindən çox tank əleyhinə mina, 133 mindən çox partlamış hərbi sursat aşkar edilərək zərərsizləşdirilib.

Minalardan təmizlənən ərazilər tikinti meydanına çevrilir. Yenidən qurulan kəndlərə, şəhərlərə sakinlərin köçü davam etdirilir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun davamlı inkişafı və bölgənin dirçəlişi isə mina təhlükəsinin aradan qaldırılmasından asılıdır. Məcburi köçkünlərin məskunlaşdırılması və regionun iqtisadi inteqrasiya prosesi mina problemi həll edilmədən mümkün deyil. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin vurğuladığı kimi, orada istənilən fəallıq, istənilən inkişaf minalardan təmizləmə işindən asılıdır: "Ona görə, biz həm sürəti artırmalıyıq, eyni zamanda minalardan təmizləmə işi elə aparılmalıdır ki, yenə də deyirəm, o işlər başa çatandan sonra hər hansı bir təhlükə olmasın. Azad edilmiş torpaqlarda minalardan başqa, partlamamış sursatlar da kifayət qədər çoxdur, bu da təbiidir. Çünki müharibə dövründə gedən döyüşlər təbii ki, azad edilmiş torpaqlarda partlamamış sursatların çoxluğuna səbəb olmuşdur. Odur ki, əraziləri bu sursatlardan təmizləmək də böyük zəhmət tələb edən məsələdir".

Azərbaycan dövlətinin bu istiqamətdə səyləri və öz gücünə həyata keçirdiyi tədbirlər bu yerlərin yenidən cənnətə çevrilməsinə rəvac verir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzur bölgəsi addım-addım minalardan təmizlənir və istifadə üçün yararlı hala gətirilir. Bu işdə bütün məsuliyyəti və ağırlığı öz çiyinlərində daşıyan ANAMA əməkdaşları isə hər dəqiqə təhlükə ilə üz-üzədirlər. Qələbədən keçən beş ilə yaxın müddət ərzində Agentliyin onlarla əməkdaşı mina partlaması nəticəsində müxtəlif dərəcəli xəsarətlər alıb və həyatını itirib. Bir neçə gün əvvəl də oxşar hadisə baş verib. Belə ki işğaldan azad edilmiş Cəbrayıl rayonu Mehdili kəndi ərazisində piyada əleyhinə minanın partlaması nəticəsində Azərbaycan Minatəmizləmə Agentliyinin (ANAMA) əməkdaşı Heydər Əli oğlu Xankişiyev ağır yaralanıb. Hadisə nəticəsində onun sağ ayağı topuq nahiyəsindən amputasiya olunub.

Onu da qeyd edək ki, Heydər Xankişiyevin atası Əli Xankişiyev Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı şəhid olub. O, İmişli rayonu polis şöbəsinin baş çavuşu işləyib, müharibənin ən qızğın dövründə ön cəbhədə qəhrəmancasına döyüşüb. 1991-ci il noyabr ayının 14-də Cəbrayıl rayonunun müdafiəsi uğrunda gedən döyüşlərdə şəhidlik zirvəsinə ucalıb. Atasının şəhid olduğu 1991-ci ildə dünyaya gələn Heydər Xankişiyev peşə fəaliyyətini işğaldan azad edilmiş ərazilərdə şərəflə yerinə yetirib. Bir zamanlar "Sarıxanlı qartalları" adı ilə cəbhədə igidlik göstərən oğulların missiyasını öz əməli addımları ilə davam etdirib. Vətəni, torpağı hər şeydən üstün tutan oğlu o qorxunc məqamda, ölümlə üz-üzə qaldığı zamanda şəhid atasının ruhu qoruyub.

Müharibənin bitməsindən beş ilə yaxın vaxt keçməsinə baxmayaraq, hələ də işğaldan azad edilmiş ərazilərdə mina təhlükəsi davam edir. Torpağın altındakı ölüm kabusu səngimək bilmir. Onu da qeyd edək ki, həmin günü daha bir mina partlayışı da baş verdi. Məlumata görə, hadisə zamanı Ağdam rayonunun Qalayçılar kəndi ərazisində 42 yaşlı Səbuhi Məmmədov iki azyaşlı övladı ilə minalardan təmizlənməmiş əraziyə daxil olub və onlar piyada əleyhinə minaya düşüblər. Xəsarət alan şəxslər Bərdə Rayon Mərkəzi Xəstəxanasının Təcili Tibbi Yardım Şöbəsinə hospitalizasiya olunublar. 13 yaşlı qızı və 11 yaşlı oğlu ilə birgə minaya düşən atanın ayağı amputasiya edilib.