Ötən il dekabr ayında Fransanın Hind okeanı dənizaşırı ərazisi Mayot adasında Çido qasırğası nəticəsində onlarla insan həyatını itirmiş, təxminən 250 nəfər yaralanmışdı. Siklon arxipelaqda geniş dağıntılara səbəb olmuş, infrastrukturu dağıtmış, elektrik və su təchizatının dayanması isə minlərlə insanı humanitar böhrana məruz qoymuşdu. Bütün bunların fonunda Mayota "dəstək" adı ilə gedən Makron yerli xalqın müqaviməti və tənəsi ilə üzləşmişdi. Məkrli Makron qarşılıq olaraq yerli xalqı nankorluqda ittiham etmişdi. Lakin Mayot müstəqil olsa idi, bu kimi böhranlarda beynəlxalq humanitar, donor təşkilatları ilə əməkdaşlıq edərdi, fövqəladə vəziyyətlər üzrə siyasətini, qanunvericiliyini, bir sözlə, öz xalqının müqəddəratını özü həll edə bilərdi.

Mayot kimi digər bütün Fransa müstəmləkələri beynəlxalq humanitar və donor təşkilatlardan yardım ala bilmirlər. Buna onların siyasi və inzibati statusu, həmçinin bu fondların uyğunluq kriteriyaları mane olur. Belə ki, bu ərazilər Fransanın dənizaşırı bölgəsi olduğu üçün onun bir hissəsi kimi inkişaf etmiş ölkə hesab olunurlar. Buna görə də Mayot kimi bütün dənizaşırı ərazilər beynəlxalq meyarlara görə, ayrıca inkişaf etməkdə olan kasıb ölkə kimi təsnif olunmurlar.

Mayot və bütün dənizaşırı ərazilər beynəlxalq maliyyələşmə mexanizmlərinə, donorlara birbaşa müraciət etmək üçün suveren olmalıdırlar. Yardım tələbləri, maliyyə dəstəyi sorğuları isə Fransadan keçməlidir. Amma Fransa faktiki olaraq donor ölkədir və onun yardıma ehtiyacı yoxdur. Lakin təzada baxın ki, Fransanın 75 faizi yoxsulluq içərisində yaşayır.

Digər tərəfdən, hətta BMT qurumlarının, Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST), eləcə də digər humanitar təşkilatların monitorinq səfər və texniki missiyaları da Fransanın senzurasından keçməlidir və buna Fransa qərar verir ki, həmin əraziyə beynəlxalq təşkilat gedə bilər, ya yox.

Bütün bunlar həmin bölgələrdə yaşayan insanların beynəlxalq hüquqla təsbit olunan haqlarının necə pozulduğunu göstərir. Məsələn, istənilən xəstəlik üzrə ÜST rəsmi vebsaytında araşdırma aparmaq istəsək, Fransanın dənizaşırı ərazilərində xəstəliklər üzrə epidemioloji vəziyyət barədə statistika yoxdur, çünki məlumat ümumi olaraq Fransa adı altında bu beynəlxalq təşkilata təqdim edilir.

Ona görə ki, bu adalar suveren deyil. Amma dünya ictimaiyyəti bilməlidir ki, orada epidemioloji vəziyyət nə yerdədir. Bu məlumatların arxivlərə düşməməsi beynəlxalq təşkilatları, əsasən də BMT qurumlarını da narahat etməlidir.

Fransanın dənizaşırı əraziləri barədə akademik araşdırmalar, statistik məlumatlar çox məhduddur. Bu da düşünülmüş müstəmləkə siyasətinin bir hissəsidir. Akademik ədəbiyyatın çatışmazlığına baxmayaraq, mövcud mənbələrin iqtisadi təhlilinə əsasən deyə bilərik ki, Mayot Fransanın digər dənizaşırı əraziləri və materik Fransa ilə müqayisədə ciddi iqtisadi çətinliklərlə üzləşir. Mayotun Hind okeanında yerləşməsi Afrikanı, Avropanı və Cənubi Asiyanı birləşdirən beynəlxalq ticarət yolları üçün mühüm coğrafi mövqedə olsa da bu üstünlük iqtisadi inkişaf üçün istifadə edilmir. Araşdırmalar göstərir ki, Mayotun xarici ticarət açıqlığı indeksi (ixrac və idxalın ÜDM-ə nisbəti) çox aşağıdır və bu səbəbdən Mayot iqtisadiyyatı qapalı və təcrid olunmuş vəziyyətdədir. Adanın əsas iqtisadi tərəfdaşı Fransadır. 2001-ci ildə Mayota idxalın 84 faizi, 2009-cu ildə isə 76 faizi Fransadan gəlib. Mayot torpaqlarının məhsuldar olmasına baxmayaraq, burada əsasən ərzaq məhsulları idxal edilir. Bu isə adanın iqtisadi cəhətdən geri qalmasına Fransanın səbəb olduğunu təsdiqləyir.

Pərvanə VƏLİYEVA,

Milli Məclisin deputatı.