Azərbaycan Ermənistanın əsassız ittihamlarını rədd edib və işğaldan zərər çəkmiş ərazilərin minalardan təmizlənməsində beynəlxalq dəstəyin vacibliyini vurğulayıb.

Martın 10-da BMT-nin İnsan Hüquqları Şurasının Cenevrədə keçirilmiş 58-ci sessiyasında Azərbaycan Ermənistan nümayəndə heyətinin ittihamlarını təkzib edib, yalan narrativlərin təkrarlanmasının dayandırılmasına çağırıb. Bəyanatda vurğulanıb ki, Azərbaycan dünyada mina ilə ən çox çirklənmiş ölkələrdən biridir və Ermənistanın işğalı dövründə onun ərazilərində 1,5 milyondan çox mina və çoxsaylı digər partlayıcı qurğular basdırılıb. Azərbaycan ərazisinin 13 faizindən çoxu minalarla çirkləndirilib.

Sənəddə qeyd olunub: "Minaların və tələlərin yaşayış məntəqələrində və obyektlərində, keçmiş cəbhə xəttindən uzaqda, dinc sakinlərin qovulduğu və qayıtmalı olduqları məskənlərdə yerləşdirildiyinə dair çoxsaylı sübutlar var. Hətta qəbiristanlıqlar və mədəni obyektlər də maksimum itkilər yetirmək məqsədilə minalanıb". Azərbaycan Ermənistan nümayəndə heyətinin şübhələrinə cavab olaraq beynəlxalq təşkilatlara təqdim edilmiş hesabatlarla tanış olmağı təklif edib.

44 günlük Vətən müharibəsindən sonra 30 ilə yaxın düşmən tapdağında qalmış və 4 ildən artıqdır azadlığına qovuşmuş ərazilərdə hazırda böyük tikinti-quruculuq gedir. Azad edilmiş bütün şəhərlərin Baş planları təsdiqlənib. Bir sıra şəhərlərdə müəyyən yaşayış məhəllələri istifadəyə verilib. Keçmiş məcburi köçkünlər öz dədə-baba torpaqlarına qayıdırlar. Demək olar ki, hər həftə Böyük Qayıdış proqramı çərçivəsində soydaşlarımızın doğma yurd-yuvalarına dönmələrinin şahidi oluruq.

2020-ci ildə müharibənin başa çatmasından sonra Azərbaycanda təxminən 180 min hektar ərazi təmizlənib, burada 56 460 mina və 121 188 partlayıcı obyekt aşkar edilib. Buna baxmayaraq, mina təhlükələri azad edilmiş ərazilərin bərpasına və inkişafına əngəl törətməyə davam edir, məcburi köçkünlərin təhlükəsiz qayıdışını çətinləşdirir və təxminən 4 min itkin düşmüş Azərbaycan vətəndaşının axtarışlarını mürəkkəbləşdirir.

Xatırladaq ki, işğaldan azad edilmiş ərazilərdə mina və PHS problemi Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsinin (BƏM) Azərbaycanın Ermənistana qarşı davam edən beynəlxalq hüquqi iddiaları üzrə qəbul etdiyi qərarda da öz əksini tapıb. Məhkəmə irqi ayrı-seçkiliyin bütün formalarının ləğv edilməsi haqqında beynəlxalq Konvensiyanın tətbiqi ilə bağlı ötən il noyabrın 12-də çıxardığı qərarda azərbaycanlılara qarşı törədilən kütləvi insan hüquqları pozuntularını qeydə alıb.

Üzləşdiyimiz problemin ciddiliyi BMT-nin İqlim Dəyişmələri üzrə Çərçivə Konvensiyasının Tərəflər Konfransının 29-cu sessiyasında (COP29) da müzakirə edilib. Noyabrın 15-də COP29 konfransı çərçivəsində "Cığırın təmizlənməsi: İqlim dayanıqlılığı və dayanıqlı inkişaf üçün mina təhlükəsi ilə mübarizə" adlı tədbir keçirilib. BMT-nin İnkişaf Proqramı və ANAMA-nın birgə təşkilatçılığı ilə təşkil olunan tədbirdə ANAMA İdarə Heyətinin sədri Vüqar Süleymanov, BMT Baş katibinin köməkçisi, BMT İnkişaf Proqramının Administratorunun müavini, Avropa və Müstəqil Dövlətlər Birliyi üzrə regional bürosunun direktoru İvana Jivkoviç iştirak ediblər. Azərbaycan ərazilərində işğal zamanı basdırılmış minaların və PHS-lərin dayanıqlı iqlim və davamlı inkişafa göstərdiyi mənfi təsirlər barədə fikirlərini bölüşüblər. V.Süleymanov bildirib ki, işğaldan azad edilmiş ərazilərdə işğal dövründə basdırılmış təxminən 1,5 milyon mina ekologiyaya ciddi ziyan vurub. Minalar və PHS-lər torpağın bir zamanlar zəngin olan biomüxtəlifliyini məhv edərək münbit torpaqları çirkləndirib, kənd təsərrüfatı məhsuldarlığını azaldıb.

Ölkəmizin işğaldan azad olunmuş ərazilərindəki mina təhdidi ilə mübarizə səyləri xarici işlər naziri Ceyhun Bayramovun BMT rəsmisi ilə görüşündə də ətraflı müzakirə edilib. Göründüyü kimi, Azərbaycan işğaldan azad edilmiş ərazilərə qayıdışı çətinləşdirən bu problemin beynəlxalq aləmdə müzakirə predmetinə çevrilməsinə çalışır. Ölkəmiz işğal altındakı torpaqlarını özü azad etdiyi kimi, mina təhlükəsinə qarşı da demək olar ki, təkbaşına mübarizə aparır. Beynəlxalq ictimaiyyət bu məsələdə Azərbaycana lazımınca dəstək vermir.

Qaçqın və məcburi köçkünlərin münaqişə başa çatdıqdan sonra layiqli şəraitdə öz evlərinə qayıtması beynəlxalq humanitar hüquqda da öz əksini tapıb. Vətən müharibəsi də erməni işğalı səbəbindən didərgin düşmüş yüz minlərlə azərbaycanlı üçün geri qayıdış perspektivi açdı. Lakin tezliklə məlum oldu ki, məcburi köçkünlərin geri qayıdacaqları ərazilərin həddindən artıq minalanması və PHS problemi prosesə böyük maneə yaradır.

Hazırda ölkəmizdə problemin aradan qaldırılması ilə bağlı ciddi işlər görülür və hökumət bu məsələni prioritet elan edib. Bu, Böyük Qayıdış proqramında da əksini tapıb. Vətən müharibəsindən sonra hər il dövlət büdcəsindən minaların təmizlənməsinə və bu fəaliyyət üçün potensialın artırılmasına 100 milyon manat vəsait ayrılır. Həyata keçirilən minatəmizləmə əməliyyatlarının 95 faizi dövlət büdcəsi hesabına maliyyələşdirilir.

Nurəngiz ADILQIZI.