Mövsüm dəyişiklikləri uşaqların sağlamlığına, immun sisteminə, qidalanma vərdişlərinə və gündəlik fəallığına təsir göstərə bilər. Xüsusilə payız-qış aylarında kəskin respirator virus infeksiyalarının yayılması, məktəb və bağçalarda uşaqlar arasında sıx təmasın artması valideynlərin profilaktik tədbirlərə daha çox diqqət yetirməsini zəruri edir.

Uşaqların mövsümi xəstəliklərdən qorunması, immun sisteminin dəstəklənməsi və sağlam gündəlik rejimin formalaşdırılması ilə bağlı suallarımızı Səhiyyə Nazirliyinin K.Y. Fərəcova adına Elmi-Tədqiqat Pediatriya İnstitutunun pediatrı Nuranə Hüseynova cavablandırır.

- Hər il mövsümlərarası keçid vaxtlarında uşaqlarda xəstələnmə hallarının artımı “fəsillərin dəyişməsinə bağlıdır” prinsipi nə dərəcədə həqiqətə uyğundur?

- Mövsümi keçidlər insan orqanizminə fiziki, həm də psixoloji təsir göstərir. Həkimlər "mövsümi keçidlər" dedikdə, iki əsas payız/qış və yaz/yay fəsillərinin dəyişməsini nəzərdə tuturlar. Hava temperaturunun kəskin dəyişməsi, soyuğa/istiyə uyğunlaşma immun sistemini həddindən artıq yükləyir, bu da soyuqdəymə və virus xəstəliklərinin artmasına gətirib çıxarır. Uşaqların immun sistemi böyüklərə nisbətən temperatur və rütubət dəyişikliklərinə qarşı daha həssasdır. Günəş işığının artıb və ya azalması, öz növbəsində insanlarda sirkad ritmlərini (bioloji saatlar və ya bioritmlər) kobud şəkildə pozur, bu da yuxu çatışmazlığına, orqanizm üçün sistemli stressə səbəb olur.
Payız -qış aylarında uşaqlar arasında virus infeksiyaların artımı birbaşa mövsüm dəyişiklikləri ilə əlaqələndirmək o qədər də düzgün yanaşma deyil. Əsasən bağça və məktəblilər arasında bu kimi xəstəliklər daha çox yayılır. Bu da, onunla bağlıdır ki, yay fəslində havaların isti keçməsi nəticəsində virusların aktivliyi azalır və bu kateqoriyadan olan uşaqlar tətildə olur. Payız fəslində isə virusların aktivliyində yüksəliş baş verir, eyni zamanda uşaqlar bu aylarda əsasən qapalı məkanlarda və toplaşmış halda olduqlarına görə, infeksiyon xəstəliklərin yoluxma halları artır.

- Neqativ təsirləri necə minimuma endirmək olar?

- Mövsüm keçidlərində gün ərzində hava kəskin dəyişə bilər (səhər soyuq, günorta isti). Uşağa bir qalın paltar yerinə, ehtiyac olduqda çıxarıla bilən bir neçə qat nazik və pambıq paltarların geyindirilməsi tövsiyyə olunur. Sintetik parçalardan qaçınmaq lazımdır. Rasiona C vitamini, sink və antioksidantlarla zəngin olan qida məhsulları (məsələn, sitrus meyvələri, brokkoli, balqabaq, nar) daxil etmək vacibdir.
Güclü immunitetin təməli keyfiyyətli yuxudur. Keçid dövründə uşağın hər gün eyni saatda yatmasına və yaş normasına uyğun (ən azı 9-11 saat) dincəlməsinə diqqət edilməlidir. Havalar soyuduqca uşaqlar daha az su içir. Lakin, bədənin viruslarla mübarizə apara bilməsi üçün selikli qişalar nəmli qalmalıdır. Bu məqsədlə, uşaqlara bol su, təbii şirələr və ilıq şorbalar verin. Bağça və məktəblərdə virusların yayılmasının qarşısını almaq üçün uşağa əllərini ən azı 20 saniyə sabunla yumağı öyrədin.
Evin havasını hər gün müntəzəm olaraq dəyişin. İstilənmə sistemləri işə düşdükdə, otağın havası quruyur, bu isə tənəffüs yollarını viruslara qarşı müdafiəsiz qoyur. Otaq rütubətini 40-60% arasında saxlayın.
Payız və qış aylarında günəş işığı azaldığı üçün uşağın D vitamini səviyyəsini yoxlayın. Uşaqda halsızlıq və ya burun axması başlayan kimi həkimlə məsləhətləşmədən ona antibiotik və ya güclü immunstimullaşdırıcı preparatlar verməyin. Ümumiyyətlə, həkim təyinatı olmadan uşaqlara dərman vasitələri verməkdən çəkinin.

- Payız və qış aylarına keçid zamanı uşaqlarda ən çox hansı xəstəliklər kəskinləşir?

- Havaların soyuması, rütubətin artması və uşaqların məktəb/bağça kimi qapalı məkanlarda sıx təmasda olması respirator infeksiyaların və xroniki xəstəliklərin kəskinləşməsinə zəmin yaradır. KRVİ (Kəskin Respirator Virus İnfeksiyaları), qrip, “mədə qripi” adlandırılan rotavirus infeksiyası, digər respirator xəstəliklərə səbəb olan viruslardan yaranan xəstəliklər, allergik rinit, bronxitin, bronxial astmanın kəskinləşməsi, faringit, tonzillit və s. kimi xəstəliklər müşahidə oluna bilər.

- Mövsüm dəyişikliyi uşaqların qidalanma vərdişlərinə necə təsir göstərir?

- Mövsüm dəyişikliyi uşaqların maddələr mübadiləsinə birbaşa təsir edərək onların qidalanma vərdişlərini əhəmiyyətli dərəcədə dəyişir. Havalar soyuduqca, uşaq orqanizmi daxili hərarəti sabit saxlamaq üçün daha çox enerji sərf edir. Bu səbəbdən, payız və qışda uşaqların iştahı təbii olaraq artır. Günəş işığının azalması bədəndə serotonin (xoşbəxtlik hormonu) səviyyəsini aşağı salır. Uşaqlar fərqində olmadan bu balansı bərpa etmək üçün un məmulatları, şirniyyat və karbohidratla zəngin qidalara daha çox meyl göstərirlər. Yay aylarında daha çox meyvə, dondurma və soyuq mayelərə təlabat olur, soyuq aylarda bədən instinktiv olaraq isti şorbalar, püre və ətli yeməklər tələb edir.

- Fəsil dəyişikliyi uşaqların konsentrasiya qabiliyyətinə necə təsir edir?

- Payız və qış aylarına keçid dövründə uşaqların akademik göstəriciləri və diqqətində zəifləmənin əsas səbəbi odur ki, payızda günlər qısalır, uşaqlar dərsin ilk saatlarında yuxulu, halsız olur, müəllimin dediklərinə fokuslanmaqda çətinlik çəkirlər. Digər tərəfdən havaların tutqun keçməsi uşaqlarda həvəssizlik yaradır. Motivasiyası düşən uşaq dərslərə qarşı marağını itirir, zehni tez yorulur və diqqəti asanlıqla yayınır. Bu fəsildə adətən uşaqlar açıq havada daha az vaxt keçirir. Vaxtın çoxunu evdə və ya sinif otağında, qapalı mühitdə keçir. Fiziki hərəkətin azalması beyinə qan və oksigen axınını zəiflədir. Bu isə, uşaqda zehni süstlük yaradır və uzun müddət bir mövzuya konsentrə olmağı qeyri-mümkün edir.

- Xəstələnmə hallarının azaldılması üçün hansı tövsiyyələri verərdiz?

- Ən yaxşı müalicə-profilaktikadır. Hər il Səhiyyə Nazirliyinin təşəbbüsü ilə payız aylarında (sentyabr-oktyabr) uşaqlara mövsümi qrip peyvəndinin vurulması təşkil olunur, bu da qış aylarında xəstələnmə hallarını, həm də yoluxma baş verərsə sinusit, ensefalit və s. kimi ağırlaşmaların qarşısını alır. Digər xəstəliklərin profilaktikası üçün Milli peyvənd təqviminə vaxtında əməl etməklə uşağın bir çox xəstəliklərə qarşı immunitetin möhkəmləndirməsi mümkündür. Uşağı xəstəlikdən qorumaq üçün onu evdə "istixana şəraitində" saxlamaq ən böyük yalnışlardandır. Küləksiz və yağışsız günlərdə, hətta hava soyuq olarsa belə, gündə ən azı 30-40 dəqiqə çöldə gəzinti selikli qişaların və immun sisteminin havaya adaptasiyasına kömək edir. Süni immun gücləndirici preparatlar əvəzində təbii profilaktik qidalara üstünlük verilməlidir.
Uşaq bağçadan və ya məktəbdən evə gəldikdə, onun burnunu dəniz suyu tərkibli spreylərlə (və ya sadə natrium-xlorid məhlulu ilə) yumaq, gün ərzində selikli qişaya yapışmış virusları təmizləyir və onların bədənə daxil olmasının qarşısını alır.
Ev daxilində temperaturun 20-22°C-dən yüksək olmaması profilaktikanın əsas şərtidir. Həddindən artıq isti ev havası burun daxilini qurudur və virusların çoxalması üçün ideal mühit yaradır.
Tibbi araşdırmalar göstərir ki, sadə profilaktik qaydalara əməl edən ailələrdə uşaqların mövsümi infeksiyalara yoluxma riski 3 dəfə azalır, yoluxma baş verdikdə isə xəstəlik yüngül və fəsadsız keçir.
Sonda isə hər bir hava şəraitində bütün uşaqlara aydın səma,parlaq günəş arzu edirəm.

- Hər il mövsümlərarası keçid vaxtlarında uşaqlarda xəstələnmə hallarının artımı “fəsillərin dəyişməsinə bağlıdır” prinsipi nə dərəcədə həqiqətə uyğundur?

- Mövsümi keçidlər insan orqanizminə fiziki, həm də psixoloji təsir göstərir. Həkimlər "mövsümi keçidlər" dedikdə, iki əsas payız/qış və yaz/yay fəsillərinin dəyişməsini nəzərdə tuturlar. Hava temperaturunun kəskin dəyişməsi, soyuğa/istiyə uyğunlaşma immun sistemini həddindən artıq yükləyir, bu da soyuqdəymə və virus xəstəliklərinin artmasına gətirib çıxarır. Uşaqların immun sistemi böyüklərə nisbətən temperatur və rütubət dəyişikliklərinə qarşı daha həssasdır. Günəş işığının artıb və ya azalması, öz növbəsində insanlarda sirkad ritmlərini (bioloji saatlar və ya bioritmlər) kobud şəkildə pozur, bu da yuxu çatışmazlığına, orqanizm üçün sistemli stressə səbəb olur.
Payız -qış aylarında uşaqlar arasında virus infeksiyaların artımı birbaşa mövsüm dəyişiklikləri ilə əlaqələndirmək o qədər də düzgün yanaşma deyil. Əsasən bağça və məktəblilər arasında bu kimi xəstəliklər daha çox yayılır. Bu da, onunla bağlıdır ki, yay fəslində havaların isti keçməsi nəticəsində virusların aktivliyi azalır və bu kateqoriyadan olan uşaqlar tətildə olur. Payız fəslində isə virusların aktivliyində yüksəliş baş verir, eyni zamanda uşaqlar bu aylarda əsasən qapalı məkanlarda və toplaşmış halda olduqlarına görə, infeksiyon xəstəliklərin yoluxma halları artır.

- Neqativ təsirləri necə minimuma endirmək olar?

- Mövsüm keçidlərində gün ərzində hava kəskin dəyişə bilər (səhər soyuq, günorta isti). Uşağa bir qalın paltar yerinə, ehtiyac olduqda çıxarıla bilən bir neçə qat nazik və pambıq paltarların geyindirilməsi tövsiyyə olunur. Sintetik parçalardan qaçınmaq lazımdır. Rasiona C vitamini, sink və antioksidantlarla zəngin olan qida məhsulları (məsələn, sitrus meyvələri, brokkoli, balqabaq, nar) daxil etmək vacibdir.
Güclü immunitetin təməli keyfiyyətli yuxudur. Keçid dövründə uşağın hər gün eyni saatda yatmasına və yaş normasına uyğun (ən azı 9-11 saat) dincəlməsinə diqqət edilməlidir. Havalar soyuduqca uşaqlar daha az su içir. Lakin, bədənin viruslarla mübarizə apara bilməsi üçün selikli qişalar nəmli qalmalıdır. Bu məqsədlə, uşaqlara bol su, təbii şirələr və ilıq şorbalar verin. Bağça və məktəblərdə virusların yayılmasının qarşısını almaq üçün uşağa əllərini ən azı 20 saniyə sabunla yumağı öyrədin.
Evin havasını hər gün müntəzəm olaraq dəyişin. İstilənmə sistemləri işə düşdükdə, otağın havası quruyur, bu isə tənəffüs yollarını viruslara qarşı müdafiəsiz qoyur. Otaq rütubətini 40-60% arasında saxlayın.
Payız və qış aylarında günəş işığı azaldığı üçün uşağın D vitamini səviyyəsini yoxlayın. Uşaqda halsızlıq və ya burun axması başlayan kimi həkimlə məsləhətləşmədən ona antibiotik və ya güclü immunstimullaşdırıcı preparatlar verməyin. Ümumiyyətlə, həkim təyinatı olmadan uşaqlara dərman vasitələri verməkdən çəkinin.

- Payız və qış aylarına keçid zamanı uşaqlarda ən çox hansı xəstəliklər kəskinləşir?

- Havaların soyuması, rütubətin artması və uşaqların məktəb/bağça kimi qapalı məkanlarda sıx təmasda olması respirator infeksiyaların və xroniki xəstəliklərin kəskinləşməsinə zəmin yaradır. KRVİ (Kəskin Respirator Virus İnfeksiyaları), qrip, “mədə qripi” adlandırılan rotavirus infeksiyası, digər respirator xəstəliklərə səbəb olan viruslardan yaranan xəstəliklər, allergik rinit, bronxitin, bronxial astmanın kəskinləşməsi, faringit, tonzillit və s. kimi xəstəliklər müşahidə oluna bilər.

- Mövsüm dəyişikliyi uşaqların qidalanma vərdişlərinə necə təsir göstərir?

- Mövsüm dəyişikliyi uşaqların maddələr mübadiləsinə birbaşa təsir edərək onların qidalanma vərdişlərini əhəmiyyətli dərəcədə dəyişir. Havalar soyuduqca, uşaq orqanizmi daxili hərarəti sabit saxlamaq üçün daha çox enerji sərf edir. Bu səbəbdən, payız və qışda uşaqların iştahı təbii olaraq artır. Günəş işığının azalması bədəndə serotonin (xoşbəxtlik hormonu) səviyyəsini aşağı salır. Uşaqlar fərqində olmadan bu balansı bərpa etmək üçün un məmulatları, şirniyyat və karbohidratla zəngin qidalara daha çox meyl göstərirlər. Yay aylarında daha çox meyvə, dondurma və soyuq mayelərə təlabat olur, soyuq aylarda bədən instinktiv olaraq isti şorbalar, püre və ətli yeməklər tələb edir.

- Fəsil dəyişikliyi uşaqların konsentrasiya qabiliyyətinə necə təsir edir?

- Payız və qış aylarına keçid dövründə uşaqların akademik göstəriciləri və diqqətində zəifləmənin əsas səbəbi odur ki, payızda günlər qısalır, uşaqlar dərsin ilk saatlarında yuxulu, halsız olur, müəllimin dediklərinə fokuslanmaqda çətinlik çəkirlər. Digər tərəfdən havaların tutqun keçməsi uşaqlarda həvəssizlik yaradır. Motivasiyası düşən uşaq dərslərə qarşı marağını itirir, zehni tez yorulur və diqqəti asanlıqla yayınır. Bu fəsildə adətən uşaqlar açıq havada daha az vaxt keçirir. Vaxtın çoxunu evdə və ya sinif otağında, qapalı mühitdə keçir. Fiziki hərəkətin azalması beyinə qan və oksigen axınını zəiflədir. Bu isə, uşaqda zehni süstlük yaradır və uzun müddət bir mövzuya konsentrə olmağı qeyri-mümkün edir.

- Xəstələnmə hallarının azaldılması üçün hansı tövsiyyələri verərdiz?

- Ən yaxşı müalicə-profilaktikadır. Hər il Səhiyyə Nazirliyinin təşəbbüsü ilə payız aylarında (sentyabr-oktyabr) uşaqlara mövsümi qrip peyvəndinin vurulması təşkil olunur, bu da qış aylarında xəstələnmə hallarını, həm də yoluxma baş verərsə sinusit, ensefalit və s. kimi ağırlaşmaların qarşısını alır. Digər xəstəliklərin profilaktikası üçün Milli peyvənd təqviminə vaxtında əməl etməklə uşağın bir çox xəstəliklərə qarşı immunitetin möhkəmləndirməsi mümkündür. Uşağı xəstəlikdən qorumaq üçün onu evdə "istixana şəraitində" saxlamaq ən böyük yalnışlardandır. Küləksiz və yağışsız günlərdə, hətta hava soyuq olarsa belə, gündə ən azı 30-40 dəqiqə çöldə gəzinti selikli qişaların və immun sisteminin havaya adaptasiyasına kömək edir. Süni immun gücləndirici preparatlar əvəzində təbii profilaktik qidalara üstünlük verilməlidir.
Uşaq bağçadan və ya məktəbdən evə gəldikdə, onun burnunu dəniz suyu tərkibli spreylərlə (və ya sadə natrium-xlorid məhlulu ilə) yumaq, gün ərzində selikli qişaya yapışmış virusları təmizləyir və onların bədənə daxil olmasının qarşısını alır.
Ev daxilində temperaturun 20-22°C-dən yüksək olmaması profilaktikanın əsas şərtidir. Həddindən artıq isti ev havası burun daxilini qurudur və virusların çoxalması üçün ideal mühit yaradır.
Tibbi araşdırmalar göstərir ki, sadə profilaktik qaydalara əməl edən ailələrdə uşaqların mövsümi infeksiyalara yoluxma riski 3 dəfə azalır, yoluxma baş verdikdə isə xəstəlik yüngül və fəsadsız keçir.
Sonda isə hər bir hava şəraitində bütün uşaqlara aydın səma,parlaq günəş arzu edirəm.

Mövsüm dəyişiklikləri uşaqların sağlamlığına, immun sisteminə, qidalanma vərdişlərinə və gündəlik fəallığına təsir göstərə bilər. Xüsusilə payız-qış aylarında kəskin respirator virus infeksiyalarının yayılması, məktəb və bağçalarda uşaqlar arasında sıx təmasın artması valideynlərin profilaktik tədbirlərə daha çox diqqət yetirməsini zəruri edir.

Uşaqların mövsümi xəstəliklərdən qorunması, immun sisteminin dəstəklənməsi və sağlam gündəlik rejimin formalaşdırılması ilə bağlı suallarımızı Səhiyyə Nazirliyinin K.Y. Fərəcova adına Elmi-Tədqiqat Pediatriya İnstitutunun pediatrı Nuranə Hüseynova cavablandırır.

- Hər il mövsümlərarası keçid vaxtlarında uşaqlarda xəstələnmə hallarının artımı “fəsillərin dəyişməsinə bağlıdır” prinsipi nə dərəcədə həqiqətə uyğundur?

- Mövsümi keçidlər insan orqanizminə fiziki, həm də psixoloji təsir göstərir. Həkimlər "mövsümi keçidlər" dedikdə, iki əsas payız/qış və yaz/yay fəsillərinin dəyişməsini nəzərdə tuturlar. Hava temperaturunun kəskin dəyişməsi, soyuğa/istiyə uyğunlaşma immun sistemini həddindən artıq yükləyir, bu da soyuqdəymə və virus xəstəliklərinin artmasına gətirib çıxarır. Uşaqların immun sistemi böyüklərə nisbətən temperatur və rütubət dəyişikliklərinə qarşı daha həssasdır. Günəş işığının artıb və ya azalması, öz növbəsində insanlarda sirkad ritmlərini (bioloji saatlar və ya bioritmlər) kobud şəkildə pozur, bu da yuxu çatışmazlığına, orqanizm üçün sistemli stressə səbəb olur.
Payız -qış aylarında uşaqlar arasında virus infeksiyaların artımı birbaşa mövsüm dəyişiklikləri ilə əlaqələndirmək o qədər də düzgün yanaşma deyil. Əsasən bağça və məktəblilər arasında bu kimi xəstəliklər daha çox yayılır. Bu da, onunla bağlıdır ki, yay fəslində havaların isti keçməsi nəticəsində virusların aktivliyi azalır və bu kateqoriyadan olan uşaqlar tətildə olur. Payız fəslində isə virusların aktivliyində yüksəliş baş verir, eyni zamanda uşaqlar bu aylarda əsasən qapalı məkanlarda və toplaşmış halda olduqlarına görə, infeksiyon xəstəliklərin yoluxma halları artır.

- Neqativ təsirləri necə minimuma endirmək olar?

- Mövsüm keçidlərində gün ərzində hava kəskin dəyişə bilər (səhər soyuq, günorta isti). Uşağa bir qalın paltar yerinə, ehtiyac olduqda çıxarıla bilən bir neçə qat nazik və pambıq paltarların geyindirilməsi tövsiyyə olunur. Sintetik parçalardan qaçınmaq lazımdır. Rasiona C vitamini, sink və antioksidantlarla zəngin olan qida məhsulları (məsələn, sitrus meyvələri, brokkoli, balqabaq, nar) daxil etmək vacibdir.
Güclü immunitetin təməli keyfiyyətli yuxudur. Keçid dövründə uşağın hər gün eyni saatda yatmasına və yaş normasına uyğun (ən azı 9-11 saat) dincəlməsinə diqqət edilməlidir. Havalar soyuduqca uşaqlar daha az su içir. Lakin, bədənin viruslarla mübarizə apara bilməsi üçün selikli qişalar nəmli qalmalıdır. Bu məqsədlə, uşaqlara bol su, təbii şirələr və ilıq şorbalar verin. Bağça və məktəblərdə virusların yayılmasının qarşısını almaq üçün uşağa əllərini ən azı 20 saniyə sabunla yumağı öyrədin.
Evin havasını hər gün müntəzəm olaraq dəyişin. İstilənmə sistemləri işə düşdükdə, otağın havası quruyur, bu isə tənəffüs yollarını viruslara qarşı müdafiəsiz qoyur. Otaq rütubətini 40-60% arasında saxlayın.
Payız və qış aylarında günəş işığı azaldığı üçün uşağın D vitamini səviyyəsini yoxlayın. Uşaqda halsızlıq və ya burun axması başlayan kimi həkimlə məsləhətləşmədən ona antibiotik və ya güclü immunstimullaşdırıcı preparatlar verməyin. Ümumiyyətlə, həkim təyinatı olmadan uşaqlara dərman vasitələri verməkdən çəkinin.

- Payız və qış aylarına keçid zamanı uşaqlarda ən çox hansı xəstəliklər kəskinləşir?

- Havaların soyuması, rütubətin artması və uşaqların məktəb/bağça kimi qapalı məkanlarda sıx təmasda olması respirator infeksiyaların və xroniki xəstəliklərin kəskinləşməsinə zəmin yaradır. KRVİ (Kəskin Respirator Virus İnfeksiyaları), qrip, “mədə qripi” adlandırılan rotavirus infeksiyası, digər respirator xəstəliklərə səbəb olan viruslardan yaranan xəstəliklər, allergik rinit, bronxitin, bronxial astmanın kəskinləşməsi, faringit, tonzillit və s. kimi xəstəliklər müşahidə oluna bilər.

- Mövsüm dəyişikliyi uşaqların qidalanma vərdişlərinə necə təsir göstərir?

- Mövsüm dəyişikliyi uşaqların maddələr mübadiləsinə birbaşa təsir edərək onların qidalanma vərdişlərini əhəmiyyətli dərəcədə dəyişir. Havalar soyuduqca, uşaq orqanizmi daxili hərarəti sabit saxlamaq üçün daha çox enerji sərf edir. Bu səbəbdən, payız və qışda uşaqların iştahı təbii olaraq artır. Günəş işığının azalması bədəndə serotonin (xoşbəxtlik hormonu) səviyyəsini aşağı salır. Uşaqlar fərqində olmadan bu balansı bərpa etmək üçün un məmulatları, şirniyyat və karbohidratla zəngin qidalara daha çox meyl göstərirlər. Yay aylarında daha çox meyvə, dondurma və soyuq mayelərə təlabat olur, soyuq aylarda bədən instinktiv olaraq isti şorbalar, püre və ətli yeməklər tələb edir.

- Fəsil dəyişikliyi uşaqların konsentrasiya qabiliyyətinə necə təsir edir?

- Payız və qış aylarına keçid dövründə uşaqların akademik göstəriciləri və diqqətində zəifləmənin əsas səbəbi odur ki, payızda günlər qısalır, uşaqlar dərsin ilk saatlarında yuxulu, halsız olur, müəllimin dediklərinə fokuslanmaqda çətinlik çəkirlər. Digər tərəfdən havaların tutqun keçməsi uşaqlarda həvəssizlik yaradır. Motivasiyası düşən uşaq dərslərə qarşı marağını itirir, zehni tez yorulur və diqqəti asanlıqla yayınır. Bu fəsildə adətən uşaqlar açıq havada daha az vaxt keçirir. Vaxtın çoxunu evdə və ya sinif otağında, qapalı mühitdə keçir. Fiziki hərəkətin azalması beyinə qan və oksigen axınını zəiflədir. Bu isə, uşaqda zehni süstlük yaradır və uzun müddət bir mövzuya konsentrə olmağı qeyri-mümkün edir.

- Xəstələnmə hallarının azaldılması üçün hansı tövsiyyələri verərdiz?

- Ən yaxşı müalicə-profilaktikadır. Hər il Səhiyyə Nazirliyinin təşəbbüsü ilə payız aylarında (sentyabr-oktyabr) uşaqlara mövsümi qrip peyvəndinin vurulması təşkil olunur, bu da qış aylarında xəstələnmə hallarını, həm də yoluxma baş verərsə sinusit, ensefalit və s. kimi ağırlaşmaların qarşısını alır. Digər xəstəliklərin profilaktikası üçün Milli peyvənd təqviminə vaxtında əməl etməklə uşağın bir çox xəstəliklərə qarşı immunitetin möhkəmləndirməsi mümkündür. Uşağı xəstəlikdən qorumaq üçün onu evdə "istixana şəraitində" saxlamaq ən böyük yalnışlardandır. Küləksiz və yağışsız günlərdə, hətta hava soyuq olarsa belə, gündə ən azı 30-40 dəqiqə çöldə gəzinti selikli qişaların və immun sisteminin havaya adaptasiyasına kömək edir. Süni immun gücləndirici preparatlar əvəzində təbii profilaktik qidalara üstünlük verilməlidir.
Uşaq bağçadan və ya məktəbdən evə gəldikdə, onun burnunu dəniz suyu tərkibli spreylərlə (və ya sadə natrium-xlorid məhlulu ilə) yumaq, gün ərzində selikli qişaya yapışmış virusları təmizləyir və onların bədənə daxil olmasının qarşısını alır.
Ev daxilində temperaturun 20-22°C-dən yüksək olmaması profilaktikanın əsas şərtidir. Həddindən artıq isti ev havası burun daxilini qurudur və virusların çoxalması üçün ideal mühit yaradır.
Tibbi araşdırmalar göstərir ki, sadə profilaktik qaydalara əməl edən ailələrdə uşaqların mövsümi infeksiyalara yoluxma riski 3 dəfə azalır, yoluxma baş verdikdə isə xəstəlik yüngül və fəsadsız keçir.
Sonda isə hər bir hava şəraitində bütün uşaqlara aydın səma,parlaq günəş arzu edirəm.

Səhiyyə Nazirliyinin akademik C.Abdullayev adına Elmi-Tədqiqat Kardiologiya İnstitutunun tibb heyəti tərəfindən “Böyük Qayıdış” Proqramı çərçivəsində Ağdərə rayonunun Suqovuşan qəsəbəsi və Tərtər rayonunda ikigünlük tibbi aksiya keçirilib.

Tibbi aksiya zamanı 200-ə yaxın sakin kardioloji müayinələrdən keçirilib. Şəhid ailələri və müharibə iştirakçıları da daxil olmaqla, vətəndaşlara Exo-KQ və EKQ müayinələri aparılıb, qanda şəkər və xolesterinin səviyyəsi müəyyən edilib. Sağlamlıq vəziyyətində problem aşkarlanan şəxslərə müvafiq tibbi məsləhətlər verilib və müalicə təyin olunub.

Bununla yanaşı, ürək-damar xəstəliklərinin profilaktikası, sağlam həyat tərzinin təşviqi, yüksək arterial təzyiq və infarkt zamanı ilkin tibbi yardımın göstərilməsi ilə bağlı maarifləndirici tədbir təşkil edilib.

Qeyd edək ki, Səhiyyə Nazirliyi tərəfindən işğaldan azad edilmiş digər ərazilərdə də tibbi müayinə aksiyalarının və maarifləndirici tədbirlərin davam etdirilməsi nəzərdə tutulur.

Səhiyyə Nazirliyinin akademik C.Abdullayev adına Elmi-Tədqiqat Kardiologiya İnstitutunun tibb heyəti tərəfindən “Böyük Qayıdış” Proqramı çərçivəsində Ağdərə rayonunun Suqovuşan qəsəbəsi və Tərtər rayonunda ikigünlük tibbi aksiya keçirilib.

Tibbi aksiya zamanı 200-ə yaxın sakin kardioloji müayinələrdən keçirilib. Şəhid ailələri və müharibə iştirakçıları da daxil olmaqla, vətəndaşlara Exo-KQ və EKQ müayinələri aparılıb, qanda şəkər və xolesterinin səviyyəsi müəyyən edilib. Sağlamlıq vəziyyətində problem aşkarlanan şəxslərə müvafiq tibbi məsləhətlər verilib və müalicə təyin olunub.

Bununla yanaşı, ürək-damar xəstəliklərinin profilaktikası, sağlam həyat tərzinin təşviqi, yüksək arterial təzyiq və infarkt zamanı ilkin tibbi yardımın göstərilməsi ilə bağlı maarifləndirici tədbir təşkil edilib.

Qeyd edək ki, Səhiyyə Nazirliyi tərəfindən işğaldan azad edilmiş digər ərazilərdə də tibbi müayinə aksiyalarının və maarifləndirici tədbirlərin davam etdirilməsi nəzərdə tutulur.

Səhiyyə Nazirliyinin akademik C.Abdullayev adına Elmi-Tədqiqat Kardiologiya İnstitutunun tibb heyəti tərəfindən “Böyük Qayıdış” Proqramı çərçivəsində Ağdərə rayonunun Suqovuşan qəsəbəsi və Tərtər rayonunda ikigünlük tibbi aksiya keçirilib.

Tibbi aksiya zamanı 200-ə yaxın sakin kardioloji müayinələrdən keçirilib. Şəhid ailələri və müharibə iştirakçıları da daxil olmaqla, vətəndaşlara Exo-KQ və EKQ müayinələri aparılıb, qanda şəkər və xolesterinin səviyyəsi müəyyən edilib. Sağlamlıq vəziyyətində problem aşkarlanan şəxslərə müvafiq tibbi məsləhətlər verilib və müalicə təyin olunub.

Bununla yanaşı, ürək-damar xəstəliklərinin profilaktikası, sağlam həyat tərzinin təşviqi, yüksək arterial təzyiq və infarkt zamanı ilkin tibbi yardımın göstərilməsi ilə bağlı maarifləndirici tədbir təşkil edilib.

Qeyd edək ki, Səhiyyə Nazirliyi tərəfindən işğaldan azad edilmiş digər ərazilərdə də tibbi müayinə aksiyalarının və maarifləndirici tədbirlərin davam etdirilməsi nəzərdə tutulur.

Dövlət Turizm Agentliyinin təşkilatçılığı ilə keçirilən 3-cü Beynəlxalq Sağlamlıq Turizmi Konfransının açılış mərasimində Azərbaycan Respublikasının səhiyyə naziri Anar Bayramov iştirak edib.Almaniya, Avstriya, Böyük Britaniya, Türkiyə və digər ölkələrdən dövlət qurumlarının, səhiyyə müəssisələrinin, turizm sənayesinin nümayəndələrini və beynəlxalq ekspertləri bir araya gətirən konfransın əsas məqsədi Azərbaycanın tibbi turizm və sağlam yaşam turizmi potensialının beynəlxalq səviyyədə tanıdılması, təcrübə mübadiləsinin təşviqi və yeni əməkdaşlıq imkanlarının yaradılmasıdır.

Konfransda çıxış edən Anar Bayramov tibbi turizmin səhiyyə, iqtisadiyyat və beynəlxalq əməkdaşlığın kəsişməsində dayanan, geniş inkişaf potensialına malik sahə olduğunu qeyd edib. O, Azərbaycanın regional tibbi turizm mərkəzinə çevrilməsi üçün əlverişli coğrafi mövqeyinin, inkişaf edən tibbi infrastrukturunun, ixtisaslı mütəxəssislərinin və turizm imkanlarının mühüm zəmin yaratdığını bildirib.

Nazir tibbi turizmin inkişafında beynəlxalq akkreditasiya və keyfiyyət standartlarının tətbiqinin, xidmətlərin rəqabətqabiliyyətliliyinin artırılmasının və xarici pasiyentlərin ölkəmizə etimadının möhkəmləndirilməsinin əsas prioritetlər sırasında olduğunu vurğulayıb. Bu məqsədlərə nail olmaq üçün dövlət qurumları, dövlət və özəl müəssisələr, investorlar və beynəlxalq tərəfdaşlar arasında səmərəli əməkdaşlığın əhəmiyyətini qeyd edib.

Konfrans çərçivəsində tibbi turizmin inkişafının strateji prioritetləri, beynəlxalq bazarlarda Azərbaycanın mövqeyinin gücləndirilməsi, tibbi xidmətlərin keyfiyyəti, rəqəmsal həllərin tətbiqi və sektorlararası əməkdaşlıq məsələləri müzakirə olunur.

Qeyd edək ki, konfransda həmçinin beynəlxalq sərgi, biznes forumu, B2B görüşlər və sağlamlıq turizmi sahəsində çalışan mütəxəssislər üçün təlimlərin təşkili də nəzərdə tutulub.

Dövlət Turizm Agentliyinin təşkilatçılığı ilə keçirilən 3-cü Beynəlxalq Sağlamlıq Turizmi Konfransının açılış mərasimində Azərbaycan Respublikasının səhiyyə naziri Anar Bayramov iştirak edib.Almaniya, Avstriya, Böyük Britaniya, Türkiyə və digər ölkələrdən dövlət qurumlarının, səhiyyə müəssisələrinin, turizm sənayesinin nümayəndələrini və beynəlxalq ekspertləri bir araya gətirən konfransın əsas məqsədi Azərbaycanın tibbi turizm və sağlam yaşam turizmi potensialının beynəlxalq səviyyədə tanıdılması, təcrübə mübadiləsinin təşviqi və yeni əməkdaşlıq imkanlarının yaradılmasıdır.

Konfransda çıxış edən Anar Bayramov tibbi turizmin səhiyyə, iqtisadiyyat və beynəlxalq əməkdaşlığın kəsişməsində dayanan, geniş inkişaf potensialına malik sahə olduğunu qeyd edib. O, Azərbaycanın regional tibbi turizm mərkəzinə çevrilməsi üçün əlverişli coğrafi mövqeyinin, inkişaf edən tibbi infrastrukturunun, ixtisaslı mütəxəssislərinin və turizm imkanlarının mühüm zəmin yaratdığını bildirib.

Nazir tibbi turizmin inkişafında beynəlxalq akkreditasiya və keyfiyyət standartlarının tətbiqinin, xidmətlərin rəqabətqabiliyyətliliyinin artırılmasının və xarici pasiyentlərin ölkəmizə etimadının möhkəmləndirilməsinin əsas prioritetlər sırasında olduğunu vurğulayıb. Bu məqsədlərə nail olmaq üçün dövlət qurumları, dövlət və özəl müəssisələr, investorlar və beynəlxalq tərəfdaşlar arasında səmərəli əməkdaşlığın əhəmiyyətini qeyd edib.

Konfrans çərçivəsində tibbi turizmin inkişafının strateji prioritetləri, beynəlxalq bazarlarda Azərbaycanın mövqeyinin gücləndirilməsi, tibbi xidmətlərin keyfiyyəti, rəqəmsal həllərin tətbiqi və sektorlararası əməkdaşlıq məsələləri müzakirə olunur.

Qeyd edək ki, konfransda həmçinin beynəlxalq sərgi, biznes forumu, B2B görüşlər və sağlamlıq turizmi sahəsində çalışan mütəxəssislər üçün təlimlərin təşkili də nəzərdə tutulub.

Dövlət Turizm Agentliyinin təşkilatçılığı ilə keçirilən 3-cü Beynəlxalq Sağlamlıq Turizmi Konfransının açılış mərasimində Azərbaycan Respublikasının səhiyyə naziri Anar Bayramov iştirak edib.Almaniya, Avstriya, Böyük Britaniya, Türkiyə və digər ölkələrdən dövlət qurumlarının, səhiyyə müəssisələrinin, turizm sənayesinin nümayəndələrini və beynəlxalq ekspertləri bir araya gətirən konfransın əsas məqsədi Azərbaycanın tibbi turizm və sağlam yaşam turizmi potensialının beynəlxalq səviyyədə tanıdılması, təcrübə mübadiləsinin təşviqi və yeni əməkdaşlıq imkanlarının yaradılmasıdır.

Konfransda çıxış edən Anar Bayramov tibbi turizmin səhiyyə, iqtisadiyyat və beynəlxalq əməkdaşlığın kəsişməsində dayanan, geniş inkişaf potensialına malik sahə olduğunu qeyd edib. O, Azərbaycanın regional tibbi turizm mərkəzinə çevrilməsi üçün əlverişli coğrafi mövqeyinin, inkişaf edən tibbi infrastrukturunun, ixtisaslı mütəxəssislərinin və turizm imkanlarının mühüm zəmin yaratdığını bildirib.

Nazir tibbi turizmin inkişafında beynəlxalq akkreditasiya və keyfiyyət standartlarının tətbiqinin, xidmətlərin rəqabətqabiliyyətliliyinin artırılmasının və xarici pasiyentlərin ölkəmizə etimadının möhkəmləndirilməsinin əsas prioritetlər sırasında olduğunu vurğulayıb. Bu məqsədlərə nail olmaq üçün dövlət qurumları, dövlət və özəl müəssisələr, investorlar və beynəlxalq tərəfdaşlar arasında səmərəli əməkdaşlığın əhəmiyyətini qeyd edib.

Konfrans çərçivəsində tibbi turizmin inkişafının strateji prioritetləri, beynəlxalq bazarlarda Azərbaycanın mövqeyinin gücləndirilməsi, tibbi xidmətlərin keyfiyyəti, rəqəmsal həllərin tətbiqi və sektorlararası əməkdaşlıq məsələləri müzakirə olunur.

Qeyd edək ki, konfransda həmçinin beynəlxalq sərgi, biznes forumu, B2B görüşlər və sağlamlıq turizmi sahəsində çalışan mütəxəssislər üçün təlimlərin təşkili də nəzərdə tutulub.

Danimarka Krallığının Kopenhagen şəhərində Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) Avropa Regional Komitəsinin 76-cı sessiyası keçirilib.Sessiyanın əsas məqsədi Avropa regionunda səhiyyə sistemlərinin qarşısında duran aktual çağırışların müzakirəsi, əhalinin sağlamlığının qorunması və təşviqi istiqamətində prioritetlərin müəyyənləşdirilməsi, həmçinin üzv dövlətlər arasında təcrübə mübadiləsinin genişləndirilməsi olub.

Tədbirdə qeyri-infeksion xəstəliklərlə mübarizə, əhalinin sağlamlığının və rifahının təşviqi, səhiyyə sistemlərinin dayanıqlığının gücləndirilməsi, eləcə də süni intellektin tətbiqi və rəqəmsal transformasiya kimi mühüm məsələlər müzakirə olunub.Sessiyada Azərbaycan Respublikasının Səhiyyə Nazirliyinin Beynəlxalq əməkdaşlıq şöbəsinin müdiri Vüqar Məmmədov iştirak edib. O, müzakirə olunan aktual məsələlər üzrə Azərbaycan Respublikası adından çıxışlar edərək ölkəmizin mövqeyini, səhiyyə sahəsində həyata keçirilən islahatları və mövcud təcrübəni beynəlxalq iştirakçıların diqqətinə çatdırıb.

Tədbirdə qeyri-infeksion xəstəliklərlə mübarizə, əhalinin sağlamlığının və rifahının təşviqi, səhiyyə sistemlərinin dayanıqlığının gücləndirilməsi, eləcə də süni intellektin tətbiqi və rəqəmsal transformasiya kimi mühüm məsələlər müzakirə olunub.Sessiyada Azərbaycan Respublikasının Səhiyyə Nazirliyinin Beynəlxalq əməkdaşlıq şöbəsinin müdiri Vüqar Məmmədov iştirak edib. O, müzakirə olunan aktual məsələlər üzrə Azərbaycan Respublikası adından çıxışlar edərək ölkəmizin mövqeyini, səhiyyə sahəsində həyata keçirilən islahatları və mövcud təcrübəni beynəlxalq iştirakçıların diqqətinə çatdırıb.

Danimarka Krallığının Kopenhagen şəhərində Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) Avropa Regional Komitəsinin 76-cı sessiyası keçirilib.Sessiyanın əsas məqsədi Avropa regionunda səhiyyə sistemlərinin qarşısında duran aktual çağırışların müzakirəsi, əhalinin sağlamlığının qorunması və təşviqi istiqamətində prioritetlərin müəyyənləşdirilməsi, həmçinin üzv dövlətlər arasında təcrübə mübadiləsinin genişləndirilməsi olub.

Tədbirdə qeyri-infeksion xəstəliklərlə mübarizə, əhalinin sağlamlığının və rifahının təşviqi, səhiyyə sistemlərinin dayanıqlığının gücləndirilməsi, eləcə də süni intellektin tətbiqi və rəqəmsal transformasiya kimi mühüm məsələlər müzakirə olunub.Sessiyada Azərbaycan Respublikasının Səhiyyə Nazirliyinin Beynəlxalq əməkdaşlıq şöbəsinin müdiri Vüqar Məmmədov iştirak edib. O, müzakirə olunan aktual məsələlər üzrə Azərbaycan Respublikası adından çıxışlar edərək ölkəmizin mövqeyini, səhiyyə sahəsində həyata keçirilən islahatları və mövcud təcrübəni beynəlxalq iştirakçıların diqqətinə çatdırıb.

Hamiləlik qadın həyatının ən həssas və məsuliyyətli dövrlərindən biridir. Bu mərhələnin sağlam və təhlükəsiz keçməsi üçün hamiləliyin əvvəlcədən planlaşdırılması, mütəmadi tibbi müayinələrdən keçilməsi, düzgün qidalanma və sağlam həyat tərzinə riayət edilməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır. Eyni zamanda, hamiləliyin müxtəlif mərhələlərində baş verən fizioloji dəyişiklikləri tanımaq, təhlükə əlamətlərini vaxtında müəyyən etmək və doğuşa həm fiziki, həm də psixoloji cəhətdən hazırlaşmaq vacibdir.

Səhiyyə Nazirliyi Elmi-Tədqiqat Mamalıq və Ginekologiya İnstitutunun böyük elmi işçisi Leyla Süleymanova müsahibəsində hamiləliyə hazırlıq üçün atılmalı addımlardan, ilk aylarda diqqət edilməli məqamlardan, gələcək anaların qidalanma və gündəlik vərdişlərindən, eləcə də doğuşun yaxınlaşmasını göstərən əlamətlərdən bəhs edib.

- Hamiləlik planlaşdıran qadın neçə ay əvvəldən tibbi hazırlıqlara başlamalı və ilk növbədə hansı analizləri verməlidir?

- Hamiləliyi planlaşdıran qadının ideal olaraq hamiləlikdən 2-3 ay əvvəl həkim müayinəsindən keçməsi məqsədəuyğundur. Bu müddət ərzində qadının ümumi sağlamlıq vəziyyətini qiymətləndirmək və varsa, xroniki xəstəlikləri nəzarətə almaq mümkündür.
İlk növbədə ginekoloq müayinəsi, arterial təzyiq və bədən çəkisinin qiymətləndirilməsi, ümumi qan, sidik analizi aparıla bilər. Klinik vəziyyətdən asılı olaraq qanda qlükoza, ferritin, TSH və digər müayinələr təyin edilir. İnfeksiyalarla bağlı müayinələr də qadının anamnezinə və əvvəlki müayinələrinə əsasən seçilməlidir. Qeyd edim ki, bütün qadınlara eyni analizlərin geniş siyahısını vermək düzgün yanaşma deyil. Peyvənd statusu, xüsusilə məxmərək kimi infeksiyalara qarşı immunitet də nəzərdən keçirilməlidir. Həmçinin, qəbul edilən dərmanlar həkim tərəfindən yenidən qiymətləndirilməlidir.
Ən vacib tövsiyələrdən biri isə fol turşusunun qəbuluna hamiləlikdən ən azı 1 ay əvvəl, ideal olaraq 2-3 ay əvvəl başlanmasıdır. Adətən gündə 400 mikroqram tövsiyə olunur, lakin bəzi qadınlarda daha yüksək doza lazım ola bilər və bunu həkim müəyyən etməlidir.

- Hamiləliyin ilk həftələrində hansı əlamətlər normal sayılır?

- Hamiləliyin ilk həftələrində hormonal dəyişikliklərlə əlaqədar ürəkbulanma, qusma, yuxululuq, yorğunluq, qoxulara qarşı həssaslığın artması və tez-tez sidiyə getmə kimi əlamətlər çox rast gəlinir. Bəzi qadınlarda qarının aşağı hissəsində yüngül dartınma və az miqdarda ləkələnmə də müşahidə oluna bilər. Lakin qanaxmaya “normaldır” demək olmaz. Parlaq qırmızı və ya artan qanaxma, güclü və xüsusilə birtərəfli qarın ağrısı, başgicəllənmə və ya huş itirmə təcili tibbi qiymətləndirmə tələb edir. Bu əlamətlər uşaqlıqdankənar hamiləlik və ya digər ciddi problemlərin göstəricisi ola bilər.
Eyni zamanda, dayanmayan güclü qusma, maye qəbul edə bilməmək, yüksək hərarət və ümumi vəziyyətin kəskin pisləşməsi zamanı da həkimə müraciət etmək lazımdır.

- Dölün orqanlarının formalaşdığı ilk üç ayda ananın qidalanması, dərman istifadəsi və gündəlik vərdişləri necə olmalıdır?

- Hamiləliyin ilk üç ayı dölün əsas orqanlarının formalaşdığı çox vacib dövrdür. Buna görə, qadın bu mərhələdə sağlam və balanslaşdırılmış qidalanmalıdır.
Rasionda tərəvəz və meyvələr, tam taxıllar, yumurta, balıq, ət və ya digər keyfiyyətli protein mənbələri, süd məhsulları və faydalı yağlar kifayət qədər olmalıdır. Çiy və ya tam bişməmiş ət və yumurta, pasterizə olunmamış süd məhsulları eləcə də, gigiyenik təhlükəsizliyi şübhəli qidalardan uzaq durmaq lazımdır.
Ən vacib məqamlardan biri spirtli içki və tütün məhsullarından tamamilə imtina etməkdir. Kofein isə həddindən artıq qəbul edilməməlidir.
Dərmanlarla bağlı əsas prinsip çox sadədir: “təbii” və ya reseptsiz olması həmin preparatın hamiləlikdə təhlükəsiz olduğu anlamına gəlmir. Hər hansı dərman, vitamin, bitki mənşəli preparat və ya qida əlavəsi qəbul etməzdən əvvəl həkimlə məsləhətləşmək lazımdır. Eyni zamanda, həkimin təyin etdiyi vacib dərmanları da özbaşına dayandırmaq olmaz.
Hamiləlik normal gedirsə gündəlik fiziki aktivlik əksər qadınlar üçün faydalıdır. Gəzinti və hamiləliyə uyğun yüngül məşqlər davam etdirilə bilər. Sadəcə həddindən artıq fiziki yüklənmədən və zədələnmə riski yüksək olan fəaliyyətlərdən qaçmaq lazımdır.

- Hamiləlik dövründə qadının bədənində hansı təbii dəyişikliklər?

- Hamiləlik qadın orqanizmində çox böyük fizioloji dəyişikliklər yaradır. Uşaqlığın böyüməsi, hormonal dəyişikliklər və qan dövranının artması nəticəsində qadın öz bədənində bir çox fərqlilik hiss edə bilər. Ürəkbulanma, yorğunluq, döşlərdə böyümə və həssaslıq, tez-tez sidiyə getmə, qəbizlik, köp, bel ağrısı, ayaqlarda yüngül şişkinlik və nəfəsdarlıq hissi hamiləlik zamanı müəyyən dərəcədə normal ola bilər. Hamiləliyin sonrakı aylarında uşaqlığın böyüməsi ilə əlaqədar bel və çanaq nahiyəsində narahatlıq, həmçinin yalançı sancılar müşahidə oluna bilər. Lakin qadın özünü pis hiss etdikdə bunu sadəcə “hamiləlikdəndir” deyə qiymətləndirməməlidir. Güclü baş ağrısı, görmədə dəyişiklik, qəfil və ciddi şişkinlik, yüksək təzyiq, vaginal qanaxma, su gəlməsi, güclü qarın ağrısı, yüksək hərarət və ya döl hərəkətlərinin azalması həkim tərəfindən təcili qiymətləndirilməlidir.

- Yaxınlaşan doğuşun ilk əlamətləri hansılardır?

- Doğuşun yaxınlaşmasının əlamətlərindən biri sancıların tədricən müntəzəm, daha güclü və tez-tez olmasıdır. Selikli tıxacın gəlməsi də doğuşa hazırlıq əlaməti ola bilər, lakin bu, doğuşun mütləq həmin gün başlayacağı demək deyil.
Ən vacib əlamətlərdən biri döl qişalarının açılması, yəni suyun gəlməsidir. Su gəldikdə, hətta sancılar başlamayıbsa belə, qadın həkimi ilə əlaqə saxlamalı və doğum evinə müraciət etməlidir.
Güclü və müntəzəm sancılar, vaginal qanaxma, suyun gəlməsi, körpənin hərəkətlərinin əhəmiyyətli dərəcədə azalması və ya ümumi vəziyyətin pisləşməsi zamanı xəstəxanaya müraciət gecikdirilməməlidir.
Xüsusilə qeyd etmək istəyirəm ki, qanaxma, güclü davamlı ağrı, suyun gəlməsi və ya döl hərəkətlərinin kəskin azalması zamanı sancıların “müəyyən intervala çatmasını” gözləmək lazım deyil.

- Hamiləliyin son mərhələsində gələcək ananın psixoloji hazırlığı ilə bağlı hansı tövsiyələri verərdiniz?

- Doğuşa hazırlıq yalnız fiziki deyil, həm də psixoloji hazırlıqdır. Gələcək ana doğuş prosesi, mümkün doğuş üsulları və ağrı ilə mübarizə üsulları haqqında əvvəlcədən məlumat almalıdır. Həkimi ilə doğuş planını müzakirə etmək, lakin bu planın tibbi vəziyyətə uyğun olaraq dəyişə biləcəyini də qəbul etmək vacibdir. Qadın özünü qorxutmaq əvəzinə, məlumatlanmalı və həkim komandasına etibar etməlidir. Doğuşun necə keçəcəyini əvvəlcədən tam proqnozlaşdırmaq mümkün deyil və planlaşdırılmamış dəyişikliklər uğursuzluq demək deyil – əsas məqsəd ana və körpənin təhlükəsizliyidir.
Xəstəxana çantasını isə doğuşa təxminən 3-4 həftə qalmış, daha erkən doğuş riski varsa daha əvvəl hazırlamaq məsləhətdir. Şəxsiyyət sənədləri və tibbi sənədlər, rahat geyim, şəxsi gigiyena vasitələri, doğuşdan sonra istifadə üçün alt paltarları və digər zəruri əşyalar, həmçinin körpə üçün geyim və bezlər əvvəlcədən hazırlanmalıdır. Ən əsası nəzərə almalıyıq ki, hamiləlik xəstəlik deyil, qadın orqanizminin çox mühüm fizioloji vəziyyətidir. Ancaq bu dövrü sağlam və təhlükəsiz keçirmək üçün mütəmadi həkim nəzarəti, düzgün qidalanma, sağlam həyat tərzi və təhlükə siqnallarını vaxtında tanımaq çox vacibdir.

- Hamiləlik planlaşdıran qadın neçə ay əvvəldən tibbi hazırlıqlara başlamalı və ilk növbədə hansı analizləri verməlidir?

- Hamiləliyi planlaşdıran qadının ideal olaraq hamiləlikdən 2-3 ay əvvəl həkim müayinəsindən keçməsi məqsədəuyğundur. Bu müddət ərzində qadının ümumi sağlamlıq vəziyyətini qiymətləndirmək və varsa, xroniki xəstəlikləri nəzarətə almaq mümkündür.
İlk növbədə ginekoloq müayinəsi, arterial təzyiq və bədən çəkisinin qiymətləndirilməsi, ümumi qan, sidik analizi aparıla bilər. Klinik vəziyyətdən asılı olaraq qanda qlükoza, ferritin, TSH və digər müayinələr təyin edilir. İnfeksiyalarla bağlı müayinələr də qadının anamnezinə və əvvəlki müayinələrinə əsasən seçilməlidir. Qeyd edim ki, bütün qadınlara eyni analizlərin geniş siyahısını vermək düzgün yanaşma deyil. Peyvənd statusu, xüsusilə məxmərək kimi infeksiyalara qarşı immunitet də nəzərdən keçirilməlidir. Həmçinin, qəbul edilən dərmanlar həkim tərəfindən yenidən qiymətləndirilməlidir.
Ən vacib tövsiyələrdən biri isə fol turşusunun qəbuluna hamiləlikdən ən azı 1 ay əvvəl, ideal olaraq 2-3 ay əvvəl başlanmasıdır. Adətən gündə 400 mikroqram tövsiyə olunur, lakin bəzi qadınlarda daha yüksək doza lazım ola bilər və bunu həkim müəyyən etməlidir.

- Hamiləliyin ilk həftələrində hansı əlamətlər normal sayılır?

- Hamiləliyin ilk həftələrində hormonal dəyişikliklərlə əlaqədar ürəkbulanma, qusma, yuxululuq, yorğunluq, qoxulara qarşı həssaslığın artması və tez-tez sidiyə getmə kimi əlamətlər çox rast gəlinir. Bəzi qadınlarda qarının aşağı hissəsində yüngül dartınma və az miqdarda ləkələnmə də müşahidə oluna bilər. Lakin qanaxmaya “normaldır” demək olmaz. Parlaq qırmızı və ya artan qanaxma, güclü və xüsusilə birtərəfli qarın ağrısı, başgicəllənmə və ya huş itirmə təcili tibbi qiymətləndirmə tələb edir. Bu əlamətlər uşaqlıqdankənar hamiləlik və ya digər ciddi problemlərin göstəricisi ola bilər.
Eyni zamanda, dayanmayan güclü qusma, maye qəbul edə bilməmək, yüksək hərarət və ümumi vəziyyətin kəskin pisləşməsi zamanı da həkimə müraciət etmək lazımdır.

- Dölün orqanlarının formalaşdığı ilk üç ayda ananın qidalanması, dərman istifadəsi və gündəlik vərdişləri necə olmalıdır?

- Hamiləliyin ilk üç ayı dölün əsas orqanlarının formalaşdığı çox vacib dövrdür. Buna görə, qadın bu mərhələdə sağlam və balanslaşdırılmış qidalanmalıdır.
Rasionda tərəvəz və meyvələr, tam taxıllar, yumurta, balıq, ət və ya digər keyfiyyətli protein mənbələri, süd məhsulları və faydalı yağlar kifayət qədər olmalıdır. Çiy və ya tam bişməmiş ət və yumurta, pasterizə olunmamış süd məhsulları eləcə də, gigiyenik təhlükəsizliyi şübhəli qidalardan uzaq durmaq lazımdır.
Ən vacib məqamlardan biri spirtli içki və tütün məhsullarından tamamilə imtina etməkdir. Kofein isə həddindən artıq qəbul edilməməlidir.
Dərmanlarla bağlı əsas prinsip çox sadədir: “təbii” və ya reseptsiz olması həmin preparatın hamiləlikdə təhlükəsiz olduğu anlamına gəlmir. Hər hansı dərman, vitamin, bitki mənşəli preparat və ya qida əlavəsi qəbul etməzdən əvvəl həkimlə məsləhətləşmək lazımdır. Eyni zamanda, həkimin təyin etdiyi vacib dərmanları da özbaşına dayandırmaq olmaz.
Hamiləlik normal gedirsə gündəlik fiziki aktivlik əksər qadınlar üçün faydalıdır. Gəzinti və hamiləliyə uyğun yüngül məşqlər davam etdirilə bilər. Sadəcə həddindən artıq fiziki yüklənmədən və zədələnmə riski yüksək olan fəaliyyətlərdən qaçmaq lazımdır.

- Hamiləlik dövründə qadının bədənində hansı təbii dəyişikliklər?

- Hamiləlik qadın orqanizmində çox böyük fizioloji dəyişikliklər yaradır. Uşaqlığın böyüməsi, hormonal dəyişikliklər və qan dövranının artması nəticəsində qadın öz bədənində bir çox fərqlilik hiss edə bilər. Ürəkbulanma, yorğunluq, döşlərdə böyümə və həssaslıq, tez-tez sidiyə getmə, qəbizlik, köp, bel ağrısı, ayaqlarda yüngül şişkinlik və nəfəsdarlıq hissi hamiləlik zamanı müəyyən dərəcədə normal ola bilər. Hamiləliyin sonrakı aylarında uşaqlığın böyüməsi ilə əlaqədar bel və çanaq nahiyəsində narahatlıq, həmçinin yalançı sancılar müşahidə oluna bilər. Lakin qadın özünü pis hiss etdikdə bunu sadəcə “hamiləlikdəndir” deyə qiymətləndirməməlidir. Güclü baş ağrısı, görmədə dəyişiklik, qəfil və ciddi şişkinlik, yüksək təzyiq, vaginal qanaxma, su gəlməsi, güclü qarın ağrısı, yüksək hərarət və ya döl hərəkətlərinin azalması həkim tərəfindən təcili qiymətləndirilməlidir.

- Yaxınlaşan doğuşun ilk əlamətləri hansılardır?

- Doğuşun yaxınlaşmasının əlamətlərindən biri sancıların tədricən müntəzəm, daha güclü və tez-tez olmasıdır. Selikli tıxacın gəlməsi də doğuşa hazırlıq əlaməti ola bilər, lakin bu, doğuşun mütləq həmin gün başlayacağı demək deyil.
Ən vacib əlamətlərdən biri döl qişalarının açılması, yəni suyun gəlməsidir. Su gəldikdə, hətta sancılar başlamayıbsa belə, qadın həkimi ilə əlaqə saxlamalı və doğum evinə müraciət etməlidir.
Güclü və müntəzəm sancılar, vaginal qanaxma, suyun gəlməsi, körpənin hərəkətlərinin əhəmiyyətli dərəcədə azalması və ya ümumi vəziyyətin pisləşməsi zamanı xəstəxanaya müraciət gecikdirilməməlidir.
Xüsusilə qeyd etmək istəyirəm ki, qanaxma, güclü davamlı ağrı, suyun gəlməsi və ya döl hərəkətlərinin kəskin azalması zamanı sancıların “müəyyən intervala çatmasını” gözləmək lazım deyil.

- Hamiləliyin son mərhələsində gələcək ananın psixoloji hazırlığı ilə bağlı hansı tövsiyələri verərdiniz?

- Doğuşa hazırlıq yalnız fiziki deyil, həm də psixoloji hazırlıqdır. Gələcək ana doğuş prosesi, mümkün doğuş üsulları və ağrı ilə mübarizə üsulları haqqında əvvəlcədən məlumat almalıdır. Həkimi ilə doğuş planını müzakirə etmək, lakin bu planın tibbi vəziyyətə uyğun olaraq dəyişə biləcəyini də qəbul etmək vacibdir. Qadın özünü qorxutmaq əvəzinə, məlumatlanmalı və həkim komandasına etibar etməlidir. Doğuşun necə keçəcəyini əvvəlcədən tam proqnozlaşdırmaq mümkün deyil və planlaşdırılmamış dəyişikliklər uğursuzluq demək deyil – əsas məqsəd ana və körpənin təhlükəsizliyidir.
Xəstəxana çantasını isə doğuşa təxminən 3-4 həftə qalmış, daha erkən doğuş riski varsa daha əvvəl hazırlamaq məsləhətdir. Şəxsiyyət sənədləri və tibbi sənədlər, rahat geyim, şəxsi gigiyena vasitələri, doğuşdan sonra istifadə üçün alt paltarları və digər zəruri əşyalar, həmçinin körpə üçün geyim və bezlər əvvəlcədən hazırlanmalıdır. Ən əsası nəzərə almalıyıq ki, hamiləlik xəstəlik deyil, qadın orqanizminin çox mühüm fizioloji vəziyyətidir. Ancaq bu dövrü sağlam və təhlükəsiz keçirmək üçün mütəmadi həkim nəzarəti, düzgün qidalanma, sağlam həyat tərzi və təhlükə siqnallarını vaxtında tanımaq çox vacibdir.

Hamiləlik qadın həyatının ən həssas və məsuliyyətli dövrlərindən biridir. Bu mərhələnin sağlam və təhlükəsiz keçməsi üçün hamiləliyin əvvəlcədən planlaşdırılması, mütəmadi tibbi müayinələrdən keçilməsi, düzgün qidalanma və sağlam həyat tərzinə riayət edilməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır. Eyni zamanda, hamiləliyin müxtəlif mərhələlərində baş verən fizioloji dəyişiklikləri tanımaq, təhlükə əlamətlərini vaxtında müəyyən etmək və doğuşa həm fiziki, həm də psixoloji cəhətdən hazırlaşmaq vacibdir.

Səhiyyə Nazirliyi Elmi-Tədqiqat Mamalıq və Ginekologiya İnstitutunun böyük elmi işçisi Leyla Süleymanova müsahibəsində hamiləliyə hazırlıq üçün atılmalı addımlardan, ilk aylarda diqqət edilməli məqamlardan, gələcək anaların qidalanma və gündəlik vərdişlərindən, eləcə də doğuşun yaxınlaşmasını göstərən əlamətlərdən bəhs edib.

- Hamiləlik planlaşdıran qadın neçə ay əvvəldən tibbi hazırlıqlara başlamalı və ilk növbədə hansı analizləri verməlidir?

- Hamiləliyi planlaşdıran qadının ideal olaraq hamiləlikdən 2-3 ay əvvəl həkim müayinəsindən keçməsi məqsədəuyğundur. Bu müddət ərzində qadının ümumi sağlamlıq vəziyyətini qiymətləndirmək və varsa, xroniki xəstəlikləri nəzarətə almaq mümkündür.
İlk növbədə ginekoloq müayinəsi, arterial təzyiq və bədən çəkisinin qiymətləndirilməsi, ümumi qan, sidik analizi aparıla bilər. Klinik vəziyyətdən asılı olaraq qanda qlükoza, ferritin, TSH və digər müayinələr təyin edilir. İnfeksiyalarla bağlı müayinələr də qadının anamnezinə və əvvəlki müayinələrinə əsasən seçilməlidir. Qeyd edim ki, bütün qadınlara eyni analizlərin geniş siyahısını vermək düzgün yanaşma deyil. Peyvənd statusu, xüsusilə məxmərək kimi infeksiyalara qarşı immunitet də nəzərdən keçirilməlidir. Həmçinin, qəbul edilən dərmanlar həkim tərəfindən yenidən qiymətləndirilməlidir.
Ən vacib tövsiyələrdən biri isə fol turşusunun qəbuluna hamiləlikdən ən azı 1 ay əvvəl, ideal olaraq 2-3 ay əvvəl başlanmasıdır. Adətən gündə 400 mikroqram tövsiyə olunur, lakin bəzi qadınlarda daha yüksək doza lazım ola bilər və bunu həkim müəyyən etməlidir.

- Hamiləliyin ilk həftələrində hansı əlamətlər normal sayılır?

- Hamiləliyin ilk həftələrində hormonal dəyişikliklərlə əlaqədar ürəkbulanma, qusma, yuxululuq, yorğunluq, qoxulara qarşı həssaslığın artması və tez-tez sidiyə getmə kimi əlamətlər çox rast gəlinir. Bəzi qadınlarda qarının aşağı hissəsində yüngül dartınma və az miqdarda ləkələnmə də müşahidə oluna bilər. Lakin qanaxmaya “normaldır” demək olmaz. Parlaq qırmızı və ya artan qanaxma, güclü və xüsusilə birtərəfli qarın ağrısı, başgicəllənmə və ya huş itirmə təcili tibbi qiymətləndirmə tələb edir. Bu əlamətlər uşaqlıqdankənar hamiləlik və ya digər ciddi problemlərin göstəricisi ola bilər.
Eyni zamanda, dayanmayan güclü qusma, maye qəbul edə bilməmək, yüksək hərarət və ümumi vəziyyətin kəskin pisləşməsi zamanı da həkimə müraciət etmək lazımdır.

- Dölün orqanlarının formalaşdığı ilk üç ayda ananın qidalanması, dərman istifadəsi və gündəlik vərdişləri necə olmalıdır?

- Hamiləliyin ilk üç ayı dölün əsas orqanlarının formalaşdığı çox vacib dövrdür. Buna görə, qadın bu mərhələdə sağlam və balanslaşdırılmış qidalanmalıdır.
Rasionda tərəvəz və meyvələr, tam taxıllar, yumurta, balıq, ət və ya digər keyfiyyətli protein mənbələri, süd məhsulları və faydalı yağlar kifayət qədər olmalıdır. Çiy və ya tam bişməmiş ət və yumurta, pasterizə olunmamış süd məhsulları eləcə də, gigiyenik təhlükəsizliyi şübhəli qidalardan uzaq durmaq lazımdır.
Ən vacib məqamlardan biri spirtli içki və tütün məhsullarından tamamilə imtina etməkdir. Kofein isə həddindən artıq qəbul edilməməlidir.
Dərmanlarla bağlı əsas prinsip çox sadədir: “təbii” və ya reseptsiz olması həmin preparatın hamiləlikdə təhlükəsiz olduğu anlamına gəlmir. Hər hansı dərman, vitamin, bitki mənşəli preparat və ya qida əlavəsi qəbul etməzdən əvvəl həkimlə məsləhətləşmək lazımdır. Eyni zamanda, həkimin təyin etdiyi vacib dərmanları da özbaşına dayandırmaq olmaz.
Hamiləlik normal gedirsə gündəlik fiziki aktivlik əksər qadınlar üçün faydalıdır. Gəzinti və hamiləliyə uyğun yüngül məşqlər davam etdirilə bilər. Sadəcə həddindən artıq fiziki yüklənmədən və zədələnmə riski yüksək olan fəaliyyətlərdən qaçmaq lazımdır.

- Hamiləlik dövründə qadının bədənində hansı təbii dəyişikliklər?

- Hamiləlik qadın orqanizmində çox böyük fizioloji dəyişikliklər yaradır. Uşaqlığın böyüməsi, hormonal dəyişikliklər və qan dövranının artması nəticəsində qadın öz bədənində bir çox fərqlilik hiss edə bilər. Ürəkbulanma, yorğunluq, döşlərdə böyümə və həssaslıq, tez-tez sidiyə getmə, qəbizlik, köp, bel ağrısı, ayaqlarda yüngül şişkinlik və nəfəsdarlıq hissi hamiləlik zamanı müəyyən dərəcədə normal ola bilər. Hamiləliyin sonrakı aylarında uşaqlığın böyüməsi ilə əlaqədar bel və çanaq nahiyəsində narahatlıq, həmçinin yalançı sancılar müşahidə oluna bilər. Lakin qadın özünü pis hiss etdikdə bunu sadəcə “hamiləlikdəndir” deyə qiymətləndirməməlidir. Güclü baş ağrısı, görmədə dəyişiklik, qəfil və ciddi şişkinlik, yüksək təzyiq, vaginal qanaxma, su gəlməsi, güclü qarın ağrısı, yüksək hərarət və ya döl hərəkətlərinin azalması həkim tərəfindən təcili qiymətləndirilməlidir.

- Yaxınlaşan doğuşun ilk əlamətləri hansılardır?

- Doğuşun yaxınlaşmasının əlamətlərindən biri sancıların tədricən müntəzəm, daha güclü və tez-tez olmasıdır. Selikli tıxacın gəlməsi də doğuşa hazırlıq əlaməti ola bilər, lakin bu, doğuşun mütləq həmin gün başlayacağı demək deyil.
Ən vacib əlamətlərdən biri döl qişalarının açılması, yəni suyun gəlməsidir. Su gəldikdə, hətta sancılar başlamayıbsa belə, qadın həkimi ilə əlaqə saxlamalı və doğum evinə müraciət etməlidir.
Güclü və müntəzəm sancılar, vaginal qanaxma, suyun gəlməsi, körpənin hərəkətlərinin əhəmiyyətli dərəcədə azalması və ya ümumi vəziyyətin pisləşməsi zamanı xəstəxanaya müraciət gecikdirilməməlidir.
Xüsusilə qeyd etmək istəyirəm ki, qanaxma, güclü davamlı ağrı, suyun gəlməsi və ya döl hərəkətlərinin kəskin azalması zamanı sancıların “müəyyən intervala çatmasını” gözləmək lazım deyil.

- Hamiləliyin son mərhələsində gələcək ananın psixoloji hazırlığı ilə bağlı hansı tövsiyələri verərdiniz?

- Doğuşa hazırlıq yalnız fiziki deyil, həm də psixoloji hazırlıqdır. Gələcək ana doğuş prosesi, mümkün doğuş üsulları və ağrı ilə mübarizə üsulları haqqında əvvəlcədən məlumat almalıdır. Həkimi ilə doğuş planını müzakirə etmək, lakin bu planın tibbi vəziyyətə uyğun olaraq dəyişə biləcəyini də qəbul etmək vacibdir. Qadın özünü qorxutmaq əvəzinə, məlumatlanmalı və həkim komandasına etibar etməlidir. Doğuşun necə keçəcəyini əvvəlcədən tam proqnozlaşdırmaq mümkün deyil və planlaşdırılmamış dəyişikliklər uğursuzluq demək deyil – əsas məqsəd ana və körpənin təhlükəsizliyidir.
Xəstəxana çantasını isə doğuşa təxminən 3-4 həftə qalmış, daha erkən doğuş riski varsa daha əvvəl hazırlamaq məsləhətdir. Şəxsiyyət sənədləri və tibbi sənədlər, rahat geyim, şəxsi gigiyena vasitələri, doğuşdan sonra istifadə üçün alt paltarları və digər zəruri əşyalar, həmçinin körpə üçün geyim və bezlər əvvəlcədən hazırlanmalıdır. Ən əsası nəzərə almalıyıq ki, hamiləlik xəstəlik deyil, qadın orqanizminin çox mühüm fizioloji vəziyyətidir. Ancaq bu dövrü sağlam və təhlükəsiz keçirmək üçün mütəmadi həkim nəzarəti, düzgün qidalanma, sağlam həyat tərzi və təhlükə siqnallarını vaxtında tanımaq çox vacibdir.

Virus hepatitləri qaraciyərin iltihabına səbəb olan və geniş yayılmış infeksion xəstəliklər sırasındadır. Xəstəliyin bəzi növləri kəskin formada keçsə də, hepatit B və C uzun müddət heç bir əlamət vermədən inkişaf edərək xroniki xarakter ala, qaraciyərin ciddi zədələnməsinə səbəb ola bilər. Bununla yanaşı, müasir tibbin imkanları hepatitlərin bir sıra növlərinin effektiv şəkildə müalicəsinə və xəstəliyin ağır fəsadlarının qarşısının alınmasına şərait yaradır.

Virus hepatitlərinin yoluxma yolları, əsas əlamətləri, müalicə və profilaktikası, eləcə də cəmiyyətdə bu xəstəliklərlə bağlı formalaşmış yanlış təsəvvürlər barədə Səhiyyə Nazirliyinin mütəxəssis-eksperti Təyyar Eyvazov məlumat verib.

– Virus hepatiti nədir və onun hansı növləri daha geniş yayılıb?

– Virus hepatiti qaraciyərin iltihabı ilə xarakterizə olunan yoluxucu xəstəlikdir. Ən çox yayılmış növləri A, B, C, D və E hepatitləridir. Bunlardan A və E əsasən çirkli sular və qida vasitəsilə yayılaraq kəskin formada keçir. B, C, D isə qan və digər bioloji mayelər vasitəsilə yoluxaraq xroniki xəstəliklərə səbəb ola bilir. Xüsusilə B və C növləri uzun müddət əlamətsiz qala bildiyi üçün daha təhlükəli hesab olunur. Qaraciyər orqanizmin əsas filtrasiya mərkəzi olduğundan, onun zədələnməsi bütövlükdə sağlamlığa ciddi təsir göstərir. Buna görə də, hər bir vətəndaş bu xəstəliyin mahiyyətini başa düşməli və fərdi qorunma tədbirlərini bilməlidir. Erkən mərhələdə məlumatlılıq gələcəkdə yarana biləcək ağır fəsadların qarşısını almaqda ən əsas vasitədir.

– İnsana virus hepatitlərinə necə yoluxur və hansı vərdişlər risk yaradır?

– Yoluxma yolları virusun növündən asılı olaraq dəyişir. Hepatit A və E çirklənmiş əllər, yuyulmamış meyvə-tərəvəz və keyfiyyətsiz su vasitəsilə keçir. Hepatit B, C və D virusunun yoluxması isə əsasən qan və qan məhsulları, sterilləşdirilməmiş tibbi alətlər, başqasına məxsus ülgüc, diş fırçası kimi şəxsi əşyaların istifadəsi, həmçinin qorunmayan cinsi əlaqə zamanı baş verir. Qeyri-peşəkar şəraitdə edilən döymə və pirsinqlər də böyük risk daşıyır. Gündəlik həyatda gigiyena qaydalarına etinasızlıq göstərmək, tibbi və kosmetik prosedurların steril şəraitdə aparılmasına nəzarət etməmək təhlükəni artırır. Xüsusilə gənclər arasında populyar olan müxtəlif kosmetik manipulyasiyalar zamanı birdəfəlik alətlərdən istifadə olunmasına diqqət yetirilməlidir. Həmçinin, tibb işçiləri peşə fəaliyyəti zamanı xüsusi ehtiyat tədbirlərinə riayət etməli, hər kəs isə şəxsi gigiyena vasitələrinin başqaları ilə paylaşılmamasını qızıl qaydaya çevirməlidir.

– Xəstəliyin əlamətləri hansılardır və özümüzdə nə kimi dəyişiklikləri hiss etdikdə həkimə müraciət etməliyik?

– Virus hepatitləri çox vaxt uzun müddət heç bir əlamət büruzə vermədən gizli inkişaf edir. Lakin xəstəliyin kəskin dövründə və ya xroniki mərhələnin aktivləşməsində ümumi zəiflik, tez yorulma, iştahasızlıq, ürəkbulanma, sağ qabırğaaltı nahiyədə ağırlıq hiss olunur. Ən səciyyəvi əlamətlər göz almalarının və dərinin saralması, sidiyin tündləşməsi, nəcisin rənginin isə ağarması və ya açıq sarı rəngə çalmasıdır. Bu əlamətlər görünən kimi dərhal infeksionistə müraciət etmək lazımdır. Çox təəssüf ki, bir çox insanlar yorğunluğu və halsızlığı sadəcə gündəlik stresslə əlaqələndirərək həkimə getməyi gecikdirirlər. Nəticədə xəstəlik xroniki formaya keçərək qaraciyər sirrozu və ya digər ağır fəsadlara yol açır. Öz orqanizminizin siqnallarına qarşı diqqətli olmaq və vaxtaşırı profilaktik müayinələrdən keçmək həyati əhəmiyyət daşıyır.

– Virus hepatitlərindən necə qorunmaq olar və profilaktik tədbirlər hansılardır?

– Profilaktik tədbirlər gigiyena qaydalarına riayət etməkdən və təhlükəsizlik tədbirlərindən ibarətdir. Hepatit A və B-yə qarşı ən effektiv qorunma üsulu peyvənddir. Hepatit B əleyhinə vaksinasiya dövlət tərəfindən tətbiq olunan peyvənd təqviminə daxildir. Bundan əlavə, hər zaman şəxsi gigiyenaya riayət etmək, yalnız birdəfəlik və ya sterilləşdirilmiş tibbi alətlərdən istifadə etmək, kosmetik prosedurları etibarlı yerlərdə etdirmək, təsadüfi cinsi münasibətlərdən çəkinmək vacibdir. Valideynlər övladlarının vaxtında peyvənd olunmasına xüsusi diqqət yetirməlidirlər. Eyni zamanda, risk qrupuna daxil olan şəxslər mütəmadi olaraq skrininq müayinələrindən keçməlidirlər. Unutmamalıyıq ki, hər hansı bir yoluxucu xəstəliyi müalicə etməkdənənsə, onun profilaktikasını aparmaq həm sağlamlıq, həm də maddi baxımdan daha sərfəli və təhlükəsizdir.

– Hepatit B və C tam müalicə olunurmu, müasir tibb bu sahədə nə təklif edir?

– Hepatit B virusunu tamamilə bədəndən yox etmək hələlik mümkün olmasa da, müasir antiviral dərmanlar vasitəsilə virusun çoxalmasını dayandırmaq və qaraciyərin zədələnməsinin qarşısını almaq tam mümkündür. Hepatit C isə müasir birbaşa təsir edən antiviral preparatlar sayəsində günümüzdə demək olar ki, yüz faiz tam müalicə olunan və bədəndən tamamilə təmizlənən xəstəlikdir. Vaxtında aşkarlanan hər iki xəstəlikdə düzgün müalicə insanlara sağlam və uzun ömür bəxş edir. Tibb elminin son illərdə əldə etdiyi nailiyyətlər sayəsində illər əvvəl çarəsiz hesab edilən bu xəstəliklərə qalib gəlmək artıq reallıqdır. Əsas şərt xəstəlikdən qorxmaq deyil, vaxtında həkimə müraciət etmək, müayinələrdən keçmək və həkim təyinatlarını dəqiq yerinə yetirməkdir.

– Cəmiyyətdə hepatitlə bağlı yayılan miflər və gerçəklər hansılardır?

– Virus hepatitləri haqqında cəmiyyətdə yanlış fikirlər mövcuddur ki, bunlar da insanların vaxtında müalicə almamasına və ya əksinə, əsassız təşvişə düşməsinə səbəb olur.
Hepatit C-nin heç vaxt sağalmadığı və ömürlük xəstəlik olduğu düşünülür. Lakin müasir müalicə üsulları sayəsində Hepatit C 2–3 aya 99% hallarda tamamilə sağalır.
Hepatit B-nin yalnız narkotik vasitə istifadəçilərində olduğunu zənn edilir. Bəli, iynə ilə yoluxma riski böyükdür, lakin sterilliyə əməl olunmayan tibbi və ya kosmetik prosedurlar, stomatoloji müdaxilələr, eyni zamanda məişət və ailədaxili təmaslar vasitəsilə hər kəs yoluxa bilər.
Hepatit A və B-nin eyni olduğu, sadəcə adlarının fərqləndiyi düşünülür, lakin bunlar tamamilə fərqli viruslardır. Hepatit A kəskin keçir, xronikləşmir, qida və su vasitəsilə yoluxur. Hepatit B isə qan vasitəsilə yoluxur və xroniki hala keçə bilir.
Bitki çayları və pəhriz Hepatit C-ni tamamilə yox edə biləcəyi də cəmiyyətdə yayılan yanlış fikirlərdəndir. Çünki bitkilər yalnız qaraciyər funksiyasını dəstəkləyə bilər, virusu bədəndən təmizləmək gücünə malik deyil. Əsl müalicə yalnız antiviral dərmanlarla mümkündür.
Əhaliyə çatdırmaq istədiyimiz əsas mesaj bundan ibarətdir ki, virus hepatitləri qorxulu deyil, gecikdirilmiş diaqnoz təhlükəlidir. Buna görə də, mütəmadi müayinədən keçin və peyvəndlərlə qorunun.

– Virus hepatiti nədir və onun hansı növləri daha geniş yayılıb?

– Virus hepatiti qaraciyərin iltihabı ilə xarakterizə olunan yoluxucu xəstəlikdir. Ən çox yayılmış növləri A, B, C, D və E hepatitləridir. Bunlardan A və E əsasən çirkli sular və qida vasitəsilə yayılaraq kəskin formada keçir. B, C, D isə qan və digər bioloji mayelər vasitəsilə yoluxaraq xroniki xəstəliklərə səbəb ola bilir. Xüsusilə B və C növləri uzun müddət əlamətsiz qala bildiyi üçün daha təhlükəli hesab olunur. Qaraciyər orqanizmin əsas filtrasiya mərkəzi olduğundan, onun zədələnməsi bütövlükdə sağlamlığa ciddi təsir göstərir. Buna görə də, hər bir vətəndaş bu xəstəliyin mahiyyətini başa düşməli və fərdi qorunma tədbirlərini bilməlidir. Erkən mərhələdə məlumatlılıq gələcəkdə yarana biləcək ağır fəsadların qarşısını almaqda ən əsas vasitədir.

– İnsana virus hepatitlərinə necə yoluxur və hansı vərdişlər risk yaradır?

– Yoluxma yolları virusun növündən asılı olaraq dəyişir. Hepatit A və E çirklənmiş əllər, yuyulmamış meyvə-tərəvəz və keyfiyyətsiz su vasitəsilə keçir. Hepatit B, C və D virusunun yoluxması isə əsasən qan və qan məhsulları, sterilləşdirilməmiş tibbi alətlər, başqasına məxsus ülgüc, diş fırçası kimi şəxsi əşyaların istifadəsi, həmçinin qorunmayan cinsi əlaqə zamanı baş verir. Qeyri-peşəkar şəraitdə edilən döymə və pirsinqlər də böyük risk daşıyır. Gündəlik həyatda gigiyena qaydalarına etinasızlıq göstərmək, tibbi və kosmetik prosedurların steril şəraitdə aparılmasına nəzarət etməmək təhlükəni artırır. Xüsusilə gənclər arasında populyar olan müxtəlif kosmetik manipulyasiyalar zamanı birdəfəlik alətlərdən istifadə olunmasına diqqət yetirilməlidir. Həmçinin, tibb işçiləri peşə fəaliyyəti zamanı xüsusi ehtiyat tədbirlərinə riayət etməli, hər kəs isə şəxsi gigiyena vasitələrinin başqaları ilə paylaşılmamasını qızıl qaydaya çevirməlidir.

– Xəstəliyin əlamətləri hansılardır və özümüzdə nə kimi dəyişiklikləri hiss etdikdə həkimə müraciət etməliyik?

– Virus hepatitləri çox vaxt uzun müddət heç bir əlamət büruzə vermədən gizli inkişaf edir. Lakin xəstəliyin kəskin dövründə və ya xroniki mərhələnin aktivləşməsində ümumi zəiflik, tez yorulma, iştahasızlıq, ürəkbulanma, sağ qabırğaaltı nahiyədə ağırlıq hiss olunur. Ən səciyyəvi əlamətlər göz almalarının və dərinin saralması, sidiyin tündləşməsi, nəcisin rənginin isə ağarması və ya açıq sarı rəngə çalmasıdır. Bu əlamətlər görünən kimi dərhal infeksionistə müraciət etmək lazımdır. Çox təəssüf ki, bir çox insanlar yorğunluğu və halsızlığı sadəcə gündəlik stresslə əlaqələndirərək həkimə getməyi gecikdirirlər. Nəticədə xəstəlik xroniki formaya keçərək qaraciyər sirrozu və ya digər ağır fəsadlara yol açır. Öz orqanizminizin siqnallarına qarşı diqqətli olmaq və vaxtaşırı profilaktik müayinələrdən keçmək həyati əhəmiyyət daşıyır.

– Virus hepatitlərindən necə qorunmaq olar və profilaktik tədbirlər hansılardır?

– Profilaktik tədbirlər gigiyena qaydalarına riayət etməkdən və təhlükəsizlik tədbirlərindən ibarətdir. Hepatit A və B-yə qarşı ən effektiv qorunma üsulu peyvənddir. Hepatit B əleyhinə vaksinasiya dövlət tərəfindən tətbiq olunan peyvənd təqviminə daxildir. Bundan əlavə, hər zaman şəxsi gigiyenaya riayət etmək, yalnız birdəfəlik və ya sterilləşdirilmiş tibbi alətlərdən istifadə etmək, kosmetik prosedurları etibarlı yerlərdə etdirmək, təsadüfi cinsi münasibətlərdən çəkinmək vacibdir. Valideynlər övladlarının vaxtında peyvənd olunmasına xüsusi diqqət yetirməlidirlər. Eyni zamanda, risk qrupuna daxil olan şəxslər mütəmadi olaraq skrininq müayinələrindən keçməlidirlər. Unutmamalıyıq ki, hər hansı bir yoluxucu xəstəliyi müalicə etməkdənənsə, onun profilaktikasını aparmaq həm sağlamlıq, həm də maddi baxımdan daha sərfəli və təhlükəsizdir.

– Hepatit B və C tam müalicə olunurmu, müasir tibb bu sahədə nə təklif edir?

– Hepatit B virusunu tamamilə bədəndən yox etmək hələlik mümkün olmasa da, müasir antiviral dərmanlar vasitəsilə virusun çoxalmasını dayandırmaq və qaraciyərin zədələnməsinin qarşısını almaq tam mümkündür. Hepatit C isə müasir birbaşa təsir edən antiviral preparatlar sayəsində günümüzdə demək olar ki, yüz faiz tam müalicə olunan və bədəndən tamamilə təmizlənən xəstəlikdir. Vaxtında aşkarlanan hər iki xəstəlikdə düzgün müalicə insanlara sağlam və uzun ömür bəxş edir. Tibb elminin son illərdə əldə etdiyi nailiyyətlər sayəsində illər əvvəl çarəsiz hesab edilən bu xəstəliklərə qalib gəlmək artıq reallıqdır. Əsas şərt xəstəlikdən qorxmaq deyil, vaxtında həkimə müraciət etmək, müayinələrdən keçmək və həkim təyinatlarını dəqiq yerinə yetirməkdir.

– Cəmiyyətdə hepatitlə bağlı yayılan miflər və gerçəklər hansılardır?

– Virus hepatitləri haqqında cəmiyyətdə yanlış fikirlər mövcuddur ki, bunlar da insanların vaxtında müalicə almamasına və ya əksinə, əsassız təşvişə düşməsinə səbəb olur.
Hepatit C-nin heç vaxt sağalmadığı və ömürlük xəstəlik olduğu düşünülür. Lakin müasir müalicə üsulları sayəsində Hepatit C 2–3 aya 99% hallarda tamamilə sağalır.
Hepatit B-nin yalnız narkotik vasitə istifadəçilərində olduğunu zənn edilir. Bəli, iynə ilə yoluxma riski böyükdür, lakin sterilliyə əməl olunmayan tibbi və ya kosmetik prosedurlar, stomatoloji müdaxilələr, eyni zamanda məişət və ailədaxili təmaslar vasitəsilə hər kəs yoluxa bilər.
Hepatit A və B-nin eyni olduğu, sadəcə adlarının fərqləndiyi düşünülür, lakin bunlar tamamilə fərqli viruslardır. Hepatit A kəskin keçir, xronikləşmir, qida və su vasitəsilə yoluxur. Hepatit B isə qan vasitəsilə yoluxur və xroniki hala keçə bilir.
Bitki çayları və pəhriz Hepatit C-ni tamamilə yox edə biləcəyi də cəmiyyətdə yayılan yanlış fikirlərdəndir. Çünki bitkilər yalnız qaraciyər funksiyasını dəstəkləyə bilər, virusu bədəndən təmizləmək gücünə malik deyil. Əsl müalicə yalnız antiviral dərmanlarla mümkündür.
Əhaliyə çatdırmaq istədiyimiz əsas mesaj bundan ibarətdir ki, virus hepatitləri qorxulu deyil, gecikdirilmiş diaqnoz təhlükəlidir. Buna görə də, mütəmadi müayinədən keçin və peyvəndlərlə qorunun.

Virus hepatitləri qaraciyərin iltihabına səbəb olan və geniş yayılmış infeksion xəstəliklər sırasındadır. Xəstəliyin bəzi növləri kəskin formada keçsə də, hepatit B və C uzun müddət heç bir əlamət vermədən inkişaf edərək xroniki xarakter ala, qaraciyərin ciddi zədələnməsinə səbəb ola bilər. Bununla yanaşı, müasir tibbin imkanları hepatitlərin bir sıra növlərinin effektiv şəkildə müalicəsinə və xəstəliyin ağır fəsadlarının qarşısının alınmasına şərait yaradır.

Virus hepatitlərinin yoluxma yolları, əsas əlamətləri, müalicə və profilaktikası, eləcə də cəmiyyətdə bu xəstəliklərlə bağlı formalaşmış yanlış təsəvvürlər barədə Səhiyyə Nazirliyinin mütəxəssis-eksperti Təyyar Eyvazov məlumat verib.

– Virus hepatiti nədir və onun hansı növləri daha geniş yayılıb?

– Virus hepatiti qaraciyərin iltihabı ilə xarakterizə olunan yoluxucu xəstəlikdir. Ən çox yayılmış növləri A, B, C, D və E hepatitləridir. Bunlardan A və E əsasən çirkli sular və qida vasitəsilə yayılaraq kəskin formada keçir. B, C, D isə qan və digər bioloji mayelər vasitəsilə yoluxaraq xroniki xəstəliklərə səbəb ola bilir. Xüsusilə B və C növləri uzun müddət əlamətsiz qala bildiyi üçün daha təhlükəli hesab olunur. Qaraciyər orqanizmin əsas filtrasiya mərkəzi olduğundan, onun zədələnməsi bütövlükdə sağlamlığa ciddi təsir göstərir. Buna görə də, hər bir vətəndaş bu xəstəliyin mahiyyətini başa düşməli və fərdi qorunma tədbirlərini bilməlidir. Erkən mərhələdə məlumatlılıq gələcəkdə yarana biləcək ağır fəsadların qarşısını almaqda ən əsas vasitədir.

– İnsana virus hepatitlərinə necə yoluxur və hansı vərdişlər risk yaradır?

– Yoluxma yolları virusun növündən asılı olaraq dəyişir. Hepatit A və E çirklənmiş əllər, yuyulmamış meyvə-tərəvəz və keyfiyyətsiz su vasitəsilə keçir. Hepatit B, C və D virusunun yoluxması isə əsasən qan və qan məhsulları, sterilləşdirilməmiş tibbi alətlər, başqasına məxsus ülgüc, diş fırçası kimi şəxsi əşyaların istifadəsi, həmçinin qorunmayan cinsi əlaqə zamanı baş verir. Qeyri-peşəkar şəraitdə edilən döymə və pirsinqlər də böyük risk daşıyır. Gündəlik həyatda gigiyena qaydalarına etinasızlıq göstərmək, tibbi və kosmetik prosedurların steril şəraitdə aparılmasına nəzarət etməmək təhlükəni artırır. Xüsusilə gənclər arasında populyar olan müxtəlif kosmetik manipulyasiyalar zamanı birdəfəlik alətlərdən istifadə olunmasına diqqət yetirilməlidir. Həmçinin, tibb işçiləri peşə fəaliyyəti zamanı xüsusi ehtiyat tədbirlərinə riayət etməli, hər kəs isə şəxsi gigiyena vasitələrinin başqaları ilə paylaşılmamasını qızıl qaydaya çevirməlidir.

– Xəstəliyin əlamətləri hansılardır və özümüzdə nə kimi dəyişiklikləri hiss etdikdə həkimə müraciət etməliyik?

– Virus hepatitləri çox vaxt uzun müddət heç bir əlamət büruzə vermədən gizli inkişaf edir. Lakin xəstəliyin kəskin dövründə və ya xroniki mərhələnin aktivləşməsində ümumi zəiflik, tez yorulma, iştahasızlıq, ürəkbulanma, sağ qabırğaaltı nahiyədə ağırlıq hiss olunur. Ən səciyyəvi əlamətlər göz almalarının və dərinin saralması, sidiyin tündləşməsi, nəcisin rənginin isə ağarması və ya açıq sarı rəngə çalmasıdır. Bu əlamətlər görünən kimi dərhal infeksionistə müraciət etmək lazımdır. Çox təəssüf ki, bir çox insanlar yorğunluğu və halsızlığı sadəcə gündəlik stresslə əlaqələndirərək həkimə getməyi gecikdirirlər. Nəticədə xəstəlik xroniki formaya keçərək qaraciyər sirrozu və ya digər ağır fəsadlara yol açır. Öz orqanizminizin siqnallarına qarşı diqqətli olmaq və vaxtaşırı profilaktik müayinələrdən keçmək həyati əhəmiyyət daşıyır.

– Virus hepatitlərindən necə qorunmaq olar və profilaktik tədbirlər hansılardır?

– Profilaktik tədbirlər gigiyena qaydalarına riayət etməkdən və təhlükəsizlik tədbirlərindən ibarətdir. Hepatit A və B-yə qarşı ən effektiv qorunma üsulu peyvənddir. Hepatit B əleyhinə vaksinasiya dövlət tərəfindən tətbiq olunan peyvənd təqviminə daxildir. Bundan əlavə, hər zaman şəxsi gigiyenaya riayət etmək, yalnız birdəfəlik və ya sterilləşdirilmiş tibbi alətlərdən istifadə etmək, kosmetik prosedurları etibarlı yerlərdə etdirmək, təsadüfi cinsi münasibətlərdən çəkinmək vacibdir. Valideynlər övladlarının vaxtında peyvənd olunmasına xüsusi diqqət yetirməlidirlər. Eyni zamanda, risk qrupuna daxil olan şəxslər mütəmadi olaraq skrininq müayinələrindən keçməlidirlər. Unutmamalıyıq ki, hər hansı bir yoluxucu xəstəliyi müalicə etməkdənənsə, onun profilaktikasını aparmaq həm sağlamlıq, həm də maddi baxımdan daha sərfəli və təhlükəsizdir.

– Hepatit B və C tam müalicə olunurmu, müasir tibb bu sahədə nə təklif edir?

– Hepatit B virusunu tamamilə bədəndən yox etmək hələlik mümkün olmasa da, müasir antiviral dərmanlar vasitəsilə virusun çoxalmasını dayandırmaq və qaraciyərin zədələnməsinin qarşısını almaq tam mümkündür. Hepatit C isə müasir birbaşa təsir edən antiviral preparatlar sayəsində günümüzdə demək olar ki, yüz faiz tam müalicə olunan və bədəndən tamamilə təmizlənən xəstəlikdir. Vaxtında aşkarlanan hər iki xəstəlikdə düzgün müalicə insanlara sağlam və uzun ömür bəxş edir. Tibb elminin son illərdə əldə etdiyi nailiyyətlər sayəsində illər əvvəl çarəsiz hesab edilən bu xəstəliklərə qalib gəlmək artıq reallıqdır. Əsas şərt xəstəlikdən qorxmaq deyil, vaxtında həkimə müraciət etmək, müayinələrdən keçmək və həkim təyinatlarını dəqiq yerinə yetirməkdir.

– Cəmiyyətdə hepatitlə bağlı yayılan miflər və gerçəklər hansılardır?

– Virus hepatitləri haqqında cəmiyyətdə yanlış fikirlər mövcuddur ki, bunlar da insanların vaxtında müalicə almamasına və ya əksinə, əsassız təşvişə düşməsinə səbəb olur.
Hepatit C-nin heç vaxt sağalmadığı və ömürlük xəstəlik olduğu düşünülür. Lakin müasir müalicə üsulları sayəsində Hepatit C 2–3 aya 99% hallarda tamamilə sağalır.
Hepatit B-nin yalnız narkotik vasitə istifadəçilərində olduğunu zənn edilir. Bəli, iynə ilə yoluxma riski böyükdür, lakin sterilliyə əməl olunmayan tibbi və ya kosmetik prosedurlar, stomatoloji müdaxilələr, eyni zamanda məişət və ailədaxili təmaslar vasitəsilə hər kəs yoluxa bilər.
Hepatit A və B-nin eyni olduğu, sadəcə adlarının fərqləndiyi düşünülür, lakin bunlar tamamilə fərqli viruslardır. Hepatit A kəskin keçir, xronikləşmir, qida və su vasitəsilə yoluxur. Hepatit B isə qan vasitəsilə yoluxur və xroniki hala keçə bilir.
Bitki çayları və pəhriz Hepatit C-ni tamamilə yox edə biləcəyi də cəmiyyətdə yayılan yanlış fikirlərdəndir. Çünki bitkilər yalnız qaraciyər funksiyasını dəstəkləyə bilər, virusu bədəndən təmizləmək gücünə malik deyil. Əsl müalicə yalnız antiviral dərmanlarla mümkündür.
Əhaliyə çatdırmaq istədiyimiz əsas mesaj bundan ibarətdir ki, virus hepatitləri qorxulu deyil, gecikdirilmiş diaqnoz təhlükəlidir. Buna görə də, mütəmadi müayinədən keçin və peyvəndlərlə qorunun.

Tibb işçilərinin davranış və ünsiyyət bacarıqlarını beynəlxalq standartlara uyğun inkişaf etdirmək və vətəndaşların göstərilən tibbi xidmətin keyfiyyətindən məmnunluğunu artırmaq məqsədilə Yeni Klinikada “Tibb işçisinin etik davranış qaydaları” mövzusunda təlim keçirilib.

Təlimdə Azərbaycan Respublikasının Səhiyyə Nazirliyinin Bakı və Sumqayıt şəhərlərində, eləcə də Abşeron rayonunda fəaliyyət göstərən elmi-tədqiqat institutlarının və digər tabeli tibb müəssisələrinin rəhbər şəxsləri, direktor müavinləri, baş həkimləri və baş tibb bacıları olmaqla, ümumilikdə 140-a yaxın tibb işçisi iştirak edib.

Təlim çərçivəsində tibb işçilərinin etik davranış prinsipləri, vətəndaşlara nəzakətli və həssas yanaşma, şəxsi sərhədlərə hörmət və effektiv ünsiyyət bacarıqlarının inkişaf etdirilməsi məsələlərinə diqqət yetirilib.

Tibb işçilərinin davranış və ünsiyyət bacarıqlarını beynəlxalq standartlara uyğun inkişaf etdirmək və vətəndaşların göstərilən tibbi xidmətin keyfiyyətindən məmnunluğunu artırmaq məqsədilə Yeni Klinikada “Tibb işçisinin etik davranış qaydaları” mövzusunda təlim keçirilib.

Təlimdə Azərbaycan Respublikasının Səhiyyə Nazirliyinin Bakı və Sumqayıt şəhərlərində, eləcə də Abşeron rayonunda fəaliyyət göstərən elmi-tədqiqat institutlarının və digər tabeli tibb müəssisələrinin rəhbər şəxsləri, direktor müavinləri, baş həkimləri və baş tibb bacıları olmaqla, ümumilikdə 140-a yaxın tibb işçisi iştirak edib.

Təlim çərçivəsində tibb işçilərinin etik davranış prinsipləri, vətəndaşlara nəzakətli və həssas yanaşma, şəxsi sərhədlərə hörmət və effektiv ünsiyyət bacarıqlarının inkişaf etdirilməsi məsələlərinə diqqət yetirilib.

Tibb işçilərinin davranış və ünsiyyət bacarıqlarını beynəlxalq standartlara uyğun inkişaf etdirmək və vətəndaşların göstərilən tibbi xidmətin keyfiyyətindən məmnunluğunu artırmaq məqsədilə Yeni Klinikada “Tibb işçisinin etik davranış qaydaları” mövzusunda təlim keçirilib.

Təlimdə Azərbaycan Respublikasının Səhiyyə Nazirliyinin Bakı və Sumqayıt şəhərlərində, eləcə də Abşeron rayonunda fəaliyyət göstərən elmi-tədqiqat institutlarının və digər tabeli tibb müəssisələrinin rəhbər şəxsləri, direktor müavinləri, baş həkimləri və baş tibb bacıları olmaqla, ümumilikdə 140-a yaxın tibb işçisi iştirak edib.

Təlim çərçivəsində tibb işçilərinin etik davranış prinsipləri, vətəndaşlara nəzakətli və həssas yanaşma, şəxsi sərhədlərə hörmət və effektiv ünsiyyət bacarıqlarının inkişaf etdirilməsi məsələlərinə diqqət yetirilib.

Gigiyena qaydalarına düzgün əməl olunması sağlamlığın qorunmasının əsas şərtlərindən biridir. Şəxsi və məişət gigiyenası, qida məhsullarının düzgün saxlanılması, yaşayış və iş məkanlarının təmizliyi, eləcə də otaqların mütəmadi havalandırılması bir sıra yoluxucu xəstəliklərin yayılma riskinin azaldılmasında mühüm rol oynayır.

Xüsusilə gündəlik həyatda sadə gigiyena qaydalarına əməl olunması fərdi sağlamlığın qorunması, həm də ailə və kollektivlərdə infeksiyaların yayılmasının qarşısının alınmasına kömək edir. Bununla yanaşı, təmizlik zamanı dezinfeksiyaedici və kimyəvi vasitələrdən düzgün istifadə olunması, qida gigiyenası qaydalarına riayət edilməsi və bu vərdişlərin uşaqlıqdan formalaşdırılması xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Səhiyyə Nazirliyi Respublika Gigiyena və Epidemiologiya Mərkəzinin Epidemiologiya şöbəsinin müdiri Aygün İsmayılova gigiyena qaydalarına əməl olunmasının yoluxucu xəstəliklərin profilaktikasındakı rolu, məkanların təmizliyi və havalandırılması, dezinfeksiyaedici vasitələrdən düzgün istifadə, uşaqlarda sağlam gigiyena vərdişlərinin formalaşdırılması ilə bağlı sualları cavablandırıb.

– Şəxsi və məişət gigiyenası qaydalarına riayət olunması hansı yoluxucu xəstəliklərin yayılmasının qarşısının alınmasında mühüm rol oynayır?

– Şəxsi və məişət gigiyenası qaydalarına əməl olunması yoluxucu xəstəliklərin yayılmasının qarşısının alınmasında mühüm rol oynayır. Xüsusilə çirkli əllər, sanitar tələblərə cavab verməyən qida və su, eləcə də çirklənmiş məişət əşyaları vasitəsilə yayılan infeksiyaların profilaktikasında gigiyena tədbirləri xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Əllərin sabunla yuyulması, qida məhsullarının düzgün hazırlanması və saxlanılması, meyvə-tərəvəzlərin istifadədən əvvəl yuyulması, məişət səthlərinin təmiz saxlanması salmonellyoz, şigellyoz (dizenteriya), rotavirus infeksiyası və hepatit A kimi xəstəliklərin yayılma riskinin azalmasına kömək edir.
Eyni zamanda, şəxsi gigiyena qaydalarına riayət olunması hava-damcı yolu ilə yayılan infeksiyaların, o cümlədən qrip və digər kəskin respirator virus infeksiyalarının ötürülmə riskinin azaldılmasında da əhəmiyyətlidir. Əllərin təmiz saxlanılması, öskürmə və asqırma zamanı ağız və burunun örtülməsi, qapalı məkanların mütəmadi havalandırılması bu infeksiyaların yayılma riskini azaltmağa kömək edir.
Şəxsi gigiyena qaydalarına müntəzəm və düzgün əməl olunması infeksiyaların insandan insana ötürülməsinin qarşısının alınmasına, xəstəliklərin ailə və kollektivlərdə yayılma riskinin azalmasına imkan verir. Bu baxımdan, əl gigiyenası, qida və su təhlükəsizliyi, eləcə də yaşayış mühitinin təmiz saxlanılması gündəlik həyatın ayrılmaz hissəsi olmalıdır.

– Məkanların müntəzəm təmizlənməsi və havalandırılması tənəffüs sistemi xəstəlikləri və allergiyalara necə təsir edir?

– Yaşayış və iş məkanlarının müntəzəm təmizlənməsi və havalandırılması qapalı mühitdə havanın keyfiyyətinin qorunmasına, tənəffüs yollarına təsir edən amillərin azalmasına kömək edir. Qapalı məkanlarda havanın uzun müddət dəyişməməsi toz, kif və digər qıcıqlandırıcıların toplanmasına şərait yarada bilər. Bu amillər allergiyaya həssas şəxslərdə asqırma, burun axması və ya tutulması, gözlərdə qaşınma, sulanma kimi əlamətlərin yaranmasına səbəb ola bilər.
Otaqların mütəmadi havalandırılması havanın yenilənməsinə və respirator infeksiyaların ötürülmə riskinin azalmasına kömək edir. Eyni zamanda, məkanların təmiz saxlanılması toz, ev tozu gənələri, kif və digər allergenlərin miqdarının azalmasına, bununla da allergiyaya həssas şəxslərdə allergik əlamətlərin yaranma və ya güclənməsi riskinin aşağı salınmasına imkan verir.
Bundan əlavə, təmizlik zamanı otaqların düzgün havalandırılması və kəskin qoxulu təmizləyici vasitələrdən həddindən artıq istifadə edilməməsi vacibdir. Belə ki, bəzi kimyəvi maddələr, kəskin qoxular tənəffüs yollarını qıcıqlandıra və xüsusilə həssas şəxslərdə narahatlıq yarada bilər.
Bu baxımdan, otaqların mütəmadi havalandırılması, tozun nəm üsulla təmizlənməsi, kif və nəmlik mənbələrinin aradan qaldırılması, yataq dəstlərinin vaxtında dəyişdirilməsi həm tənəffüs yolu infeksiyalarının yayılma riskinin, həm də allergenlərin təsirinin azalmasına kömək edir.

– Həddindən artıq dezinfeksiyaedici vasitələrdən, kimyəvi təmizləyicilərdən təkrarən istifadə insan sağlamlığına və dəriyə zərər verə bilərmi?

– Dezinfeksiyaedici, kimyəvi təmizləyici vasitələrdən normadan artıq və düzgün istifadə edilməməsi sağlamlıq üçün arzuolunmaz təsirlərə səbəb ola bilər. Bu vasitələrin yüksək konsentrasiyada və ya tez-tez tətbiqi xüsusilə dəri, göz, tənəffüs yollarında qıcıqlanma yarada bilər.
Məişətdə bütün səthlərin davamlı olaraq dezinfeksiya edilməsinə ehtiyac yoxdur. Əksər hallarda səthlərin adi üsulla, o cümlədən nəm şəkildə təmizlənməsi kifayətdir. Dezinfeksiya isə xüsusilə yoluxucu xəstəliklər zamanı və yoluxma riskinin yüksək olduğu hallarda məqsədəuyğun hesab olunur.
Kimyəvi vasitələrin dəri ilə uzunmüddətli və təkrarlanan təması dərinin qurumasına, qıcıqlanmasına, bəzi hallarda isə allergik kontakt dermatitə səbəb ola bilər. Dezinfeksiyaedici maddələrin buxarlarının və ya aerozollarının nəfəs yollarına daxil olması da həssas şəxslərdə tənəffüs yollarının qıcıqlanmasına səbəb ola bilər.
Bu səbəbdən, təmizləyici və dezinfeksiyaedici vasitələr yalnız təyinatına uyğun, üzərində göstərilən miqdarda və təlimata əsasən istifadə edilməlidir. Müxtəlif kimyəvi vasitələrin, xüsusilə xlor tərkibli məhsulların digər təmizləyicilərlə qarışdırılması yolverilməzdir. İstifadə zamanı otağın havalandırılması, zəruri hallarda isə qoruyucu əlcəklərdən və maskalardan istifadə olunması tövsiyə edilir.

– Qida gigiyenası, mətbəx təmizliyi qaydalarının pozulması hansı təhlükəli mədə-bağırsaq xəstəliklərinə və qida zəhərlənmələrinə səbəb ola bilər?

– Qida gigiyenası, mətbəx təmizliyi qaydalarına riayət olunmaması qida və su vasitəsilə yayılan bir sıra infeksiyaların, eyni zamanda qida zəhərlənmələrinin yaranmasına səbəb ola bilər. Xüsusilə qida məhsullarının düzgün saxlanılmaması, kifayət qədər bişirilməməsi, çiy və hazır məhsulların bir-biri ilə təmasda olması, həmçinin mətbəx səthlərinin, istifadə olunan qabların təmiz saxlanılmaması yoluxma riskini artırır.
Belə hallarda salmonellyoz, şigellyoz (dizenteriya), kampilobakterioz, stafilokok mənşəli qida zəhərlənmələri, botulizm və rotavirus infeksiyası kimi xəstəliklərə rast gəlinə bilər. Xüsusilə ət, yumurta, süd məhsulları, digər tez xarab olan qidaların saxlanma şəraitinə və istifadə müddətinə diqqət yetirilməsi vacibdir.
Çiy və hazır qidalar üçün ayrı kəsmə taxtası və bıçaqlardan istifadə edilməsi, meyvə-tərəvəzlərin yaxşı yuyulması, qidaların kifayət qədər termiki emaldan keçirilməsi, hazır yeməklərin uyğun şəraitdə saxlanılması qida mənşəli infeksiyaların qarşısının alınmasında mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Həmçinin, qida hazırlanmazdan əvvəl və sonra əllərin sabunla yuyulması, mətbəx səthlərinin, qabların təmiz saxlanılması kimi sadə qaydalara əməl olunması qida zəhərlənmələrinin, həm də mədə-bağırsaq infeksiyalarının yayılma riskini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır.

– Uşaqlıqdan düzgün gigiyena vərdişlərinin aşılanması ümumi inkişaf və uzunmüddətli sağlamlığa necə töhfə verir?

– Uşaqlıqdan düzgün gigiyena vərdişlərinin formalaşdırılması uşaqların sağlamlığının qorunması və yoluxucu xəstəliklərdən müdafiəsində mühüm rol oynayır. Əllərin düzgün yuyulması, dişlərin müntəzəm təmizlənməsi, şəxsi əşyaların təmiz saxlanması, öskürmə və asqırma zamanı gigiyena qaydalarına əməl edilməsi gündəlik həyatın bir hissəsinə çevrilməlidir.
Bu vərdişlər uşaqların müxtəlif infeksiyalara yoluxma riskinin azalmasına, şəxsi təmizliyə və sağlam həyat tərzinə məsuliyyətli yanaşmanın formalaşmasına kömək edir. Gigiyena qaydalarına əməl olunması məktəb və digər kollektivlərdə infeksiyaların yayılmasının qarşısının alınmasında da əhəmiyyətlidir.
Valideynlər uşaqlara yeməkdən əvvəl və sonra, küçədən evə qayıtdıqda və heyvanlarla təmasdan sonra əlləri sabunla yumağı öyrətməlidirlər. Dişlərin gündə iki dəfə təmizlənməsi, dırnaqların vaxtında tutulması, şəxsi dəsmal və digər gigiyena vasitələrindən istifadə edilməsi də erkən yaşlardan aşılanmalıdır. Öskürmə və asqırma zamanı ağız və burunun salfetlə və ya dirsəyin iç səthi ilə örtülməsi də uşaqlara öyrədilməlidir.
Gigiyena qaydaları uşağa məcburiyyət kimi deyil, gündəlik həyatın təbii bir hissəsi kimi izah edilməli, valideynlər öz davranışları ilə nümunə göstərməlidirlər. Yaşa uyğun sadə izahlar və müsbət yanaşma bu vərdişlərin daha asan mənimsənilməsinə kömək edir.
Düzgün gigiyena vərdişlərinin erkən yaşlardan formalaşdırılması uşaqlarda öz sağlamlığına məsuliyyətli münasibətin yaranmasına və bu davranışların uzunmüddətli sağlam həyat tərzinin bir hissəsinə çevrilməsinə zəmin yaradır.

– Şəxsi və məişət gigiyenası qaydalarına riayət olunması hansı yoluxucu xəstəliklərin yayılmasının qarşısının alınmasında mühüm rol oynayır?

– Şəxsi və məişət gigiyenası qaydalarına əməl olunması yoluxucu xəstəliklərin yayılmasının qarşısının alınmasında mühüm rol oynayır. Xüsusilə çirkli əllər, sanitar tələblərə cavab verməyən qida və su, eləcə də çirklənmiş məişət əşyaları vasitəsilə yayılan infeksiyaların profilaktikasında gigiyena tədbirləri xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Əllərin sabunla yuyulması, qida məhsullarının düzgün hazırlanması və saxlanılması, meyvə-tərəvəzlərin istifadədən əvvəl yuyulması, məişət səthlərinin təmiz saxlanması salmonellyoz, şigellyoz (dizenteriya), rotavirus infeksiyası və hepatit A kimi xəstəliklərin yayılma riskinin azalmasına kömək edir.
Eyni zamanda, şəxsi gigiyena qaydalarına riayət olunması hava-damcı yolu ilə yayılan infeksiyaların, o cümlədən qrip və digər kəskin respirator virus infeksiyalarının ötürülmə riskinin azaldılmasında da əhəmiyyətlidir. Əllərin təmiz saxlanılması, öskürmə və asqırma zamanı ağız və burunun örtülməsi, qapalı məkanların mütəmadi havalandırılması bu infeksiyaların yayılma riskini azaltmağa kömək edir.
Şəxsi gigiyena qaydalarına müntəzəm və düzgün əməl olunması infeksiyaların insandan insana ötürülməsinin qarşısının alınmasına, xəstəliklərin ailə və kollektivlərdə yayılma riskinin azalmasına imkan verir. Bu baxımdan, əl gigiyenası, qida və su təhlükəsizliyi, eləcə də yaşayış mühitinin təmiz saxlanılması gündəlik həyatın ayrılmaz hissəsi olmalıdır.

– Məkanların müntəzəm təmizlənməsi və havalandırılması tənəffüs sistemi xəstəlikləri və allergiyalara necə təsir edir?

– Yaşayış və iş məkanlarının müntəzəm təmizlənməsi və havalandırılması qapalı mühitdə havanın keyfiyyətinin qorunmasına, tənəffüs yollarına təsir edən amillərin azalmasına kömək edir. Qapalı məkanlarda havanın uzun müddət dəyişməməsi toz, kif və digər qıcıqlandırıcıların toplanmasına şərait yarada bilər. Bu amillər allergiyaya həssas şəxslərdə asqırma, burun axması və ya tutulması, gözlərdə qaşınma, sulanma kimi əlamətlərin yaranmasına səbəb ola bilər.
Otaqların mütəmadi havalandırılması havanın yenilənməsinə və respirator infeksiyaların ötürülmə riskinin azalmasına kömək edir. Eyni zamanda, məkanların təmiz saxlanılması toz, ev tozu gənələri, kif və digər allergenlərin miqdarının azalmasına, bununla da allergiyaya həssas şəxslərdə allergik əlamətlərin yaranma və ya güclənməsi riskinin aşağı salınmasına imkan verir.
Bundan əlavə, təmizlik zamanı otaqların düzgün havalandırılması və kəskin qoxulu təmizləyici vasitələrdən həddindən artıq istifadə edilməməsi vacibdir. Belə ki, bəzi kimyəvi maddələr, kəskin qoxular tənəffüs yollarını qıcıqlandıra və xüsusilə həssas şəxslərdə narahatlıq yarada bilər.
Bu baxımdan, otaqların mütəmadi havalandırılması, tozun nəm üsulla təmizlənməsi, kif və nəmlik mənbələrinin aradan qaldırılması, yataq dəstlərinin vaxtında dəyişdirilməsi həm tənəffüs yolu infeksiyalarının yayılma riskinin, həm də allergenlərin təsirinin azalmasına kömək edir.

– Həddindən artıq dezinfeksiyaedici vasitələrdən, kimyəvi təmizləyicilərdən təkrarən istifadə insan sağlamlığına və dəriyə zərər verə bilərmi?

– Dezinfeksiyaedici, kimyəvi təmizləyici vasitələrdən normadan artıq və düzgün istifadə edilməməsi sağlamlıq üçün arzuolunmaz təsirlərə səbəb ola bilər. Bu vasitələrin yüksək konsentrasiyada və ya tez-tez tətbiqi xüsusilə dəri, göz, tənəffüs yollarında qıcıqlanma yarada bilər.
Məişətdə bütün səthlərin davamlı olaraq dezinfeksiya edilməsinə ehtiyac yoxdur. Əksər hallarda səthlərin adi üsulla, o cümlədən nəm şəkildə təmizlənməsi kifayətdir. Dezinfeksiya isə xüsusilə yoluxucu xəstəliklər zamanı və yoluxma riskinin yüksək olduğu hallarda məqsədəuyğun hesab olunur.
Kimyəvi vasitələrin dəri ilə uzunmüddətli və təkrarlanan təması dərinin qurumasına, qıcıqlanmasına, bəzi hallarda isə allergik kontakt dermatitə səbəb ola bilər. Dezinfeksiyaedici maddələrin buxarlarının və ya aerozollarının nəfəs yollarına daxil olması da həssas şəxslərdə tənəffüs yollarının qıcıqlanmasına səbəb ola bilər.
Bu səbəbdən, təmizləyici və dezinfeksiyaedici vasitələr yalnız təyinatına uyğun, üzərində göstərilən miqdarda və təlimata əsasən istifadə edilməlidir. Müxtəlif kimyəvi vasitələrin, xüsusilə xlor tərkibli məhsulların digər təmizləyicilərlə qarışdırılması yolverilməzdir. İstifadə zamanı otağın havalandırılması, zəruri hallarda isə qoruyucu əlcəklərdən və maskalardan istifadə olunması tövsiyə edilir.

– Qida gigiyenası, mətbəx təmizliyi qaydalarının pozulması hansı təhlükəli mədə-bağırsaq xəstəliklərinə və qida zəhərlənmələrinə səbəb ola bilər?

– Qida gigiyenası, mətbəx təmizliyi qaydalarına riayət olunmaması qida və su vasitəsilə yayılan bir sıra infeksiyaların, eyni zamanda qida zəhərlənmələrinin yaranmasına səbəb ola bilər. Xüsusilə qida məhsullarının düzgün saxlanılmaması, kifayət qədər bişirilməməsi, çiy və hazır məhsulların bir-biri ilə təmasda olması, həmçinin mətbəx səthlərinin, istifadə olunan qabların təmiz saxlanılmaması yoluxma riskini artırır.
Belə hallarda salmonellyoz, şigellyoz (dizenteriya), kampilobakterioz, stafilokok mənşəli qida zəhərlənmələri, botulizm və rotavirus infeksiyası kimi xəstəliklərə rast gəlinə bilər. Xüsusilə ət, yumurta, süd məhsulları, digər tez xarab olan qidaların saxlanma şəraitinə və istifadə müddətinə diqqət yetirilməsi vacibdir.
Çiy və hazır qidalar üçün ayrı kəsmə taxtası və bıçaqlardan istifadə edilməsi, meyvə-tərəvəzlərin yaxşı yuyulması, qidaların kifayət qədər termiki emaldan keçirilməsi, hazır yeməklərin uyğun şəraitdə saxlanılması qida mənşəli infeksiyaların qarşısının alınmasında mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Həmçinin, qida hazırlanmazdan əvvəl və sonra əllərin sabunla yuyulması, mətbəx səthlərinin, qabların təmiz saxlanılması kimi sadə qaydalara əməl olunması qida zəhərlənmələrinin, həm də mədə-bağırsaq infeksiyalarının yayılma riskini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır.

– Uşaqlıqdan düzgün gigiyena vərdişlərinin aşılanması ümumi inkişaf və uzunmüddətli sağlamlığa necə töhfə verir?

– Uşaqlıqdan düzgün gigiyena vərdişlərinin formalaşdırılması uşaqların sağlamlığının qorunması və yoluxucu xəstəliklərdən müdafiəsində mühüm rol oynayır. Əllərin düzgün yuyulması, dişlərin müntəzəm təmizlənməsi, şəxsi əşyaların təmiz saxlanması, öskürmə və asqırma zamanı gigiyena qaydalarına əməl edilməsi gündəlik həyatın bir hissəsinə çevrilməlidir.
Bu vərdişlər uşaqların müxtəlif infeksiyalara yoluxma riskinin azalmasına, şəxsi təmizliyə və sağlam həyat tərzinə məsuliyyətli yanaşmanın formalaşmasına kömək edir. Gigiyena qaydalarına əməl olunması məktəb və digər kollektivlərdə infeksiyaların yayılmasının qarşısının alınmasında da əhəmiyyətlidir.
Valideynlər uşaqlara yeməkdən əvvəl və sonra, küçədən evə qayıtdıqda və heyvanlarla təmasdan sonra əlləri sabunla yumağı öyrətməlidirlər. Dişlərin gündə iki dəfə təmizlənməsi, dırnaqların vaxtında tutulması, şəxsi dəsmal və digər gigiyena vasitələrindən istifadə edilməsi də erkən yaşlardan aşılanmalıdır. Öskürmə və asqırma zamanı ağız və burunun salfetlə və ya dirsəyin iç səthi ilə örtülməsi də uşaqlara öyrədilməlidir.
Gigiyena qaydaları uşağa məcburiyyət kimi deyil, gündəlik həyatın təbii bir hissəsi kimi izah edilməli, valideynlər öz davranışları ilə nümunə göstərməlidirlər. Yaşa uyğun sadə izahlar və müsbət yanaşma bu vərdişlərin daha asan mənimsənilməsinə kömək edir.
Düzgün gigiyena vərdişlərinin erkən yaşlardan formalaşdırılması uşaqlarda öz sağlamlığına məsuliyyətli münasibətin yaranmasına və bu davranışların uzunmüddətli sağlam həyat tərzinin bir hissəsinə çevrilməsinə zəmin yaradır.

Gigiyena qaydalarına düzgün əməl olunması sağlamlığın qorunmasının əsas şərtlərindən biridir. Şəxsi və məişət gigiyenası, qida məhsullarının düzgün saxlanılması, yaşayış və iş məkanlarının təmizliyi, eləcə də otaqların mütəmadi havalandırılması bir sıra yoluxucu xəstəliklərin yayılma riskinin azaldılmasında mühüm rol oynayır.

Xüsusilə gündəlik həyatda sadə gigiyena qaydalarına əməl olunması fərdi sağlamlığın qorunması, həm də ailə və kollektivlərdə infeksiyaların yayılmasının qarşısının alınmasına kömək edir. Bununla yanaşı, təmizlik zamanı dezinfeksiyaedici və kimyəvi vasitələrdən düzgün istifadə olunması, qida gigiyenası qaydalarına riayət edilməsi və bu vərdişlərin uşaqlıqdan formalaşdırılması xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Səhiyyə Nazirliyi Respublika Gigiyena və Epidemiologiya Mərkəzinin Epidemiologiya şöbəsinin müdiri Aygün İsmayılova gigiyena qaydalarına əməl olunmasının yoluxucu xəstəliklərin profilaktikasındakı rolu, məkanların təmizliyi və havalandırılması, dezinfeksiyaedici vasitələrdən düzgün istifadə, uşaqlarda sağlam gigiyena vərdişlərinin formalaşdırılması ilə bağlı sualları cavablandırıb.

– Şəxsi və məişət gigiyenası qaydalarına riayət olunması hansı yoluxucu xəstəliklərin yayılmasının qarşısının alınmasında mühüm rol oynayır?

– Şəxsi və məişət gigiyenası qaydalarına əməl olunması yoluxucu xəstəliklərin yayılmasının qarşısının alınmasında mühüm rol oynayır. Xüsusilə çirkli əllər, sanitar tələblərə cavab verməyən qida və su, eləcə də çirklənmiş məişət əşyaları vasitəsilə yayılan infeksiyaların profilaktikasında gigiyena tədbirləri xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Əllərin sabunla yuyulması, qida məhsullarının düzgün hazırlanması və saxlanılması, meyvə-tərəvəzlərin istifadədən əvvəl yuyulması, məişət səthlərinin təmiz saxlanması salmonellyoz, şigellyoz (dizenteriya), rotavirus infeksiyası və hepatit A kimi xəstəliklərin yayılma riskinin azalmasına kömək edir.
Eyni zamanda, şəxsi gigiyena qaydalarına riayət olunması hava-damcı yolu ilə yayılan infeksiyaların, o cümlədən qrip və digər kəskin respirator virus infeksiyalarının ötürülmə riskinin azaldılmasında da əhəmiyyətlidir. Əllərin təmiz saxlanılması, öskürmə və asqırma zamanı ağız və burunun örtülməsi, qapalı məkanların mütəmadi havalandırılması bu infeksiyaların yayılma riskini azaltmağa kömək edir.
Şəxsi gigiyena qaydalarına müntəzəm və düzgün əməl olunması infeksiyaların insandan insana ötürülməsinin qarşısının alınmasına, xəstəliklərin ailə və kollektivlərdə yayılma riskinin azalmasına imkan verir. Bu baxımdan, əl gigiyenası, qida və su təhlükəsizliyi, eləcə də yaşayış mühitinin təmiz saxlanılması gündəlik həyatın ayrılmaz hissəsi olmalıdır.

– Məkanların müntəzəm təmizlənməsi və havalandırılması tənəffüs sistemi xəstəlikləri və allergiyalara necə təsir edir?

– Yaşayış və iş məkanlarının müntəzəm təmizlənməsi və havalandırılması qapalı mühitdə havanın keyfiyyətinin qorunmasına, tənəffüs yollarına təsir edən amillərin azalmasına kömək edir. Qapalı məkanlarda havanın uzun müddət dəyişməməsi toz, kif və digər qıcıqlandırıcıların toplanmasına şərait yarada bilər. Bu amillər allergiyaya həssas şəxslərdə asqırma, burun axması və ya tutulması, gözlərdə qaşınma, sulanma kimi əlamətlərin yaranmasına səbəb ola bilər.
Otaqların mütəmadi havalandırılması havanın yenilənməsinə və respirator infeksiyaların ötürülmə riskinin azalmasına kömək edir. Eyni zamanda, məkanların təmiz saxlanılması toz, ev tozu gənələri, kif və digər allergenlərin miqdarının azalmasına, bununla da allergiyaya həssas şəxslərdə allergik əlamətlərin yaranma və ya güclənməsi riskinin aşağı salınmasına imkan verir.
Bundan əlavə, təmizlik zamanı otaqların düzgün havalandırılması və kəskin qoxulu təmizləyici vasitələrdən həddindən artıq istifadə edilməməsi vacibdir. Belə ki, bəzi kimyəvi maddələr, kəskin qoxular tənəffüs yollarını qıcıqlandıra və xüsusilə həssas şəxslərdə narahatlıq yarada bilər.
Bu baxımdan, otaqların mütəmadi havalandırılması, tozun nəm üsulla təmizlənməsi, kif və nəmlik mənbələrinin aradan qaldırılması, yataq dəstlərinin vaxtında dəyişdirilməsi həm tənəffüs yolu infeksiyalarının yayılma riskinin, həm də allergenlərin təsirinin azalmasına kömək edir.

– Həddindən artıq dezinfeksiyaedici vasitələrdən, kimyəvi təmizləyicilərdən təkrarən istifadə insan sağlamlığına və dəriyə zərər verə bilərmi?

– Dezinfeksiyaedici, kimyəvi təmizləyici vasitələrdən normadan artıq və düzgün istifadə edilməməsi sağlamlıq üçün arzuolunmaz təsirlərə səbəb ola bilər. Bu vasitələrin yüksək konsentrasiyada və ya tez-tez tətbiqi xüsusilə dəri, göz, tənəffüs yollarında qıcıqlanma yarada bilər.
Məişətdə bütün səthlərin davamlı olaraq dezinfeksiya edilməsinə ehtiyac yoxdur. Əksər hallarda səthlərin adi üsulla, o cümlədən nəm şəkildə təmizlənməsi kifayətdir. Dezinfeksiya isə xüsusilə yoluxucu xəstəliklər zamanı və yoluxma riskinin yüksək olduğu hallarda məqsədəuyğun hesab olunur.
Kimyəvi vasitələrin dəri ilə uzunmüddətli və təkrarlanan təması dərinin qurumasına, qıcıqlanmasına, bəzi hallarda isə allergik kontakt dermatitə səbəb ola bilər. Dezinfeksiyaedici maddələrin buxarlarının və ya aerozollarının nəfəs yollarına daxil olması da həssas şəxslərdə tənəffüs yollarının qıcıqlanmasına səbəb ola bilər.
Bu səbəbdən, təmizləyici və dezinfeksiyaedici vasitələr yalnız təyinatına uyğun, üzərində göstərilən miqdarda və təlimata əsasən istifadə edilməlidir. Müxtəlif kimyəvi vasitələrin, xüsusilə xlor tərkibli məhsulların digər təmizləyicilərlə qarışdırılması yolverilməzdir. İstifadə zamanı otağın havalandırılması, zəruri hallarda isə qoruyucu əlcəklərdən və maskalardan istifadə olunması tövsiyə edilir.

– Qida gigiyenası, mətbəx təmizliyi qaydalarının pozulması hansı təhlükəli mədə-bağırsaq xəstəliklərinə və qida zəhərlənmələrinə səbəb ola bilər?

– Qida gigiyenası, mətbəx təmizliyi qaydalarına riayət olunmaması qida və su vasitəsilə yayılan bir sıra infeksiyaların, eyni zamanda qida zəhərlənmələrinin yaranmasına səbəb ola bilər. Xüsusilə qida məhsullarının düzgün saxlanılmaması, kifayət qədər bişirilməməsi, çiy və hazır məhsulların bir-biri ilə təmasda olması, həmçinin mətbəx səthlərinin, istifadə olunan qabların təmiz saxlanılmaması yoluxma riskini artırır.
Belə hallarda salmonellyoz, şigellyoz (dizenteriya), kampilobakterioz, stafilokok mənşəli qida zəhərlənmələri, botulizm və rotavirus infeksiyası kimi xəstəliklərə rast gəlinə bilər. Xüsusilə ət, yumurta, süd məhsulları, digər tez xarab olan qidaların saxlanma şəraitinə və istifadə müddətinə diqqət yetirilməsi vacibdir.
Çiy və hazır qidalar üçün ayrı kəsmə taxtası və bıçaqlardan istifadə edilməsi, meyvə-tərəvəzlərin yaxşı yuyulması, qidaların kifayət qədər termiki emaldan keçirilməsi, hazır yeməklərin uyğun şəraitdə saxlanılması qida mənşəli infeksiyaların qarşısının alınmasında mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Həmçinin, qida hazırlanmazdan əvvəl və sonra əllərin sabunla yuyulması, mətbəx səthlərinin, qabların təmiz saxlanılması kimi sadə qaydalara əməl olunması qida zəhərlənmələrinin, həm də mədə-bağırsaq infeksiyalarının yayılma riskini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır.

– Uşaqlıqdan düzgün gigiyena vərdişlərinin aşılanması ümumi inkişaf və uzunmüddətli sağlamlığa necə töhfə verir?

– Uşaqlıqdan düzgün gigiyena vərdişlərinin formalaşdırılması uşaqların sağlamlığının qorunması və yoluxucu xəstəliklərdən müdafiəsində mühüm rol oynayır. Əllərin düzgün yuyulması, dişlərin müntəzəm təmizlənməsi, şəxsi əşyaların təmiz saxlanması, öskürmə və asqırma zamanı gigiyena qaydalarına əməl edilməsi gündəlik həyatın bir hissəsinə çevrilməlidir.
Bu vərdişlər uşaqların müxtəlif infeksiyalara yoluxma riskinin azalmasına, şəxsi təmizliyə və sağlam həyat tərzinə məsuliyyətli yanaşmanın formalaşmasına kömək edir. Gigiyena qaydalarına əməl olunması məktəb və digər kollektivlərdə infeksiyaların yayılmasının qarşısının alınmasında da əhəmiyyətlidir.
Valideynlər uşaqlara yeməkdən əvvəl və sonra, küçədən evə qayıtdıqda və heyvanlarla təmasdan sonra əlləri sabunla yumağı öyrətməlidirlər. Dişlərin gündə iki dəfə təmizlənməsi, dırnaqların vaxtında tutulması, şəxsi dəsmal və digər gigiyena vasitələrindən istifadə edilməsi də erkən yaşlardan aşılanmalıdır. Öskürmə və asqırma zamanı ağız və burunun salfetlə və ya dirsəyin iç səthi ilə örtülməsi də uşaqlara öyrədilməlidir.
Gigiyena qaydaları uşağa məcburiyyət kimi deyil, gündəlik həyatın təbii bir hissəsi kimi izah edilməli, valideynlər öz davranışları ilə nümunə göstərməlidirlər. Yaşa uyğun sadə izahlar və müsbət yanaşma bu vərdişlərin daha asan mənimsənilməsinə kömək edir.
Düzgün gigiyena vərdişlərinin erkən yaşlardan formalaşdırılması uşaqlarda öz sağlamlığına məsuliyyətli münasibətin yaranmasına və bu davranışların uzunmüddətli sağlam həyat tərzinin bir hissəsinə çevrilməsinə zəmin yaradır.

21-22 oktyabr 2026-cı il tarixlərində, Özbəkistanın Səmərqənd şəhərində “Uşaqların rifahına investisiya: gələcək nəsillərin dayanıqlı və ədalətli inkişafına doğru” mövzusunda Ümumdünya Sammiti keçirilib.

Sammitin açılış mərasimində Özbəkistan, Qırğızıstan, Türkiyə, Livan və Zimbabvenin birinci xanımları, eləcə də beynəlxalq təşkilatların yüksək vəzifəli nümayəndələri çıxış ediblər.

Sammit çərçivəsində təşkil olunan tədbirlərdə Heydər Əliyev Fondunun vitse-prezidenti, IDEA İctimai Birliyinin təsisçisi və rəhbəri Leyla Əliyeva və Azərbaycan Respublikasının səhiyyə naziri Anar Bayramov iştirak ediblər.

Heydər Əliyev Fondunun vitse-prezidenti Leyla Əliyeva Səmərqənddə “Uşaqların rifahına investisiya” Ümumdünya Sammiti çərçivəsində keçirilən “Sağalmaqdan həyat keyfiyyətinə doğru” şüarı altında Uşaq Onkologiyası üzrə II Beynəlxalq Konqresin açılışında çıxış edib.

100-dən çox ölkədən 600-dən artıq nümayəndənin iştirak etdiyi sammitdə uşaqların sağlamlığının qorunması, sosial rifahının və inkişafının təmin edilməsi, eləcə də uşaq onkologiyası sahəsində beynəlxalq əməkdaşlığın gücləndirilməsi məsələləri müzakirə olunub.

Sammit çərçivəsində keçirilən “Gələcək nəsillərə investisiya: uşaqların ehtiyaclarına həssas sosial müdafiə sistemləri” mövzusunda 2-ci plenar sessiyada çıxış edən səhiyyə naziri Anar Bayramov Azərbaycanda uşaqların sağlamlığının qorunması, xəstəliklərin erkən aşkarlanması və tibbi xidmətlərin təkmilləşdirilməsi istiqamətində həyata keçirilən tədbirlər barədə məlumat verib.

Nazir çıxışında qeyd edib: “Bu siyasət Ümummilli Lider Heydər Əliyevin müəyyən etdiyi prinsiplərə əsaslanır və Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi altında davam etdirilir. Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyevanın təşəbbüsləri və Heydər Əliyev Fondunun layihələri də uşaqların sağlamlığının, təhsilinin və sosial rifahının yaxşılaşdırılmasına mühüm töhfə verir”.

Anar Bayramov uşaqların sağlamlığının qorunmasına yönəlmiş tədbirlərin insan kapitalının gücləndirilməsi və dayanıqlı inkişafın təmin olunması baxımından strateji əhəmiyyətini də vurğulayıb.Sammitin yekununda uşaqların sağlamlığı, sosial müdafiəsi və inkişafı sahəsində beynəlxalq əməkdaşlığın prioritetlərini əks etdirən “Səmərqənd Bəyannaməsi” qəbul olunacaq.

21-22 oktyabr 2026-cı il tarixlərində, Özbəkistanın Səmərqənd şəhərində “Uşaqların rifahına investisiya: gələcək nəsillərin dayanıqlı və ədalətli inkişafına doğru” mövzusunda Ümumdünya Sammiti keçirilib.

Sammitin açılış mərasimində Özbəkistan, Qırğızıstan, Türkiyə, Livan və Zimbabvenin birinci xanımları, eləcə də beynəlxalq təşkilatların yüksək vəzifəli nümayəndələri çıxış ediblər.

Sammit çərçivəsində təşkil olunan tədbirlərdə Heydər Əliyev Fondunun vitse-prezidenti, IDEA İctimai Birliyinin təsisçisi və rəhbəri Leyla Əliyeva və Azərbaycan Respublikasının səhiyyə naziri Anar Bayramov iştirak ediblər.

Heydər Əliyev Fondunun vitse-prezidenti Leyla Əliyeva Səmərqənddə “Uşaqların rifahına investisiya” Ümumdünya Sammiti çərçivəsində keçirilən “Sağalmaqdan həyat keyfiyyətinə doğru” şüarı altında Uşaq Onkologiyası üzrə II Beynəlxalq Konqresin açılışında çıxış edib.

100-dən çox ölkədən 600-dən artıq nümayəndənin iştirak etdiyi sammitdə uşaqların sağlamlığının qorunması, sosial rifahının və inkişafının təmin edilməsi, eləcə də uşaq onkologiyası sahəsində beynəlxalq əməkdaşlığın gücləndirilməsi məsələləri müzakirə olunub.

Sammit çərçivəsində keçirilən “Gələcək nəsillərə investisiya: uşaqların ehtiyaclarına həssas sosial müdafiə sistemləri” mövzusunda 2-ci plenar sessiyada çıxış edən səhiyyə naziri Anar Bayramov Azərbaycanda uşaqların sağlamlığının qorunması, xəstəliklərin erkən aşkarlanması və tibbi xidmətlərin təkmilləşdirilməsi istiqamətində həyata keçirilən tədbirlər barədə məlumat verib.

Nazir çıxışında qeyd edib: “Bu siyasət Ümummilli Lider Heydər Əliyevin müəyyən etdiyi prinsiplərə əsaslanır və Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi altında davam etdirilir. Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyevanın təşəbbüsləri və Heydər Əliyev Fondunun layihələri də uşaqların sağlamlığının, təhsilinin və sosial rifahının yaxşılaşdırılmasına mühüm töhfə verir”.

Anar Bayramov uşaqların sağlamlığının qorunmasına yönəlmiş tədbirlərin insan kapitalının gücləndirilməsi və dayanıqlı inkişafın təmin olunması baxımından strateji əhəmiyyətini də vurğulayıb.Sammitin yekununda uşaqların sağlamlığı, sosial müdafiəsi və inkişafı sahəsində beynəlxalq əməkdaşlığın prioritetlərini əks etdirən “Səmərqənd Bəyannaməsi” qəbul olunacaq.

21-22 oktyabr 2026-cı il tarixlərində, Özbəkistanın Səmərqənd şəhərində “Uşaqların rifahına investisiya: gələcək nəsillərin dayanıqlı və ədalətli inkişafına doğru” mövzusunda Ümumdünya Sammiti keçirilib.

Sammitin açılış mərasimində Özbəkistan, Qırğızıstan, Türkiyə, Livan və Zimbabvenin birinci xanımları, eləcə də beynəlxalq təşkilatların yüksək vəzifəli nümayəndələri çıxış ediblər.

Sammit çərçivəsində təşkil olunan tədbirlərdə Heydər Əliyev Fondunun vitse-prezidenti, IDEA İctimai Birliyinin təsisçisi və rəhbəri Leyla Əliyeva və Azərbaycan Respublikasının səhiyyə naziri Anar Bayramov iştirak ediblər.

Heydər Əliyev Fondunun vitse-prezidenti Leyla Əliyeva Səmərqənddə “Uşaqların rifahına investisiya” Ümumdünya Sammiti çərçivəsində keçirilən “Sağalmaqdan həyat keyfiyyətinə doğru” şüarı altında Uşaq Onkologiyası üzrə II Beynəlxalq Konqresin açılışında çıxış edib.

100-dən çox ölkədən 600-dən artıq nümayəndənin iştirak etdiyi sammitdə uşaqların sağlamlığının qorunması, sosial rifahının və inkişafının təmin edilməsi, eləcə də uşaq onkologiyası sahəsində beynəlxalq əməkdaşlığın gücləndirilməsi məsələləri müzakirə olunub.

Sammit çərçivəsində keçirilən “Gələcək nəsillərə investisiya: uşaqların ehtiyaclarına həssas sosial müdafiə sistemləri” mövzusunda 2-ci plenar sessiyada çıxış edən səhiyyə naziri Anar Bayramov Azərbaycanda uşaqların sağlamlığının qorunması, xəstəliklərin erkən aşkarlanması və tibbi xidmətlərin təkmilləşdirilməsi istiqamətində həyata keçirilən tədbirlər barədə məlumat verib.

Nazir çıxışında qeyd edib: “Bu siyasət Ümummilli Lider Heydər Əliyevin müəyyən etdiyi prinsiplərə əsaslanır və Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi altında davam etdirilir. Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyevanın təşəbbüsləri və Heydər Əliyev Fondunun layihələri də uşaqların sağlamlığının, təhsilinin və sosial rifahının yaxşılaşdırılmasına mühüm töhfə verir”.

Anar Bayramov uşaqların sağlamlığının qorunmasına yönəlmiş tədbirlərin insan kapitalının gücləndirilməsi və dayanıqlı inkişafın təmin olunması baxımından strateji əhəmiyyətini də vurğulayıb.Sammitin yekununda uşaqların sağlamlığı, sosial müdafiəsi və inkişafı sahəsində beynəlxalq əməkdaşlığın prioritetlərini əks etdirən “Səmərqənd Bəyannaməsi” qəbul olunacaq.