Qanvermə və hemotransfuziya müasir tibbin ən vacib istiqamətlərindən biridir. Hər gün minlərlə insanın həyatını xilas edən bu proseslər həm yüksək peşəkarlıq, həm də düzgün təşkil olunmuş sistem tələb edir. Qan komponentlərinin düzgün seçilməsi, donorluğun təhlükəsiz təşkili və cəmiyyətdə doğru məlumatlandırmanın aparılması bu sahənin əsas sütunlarını təşkil edir. Mövzu ilə bağlı suallarımızı Səhiyyə Nazirliyi Respublika Qan Bankının anestezioloq-reanimatoloqu Gülarə Bədəlova cavablandırır.

– Qan komponentlərinin düzgün seçilməsi və istifadə olunması həyat qurtarmaqda necə rol oynayır?

– Qan komponentlərinə eritrosit kütləsi, trombosit, leykosit və plazma aiddir. Ən çox istifadə olunan komponent eritrosit kütləsidir. Bu komponent hemoqlobinin kritik azalması, massiv qan itkisi, kəskin və xroniki anemiyalarda istifadə olunur. Eritrosit transfuziyası toxumalara oksigen daşınmasını bərpa etmək məqsədi daşıyır.
Trombosit konsentratı aktiv qanaxma və yüksək qanama riski olan xəstələrdə, trombositopeniyalarda tətbiq olunur. Onkohemotoloji xəstələrdə və kimyaterapiyadan sonra trombosit transfuziyası daha önəmlidir.
Təzə dondurulmuş plazma laxtalanma faktorlarının çatışmazlığında, qaraciyər çatışmazlığında istifadə olunur.
Hər bir qan komponentinin köçürülməsi klinik və laborator göstəricilərə əsaslanır. Qan komponentlərinin düzgün istifadəsi və seçilməsi həyat qurtarmaqda həlledici rol oynayır. Qan komponentlərinin göstərişə uyğun olaraq düzgün təyini transfuziya fəsadlarının riskini azaldır. Düzgün istifadə çoxorqan çatışmazlığının inkişaf riskini minimuma endirir.

– Qan donorluğu zamanı təhlükəsizliyi təmin etmək və yan təsirləri minimuma endirmək üçün hansı profilaktik tədbirlər görülür?

– Qan donorluğu zamanı təhlükəsizliyi təmin etmək üçün bir sıra profilaktik tədbirlər həyata keçirilir. Qanvermədən əvvəl donor sorğu vərəqəsinin suallarını cavablandırır. Sonra tibbi müayinədən keçirilir. Hemodinamik göstəricilər - arterial təzyiq, nəbz, bədən temperaturu, çəki, boy, hemoqlobin səviyyəsi yoxlanılır. Sağlamlıq vəziyyəti və əks göstərişləri qiymətləndirilir. Qan donoru sağlam və uyğun şəxslər ola bilər. Qanvermə prosesi tam steril şəraitdə aparılır. Yalnız birdəfəlik və steril alətlərdən istifadə olunur. Qan verən zaman donorun vəziyyəti daim müşahidə edilir. Hansısa yan təsir nəzərə çarpanda dərhal müdaxilə edilir. Qanvermədən sonra donor müəyyən müddət nəzarət altında saxlanılır. Donora bol maye qəbulu və istirahət tövsiyə olunur. Qan nümunələri infeksion markerlərə görə laborator yoxlamadan keçirilir. Bu tədbirlər donorun və resipiyentin sağlamlığının qorunmasına və prosesin təhlükəsiz aparılmasına xidmət edir.

– Qanvermə ilə bağlı ən çox yayılan miflər hansılardır?

– Qanvermə ilə bağlı cəmiyyətdə ən çox yayılan miflər insanların donor olmağa tərəddüd etməsinə səbəb olur. Bu miflərin əksəriyyəti elmi əsaslara söykənmir və düzgün məlumatlandırma ilə asanlıqla aradan qaldırıla bilər. Ən geniş yayılmış miflərdən biri qanvermənin sağlamlığa zərər vurması fikridir. Əslində isə sağlam insan üçün qanvermə təhlükəsizdir və orqanizm itirilən qan həcmini qısa müddətdə bərpa edir. Donor yalnız tibbi müayinədən keçdikdən sonra qan verir və bu, risklərin qarşısını alır.
Digər geniş yayılmış mif qanvermə zamanı infeksiyaya yoluxma qorxusudur. Müasir qan xidmətində bütün alətlər birdəfəlik və sterildir. Bu səbəbdən qanvermə zamanı hansısa yoluxucu xəstəliyin keçməsi mümkün deyil. Bu mif daha çox köhnə və yanlış təsəvvürlərdən qaynaqlanır.
Bəzi insanlar düşünürlər ki, qan verən şəxs uzun müddət zəif və halsız olur. Reallıqda isə düzgün qidalanma və kifayət qədər maye qəbulu ilə donorlar tez bir zamanda özlərini normal hiss edirlər. Qan verdikdən sonra tövsiyələrə əməl edildikdə gündəlik həyata qayıtmaq asan olur.
Başqa bir mif qanvermənin asılılıq yaratması ilə bağlıdır. Yəni guya bir dəfə qan verən insan daim qan verməyə məcbur qalır. Bu fikir tamamilə yanlışdır. Qanvermə könüllü prosesdir və orqanizmdə hansısa asılılıq yaratmır.
Həmçinin belə bir yanlış fikir də var ki, qadınlar və ya zəif bədən quruluşlu insanlar qan verə bilməzlər. Əslində isə əsas meyar cins və bədən quruluşu deyil, ümumi sağlamlıq vəziyyətidir. Bu miflərin aradan qaldırılması qanvermə mədəniyyətinin inkişafına və daha çox insanın bu xeyirxah addıma qoşulmasına töhfə verir.
Ən çox rast gəlinən yanlış inanclardan biri də qanvermə prosesinin gigiyenik baxımdan riskli olması ilə bağlıdır. Bəzi insanlar hesab edirlər ki, bu zaman orqanizmə infeksiya keçmə ehtimalı var. Halbuki, qan xidmətində infeksiyadan müdafiə şərtlərinə ciddi şəkildə əməl edilir, bütün prosedurlar beynəlxalq standartlara uyğun aparılır və istifadə olunan tibbi vasitələr yalnız bir dəfə tətbiq edilir. Bu səbəbdən qanvermə infeksiya mənbəyi deyil və bu düşüncə elmi əsaslara deyil, köhnə qorxulara söykənir.

– Qan verməkdə tərəddüd edən insanlara nə tövsiyə edərdiniz?

– Qan verməkdə tərəddüd edən insanlar üçün əsas tövsiyə ilk növbədə düzgün və etibarlı məlumatlara əsaslanaraq qərar vermələridir. Qanvermə prosesi tibbi baxımdan təhlükəsizdir və müasir standartlara uyğun şəkildə həyata keçirilir. Donor olmamışdan əvvəl hər bir şəxs həkim müayinəsindən keçirilir, hemoqlobin səviyyəsi, arterial təzyiq və ümumi sağlamlıq vəziyyəti qiymətləndirilir. Bu da həm donorun, həm də resipiyentin təhlükəsizliyini təmin edir.
Unutmaq olmaz ki, bir nəfərin verdiyi qan bir neçə xəstənin həyatını xilas edə bilər. Qanvermə yalnız humanitar addım deyil, həm də cəmiyyət qarşısında sosial məsuliyyət nümunəsidir. Əgər tərəddüdünüz varsa, Səhiyyə Nazirliyi Respublika Qan Bankının həkimləri ilə açıq şəkildə məsləhətləşin, suallarınızı verin və proseslə yaxından tanış olun. Məlumatlılıq qanverməyə olan qorxunu azaldır və bu xeyirxah addımı atmağı asanlaşdırır.

– Könüllü və mütəmadi qanvermə praktikasının ölkənin qan təhlükəsizliyi üçün rolu nədən ibarətdir?

– Könüllü və mütəmadi qanvermə praktikası müasir transfuzologiyada qan təhlükəsizliyinin təmin olunmasının elmi cəhətdən sübut olunmuş ən effektiv modelidir. Beynəlxalq tədqiqatlar göstərir ki, könüllü və əvəzsiz donorlar arasında transfuzion yolla keçən infeksiyaların yayılma riski təsadüfi və ya məcburi donorlarla müqayisədə xeyli aşağıdır. Bunun əsas səbəbi bu donorların sağlam həyat tərzinə daha çox diqqət yetirməsi və riskli davranışlardan uzaq olmasıdır.
Mütəmadi qan verən şəxslər hər dəfə klinik baxışdan və laborator müayinələrdən keçdiyinə görə onların sağlamlıq göstəriciləri davamlı şəkildə qiymətləndirilir. Bu proses həm donorun sağlamlığının qorunmasına, həm də qan banklarına daxil olan qan komponentlərinin keyfiyyətinin yüksəldilməsinə xidmət edir. Elmi əsaslara görə, stabil donor bazası olan ölkələrdə qan ehtiyatlarının təhlükəsizliyi və davamlılığı daha yüksək səviyyədə təmin olunur.
Könüllü və mütəmadi qanvermə fövqəladə hallarda, böyük cərrahi əməliyyatlarda, ağır travmalarda, doğuş və onkoloji xəstəliklərin müalicəsində fasiləsiz qan təminatını mümkün edir. Planlı və davamlı qan ehtiyatı səhiyyə sisteminin operativliyini artırır və ölüm hallarının azalmasına birbaşa təsir göstərir.
Eyni zamanda, bu praktika Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının tövsiyələrinə uyğun olaraq ölkənin milli qan təhlükəsizliyi strategiyasının əsas istiqamətlərindən biri hesab olunur. Nəticə etibarilə, könüllü və mütəmadi qanvermə yalnız humanist bir addım deyil, elmi əsaslara söykənən, həyat xilas edən və cəmiyyətin sağlamlığını qoruyan fundamental bir səhiyyə mexanizmidir.

– Qan komponentlərinin düzgün seçilməsi və istifadə olunması həyat qurtarmaqda necə rol oynayır?

– Qan komponentlərinə eritrosit kütləsi, trombosit, leykosit və plazma aiddir. Ən çox istifadə olunan komponent eritrosit kütləsidir. Bu komponent hemoqlobinin kritik azalması, massiv qan itkisi, kəskin və xroniki anemiyalarda istifadə olunur. Eritrosit transfuziyası toxumalara oksigen daşınmasını bərpa etmək məqsədi daşıyır.
Trombosit konsentratı aktiv qanaxma və yüksək qanama riski olan xəstələrdə, trombositopeniyalarda tətbiq olunur. Onkohemotoloji xəstələrdə və kimyaterapiyadan sonra trombosit transfuziyası daha önəmlidir.
Təzə dondurulmuş plazma laxtalanma faktorlarının çatışmazlığında, qaraciyər çatışmazlığında istifadə olunur.
Hər bir qan komponentinin köçürülməsi klinik və laborator göstəricilərə əsaslanır. Qan komponentlərinin düzgün istifadəsi və seçilməsi həyat qurtarmaqda həlledici rol oynayır. Qan komponentlərinin göstərişə uyğun olaraq düzgün təyini transfuziya fəsadlarının riskini azaldır. Düzgün istifadə çoxorqan çatışmazlığının inkişaf riskini minimuma endirir.

– Qan donorluğu zamanı təhlükəsizliyi təmin etmək və yan təsirləri minimuma endirmək üçün hansı profilaktik tədbirlər görülür?

– Qan donorluğu zamanı təhlükəsizliyi təmin etmək üçün bir sıra profilaktik tədbirlər həyata keçirilir. Qanvermədən əvvəl donor sorğu vərəqəsinin suallarını cavablandırır. Sonra tibbi müayinədən keçirilir. Hemodinamik göstəricilər - arterial təzyiq, nəbz, bədən temperaturu, çəki, boy, hemoqlobin səviyyəsi yoxlanılır. Sağlamlıq vəziyyəti və əks göstərişləri qiymətləndirilir. Qan donoru sağlam və uyğun şəxslər ola bilər. Qanvermə prosesi tam steril şəraitdə aparılır. Yalnız birdəfəlik və steril alətlərdən istifadə olunur. Qan verən zaman donorun vəziyyəti daim müşahidə edilir. Hansısa yan təsir nəzərə çarpanda dərhal müdaxilə edilir. Qanvermədən sonra donor müəyyən müddət nəzarət altında saxlanılır. Donora bol maye qəbulu və istirahət tövsiyə olunur. Qan nümunələri infeksion markerlərə görə laborator yoxlamadan keçirilir. Bu tədbirlər donorun və resipiyentin sağlamlığının qorunmasına və prosesin təhlükəsiz aparılmasına xidmət edir.

– Qanvermə ilə bağlı ən çox yayılan miflər hansılardır?

– Qanvermə ilə bağlı cəmiyyətdə ən çox yayılan miflər insanların donor olmağa tərəddüd etməsinə səbəb olur. Bu miflərin əksəriyyəti elmi əsaslara söykənmir və düzgün məlumatlandırma ilə asanlıqla aradan qaldırıla bilər. Ən geniş yayılmış miflərdən biri qanvermənin sağlamlığa zərər vurması fikridir. Əslində isə sağlam insan üçün qanvermə təhlükəsizdir və orqanizm itirilən qan həcmini qısa müddətdə bərpa edir. Donor yalnız tibbi müayinədən keçdikdən sonra qan verir və bu, risklərin qarşısını alır.
Digər geniş yayılmış mif qanvermə zamanı infeksiyaya yoluxma qorxusudur. Müasir qan xidmətində bütün alətlər birdəfəlik və sterildir. Bu səbəbdən qanvermə zamanı hansısa yoluxucu xəstəliyin keçməsi mümkün deyil. Bu mif daha çox köhnə və yanlış təsəvvürlərdən qaynaqlanır.
Bəzi insanlar düşünürlər ki, qan verən şəxs uzun müddət zəif və halsız olur. Reallıqda isə düzgün qidalanma və kifayət qədər maye qəbulu ilə donorlar tez bir zamanda özlərini normal hiss edirlər. Qan verdikdən sonra tövsiyələrə əməl edildikdə gündəlik həyata qayıtmaq asan olur.
Başqa bir mif qanvermənin asılılıq yaratması ilə bağlıdır. Yəni guya bir dəfə qan verən insan daim qan verməyə məcbur qalır. Bu fikir tamamilə yanlışdır. Qanvermə könüllü prosesdir və orqanizmdə hansısa asılılıq yaratmır.
Həmçinin belə bir yanlış fikir də var ki, qadınlar və ya zəif bədən quruluşlu insanlar qan verə bilməzlər. Əslində isə əsas meyar cins və bədən quruluşu deyil, ümumi sağlamlıq vəziyyətidir. Bu miflərin aradan qaldırılması qanvermə mədəniyyətinin inkişafına və daha çox insanın bu xeyirxah addıma qoşulmasına töhfə verir.
Ən çox rast gəlinən yanlış inanclardan biri də qanvermə prosesinin gigiyenik baxımdan riskli olması ilə bağlıdır. Bəzi insanlar hesab edirlər ki, bu zaman orqanizmə infeksiya keçmə ehtimalı var. Halbuki, qan xidmətində infeksiyadan müdafiə şərtlərinə ciddi şəkildə əməl edilir, bütün prosedurlar beynəlxalq standartlara uyğun aparılır və istifadə olunan tibbi vasitələr yalnız bir dəfə tətbiq edilir. Bu səbəbdən qanvermə infeksiya mənbəyi deyil və bu düşüncə elmi əsaslara deyil, köhnə qorxulara söykənir.

– Qan verməkdə tərəddüd edən insanlara nə tövsiyə edərdiniz?

– Qan verməkdə tərəddüd edən insanlar üçün əsas tövsiyə ilk növbədə düzgün və etibarlı məlumatlara əsaslanaraq qərar vermələridir. Qanvermə prosesi tibbi baxımdan təhlükəsizdir və müasir standartlara uyğun şəkildə həyata keçirilir. Donor olmamışdan əvvəl hər bir şəxs həkim müayinəsindən keçirilir, hemoqlobin səviyyəsi, arterial təzyiq və ümumi sağlamlıq vəziyyəti qiymətləndirilir. Bu da həm donorun, həm də resipiyentin təhlükəsizliyini təmin edir.
Unutmaq olmaz ki, bir nəfərin verdiyi qan bir neçə xəstənin həyatını xilas edə bilər. Qanvermə yalnız humanitar addım deyil, həm də cəmiyyət qarşısında sosial məsuliyyət nümunəsidir. Əgər tərəddüdünüz varsa, Səhiyyə Nazirliyi Respublika Qan Bankının həkimləri ilə açıq şəkildə məsləhətləşin, suallarınızı verin və proseslə yaxından tanış olun. Məlumatlılıq qanverməyə olan qorxunu azaldır və bu xeyirxah addımı atmağı asanlaşdırır.

– Könüllü və mütəmadi qanvermə praktikasının ölkənin qan təhlükəsizliyi üçün rolu nədən ibarətdir?

– Könüllü və mütəmadi qanvermə praktikası müasir transfuzologiyada qan təhlükəsizliyinin təmin olunmasının elmi cəhətdən sübut olunmuş ən effektiv modelidir. Beynəlxalq tədqiqatlar göstərir ki, könüllü və əvəzsiz donorlar arasında transfuzion yolla keçən infeksiyaların yayılma riski təsadüfi və ya məcburi donorlarla müqayisədə xeyli aşağıdır. Bunun əsas səbəbi bu donorların sağlam həyat tərzinə daha çox diqqət yetirməsi və riskli davranışlardan uzaq olmasıdır.
Mütəmadi qan verən şəxslər hər dəfə klinik baxışdan və laborator müayinələrdən keçdiyinə görə onların sağlamlıq göstəriciləri davamlı şəkildə qiymətləndirilir. Bu proses həm donorun sağlamlığının qorunmasına, həm də qan banklarına daxil olan qan komponentlərinin keyfiyyətinin yüksəldilməsinə xidmət edir. Elmi əsaslara görə, stabil donor bazası olan ölkələrdə qan ehtiyatlarının təhlükəsizliyi və davamlılığı daha yüksək səviyyədə təmin olunur.
Könüllü və mütəmadi qanvermə fövqəladə hallarda, böyük cərrahi əməliyyatlarda, ağır travmalarda, doğuş və onkoloji xəstəliklərin müalicəsində fasiləsiz qan təminatını mümkün edir. Planlı və davamlı qan ehtiyatı səhiyyə sisteminin operativliyini artırır və ölüm hallarının azalmasına birbaşa təsir göstərir.
Eyni zamanda, bu praktika Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının tövsiyələrinə uyğun olaraq ölkənin milli qan təhlükəsizliyi strategiyasının əsas istiqamətlərindən biri hesab olunur. Nəticə etibarilə, könüllü və mütəmadi qanvermə yalnız humanist bir addım deyil, elmi əsaslara söykənən, həyat xilas edən və cəmiyyətin sağlamlığını qoruyan fundamental bir səhiyyə mexanizmidir.

Qanvermə və hemotransfuziya müasir tibbin ən vacib istiqamətlərindən biridir. Hər gün minlərlə insanın həyatını xilas edən bu proseslər həm yüksək peşəkarlıq, həm də düzgün təşkil olunmuş sistem tələb edir. Qan komponentlərinin düzgün seçilməsi, donorluğun təhlükəsiz təşkili və cəmiyyətdə doğru məlumatlandırmanın aparılması bu sahənin əsas sütunlarını təşkil edir. Mövzu ilə bağlı suallarımızı Səhiyyə Nazirliyi Respublika Qan Bankının anestezioloq-reanimatoloqu Gülarə Bədəlova cavablandırır.

– Qan komponentlərinin düzgün seçilməsi və istifadə olunması həyat qurtarmaqda necə rol oynayır?

– Qan komponentlərinə eritrosit kütləsi, trombosit, leykosit və plazma aiddir. Ən çox istifadə olunan komponent eritrosit kütləsidir. Bu komponent hemoqlobinin kritik azalması, massiv qan itkisi, kəskin və xroniki anemiyalarda istifadə olunur. Eritrosit transfuziyası toxumalara oksigen daşınmasını bərpa etmək məqsədi daşıyır.
Trombosit konsentratı aktiv qanaxma və yüksək qanama riski olan xəstələrdə, trombositopeniyalarda tətbiq olunur. Onkohemotoloji xəstələrdə və kimyaterapiyadan sonra trombosit transfuziyası daha önəmlidir.
Təzə dondurulmuş plazma laxtalanma faktorlarının çatışmazlığında, qaraciyər çatışmazlığında istifadə olunur.
Hər bir qan komponentinin köçürülməsi klinik və laborator göstəricilərə əsaslanır. Qan komponentlərinin düzgün istifadəsi və seçilməsi həyat qurtarmaqda həlledici rol oynayır. Qan komponentlərinin göstərişə uyğun olaraq düzgün təyini transfuziya fəsadlarının riskini azaldır. Düzgün istifadə çoxorqan çatışmazlığının inkişaf riskini minimuma endirir.

– Qan donorluğu zamanı təhlükəsizliyi təmin etmək və yan təsirləri minimuma endirmək üçün hansı profilaktik tədbirlər görülür?

– Qan donorluğu zamanı təhlükəsizliyi təmin etmək üçün bir sıra profilaktik tədbirlər həyata keçirilir. Qanvermədən əvvəl donor sorğu vərəqəsinin suallarını cavablandırır. Sonra tibbi müayinədən keçirilir. Hemodinamik göstəricilər - arterial təzyiq, nəbz, bədən temperaturu, çəki, boy, hemoqlobin səviyyəsi yoxlanılır. Sağlamlıq vəziyyəti və əks göstərişləri qiymətləndirilir. Qan donoru sağlam və uyğun şəxslər ola bilər. Qanvermə prosesi tam steril şəraitdə aparılır. Yalnız birdəfəlik və steril alətlərdən istifadə olunur. Qan verən zaman donorun vəziyyəti daim müşahidə edilir. Hansısa yan təsir nəzərə çarpanda dərhal müdaxilə edilir. Qanvermədən sonra donor müəyyən müddət nəzarət altında saxlanılır. Donora bol maye qəbulu və istirahət tövsiyə olunur. Qan nümunələri infeksion markerlərə görə laborator yoxlamadan keçirilir. Bu tədbirlər donorun və resipiyentin sağlamlığının qorunmasına və prosesin təhlükəsiz aparılmasına xidmət edir.

– Qanvermə ilə bağlı ən çox yayılan miflər hansılardır?

– Qanvermə ilə bağlı cəmiyyətdə ən çox yayılan miflər insanların donor olmağa tərəddüd etməsinə səbəb olur. Bu miflərin əksəriyyəti elmi əsaslara söykənmir və düzgün məlumatlandırma ilə asanlıqla aradan qaldırıla bilər. Ən geniş yayılmış miflərdən biri qanvermənin sağlamlığa zərər vurması fikridir. Əslində isə sağlam insan üçün qanvermə təhlükəsizdir və orqanizm itirilən qan həcmini qısa müddətdə bərpa edir. Donor yalnız tibbi müayinədən keçdikdən sonra qan verir və bu, risklərin qarşısını alır.
Digər geniş yayılmış mif qanvermə zamanı infeksiyaya yoluxma qorxusudur. Müasir qan xidmətində bütün alətlər birdəfəlik və sterildir. Bu səbəbdən qanvermə zamanı hansısa yoluxucu xəstəliyin keçməsi mümkün deyil. Bu mif daha çox köhnə və yanlış təsəvvürlərdən qaynaqlanır.
Bəzi insanlar düşünürlər ki, qan verən şəxs uzun müddət zəif və halsız olur. Reallıqda isə düzgün qidalanma və kifayət qədər maye qəbulu ilə donorlar tez bir zamanda özlərini normal hiss edirlər. Qan verdikdən sonra tövsiyələrə əməl edildikdə gündəlik həyata qayıtmaq asan olur.
Başqa bir mif qanvermənin asılılıq yaratması ilə bağlıdır. Yəni guya bir dəfə qan verən insan daim qan verməyə məcbur qalır. Bu fikir tamamilə yanlışdır. Qanvermə könüllü prosesdir və orqanizmdə hansısa asılılıq yaratmır.
Həmçinin belə bir yanlış fikir də var ki, qadınlar və ya zəif bədən quruluşlu insanlar qan verə bilməzlər. Əslində isə əsas meyar cins və bədən quruluşu deyil, ümumi sağlamlıq vəziyyətidir. Bu miflərin aradan qaldırılması qanvermə mədəniyyətinin inkişafına və daha çox insanın bu xeyirxah addıma qoşulmasına töhfə verir.
Ən çox rast gəlinən yanlış inanclardan biri də qanvermə prosesinin gigiyenik baxımdan riskli olması ilə bağlıdır. Bəzi insanlar hesab edirlər ki, bu zaman orqanizmə infeksiya keçmə ehtimalı var. Halbuki, qan xidmətində infeksiyadan müdafiə şərtlərinə ciddi şəkildə əməl edilir, bütün prosedurlar beynəlxalq standartlara uyğun aparılır və istifadə olunan tibbi vasitələr yalnız bir dəfə tətbiq edilir. Bu səbəbdən qanvermə infeksiya mənbəyi deyil və bu düşüncə elmi əsaslara deyil, köhnə qorxulara söykənir.

– Qan verməkdə tərəddüd edən insanlara nə tövsiyə edərdiniz?

– Qan verməkdə tərəddüd edən insanlar üçün əsas tövsiyə ilk növbədə düzgün və etibarlı məlumatlara əsaslanaraq qərar vermələridir. Qanvermə prosesi tibbi baxımdan təhlükəsizdir və müasir standartlara uyğun şəkildə həyata keçirilir. Donor olmamışdan əvvəl hər bir şəxs həkim müayinəsindən keçirilir, hemoqlobin səviyyəsi, arterial təzyiq və ümumi sağlamlıq vəziyyəti qiymətləndirilir. Bu da həm donorun, həm də resipiyentin təhlükəsizliyini təmin edir.
Unutmaq olmaz ki, bir nəfərin verdiyi qan bir neçə xəstənin həyatını xilas edə bilər. Qanvermə yalnız humanitar addım deyil, həm də cəmiyyət qarşısında sosial məsuliyyət nümunəsidir. Əgər tərəddüdünüz varsa, Səhiyyə Nazirliyi Respublika Qan Bankının həkimləri ilə açıq şəkildə məsləhətləşin, suallarınızı verin və proseslə yaxından tanış olun. Məlumatlılıq qanverməyə olan qorxunu azaldır və bu xeyirxah addımı atmağı asanlaşdırır.

– Könüllü və mütəmadi qanvermə praktikasının ölkənin qan təhlükəsizliyi üçün rolu nədən ibarətdir?

– Könüllü və mütəmadi qanvermə praktikası müasir transfuzologiyada qan təhlükəsizliyinin təmin olunmasının elmi cəhətdən sübut olunmuş ən effektiv modelidir. Beynəlxalq tədqiqatlar göstərir ki, könüllü və əvəzsiz donorlar arasında transfuzion yolla keçən infeksiyaların yayılma riski təsadüfi və ya məcburi donorlarla müqayisədə xeyli aşağıdır. Bunun əsas səbəbi bu donorların sağlam həyat tərzinə daha çox diqqət yetirməsi və riskli davranışlardan uzaq olmasıdır.
Mütəmadi qan verən şəxslər hər dəfə klinik baxışdan və laborator müayinələrdən keçdiyinə görə onların sağlamlıq göstəriciləri davamlı şəkildə qiymətləndirilir. Bu proses həm donorun sağlamlığının qorunmasına, həm də qan banklarına daxil olan qan komponentlərinin keyfiyyətinin yüksəldilməsinə xidmət edir. Elmi əsaslara görə, stabil donor bazası olan ölkələrdə qan ehtiyatlarının təhlükəsizliyi və davamlılığı daha yüksək səviyyədə təmin olunur.
Könüllü və mütəmadi qanvermə fövqəladə hallarda, böyük cərrahi əməliyyatlarda, ağır travmalarda, doğuş və onkoloji xəstəliklərin müalicəsində fasiləsiz qan təminatını mümkün edir. Planlı və davamlı qan ehtiyatı səhiyyə sisteminin operativliyini artırır və ölüm hallarının azalmasına birbaşa təsir göstərir.
Eyni zamanda, bu praktika Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının tövsiyələrinə uyğun olaraq ölkənin milli qan təhlükəsizliyi strategiyasının əsas istiqamətlərindən biri hesab olunur. Nəticə etibarilə, könüllü və mütəmadi qanvermə yalnız humanist bir addım deyil, elmi əsaslara söykənən, həyat xilas edən və cəmiyyətin sağlamlığını qoruyan fundamental bir səhiyyə mexanizmidir.

Yay mövsümündə yol-nəqliyyat hadisələri, idman zədələri və məişət travmalarının sayının artması təhlükəsizlik qaydalarına əməl etməyin əhəmiyyətini bir daha gündəmə gətirir. Müasir travmatologiyada tətbiq olunan innovativ müalicə üsulları, travmaların profilaktikası, ilk yardım qaydaları və reabilitasiyanın rolu barədə Səhiyyə Nazirliyinin Elmi-Tədqiqat Travmatologiya və Ortopediya İnstitutunun Baş direktor müavini – Baş həkim Nizami Məmmədovun fikirlərini öyrəndik.

– Müasir dövrdə travmatologiyanın rolu necə dəyişib?

– Müasir travmatologiya artıq sadəcə “sınıq və çıxıqların müalicəsi” anlayışından xeyli uzaqlaşıb. Bu sahə innovativ texnologiyalar, multidissiplinar yanaşma və fərdi müalicə strategiyaları ilə zəngin, yüksək ixtisaslaşmış tibbi istiqamətə çevrilib.
Minimal invaziv əməliyyatlar sayəsində böyük kəsiklərə ehtiyac olmadan mürəkkəb müdaxilələr həyata keçirilir. Artroskopik üsullar oynaqların daxilində dəqiq və az travmatik əməliyyatların aparılmasına imkan yaradır. Robotik və kompüter dəstəkli sistemlər isə cərrahın hərəkətlərini maksimum dəqiqliklə icra etməyə kömək edir.
Bu yeniliklərin nəticəsində xəstələr az ağrı hiss edir, tez sağalır və gündəlik həyatlarına daha qısa müddətdə qayıdırlar. Müasir travmatologiyanın əsas məqsədi artıq yalnız zədəni aradan qaldırmaq deyil, insanın həyat keyfiyyətini tam şəkildə bərpa etməkdir.
Travmatologiya yalnız müalicə sahəsi deyil, həm də cəmiyyətin təhlükəsizlik davranışlarını formalaşdıran mühüm istiqamətdir.

– Travmaların əsas səbəbləri hansılardır və onların qarşısını almaq mümkündürmü?

– Travmalar həyatın müxtəlif sahələrində baş verə bilən və hər yaş qrupunu əhatə edən sağlamlıq problemlərindən biridir. Bəzən sadə görünən gündəlik fəaliyyətlər – pilləkəndən enmək, evdə təmizlik işləri görmək və ya qeyri-düzgün fiziki hərəkətlər belə zədələnmələrlə nəticələnə bilər.
Travmaların əsas səbəbləri çox vaxt diqqətsizlik və risklərin düzgün qiymətləndirilməməsi ilə bağlı olur. Yol hərəkəti zamanı sürət həddinin aşılması, təhlükəsizlik kəmərindən istifadə edilməməsi, iş yerlərində qoruyucu vasitələrin nəzərə alınmaması bu sahədə aparıcı risk faktorlarıdır.
Məişət travmaları da az əhəmiyyət daşımır. Xüsusilə uşaqlar və yaşlılar üçün ev mühiti bəzən gözlənilməz risklər yarada bilər. Sürüşkən səthlər, qeyri-sabit mebellər və ya düzgün işıqlandırılmayan məkanlar ciddi zədələrə səbəb ola bilər.
İdman zamanı isə düzgün isinmə hərəkətlərinin edilməməsi və ya texniki səhvlər travmaların yaranmasına gətirib çıxarır. Bu səbəbdən hər bir fəaliyyət növündə təhlükəsizlik qaydalarına riayət etmək vacibdir.
Travmaların böyük hissəsi profilaktik tədbirlər vasitəsilə qarşısı alına bilən hallardır. Bunun üçün təhlükəsizlik mədəniyyətinin gündəlik həyatın ayrılmaz hissəsinə çevrilməsi vacibdir.
Sadə qaydalar – avtomobildə təhlükəsizlik kəmərinin taxılması, iş yerlərində qoruyucu vasitələrdən istifadə, evdə təhlükəsiz mühitin yaradılması – ciddi xəsarətlərin qarşısını ala bilər.
Eyni zamanda, fiziki aktivlik zamanı bədənin imkanlarını düzgün qiymətləndirmək, riskli davranışlardan çəkinmək və diqqətli olmaq hər bir insan üçün vacibdir.

– Travma alan şəxsə ilkin yardım necə göstərilməlidir?

– Travma zamanı ilk dəqiqələr olduqca vacibdir. Düzgün göstərilən ilkin yardım ağırlaşmaların qarşısını ala və bəzən həyat qurtara bilər.
İlk növbədə zədələnmiş nahiyə hərəkətsiz saxlanmalıdır. Əgər sınıq və ya çıxıqdan şübhə varsa, həmin nahiyə sabitlənməli və əlavə hərəkətdən qorunmalıdır. Qanaxma hallarında isə təzyiq tətbiq etməklə qanaxma dayandırılmalıdır.
Zərərçəkmiş şəxsin ehtiyatsız şəkildə hərəkət etdirilməsi vəziyyəti daha da ağırlaşdıra bilər. Bu səbəbdən peşəkar tibbi yardımın vaxtında çağırılması həyati əhəmiyyət daşıyır.
Travma çox zaman xəbərdarlıq etmədən, saniyələr içində baş verir. Lakin onun nəticələri aylarla, bəzən isə illərlə insan həyatına təsir edə bilər. Məhz belə anlarda travmatoloqlar insanın həyat keyfiyyətini yenidən qurmağa çalışan mütəxəssislər kimi çıxış edirlər.

– Müasir protez və implant texnologiyaları və reabilitasiya prosesinin rolu barədə nə deyə bilərsiniz?

– Müasir protez və implant texnologiyaları travmatologiyanın ən sürətlə inkişaf edən sahələrindən biridir. Bu texnologiyalar sayəsində ciddi zədələr belə yüksək effektivliklə müalicə olunur və xəstələr əvvəlki həyat tərzlərinə qayıda bilirlər.
Biouyğun materiallardan hazırlanan implantlar orqanizm tərəfindən yaxşı qəbul edilir və uzun müddət funksionallığını qoruyur. Fərdiləşdirilmiş yanaşma – yəni hər bir xəstə üçün xüsusi planlama – əməliyyatların nəticəsini daha da yaxşılaşdırır. 3D texnologiyalar və rəqəmsal planlama cərrahi müdaxilələrin dəqiqliyini artıraraq riskləri minimuma endirir.
Reabilitasiya isə müalicənin ən mühüm mərhələlərindən biridir və çox vaxt nəticəni müəyyən edən əsas amildir. Əməliyyat nə qədər uğurlu olsa da, düzgün bərpa proqramı olmadan tam sağalma mümkün deyil.
Reabilitasiya yalnız fiziki məşqlərdən ibarət deyil. Buraya fizioterapiya, hərəkət funksiyalarının bərpası, əzələ gücünün artırılması, həmçinin psixoloji dəstək də daxildir. Bu proses xəstənin özünə inamını bərpa edir və onu yenidən aktiv həyata qaytarır. Məqsəd sadəcə sağalmaq deyil, əvvəlki həyat keyfiyyətinə mümkün qədər yaxınlaşmaqdır.

– Gələcəkdə bu sahədə hansı addımlar vacib hesab olunur?

– Gələcəkdə travmatologiya sahəsində əsas diqqət profilaktikaya və erkən müdaxiləyə yönəlməlidir. Maarifləndirmə tədbirlərinin genişləndirilməsi insanların risklər barədə məlumatlılığını artırır və davranış dəyişikliklərinə səbəb olur.
Bununla yanaşı, müasir tibbi texnologiyaların tətbiqi, ixtisaslı mütəxəssislərin hazırlanması və reabilitasiya xidmətlərinin inkişafı bu sahənin davamlı inkişafını təmin edəcəkdir.
Kompleks və sistemli yanaşma həm xəstələrin müalicə nəticələrini yaxşılaşdırır, həm də cəmiyyətin ümumi sağlamlıq səviyyəsinə müsbət təsir göstərir.

– Müasir dövrdə travmatologiyanın rolu necə dəyişib?

– Müasir travmatologiya artıq sadəcə “sınıq və çıxıqların müalicəsi” anlayışından xeyli uzaqlaşıb. Bu sahə innovativ texnologiyalar, multidissiplinar yanaşma və fərdi müalicə strategiyaları ilə zəngin, yüksək ixtisaslaşmış tibbi istiqamətə çevrilib.
Minimal invaziv əməliyyatlar sayəsində böyük kəsiklərə ehtiyac olmadan mürəkkəb müdaxilələr həyata keçirilir. Artroskopik üsullar oynaqların daxilində dəqiq və az travmatik əməliyyatların aparılmasına imkan yaradır. Robotik və kompüter dəstəkli sistemlər isə cərrahın hərəkətlərini maksimum dəqiqliklə icra etməyə kömək edir.
Bu yeniliklərin nəticəsində xəstələr az ağrı hiss edir, tez sağalır və gündəlik həyatlarına daha qısa müddətdə qayıdırlar. Müasir travmatologiyanın əsas məqsədi artıq yalnız zədəni aradan qaldırmaq deyil, insanın həyat keyfiyyətini tam şəkildə bərpa etməkdir.
Travmatologiya yalnız müalicə sahəsi deyil, həm də cəmiyyətin təhlükəsizlik davranışlarını formalaşdıran mühüm istiqamətdir.

– Travmaların əsas səbəbləri hansılardır və onların qarşısını almaq mümkündürmü?

– Travmalar həyatın müxtəlif sahələrində baş verə bilən və hər yaş qrupunu əhatə edən sağlamlıq problemlərindən biridir. Bəzən sadə görünən gündəlik fəaliyyətlər – pilləkəndən enmək, evdə təmizlik işləri görmək və ya qeyri-düzgün fiziki hərəkətlər belə zədələnmələrlə nəticələnə bilər.
Travmaların əsas səbəbləri çox vaxt diqqətsizlik və risklərin düzgün qiymətləndirilməməsi ilə bağlı olur. Yol hərəkəti zamanı sürət həddinin aşılması, təhlükəsizlik kəmərindən istifadə edilməməsi, iş yerlərində qoruyucu vasitələrin nəzərə alınmaması bu sahədə aparıcı risk faktorlarıdır.
Məişət travmaları da az əhəmiyyət daşımır. Xüsusilə uşaqlar və yaşlılar üçün ev mühiti bəzən gözlənilməz risklər yarada bilər. Sürüşkən səthlər, qeyri-sabit mebellər və ya düzgün işıqlandırılmayan məkanlar ciddi zədələrə səbəb ola bilər.
İdman zamanı isə düzgün isinmə hərəkətlərinin edilməməsi və ya texniki səhvlər travmaların yaranmasına gətirib çıxarır. Bu səbəbdən hər bir fəaliyyət növündə təhlükəsizlik qaydalarına riayət etmək vacibdir.
Travmaların böyük hissəsi profilaktik tədbirlər vasitəsilə qarşısı alına bilən hallardır. Bunun üçün təhlükəsizlik mədəniyyətinin gündəlik həyatın ayrılmaz hissəsinə çevrilməsi vacibdir.
Sadə qaydalar – avtomobildə təhlükəsizlik kəmərinin taxılması, iş yerlərində qoruyucu vasitələrdən istifadə, evdə təhlükəsiz mühitin yaradılması – ciddi xəsarətlərin qarşısını ala bilər.
Eyni zamanda, fiziki aktivlik zamanı bədənin imkanlarını düzgün qiymətləndirmək, riskli davranışlardan çəkinmək və diqqətli olmaq hər bir insan üçün vacibdir.

– Travma alan şəxsə ilkin yardım necə göstərilməlidir?

– Travma zamanı ilk dəqiqələr olduqca vacibdir. Düzgün göstərilən ilkin yardım ağırlaşmaların qarşısını ala və bəzən həyat qurtara bilər.
İlk növbədə zədələnmiş nahiyə hərəkətsiz saxlanmalıdır. Əgər sınıq və ya çıxıqdan şübhə varsa, həmin nahiyə sabitlənməli və əlavə hərəkətdən qorunmalıdır. Qanaxma hallarında isə təzyiq tətbiq etməklə qanaxma dayandırılmalıdır.
Zərərçəkmiş şəxsin ehtiyatsız şəkildə hərəkət etdirilməsi vəziyyəti daha da ağırlaşdıra bilər. Bu səbəbdən peşəkar tibbi yardımın vaxtında çağırılması həyati əhəmiyyət daşıyır.
Travma çox zaman xəbərdarlıq etmədən, saniyələr içində baş verir. Lakin onun nəticələri aylarla, bəzən isə illərlə insan həyatına təsir edə bilər. Məhz belə anlarda travmatoloqlar insanın həyat keyfiyyətini yenidən qurmağa çalışan mütəxəssislər kimi çıxış edirlər.

– Müasir protez və implant texnologiyaları və reabilitasiya prosesinin rolu barədə nə deyə bilərsiniz?

– Müasir protez və implant texnologiyaları travmatologiyanın ən sürətlə inkişaf edən sahələrindən biridir. Bu texnologiyalar sayəsində ciddi zədələr belə yüksək effektivliklə müalicə olunur və xəstələr əvvəlki həyat tərzlərinə qayıda bilirlər.
Biouyğun materiallardan hazırlanan implantlar orqanizm tərəfindən yaxşı qəbul edilir və uzun müddət funksionallığını qoruyur. Fərdiləşdirilmiş yanaşma – yəni hər bir xəstə üçün xüsusi planlama – əməliyyatların nəticəsini daha da yaxşılaşdırır. 3D texnologiyalar və rəqəmsal planlama cərrahi müdaxilələrin dəqiqliyini artıraraq riskləri minimuma endirir.
Reabilitasiya isə müalicənin ən mühüm mərhələlərindən biridir və çox vaxt nəticəni müəyyən edən əsas amildir. Əməliyyat nə qədər uğurlu olsa da, düzgün bərpa proqramı olmadan tam sağalma mümkün deyil.
Reabilitasiya yalnız fiziki məşqlərdən ibarət deyil. Buraya fizioterapiya, hərəkət funksiyalarının bərpası, əzələ gücünün artırılması, həmçinin psixoloji dəstək də daxildir. Bu proses xəstənin özünə inamını bərpa edir və onu yenidən aktiv həyata qaytarır. Məqsəd sadəcə sağalmaq deyil, əvvəlki həyat keyfiyyətinə mümkün qədər yaxınlaşmaqdır.

– Gələcəkdə bu sahədə hansı addımlar vacib hesab olunur?

– Gələcəkdə travmatologiya sahəsində əsas diqqət profilaktikaya və erkən müdaxiləyə yönəlməlidir. Maarifləndirmə tədbirlərinin genişləndirilməsi insanların risklər barədə məlumatlılığını artırır və davranış dəyişikliklərinə səbəb olur.
Bununla yanaşı, müasir tibbi texnologiyaların tətbiqi, ixtisaslı mütəxəssislərin hazırlanması və reabilitasiya xidmətlərinin inkişafı bu sahənin davamlı inkişafını təmin edəcəkdir.
Kompleks və sistemli yanaşma həm xəstələrin müalicə nəticələrini yaxşılaşdırır, həm də cəmiyyətin ümumi sağlamlıq səviyyəsinə müsbət təsir göstərir.

Yay mövsümündə yol-nəqliyyat hadisələri, idman zədələri və məişət travmalarının sayının artması təhlükəsizlik qaydalarına əməl etməyin əhəmiyyətini bir daha gündəmə gətirir. Müasir travmatologiyada tətbiq olunan innovativ müalicə üsulları, travmaların profilaktikası, ilk yardım qaydaları və reabilitasiyanın rolu barədə Səhiyyə Nazirliyinin Elmi-Tədqiqat Travmatologiya və Ortopediya İnstitutunun Baş direktor müavini – Baş həkim Nizami Məmmədovun fikirlərini öyrəndik.

– Müasir dövrdə travmatologiyanın rolu necə dəyişib?

– Müasir travmatologiya artıq sadəcə “sınıq və çıxıqların müalicəsi” anlayışından xeyli uzaqlaşıb. Bu sahə innovativ texnologiyalar, multidissiplinar yanaşma və fərdi müalicə strategiyaları ilə zəngin, yüksək ixtisaslaşmış tibbi istiqamətə çevrilib.
Minimal invaziv əməliyyatlar sayəsində böyük kəsiklərə ehtiyac olmadan mürəkkəb müdaxilələr həyata keçirilir. Artroskopik üsullar oynaqların daxilində dəqiq və az travmatik əməliyyatların aparılmasına imkan yaradır. Robotik və kompüter dəstəkli sistemlər isə cərrahın hərəkətlərini maksimum dəqiqliklə icra etməyə kömək edir.
Bu yeniliklərin nəticəsində xəstələr az ağrı hiss edir, tez sağalır və gündəlik həyatlarına daha qısa müddətdə qayıdırlar. Müasir travmatologiyanın əsas məqsədi artıq yalnız zədəni aradan qaldırmaq deyil, insanın həyat keyfiyyətini tam şəkildə bərpa etməkdir.
Travmatologiya yalnız müalicə sahəsi deyil, həm də cəmiyyətin təhlükəsizlik davranışlarını formalaşdıran mühüm istiqamətdir.

– Travmaların əsas səbəbləri hansılardır və onların qarşısını almaq mümkündürmü?

– Travmalar həyatın müxtəlif sahələrində baş verə bilən və hər yaş qrupunu əhatə edən sağlamlıq problemlərindən biridir. Bəzən sadə görünən gündəlik fəaliyyətlər – pilləkəndən enmək, evdə təmizlik işləri görmək və ya qeyri-düzgün fiziki hərəkətlər belə zədələnmələrlə nəticələnə bilər.
Travmaların əsas səbəbləri çox vaxt diqqətsizlik və risklərin düzgün qiymətləndirilməməsi ilə bağlı olur. Yol hərəkəti zamanı sürət həddinin aşılması, təhlükəsizlik kəmərindən istifadə edilməməsi, iş yerlərində qoruyucu vasitələrin nəzərə alınmaması bu sahədə aparıcı risk faktorlarıdır.
Məişət travmaları da az əhəmiyyət daşımır. Xüsusilə uşaqlar və yaşlılar üçün ev mühiti bəzən gözlənilməz risklər yarada bilər. Sürüşkən səthlər, qeyri-sabit mebellər və ya düzgün işıqlandırılmayan məkanlar ciddi zədələrə səbəb ola bilər.
İdman zamanı isə düzgün isinmə hərəkətlərinin edilməməsi və ya texniki səhvlər travmaların yaranmasına gətirib çıxarır. Bu səbəbdən hər bir fəaliyyət növündə təhlükəsizlik qaydalarına riayət etmək vacibdir.
Travmaların böyük hissəsi profilaktik tədbirlər vasitəsilə qarşısı alına bilən hallardır. Bunun üçün təhlükəsizlik mədəniyyətinin gündəlik həyatın ayrılmaz hissəsinə çevrilməsi vacibdir.
Sadə qaydalar – avtomobildə təhlükəsizlik kəmərinin taxılması, iş yerlərində qoruyucu vasitələrdən istifadə, evdə təhlükəsiz mühitin yaradılması – ciddi xəsarətlərin qarşısını ala bilər.
Eyni zamanda, fiziki aktivlik zamanı bədənin imkanlarını düzgün qiymətləndirmək, riskli davranışlardan çəkinmək və diqqətli olmaq hər bir insan üçün vacibdir.

– Travma alan şəxsə ilkin yardım necə göstərilməlidir?

– Travma zamanı ilk dəqiqələr olduqca vacibdir. Düzgün göstərilən ilkin yardım ağırlaşmaların qarşısını ala və bəzən həyat qurtara bilər.
İlk növbədə zədələnmiş nahiyə hərəkətsiz saxlanmalıdır. Əgər sınıq və ya çıxıqdan şübhə varsa, həmin nahiyə sabitlənməli və əlavə hərəkətdən qorunmalıdır. Qanaxma hallarında isə təzyiq tətbiq etməklə qanaxma dayandırılmalıdır.
Zərərçəkmiş şəxsin ehtiyatsız şəkildə hərəkət etdirilməsi vəziyyəti daha da ağırlaşdıra bilər. Bu səbəbdən peşəkar tibbi yardımın vaxtında çağırılması həyati əhəmiyyət daşıyır.
Travma çox zaman xəbərdarlıq etmədən, saniyələr içində baş verir. Lakin onun nəticələri aylarla, bəzən isə illərlə insan həyatına təsir edə bilər. Məhz belə anlarda travmatoloqlar insanın həyat keyfiyyətini yenidən qurmağa çalışan mütəxəssislər kimi çıxış edirlər.

– Müasir protez və implant texnologiyaları və reabilitasiya prosesinin rolu barədə nə deyə bilərsiniz?

– Müasir protez və implant texnologiyaları travmatologiyanın ən sürətlə inkişaf edən sahələrindən biridir. Bu texnologiyalar sayəsində ciddi zədələr belə yüksək effektivliklə müalicə olunur və xəstələr əvvəlki həyat tərzlərinə qayıda bilirlər.
Biouyğun materiallardan hazırlanan implantlar orqanizm tərəfindən yaxşı qəbul edilir və uzun müddət funksionallığını qoruyur. Fərdiləşdirilmiş yanaşma – yəni hər bir xəstə üçün xüsusi planlama – əməliyyatların nəticəsini daha da yaxşılaşdırır. 3D texnologiyalar və rəqəmsal planlama cərrahi müdaxilələrin dəqiqliyini artıraraq riskləri minimuma endirir.
Reabilitasiya isə müalicənin ən mühüm mərhələlərindən biridir və çox vaxt nəticəni müəyyən edən əsas amildir. Əməliyyat nə qədər uğurlu olsa da, düzgün bərpa proqramı olmadan tam sağalma mümkün deyil.
Reabilitasiya yalnız fiziki məşqlərdən ibarət deyil. Buraya fizioterapiya, hərəkət funksiyalarının bərpası, əzələ gücünün artırılması, həmçinin psixoloji dəstək də daxildir. Bu proses xəstənin özünə inamını bərpa edir və onu yenidən aktiv həyata qaytarır. Məqsəd sadəcə sağalmaq deyil, əvvəlki həyat keyfiyyətinə mümkün qədər yaxınlaşmaqdır.

– Gələcəkdə bu sahədə hansı addımlar vacib hesab olunur?

– Gələcəkdə travmatologiya sahəsində əsas diqqət profilaktikaya və erkən müdaxiləyə yönəlməlidir. Maarifləndirmə tədbirlərinin genişləndirilməsi insanların risklər barədə məlumatlılığını artırır və davranış dəyişikliklərinə səbəb olur.
Bununla yanaşı, müasir tibbi texnologiyaların tətbiqi, ixtisaslı mütəxəssislərin hazırlanması və reabilitasiya xidmətlərinin inkişafı bu sahənin davamlı inkişafını təmin edəcəkdir.
Kompleks və sistemli yanaşma həm xəstələrin müalicə nəticələrini yaxşılaşdırır, həm də cəmiyyətin ümumi sağlamlıq səviyyəsinə müsbət təsir göstərir.

Rusiya Federasiyasının səhiyyə naziri Mixail Muraşkonun rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti Azərbaycana səfəri çərçivəsində Fəxri xiyabana gələrək xalqımızın ümummilli lideri, müasir müstəqil Azərbaycan dövlətinin memarı və qurucusu Heydər Əliyevin xatirəsini ehtiramla yad edib, məzarı önünə əklil qoyub.

Daha sonra nümayəndə heyəti Şəhidlər xiyabanını ziyarət edərək Azərbaycanın müstəqilliyi və ərazi bütövlüyü uğrunda canlarından keçmiş qəhrəman Vətən övladlarının əziz xatirəsini ehtiramla anıb.

Səfər çərçivəsində Azərbaycan Respublikasının səhiyyə naziri Teymur Musayev Rusiya Federasiyasının səhiyyə naziri Mixail Muraşkonun rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti ilə görüş keçirib.

Görüşdə Azərbaycan və Rusiya arasında səhiyyə sahəsində mövcud əməkdaşlıq əlaqələri və onların inkişaf perspektivləri müzakirə olunub.

Nazir Teymur Musayev iki ölkə arasında müxtəlif istiqamətlərdə əməkdaşlığın həyata keçirildiyini qeyd edərək, səhiyyə sahəsində də qarşılıqlı əlaqələrin inkişafının əhəmiyyətini vurğulayıb. O bildirib ki, tibb təhsili, tibbi kadrların hazırlanması, ixtisasartırma proqramları, elmi-tədqiqat fəaliyyəti, rəqəmsal səhiyyə, ictimai səhiyyə və digər istiqamətlərdə əməkdaşlığın genişləndirilməsi üçün əlverişli imkanlar mövcuddur.

Rusiya Federasiyasının səhiyyə naziri Mixail Muraşko ölkələr arasında səhiyyə sahəsində əməkdaşlığın inkişafına böyük önəm verdiklərini bildirib. O qeyd edib ki, təcrübə mübadiləsi, birgə elmi-praktik layihələrin həyata keçirilməsi və mütəxəssislər arasında əməkdaşlıq hər iki ölkənin səhiyyə sisteminin inkişafına mühüm töhfə verəcək.

Görüş zamanı tərəflər qarşılıqlı maraq doğuran digər məsələlər ətrafında da fikir mübadiləsi aparıblar.

Sonda nazirlər səhiyyə sahəsində əməkdaşlığın bundan sonra da uğurla davam etdiriləcəyinə əminliklərini ifadə ediblər.

Səfər çərçivəsində Azərbaycan Respublikasının səhiyyə naziri Teymur Musayev Rusiya Federasiyasının səhiyyə naziri Mixail Muraşkonun rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti ilə görüş keçirib.

Görüşdə Azərbaycan və Rusiya arasında səhiyyə sahəsində mövcud əməkdaşlıq əlaqələri və onların inkişaf perspektivləri müzakirə olunub.

Nazir Teymur Musayev iki ölkə arasında müxtəlif istiqamətlərdə əməkdaşlığın həyata keçirildiyini qeyd edərək, səhiyyə sahəsində də qarşılıqlı əlaqələrin inkişafının əhəmiyyətini vurğulayıb. O bildirib ki, tibb təhsili, tibbi kadrların hazırlanması, ixtisasartırma proqramları, elmi-tədqiqat fəaliyyəti, rəqəmsal səhiyyə, ictimai səhiyyə və digər istiqamətlərdə əməkdaşlığın genişləndirilməsi üçün əlverişli imkanlar mövcuddur.

Rusiya Federasiyasının səhiyyə naziri Mixail Muraşko ölkələr arasında səhiyyə sahəsində əməkdaşlığın inkişafına böyük önəm verdiklərini bildirib. O qeyd edib ki, təcrübə mübadiləsi, birgə elmi-praktik layihələrin həyata keçirilməsi və mütəxəssislər arasında əməkdaşlıq hər iki ölkənin səhiyyə sisteminin inkişafına mühüm töhfə verəcək.

Görüş zamanı tərəflər qarşılıqlı maraq doğuran digər məsələlər ətrafında da fikir mübadiləsi aparıblar.

Sonda nazirlər səhiyyə sahəsində əməkdaşlığın bundan sonra da uğurla davam etdiriləcəyinə əminliklərini ifadə ediblər.

Rusiya Federasiyasının səhiyyə naziri Mixail Muraşkonun rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti Azərbaycana səfəri çərçivəsində Fəxri xiyabana gələrək xalqımızın ümummilli lideri, müasir müstəqil Azərbaycan dövlətinin memarı və qurucusu Heydər Əliyevin xatirəsini ehtiramla yad edib, məzarı önünə əklil qoyub.

Daha sonra nümayəndə heyəti Şəhidlər xiyabanını ziyarət edərək Azərbaycanın müstəqilliyi və ərazi bütövlüyü uğrunda canlarından keçmiş qəhrəman Vətən övladlarının əziz xatirəsini ehtiramla anıb.

Səfər çərçivəsində Azərbaycan Respublikasının səhiyyə naziri Teymur Musayev Rusiya Federasiyasının səhiyyə naziri Mixail Muraşkonun rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti ilə görüş keçirib.

Görüşdə Azərbaycan və Rusiya arasında səhiyyə sahəsində mövcud əməkdaşlıq əlaqələri və onların inkişaf perspektivləri müzakirə olunub.

Nazir Teymur Musayev iki ölkə arasında müxtəlif istiqamətlərdə əməkdaşlığın həyata keçirildiyini qeyd edərək, səhiyyə sahəsində də qarşılıqlı əlaqələrin inkişafının əhəmiyyətini vurğulayıb. O bildirib ki, tibb təhsili, tibbi kadrların hazırlanması, ixtisasartırma proqramları, elmi-tədqiqat fəaliyyəti, rəqəmsal səhiyyə, ictimai səhiyyə və digər istiqamətlərdə əməkdaşlığın genişləndirilməsi üçün əlverişli imkanlar mövcuddur.

Rusiya Federasiyasının səhiyyə naziri Mixail Muraşko ölkələr arasında səhiyyə sahəsində əməkdaşlığın inkişafına böyük önəm verdiklərini bildirib. O qeyd edib ki, təcrübə mübadiləsi, birgə elmi-praktik layihələrin həyata keçirilməsi və mütəxəssislər arasında əməkdaşlıq hər iki ölkənin səhiyyə sisteminin inkişafına mühüm töhfə verəcək.

Görüş zamanı tərəflər qarşılıqlı maraq doğuran digər məsələlər ətrafında da fikir mübadiləsi aparıblar.

Sonda nazirlər səhiyyə sahəsində əməkdaşlığın bundan sonra da uğurla davam etdiriləcəyinə əminliklərini ifadə ediblər.

Tədbir Azərbaycan Respublikasının Dövlət Himninin səsləndirilməsi ilə başlayıb.
Məzun günündə dövlət və ictimaiyyət nümayəndələri, Milli Məclisin üzvləri, səhiyyə işçiləri, universitetin professor-müəllim heyəti, tələbələr və valideynlər iştirak ediblər.

Tədbirdə çıxış edən səhiyyə naziri Teymur Musayev məzunları təbrik edərək bildirib ki, bu gün onların həyatında yeni mərhələnin başlanğıcıdır. Nazir qeyd edib ki, ölkəmizdə səhiyyə və tibb təhsilinin inkişafı ümummilli lider Heydər Əliyevin müəyyənləşdirdiyi siyasətin mühüm istiqamətlərindən biri olub. Onun sözlərinə görə, Ulu Öndər əhalinin sağlamlığının qorunmasını dövlət siyasətinin prioritet məsələsi kimi qiymətləndirir, səhiyyə sisteminin və tibb təhsilinin inkişafına xüsusi diqqət yetirirdi.
Teymur Musayev çıxışında Azərbaycan Tibb Universitetinin yetirməsi olan görkəmli oftalmoloq-alim, akademik Zərifə Əliyevanın tibb elminə və tibb təhsilinə verdiyi misilsiz töhfələri də xüsusi vurğulayıb. Bildirib ki, Zərifə Əliyevanın elmi irsi və formalaşdırdığı məktəb bu gün də peşəkar həkim və alimlərin yetişməsində mühüm rol oynayır.

Nazir Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi altında ölkədə səhiyyə sahəsində həyata keçirilən islahatlardan bəhs edərək son illərdə müasir tibb müəssisələrinin yaradıldığını, səhiyyənin maddi-texniki bazasının gücləndirildiyini, rəqəmsal həllərin və keyfiyyətli tibbi xidmətlərin geniş tətbiq olunduğunu diqqətə çatdırıb. O, həmçinin Azərbaycan Respublikasının Birinci vitse-prezidenti, Heydər Əliyev Fondunun prezidenti Mehriban Əliyevanın səhiyyə işçilərinə göstərdiyi davamlı diqqət və qayğını yüksək qiymətləndirib.
Teymur Musayev qeyd edib ki, səhiyyədə aparılan genişmiqyaslı islahatlar tibb təhsilinin qarşısında yeni hədəflər qoyur. Süni intellekt, fərdiləşdirilmiş tibb və innovativ müalicə üsulları səhiyyənin simasını dəyişir. Sabahın həkimi yalnız yüksək nəzəri biliklərə malik deyil, dəyişən dünyaya uyğunlaşan, öyrənməyi həyat tərzinə çevirən, yeni texnologiyaları mənimsəyən mütəxəssis olmalıdır. Bu böyük missiyanın davamçıları da sizlərsiniz.
Nazir vurğulayıb ki, Azərbaycan Tibb Universitetinin hər buraxılışı ölkənin səhiyyə sistemi üçün mühüm hadisədir və yeni məzunlar gələcəkdə vətəndaşların sağlamlığının qorunmasına öz töhfələrini verəcəklər.

Universitetin rektoru, professor Gəray Gəraybəyli də məzunları təbrik edərək onlara peşə fəaliyyətlərində uğurlar arzulayıb. O bildirib ki, gənclərin hərtərəfli inkişafı və keyfiyyətli təhsil alması həm ümummilli lider Heydər Əliyevin, həm də Prezident İlham Əliyevin həyata keçirdiyi dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindəndir.
Tədbirdə çıxış edən digər qonaqlar ölkədə tibb təhsilinin inkişafına göstərilən dövlət qayğısından bəhs edərək Azərbaycan Tibb Universitetinin zəngin ənənələrə malik ali təhsil müəssisəsi olduğunu vurğulayıb, məzunların gələcəkdə səhiyyənin inkişafına layiqli töhfələr verəcəklərinə əminliklərini ifadə ediblər.

Mərasimin ən yaddaqalan anlarından biri məzunların Hippokrat andını qəbul etməsi olub. Gənc həkimlər gələcək peşə fəaliyyətlərində insan sağlamlığının keşiyində vicdanla dayanacaqlarına and içiblər.

Daha sonra təhsilini fərqlənmə diplomu ilə başa vuran məzunlara diplomlar səhiyyə naziri Teymur Musayev və universitetin rektoru Gəray Gəraybəyli tərəfindən təqdim olunub.

Qeyd edək ki, 2025/2026-cı tədris ilində Azərbaycan Tibb Universitetinin 9 ixtisas üzrə 1270 tələbəsi məzun olub.
Tədbir professor-müəllim heyətinin və valideynlərin məzunlara ünvanladıqları xoş arzularla davam edib. Tədbirin bədii hissəsində tanınmış incəsənət nümayəndələri və universitet tələbələri çıxış edib, Hərbi tibb fakültəsinin tələbələri isə vətənpərvərlik ruhunda musiqi nömrələri təqdim ediblər.

Tədbir Azərbaycan Respublikasının Dövlət Himninin səsləndirilməsi ilə başlayıb.
Məzun günündə dövlət və ictimaiyyət nümayəndələri, Milli Məclisin üzvləri, səhiyyə işçiləri, universitetin professor-müəllim heyəti, tələbələr və valideynlər iştirak ediblər.

Tədbirdə çıxış edən səhiyyə naziri Teymur Musayev məzunları təbrik edərək bildirib ki, bu gün onların həyatında yeni mərhələnin başlanğıcıdır. Nazir qeyd edib ki, ölkəmizdə səhiyyə və tibb təhsilinin inkişafı ümummilli lider Heydər Əliyevin müəyyənləşdirdiyi siyasətin mühüm istiqamətlərindən biri olub. Onun sözlərinə görə, Ulu Öndər əhalinin sağlamlığının qorunmasını dövlət siyasətinin prioritet məsələsi kimi qiymətləndirir, səhiyyə sisteminin və tibb təhsilinin inkişafına xüsusi diqqət yetirirdi.
Teymur Musayev çıxışında Azərbaycan Tibb Universitetinin yetirməsi olan görkəmli oftalmoloq-alim, akademik Zərifə Əliyevanın tibb elminə və tibb təhsilinə verdiyi misilsiz töhfələri də xüsusi vurğulayıb. Bildirib ki, Zərifə Əliyevanın elmi irsi və formalaşdırdığı məktəb bu gün də peşəkar həkim və alimlərin yetişməsində mühüm rol oynayır.

Nazir Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi altında ölkədə səhiyyə sahəsində həyata keçirilən islahatlardan bəhs edərək son illərdə müasir tibb müəssisələrinin yaradıldığını, səhiyyənin maddi-texniki bazasının gücləndirildiyini, rəqəmsal həllərin və keyfiyyətli tibbi xidmətlərin geniş tətbiq olunduğunu diqqətə çatdırıb. O, həmçinin Azərbaycan Respublikasının Birinci vitse-prezidenti, Heydər Əliyev Fondunun prezidenti Mehriban Əliyevanın səhiyyə işçilərinə göstərdiyi davamlı diqqət və qayğını yüksək qiymətləndirib.
Teymur Musayev qeyd edib ki, səhiyyədə aparılan genişmiqyaslı islahatlar tibb təhsilinin qarşısında yeni hədəflər qoyur. Süni intellekt, fərdiləşdirilmiş tibb və innovativ müalicə üsulları səhiyyənin simasını dəyişir. Sabahın həkimi yalnız yüksək nəzəri biliklərə malik deyil, dəyişən dünyaya uyğunlaşan, öyrənməyi həyat tərzinə çevirən, yeni texnologiyaları mənimsəyən mütəxəssis olmalıdır. Bu böyük missiyanın davamçıları da sizlərsiniz.
Nazir vurğulayıb ki, Azərbaycan Tibb Universitetinin hər buraxılışı ölkənin səhiyyə sistemi üçün mühüm hadisədir və yeni məzunlar gələcəkdə vətəndaşların sağlamlığının qorunmasına öz töhfələrini verəcəklər.

Universitetin rektoru, professor Gəray Gəraybəyli də məzunları təbrik edərək onlara peşə fəaliyyətlərində uğurlar arzulayıb. O bildirib ki, gənclərin hərtərəfli inkişafı və keyfiyyətli təhsil alması həm ümummilli lider Heydər Əliyevin, həm də Prezident İlham Əliyevin həyata keçirdiyi dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindəndir.
Tədbirdə çıxış edən digər qonaqlar ölkədə tibb təhsilinin inkişafına göstərilən dövlət qayğısından bəhs edərək Azərbaycan Tibb Universitetinin zəngin ənənələrə malik ali təhsil müəssisəsi olduğunu vurğulayıb, məzunların gələcəkdə səhiyyənin inkişafına layiqli töhfələr verəcəklərinə əminliklərini ifadə ediblər.

Mərasimin ən yaddaqalan anlarından biri məzunların Hippokrat andını qəbul etməsi olub. Gənc həkimlər gələcək peşə fəaliyyətlərində insan sağlamlığının keşiyində vicdanla dayanacaqlarına and içiblər.

Daha sonra təhsilini fərqlənmə diplomu ilə başa vuran məzunlara diplomlar səhiyyə naziri Teymur Musayev və universitetin rektoru Gəray Gəraybəyli tərəfindən təqdim olunub.

Qeyd edək ki, 2025/2026-cı tədris ilində Azərbaycan Tibb Universitetinin 9 ixtisas üzrə 1270 tələbəsi məzun olub.
Tədbir professor-müəllim heyətinin və valideynlərin məzunlara ünvanladıqları xoş arzularla davam edib. Tədbirin bədii hissəsində tanınmış incəsənət nümayəndələri və universitet tələbələri çıxış edib, Hərbi tibb fakültəsinin tələbələri isə vətənpərvərlik ruhunda musiqi nömrələri təqdim ediblər.

Tədbir Azərbaycan Respublikasının Dövlət Himninin səsləndirilməsi ilə başlayıb.
Məzun günündə dövlət və ictimaiyyət nümayəndələri, Milli Məclisin üzvləri, səhiyyə işçiləri, universitetin professor-müəllim heyəti, tələbələr və valideynlər iştirak ediblər.

Tədbirdə çıxış edən səhiyyə naziri Teymur Musayev məzunları təbrik edərək bildirib ki, bu gün onların həyatında yeni mərhələnin başlanğıcıdır. Nazir qeyd edib ki, ölkəmizdə səhiyyə və tibb təhsilinin inkişafı ümummilli lider Heydər Əliyevin müəyyənləşdirdiyi siyasətin mühüm istiqamətlərindən biri olub. Onun sözlərinə görə, Ulu Öndər əhalinin sağlamlığının qorunmasını dövlət siyasətinin prioritet məsələsi kimi qiymətləndirir, səhiyyə sisteminin və tibb təhsilinin inkişafına xüsusi diqqət yetirirdi.
Teymur Musayev çıxışında Azərbaycan Tibb Universitetinin yetirməsi olan görkəmli oftalmoloq-alim, akademik Zərifə Əliyevanın tibb elminə və tibb təhsilinə verdiyi misilsiz töhfələri də xüsusi vurğulayıb. Bildirib ki, Zərifə Əliyevanın elmi irsi və formalaşdırdığı məktəb bu gün də peşəkar həkim və alimlərin yetişməsində mühüm rol oynayır.

Nazir Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi altında ölkədə səhiyyə sahəsində həyata keçirilən islahatlardan bəhs edərək son illərdə müasir tibb müəssisələrinin yaradıldığını, səhiyyənin maddi-texniki bazasının gücləndirildiyini, rəqəmsal həllərin və keyfiyyətli tibbi xidmətlərin geniş tətbiq olunduğunu diqqətə çatdırıb. O, həmçinin Azərbaycan Respublikasının Birinci vitse-prezidenti, Heydər Əliyev Fondunun prezidenti Mehriban Əliyevanın səhiyyə işçilərinə göstərdiyi davamlı diqqət və qayğını yüksək qiymətləndirib.
Teymur Musayev qeyd edib ki, səhiyyədə aparılan genişmiqyaslı islahatlar tibb təhsilinin qarşısında yeni hədəflər qoyur. Süni intellekt, fərdiləşdirilmiş tibb və innovativ müalicə üsulları səhiyyənin simasını dəyişir. Sabahın həkimi yalnız yüksək nəzəri biliklərə malik deyil, dəyişən dünyaya uyğunlaşan, öyrənməyi həyat tərzinə çevirən, yeni texnologiyaları mənimsəyən mütəxəssis olmalıdır. Bu böyük missiyanın davamçıları da sizlərsiniz.
Nazir vurğulayıb ki, Azərbaycan Tibb Universitetinin hər buraxılışı ölkənin səhiyyə sistemi üçün mühüm hadisədir və yeni məzunlar gələcəkdə vətəndaşların sağlamlığının qorunmasına öz töhfələrini verəcəklər.

Universitetin rektoru, professor Gəray Gəraybəyli də məzunları təbrik edərək onlara peşə fəaliyyətlərində uğurlar arzulayıb. O bildirib ki, gənclərin hərtərəfli inkişafı və keyfiyyətli təhsil alması həm ümummilli lider Heydər Əliyevin, həm də Prezident İlham Əliyevin həyata keçirdiyi dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindəndir.
Tədbirdə çıxış edən digər qonaqlar ölkədə tibb təhsilinin inkişafına göstərilən dövlət qayğısından bəhs edərək Azərbaycan Tibb Universitetinin zəngin ənənələrə malik ali təhsil müəssisəsi olduğunu vurğulayıb, məzunların gələcəkdə səhiyyənin inkişafına layiqli töhfələr verəcəklərinə əminliklərini ifadə ediblər.

Mərasimin ən yaddaqalan anlarından biri məzunların Hippokrat andını qəbul etməsi olub. Gənc həkimlər gələcək peşə fəaliyyətlərində insan sağlamlığının keşiyində vicdanla dayanacaqlarına and içiblər.

Daha sonra təhsilini fərqlənmə diplomu ilə başa vuran məzunlara diplomlar səhiyyə naziri Teymur Musayev və universitetin rektoru Gəray Gəraybəyli tərəfindən təqdim olunub.

Qeyd edək ki, 2025/2026-cı tədris ilində Azərbaycan Tibb Universitetinin 9 ixtisas üzrə 1270 tələbəsi məzun olub.
Tədbir professor-müəllim heyətinin və valideynlərin məzunlara ünvanladıqları xoş arzularla davam edib. Tədbirin bədii hissəsində tanınmış incəsənət nümayəndələri və universitet tələbələri çıxış edib, Hərbi tibb fakültəsinin tələbələri isə vətənpərvərlik ruhunda musiqi nömrələri təqdim ediblər.

Son günlər sosial şəbəkələrdə Bakı şəhərində epidemik parotit (qulaqdibi) xəstəliyinin geniş yayıldığı ilə bağlı paylaşımlar yayılır.Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi bildirir ki, həmin məlumatlar mövcud epidemioloji vəziyyəti əks etdirmir. Hazırda ölkədə epidemik parotit üzrə epidemioloji vəziyyət sabitdir. Qeydiyyata alınan yoluxma halları ayrı-ayrı sporadik hallardan ibarətdir, hər hansı epidemiya və ya kütləvi yayılma qeydə alınmayıb.Mövcud vəziyyət aidiyyəti tibb müəssisələri tərəfindən daim epidemioloji nəzarətdə saxlanılır, zəruri profilaktik və əks-epidemik tədbirlər ardıcıl şəkildə həyata keçirilir.
Epidemik parotit daha çox peyvənd olunmamış və ya natamam peyvənd olunmuş şəxslər arasında müşahidə edilir. Xəstəlik əsasən hava-damcı yolu ilə – öskürmə, asqırma və yaxın təmas zamanı ötürülür. İnkubasiya dövrü adətən 11–23 gün davam edir.

Xəstəliyin əsas əlamətləri bədən hərarətinin yüksəlməsi, qulaqətrafı tüpürcək vəzilərində şişkinlik və ağrı, çeynəmə və udma zamanı narahatlıq, ümumi halsızlıq, baş ağrısı və iştahanın azalmasıdır.
Əksər hallarda epidemik parotit yüngül keçir və tam sağalma ilə nəticələnir. Bununla belə, peyvənd olunmamış yeniyetmələrdə və böyüklərdə nadir hallarda müəyyən ağırlaşmaların inkişaf etməsi mümkündür. Bu səbəbdən xəstəliyin qarşısının alınmasında vaxtında peyvəndlənmə xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Azərbaycanda Milli Peyvənd Təqviminə uyğun olaraq qızılca, epidemik parotit və məxmərək əleyhinə kombinə olunmuş (QPM) peyvənd uşaqlara 12 aylığında vurulur, 6 yaşında isə revaksinasiya aparılır. QPM peyvəndi epidemik parotitdən qorunmanın ən etibarlı və effektiv vasitəsidir.

Səhiyyə Nazirliyi valideynlərə övladlarının peyvənd statusunu yoxlamağı tövsiyə edir. Hər hansı səbəbdən peyvənd təxirə salınıbsa və ya buraxılıbsa, yaşayış yeri üzrə tibb müəssisəsinə müraciət edərək həkimlə məsləhətləşmək tövsiyə olunur.

Xəstəlikdən qorunmaq üçün xəstə şəxslərlə yaxın təmasdan çəkinmək, şəxsi gigiyena qaydalarına əməl etmək, əlləri mütəmadi yumaq və qapalı məkanları tez-tez havalandırmaq, xəstəliyə xas əlamətlər müşahidə olunduqda özünümüalicədən çəkinmək, həkimə müraciət etmək və tam sağalanadək kollektivə qayıtmamaq kimi profilaktik tədbirlərə riayət olunması tövsiyə edilir.

Səhiyyə Nazirliyi bir daha bildirir ki, ölkədə epidemik vəziyyət tam nəzarət altındadır. Əhalinin sağlamlığının qorunması məqsədilə epidemioloji monitorinq və operativ nəzarət tədbirləri fasiləsiz davam etdirilir.

Vətəndaşlardan yalnız rəsmi mənbələrə istinad etmələri, sosial şəbəkələrdə yayılan təsdiqlənməmiş məlumatlara inanmamaları və onları paylaşmamaları xahiş olunur.

Son günlər sosial şəbəkələrdə Bakı şəhərində epidemik parotit (qulaqdibi) xəstəliyinin geniş yayıldığı ilə bağlı paylaşımlar yayılır.Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi bildirir ki, həmin məlumatlar mövcud epidemioloji vəziyyəti əks etdirmir. Hazırda ölkədə epidemik parotit üzrə epidemioloji vəziyyət sabitdir. Qeydiyyata alınan yoluxma halları ayrı-ayrı sporadik hallardan ibarətdir, hər hansı epidemiya və ya kütləvi yayılma qeydə alınmayıb.Mövcud vəziyyət aidiyyəti tibb müəssisələri tərəfindən daim epidemioloji nəzarətdə saxlanılır, zəruri profilaktik və əks-epidemik tədbirlər ardıcıl şəkildə həyata keçirilir.
Epidemik parotit daha çox peyvənd olunmamış və ya natamam peyvənd olunmuş şəxslər arasında müşahidə edilir. Xəstəlik əsasən hava-damcı yolu ilə – öskürmə, asqırma və yaxın təmas zamanı ötürülür. İnkubasiya dövrü adətən 11–23 gün davam edir.

Xəstəliyin əsas əlamətləri bədən hərarətinin yüksəlməsi, qulaqətrafı tüpürcək vəzilərində şişkinlik və ağrı, çeynəmə və udma zamanı narahatlıq, ümumi halsızlıq, baş ağrısı və iştahanın azalmasıdır.
Əksər hallarda epidemik parotit yüngül keçir və tam sağalma ilə nəticələnir. Bununla belə, peyvənd olunmamış yeniyetmələrdə və böyüklərdə nadir hallarda müəyyən ağırlaşmaların inkişaf etməsi mümkündür. Bu səbəbdən xəstəliyin qarşısının alınmasında vaxtında peyvəndlənmə xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Azərbaycanda Milli Peyvənd Təqviminə uyğun olaraq qızılca, epidemik parotit və məxmərək əleyhinə kombinə olunmuş (QPM) peyvənd uşaqlara 12 aylığında vurulur, 6 yaşında isə revaksinasiya aparılır. QPM peyvəndi epidemik parotitdən qorunmanın ən etibarlı və effektiv vasitəsidir.

Səhiyyə Nazirliyi valideynlərə övladlarının peyvənd statusunu yoxlamağı tövsiyə edir. Hər hansı səbəbdən peyvənd təxirə salınıbsa və ya buraxılıbsa, yaşayış yeri üzrə tibb müəssisəsinə müraciət edərək həkimlə məsləhətləşmək tövsiyə olunur.

Xəstəlikdən qorunmaq üçün xəstə şəxslərlə yaxın təmasdan çəkinmək, şəxsi gigiyena qaydalarına əməl etmək, əlləri mütəmadi yumaq və qapalı məkanları tez-tez havalandırmaq, xəstəliyə xas əlamətlər müşahidə olunduqda özünümüalicədən çəkinmək, həkimə müraciət etmək və tam sağalanadək kollektivə qayıtmamaq kimi profilaktik tədbirlərə riayət olunması tövsiyə edilir.

Səhiyyə Nazirliyi bir daha bildirir ki, ölkədə epidemik vəziyyət tam nəzarət altındadır. Əhalinin sağlamlığının qorunması məqsədilə epidemioloji monitorinq və operativ nəzarət tədbirləri fasiləsiz davam etdirilir.

Vətəndaşlardan yalnız rəsmi mənbələrə istinad etmələri, sosial şəbəkələrdə yayılan təsdiqlənməmiş məlumatlara inanmamaları və onları paylaşmamaları xahiş olunur.

Son günlər sosial şəbəkələrdə Bakı şəhərində epidemik parotit (qulaqdibi) xəstəliyinin geniş yayıldığı ilə bağlı paylaşımlar yayılır.Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi bildirir ki, həmin məlumatlar mövcud epidemioloji vəziyyəti əks etdirmir. Hazırda ölkədə epidemik parotit üzrə epidemioloji vəziyyət sabitdir. Qeydiyyata alınan yoluxma halları ayrı-ayrı sporadik hallardan ibarətdir, hər hansı epidemiya və ya kütləvi yayılma qeydə alınmayıb.Mövcud vəziyyət aidiyyəti tibb müəssisələri tərəfindən daim epidemioloji nəzarətdə saxlanılır, zəruri profilaktik və əks-epidemik tədbirlər ardıcıl şəkildə həyata keçirilir.
Epidemik parotit daha çox peyvənd olunmamış və ya natamam peyvənd olunmuş şəxslər arasında müşahidə edilir. Xəstəlik əsasən hava-damcı yolu ilə – öskürmə, asqırma və yaxın təmas zamanı ötürülür. İnkubasiya dövrü adətən 11–23 gün davam edir.

Xəstəliyin əsas əlamətləri bədən hərarətinin yüksəlməsi, qulaqətrafı tüpürcək vəzilərində şişkinlik və ağrı, çeynəmə və udma zamanı narahatlıq, ümumi halsızlıq, baş ağrısı və iştahanın azalmasıdır.
Əksər hallarda epidemik parotit yüngül keçir və tam sağalma ilə nəticələnir. Bununla belə, peyvənd olunmamış yeniyetmələrdə və böyüklərdə nadir hallarda müəyyən ağırlaşmaların inkişaf etməsi mümkündür. Bu səbəbdən xəstəliyin qarşısının alınmasında vaxtında peyvəndlənmə xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Azərbaycanda Milli Peyvənd Təqviminə uyğun olaraq qızılca, epidemik parotit və məxmərək əleyhinə kombinə olunmuş (QPM) peyvənd uşaqlara 12 aylığında vurulur, 6 yaşında isə revaksinasiya aparılır. QPM peyvəndi epidemik parotitdən qorunmanın ən etibarlı və effektiv vasitəsidir.

Səhiyyə Nazirliyi valideynlərə övladlarının peyvənd statusunu yoxlamağı tövsiyə edir. Hər hansı səbəbdən peyvənd təxirə salınıbsa və ya buraxılıbsa, yaşayış yeri üzrə tibb müəssisəsinə müraciət edərək həkimlə məsləhətləşmək tövsiyə olunur.

Xəstəlikdən qorunmaq üçün xəstə şəxslərlə yaxın təmasdan çəkinmək, şəxsi gigiyena qaydalarına əməl etmək, əlləri mütəmadi yumaq və qapalı məkanları tez-tez havalandırmaq, xəstəliyə xas əlamətlər müşahidə olunduqda özünümüalicədən çəkinmək, həkimə müraciət etmək və tam sağalanadək kollektivə qayıtmamaq kimi profilaktik tədbirlərə riayət olunması tövsiyə edilir.

Səhiyyə Nazirliyi bir daha bildirir ki, ölkədə epidemik vəziyyət tam nəzarət altındadır. Əhalinin sağlamlığının qorunması məqsədilə epidemioloji monitorinq və operativ nəzarət tədbirləri fasiləsiz davam etdirilir.

Vətəndaşlardan yalnız rəsmi mənbələrə istinad etmələri, sosial şəbəkələrdə yayılan təsdiqlənməmiş məlumatlara inanmamaları və onları paylaşmamaları xahiş olunur.

Özəl klinikalarda vətəndaşlara göstərilən xidmətlərlə və Səhiyyə Nazirliyi Analitik Ekspertiza Mərkəzinin orada yoxlama aparması ilə bağlı tez-tez mətbuatda və sosial şəbəkələrdə müxtəlif məzmunlu fikirlər səsləndirilir. Adətən insanlar AEM-in hansı klinikanı, hansı hallarda və necə yoxlaması barədə tam məlumatlı olmadıqları üçün, daha çox həqiqətə uyğun olmayan məlumatlara inanır və mövcud problemlərin həllində maksimalist gözləntilərə üstünlük verirlər. “AEM hansı müəssisələri və necə yoxlayır?” mövzusunda suallarımızı Səhiyyə Nazirliyi Analitik Ekspertiza Mərkəzinin Hüquq şöbəsinin müdiri Tamam Həsənova cavablandırır.

- Tamam xanım, Səhiyyə Nazirliyi Analitik Ekspertiza Mərkəzi hansı müəssisələri yoxlamaq səlahiyyətinə malikdir? Bilmək istəyirik ki, plandankənar yoxlamalar zamanı da xəbərdarlıq edilməlidirmi?

AEM yalnız dövlət reyestrində qeydiyyata alınmış və lisenziya verilmiş özəl tibb müəssisələrində vaxtaşırı planlı yoxlamalar həyata keçirir.
Əgər hər hansı gözəllik salonu və ya qeyri-tibb müəssisəsində qanunsuz tibbi fəaliyyət göstərildiyi məlum olarsa, bu zaman yoxlama yalnız hüquqi və fiziki şəxslərin şikayəti, mediada yayılmış məlumatlar və ya dövlət orqanlarının araşdırmaları (sənədlərlə təsdiqlənmiş) əsasında aparıla bilər.
Qanunvericiliyə görə, plandankənar yoxlamanın keçirilməsi üçün əvvəlcə Ədliyyə Nazirliyinə müraciət edilir və yalnız rəsmi çıxarış alındıqdan sonra yoxlama aparılır. Yoxlama Ədliyyə Nazirliyinin reyestrində qeyd olunan tarixlərdə və adları sistemə daxil edilmiş Analitik Ekspertiza Mərkəzinin əməkdaşları tərəfindən aparılır. Müəssisə yoxlamanın keçiriləcəyi barədə reyestrdən məlumat əldə edir.
Qeyd etmək istərdim ki, Azərbaycan Respublikası qanunvericiliyinə əsasən (“Lisenziyalar və icazələr haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu da yazmaq olar) ölkə üzrə bütün lisenziyalar, eləcə də özəl tibb fəaliyyətinə dair lisenziyalar aidiyyəti dövlət qurumu tərəfindən verilir, AEM tərəfindən həmin müəssisələrə baxış keçirilərək müəssisənin təchizat, tibbi heyət və pasiyent qəbuluna uyğunluq barədə rəy verilir.

- Yoxlama aparılarkən qanun pozuntusu aşkar edildikdə Səhiyyə Nazirliyi Analitik Ekspertiza Mərkəzi tərəfindən hansı addımlar atılır?

- Yoxlamalar nəticəsində əldə edilmiş hər bir fakt rəsmiləşdirilir və bu yoxlayıcıların aktı ilə təsdiq edilir. Qanun pozuntusu olduğu təqdirdə inzibati xəta haqqında protokol tərtib olunaraq baxılması üçün aidiyyəti orqanlara (məhkəmə və ya digər orqana) göndərilir və cərimə yalnız aidiyyəti orqanın qərarından sonra tətbiq edilir. Əgər həmin qanun pozuntusu təkrarlanarsa, müəssisə yenidən cərimələnir və qanunsuz fəaliyyətin dayandırılması barədə bildiriş göndərilərək məsələ artıq hüquq-mühafizə orqanlarına və digər aidiyyəti qurumlara yönləndirilir.
İnsan həyat və sağlamlığına zərər dəyməsi faktı aşkarlandıqda isə, məsələ cinayət işi kimi prokurorluq orqanlarında araşdırılır.

- Qeyri tibb müəssisəsində, məsələn, kosmetoloji salonda tibb fəaliyyəti göstərildiyi məlum olursa, Analitik Ekspertiza Mərkəzi tərəfindən hansı addımlar atılır və nəzarət hansı formada həyata keçirilir?

- Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinə əsasən özəl tibb müəssisəsi kimi dövlət qeydiyyatına alınmış və lisenziya verilmiş müəssisələrdə vaxtaşırı plan üzrə yoxlamalar keçirilir. Lakin, müəssisə dövlət reyestrində özəl tibb müəssisəsi kimi qeydiyyata alınmayıbsa, məsələn, bu gözəllik salonu və ya kosmetoloji salondursa, bu zaman fiziki və ya hüquqi şəxslərin təsdiqedici sənədlərlə birgə şikayəti, mediada yayılmış məlumatlar və ya hüquq-mühafizə orqanlarından göndərilən araşdırma halları ilə bağlı həmin müəssisədə yalnız plandankənar yoxlama həyata keçirilə bilər. Xüsusi qeyd edirik ki, bu mənbələrdən edilən müraciətlər mütləq qaydada əsaslandırılmış formada (təsdiqedici sənədlərlə birgə) olmalıdır.
Bəzən vətəndaşlar, media nümayəndələri düşünürlər ki, şikayət gələn kimi Analitik Ekspertiza Mərkəzinin əməkdaşları dərhal yoxlamaya gedə bilər və hansısa klinika barədə operativ tədbir görə bilərlər. Amma, elə deyil, qanun buna imkan vermir.
Plandankənar yoxlamanın həyata keçirilməsi məqsədilə AEM tərəfindən əvvəlcə Ədliyyə Nazirliyinin reyestrinə müraciət edilir və oradan çıxarış alındıqdan sonra plandankənar yoxlama keçirilə bilər.
Yoxlama yalnız müvafiq reyestrdən verilmiş çıxarışda qeyd olunan tarixlərdə və adı yoxlayıcı kimi sistemə düşmüş əməkdaşlarımız tərəfindən həyata keçirilə bilər. Yoxlama nəticəsində fakt öz təsdiqini tapdıqda, insanların həyat və sağlamlığına zərər vurulması ehtimalı müəyyən edildikdə, İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 210.1-ci maddəsinin tələblərinə əsasən, Lisenziya olmadan özəl tibbi fəaliyyətlə və ya əczaçılıqla məşğul olmağa görə – fiziki şəxslər iki min manatdan üç min manatadək məbləğdə, vəzifəli şəxslər beş min manatdan on min manatadək məbləğdə, hüquqi şəxslər isə iyirmi min manatdan otuz min manatadək məbləğdə cərimə edilir. Daha doğrusu, cərimənin tətbiqi barədə protokol məhkəmə və ya digər aidiyyəti orqana göndərilir, onların qərarına əsasən tətbiq edilir. Əlavə olaraq, xəta törətmiş müəssisəyə qanunsuz fəaliyyətin dayandırılması barədə bildiriş göndərilir.
Eyni əməl təkrar olunduqda, müəssisə yenidən cərimə edilir və müəssisənin fəaliyyəti barədə aidiyyəti üzrə hüquq-mühafizə orqanlarına, Dövlət Vergi Xidmətinə, Dövlət Əmək Müfəttişliyi Xidmətinə, Daxili İşlər Nazirliyinə və s. müraciət edilir.
Əgər törədilmiş əməldə insan həyat və sağlamlığına zərər dəyməsi faktı aşkar edilərsə, məsələnin cinayət hadisəsi kimi araşdırılması məqsədilə prokurorluq orqanlarının qarşısında vəsatət qaldırılır.

- Özəl tibb müəssisələrində göstərilən tibbi xidmətdən vətəndaşlar tərəfindən necə şikayət verilə bilər?

- Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 41-ci maddəsinə əsasən, hər kəsin sağlamlığını qorumaq və tibbi yardım almaq hüququ vardır. “Əhalinin sağlamlığının qorunması haqqında” Qanunun tələblərinə əsasən, pasiyentin hüquqları pozulduqda, o, müalicə-profilaktika müəssisəsinin rəhbərliyinə, müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqana (quruma) və ya qanunvericilikdə müəyyən edilmiş qaydada məhkəməyə müraciət edə bilər.
Özəl tibb müəssisələrində göstərilən xidmət pasiyent və tibb müəssisəsi arasında bağlanılmış müqavilə həcmində həyata keçirilir. Əgər vətəndaş özəl tibb müəssisəsində ona göstərilmiş tibbi xidmətdən razı deyilsə, Analitik Ekspertiza Mərkəzinin rəsmi veb-səhifəsində (https://pharma.az/) “Müraciət” bölməsi vasitəsilə, Mərkəzin “Bir pəncərə” xidmətinə yazılı formada müraciət edə bilərlər.
Həmçinin Mərkəzin Qaynar xətt (+994 12 596 05 20) xidməti vasitəsilə öz sorğu və şikayətlərini ünvanlıya bilərlər. Əgər şəxsin müraciəti vurulmuş zərərin əvəzinin ödənilməsi ilə bağlıdırsa, hüquq-mühafizə və məhkəmə orqanlarına müraciət etməlidir.

- Vətəndaşlara özəl tibb müəssisələrində onlara göstərilən tibbi xidmətdən razı qalmadıqda kompensasiya ala bilərmi və bunun üçün hara müraciət edilməlidir?

- Vətəndaşlar əgər özəl tibb müəssisələrində onlara göstərilən xidmətdən razı qalmadıqda və buna görə kompensasiya tələb etdikdə bu barədə məhkəməyə müraciət etməlidirlər. Çünki vətəndaşa dəymiş ziyanın ödənilməsi üçün dəymiş zərərin həcmi məhkəmə tərəfindən təyin olunan ekspertiza ilə müəyyən olunur. Məhkəmə qərarına əsasən vətəndaşa dəymiş zərərin həcmi müəyyən edilir və şəxsə kompensasiya ödənilir. Kompensasiyanın tələb edilməsi barədə şikayətlərə baxılması Səhiyyə Nazirliyi Analitik Ekspertiza Mərkəzinin səlahiyyətləri daxilində deyil.

Özəl klinikalarda vətəndaşlara göstərilən xidmətlərlə və Səhiyyə Nazirliyi Analitik Ekspertiza Mərkəzinin orada yoxlama aparması ilə bağlı tez-tez mətbuatda və sosial şəbəkələrdə müxtəlif məzmunlu fikirlər səsləndirilir. Adətən insanlar AEM-in hansı klinikanı, hansı hallarda və necə yoxlaması barədə tam məlumatlı olmadıqları üçün, daha çox həqiqətə uyğun olmayan məlumatlara inanır və mövcud problemlərin həllində maksimalist gözləntilərə üstünlük verirlər. “AEM hansı müəssisələri və necə yoxlayır?” mövzusunda suallarımızı Səhiyyə Nazirliyi Analitik Ekspertiza Mərkəzinin Hüquq şöbəsinin müdiri Tamam Həsənova cavablandırır.

- Tamam xanım, Səhiyyə Nazirliyi Analitik Ekspertiza Mərkəzi hansı müəssisələri yoxlamaq səlahiyyətinə malikdir? Bilmək istəyirik ki, plandankənar yoxlamalar zamanı da xəbərdarlıq edilməlidirmi?

AEM yalnız dövlət reyestrində qeydiyyata alınmış və lisenziya verilmiş özəl tibb müəssisələrində vaxtaşırı planlı yoxlamalar həyata keçirir.
Əgər hər hansı gözəllik salonu və ya qeyri-tibb müəssisəsində qanunsuz tibbi fəaliyyət göstərildiyi məlum olarsa, bu zaman yoxlama yalnız hüquqi və fiziki şəxslərin şikayəti, mediada yayılmış məlumatlar və ya dövlət orqanlarının araşdırmaları (sənədlərlə təsdiqlənmiş) əsasında aparıla bilər.
Qanunvericiliyə görə, plandankənar yoxlamanın keçirilməsi üçün əvvəlcə Ədliyyə Nazirliyinə müraciət edilir və yalnız rəsmi çıxarış alındıqdan sonra yoxlama aparılır. Yoxlama Ədliyyə Nazirliyinin reyestrində qeyd olunan tarixlərdə və adları sistemə daxil edilmiş Analitik Ekspertiza Mərkəzinin əməkdaşları tərəfindən aparılır. Müəssisə yoxlamanın keçiriləcəyi barədə reyestrdən məlumat əldə edir.
Qeyd etmək istərdim ki, Azərbaycan Respublikası qanunvericiliyinə əsasən (“Lisenziyalar və icazələr haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu da yazmaq olar) ölkə üzrə bütün lisenziyalar, eləcə də özəl tibb fəaliyyətinə dair lisenziyalar aidiyyəti dövlət qurumu tərəfindən verilir, AEM tərəfindən həmin müəssisələrə baxış keçirilərək müəssisənin təchizat, tibbi heyət və pasiyent qəbuluna uyğunluq barədə rəy verilir.

- Yoxlama aparılarkən qanun pozuntusu aşkar edildikdə Səhiyyə Nazirliyi Analitik Ekspertiza Mərkəzi tərəfindən hansı addımlar atılır?

- Yoxlamalar nəticəsində əldə edilmiş hər bir fakt rəsmiləşdirilir və bu yoxlayıcıların aktı ilə təsdiq edilir. Qanun pozuntusu olduğu təqdirdə inzibati xəta haqqında protokol tərtib olunaraq baxılması üçün aidiyyəti orqanlara (məhkəmə və ya digər orqana) göndərilir və cərimə yalnız aidiyyəti orqanın qərarından sonra tətbiq edilir. Əgər həmin qanun pozuntusu təkrarlanarsa, müəssisə yenidən cərimələnir və qanunsuz fəaliyyətin dayandırılması barədə bildiriş göndərilərək məsələ artıq hüquq-mühafizə orqanlarına və digər aidiyyəti qurumlara yönləndirilir.
İnsan həyat və sağlamlığına zərər dəyməsi faktı aşkarlandıqda isə, məsələ cinayət işi kimi prokurorluq orqanlarında araşdırılır.

- Qeyri tibb müəssisəsində, məsələn, kosmetoloji salonda tibb fəaliyyəti göstərildiyi məlum olursa, Analitik Ekspertiza Mərkəzi tərəfindən hansı addımlar atılır və nəzarət hansı formada həyata keçirilir?

- Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinə əsasən özəl tibb müəssisəsi kimi dövlət qeydiyyatına alınmış və lisenziya verilmiş müəssisələrdə vaxtaşırı plan üzrə yoxlamalar keçirilir. Lakin, müəssisə dövlət reyestrində özəl tibb müəssisəsi kimi qeydiyyata alınmayıbsa, məsələn, bu gözəllik salonu və ya kosmetoloji salondursa, bu zaman fiziki və ya hüquqi şəxslərin təsdiqedici sənədlərlə birgə şikayəti, mediada yayılmış məlumatlar və ya hüquq-mühafizə orqanlarından göndərilən araşdırma halları ilə bağlı həmin müəssisədə yalnız plandankənar yoxlama həyata keçirilə bilər. Xüsusi qeyd edirik ki, bu mənbələrdən edilən müraciətlər mütləq qaydada əsaslandırılmış formada (təsdiqedici sənədlərlə birgə) olmalıdır.
Bəzən vətəndaşlar, media nümayəndələri düşünürlər ki, şikayət gələn kimi Analitik Ekspertiza Mərkəzinin əməkdaşları dərhal yoxlamaya gedə bilər və hansısa klinika barədə operativ tədbir görə bilərlər. Amma, elə deyil, qanun buna imkan vermir.
Plandankənar yoxlamanın həyata keçirilməsi məqsədilə AEM tərəfindən əvvəlcə Ədliyyə Nazirliyinin reyestrinə müraciət edilir və oradan çıxarış alındıqdan sonra plandankənar yoxlama keçirilə bilər.
Yoxlama yalnız müvafiq reyestrdən verilmiş çıxarışda qeyd olunan tarixlərdə və adı yoxlayıcı kimi sistemə düşmüş əməkdaşlarımız tərəfindən həyata keçirilə bilər. Yoxlama nəticəsində fakt öz təsdiqini tapdıqda, insanların həyat və sağlamlığına zərər vurulması ehtimalı müəyyən edildikdə, İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 210.1-ci maddəsinin tələblərinə əsasən, Lisenziya olmadan özəl tibbi fəaliyyətlə və ya əczaçılıqla məşğul olmağa görə – fiziki şəxslər iki min manatdan üç min manatadək məbləğdə, vəzifəli şəxslər beş min manatdan on min manatadək məbləğdə, hüquqi şəxslər isə iyirmi min manatdan otuz min manatadək məbləğdə cərimə edilir. Daha doğrusu, cərimənin tətbiqi barədə protokol məhkəmə və ya digər aidiyyəti orqana göndərilir, onların qərarına əsasən tətbiq edilir. Əlavə olaraq, xəta törətmiş müəssisəyə qanunsuz fəaliyyətin dayandırılması barədə bildiriş göndərilir.
Eyni əməl təkrar olunduqda, müəssisə yenidən cərimə edilir və müəssisənin fəaliyyəti barədə aidiyyəti üzrə hüquq-mühafizə orqanlarına, Dövlət Vergi Xidmətinə, Dövlət Əmək Müfəttişliyi Xidmətinə, Daxili İşlər Nazirliyinə və s. müraciət edilir.
Əgər törədilmiş əməldə insan həyat və sağlamlığına zərər dəyməsi faktı aşkar edilərsə, məsələnin cinayət hadisəsi kimi araşdırılması məqsədilə prokurorluq orqanlarının qarşısında vəsatət qaldırılır.

- Özəl tibb müəssisələrində göstərilən tibbi xidmətdən vətəndaşlar tərəfindən necə şikayət verilə bilər?

- Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 41-ci maddəsinə əsasən, hər kəsin sağlamlığını qorumaq və tibbi yardım almaq hüququ vardır. “Əhalinin sağlamlığının qorunması haqqında” Qanunun tələblərinə əsasən, pasiyentin hüquqları pozulduqda, o, müalicə-profilaktika müəssisəsinin rəhbərliyinə, müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqana (quruma) və ya qanunvericilikdə müəyyən edilmiş qaydada məhkəməyə müraciət edə bilər.
Özəl tibb müəssisələrində göstərilən xidmət pasiyent və tibb müəssisəsi arasında bağlanılmış müqavilə həcmində həyata keçirilir. Əgər vətəndaş özəl tibb müəssisəsində ona göstərilmiş tibbi xidmətdən razı deyilsə, Analitik Ekspertiza Mərkəzinin rəsmi veb-səhifəsində (https://pharma.az/) “Müraciət” bölməsi vasitəsilə, Mərkəzin “Bir pəncərə” xidmətinə yazılı formada müraciət edə bilərlər.
Həmçinin Mərkəzin Qaynar xətt (+994 12 596 05 20) xidməti vasitəsilə öz sorğu və şikayətlərini ünvanlıya bilərlər. Əgər şəxsin müraciəti vurulmuş zərərin əvəzinin ödənilməsi ilə bağlıdırsa, hüquq-mühafizə və məhkəmə orqanlarına müraciət etməlidir.

- Vətəndaşlara özəl tibb müəssisələrində onlara göstərilən tibbi xidmətdən razı qalmadıqda kompensasiya ala bilərmi və bunun üçün hara müraciət edilməlidir?

- Vətəndaşlar əgər özəl tibb müəssisələrində onlara göstərilən xidmətdən razı qalmadıqda və buna görə kompensasiya tələb etdikdə bu barədə məhkəməyə müraciət etməlidirlər. Çünki vətəndaşa dəymiş ziyanın ödənilməsi üçün dəymiş zərərin həcmi məhkəmə tərəfindən təyin olunan ekspertiza ilə müəyyən olunur. Məhkəmə qərarına əsasən vətəndaşa dəymiş zərərin həcmi müəyyən edilir və şəxsə kompensasiya ödənilir. Kompensasiyanın tələb edilməsi barədə şikayətlərə baxılması Səhiyyə Nazirliyi Analitik Ekspertiza Mərkəzinin səlahiyyətləri daxilində deyil.

Özəl klinikalarda vətəndaşlara göstərilən xidmətlərlə və Səhiyyə Nazirliyi Analitik Ekspertiza Mərkəzinin orada yoxlama aparması ilə bağlı tez-tez mətbuatda və sosial şəbəkələrdə müxtəlif məzmunlu fikirlər səsləndirilir. Adətən insanlar AEM-in hansı klinikanı, hansı hallarda və necə yoxlaması barədə tam məlumatlı olmadıqları üçün, daha çox həqiqətə uyğun olmayan məlumatlara inanır və mövcud problemlərin həllində maksimalist gözləntilərə üstünlük verirlər. “AEM hansı müəssisələri və necə yoxlayır?” mövzusunda suallarımızı Səhiyyə Nazirliyi Analitik Ekspertiza Mərkəzinin Hüquq şöbəsinin müdiri Tamam Həsənova cavablandırır.

- Tamam xanım, Səhiyyə Nazirliyi Analitik Ekspertiza Mərkəzi hansı müəssisələri yoxlamaq səlahiyyətinə malikdir? Bilmək istəyirik ki, plandankənar yoxlamalar zamanı da xəbərdarlıq edilməlidirmi?

AEM yalnız dövlət reyestrində qeydiyyata alınmış və lisenziya verilmiş özəl tibb müəssisələrində vaxtaşırı planlı yoxlamalar həyata keçirir.
Əgər hər hansı gözəllik salonu və ya qeyri-tibb müəssisəsində qanunsuz tibbi fəaliyyət göstərildiyi məlum olarsa, bu zaman yoxlama yalnız hüquqi və fiziki şəxslərin şikayəti, mediada yayılmış məlumatlar və ya dövlət orqanlarının araşdırmaları (sənədlərlə təsdiqlənmiş) əsasında aparıla bilər.
Qanunvericiliyə görə, plandankənar yoxlamanın keçirilməsi üçün əvvəlcə Ədliyyə Nazirliyinə müraciət edilir və yalnız rəsmi çıxarış alındıqdan sonra yoxlama aparılır. Yoxlama Ədliyyə Nazirliyinin reyestrində qeyd olunan tarixlərdə və adları sistemə daxil edilmiş Analitik Ekspertiza Mərkəzinin əməkdaşları tərəfindən aparılır. Müəssisə yoxlamanın keçiriləcəyi barədə reyestrdən məlumat əldə edir.
Qeyd etmək istərdim ki, Azərbaycan Respublikası qanunvericiliyinə əsasən (“Lisenziyalar və icazələr haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu da yazmaq olar) ölkə üzrə bütün lisenziyalar, eləcə də özəl tibb fəaliyyətinə dair lisenziyalar aidiyyəti dövlət qurumu tərəfindən verilir, AEM tərəfindən həmin müəssisələrə baxış keçirilərək müəssisənin təchizat, tibbi heyət və pasiyent qəbuluna uyğunluq barədə rəy verilir.

- Yoxlama aparılarkən qanun pozuntusu aşkar edildikdə Səhiyyə Nazirliyi Analitik Ekspertiza Mərkəzi tərəfindən hansı addımlar atılır?

- Yoxlamalar nəticəsində əldə edilmiş hər bir fakt rəsmiləşdirilir və bu yoxlayıcıların aktı ilə təsdiq edilir. Qanun pozuntusu olduğu təqdirdə inzibati xəta haqqında protokol tərtib olunaraq baxılması üçün aidiyyəti orqanlara (məhkəmə və ya digər orqana) göndərilir və cərimə yalnız aidiyyəti orqanın qərarından sonra tətbiq edilir. Əgər həmin qanun pozuntusu təkrarlanarsa, müəssisə yenidən cərimələnir və qanunsuz fəaliyyətin dayandırılması barədə bildiriş göndərilərək məsələ artıq hüquq-mühafizə orqanlarına və digər aidiyyəti qurumlara yönləndirilir.
İnsan həyat və sağlamlığına zərər dəyməsi faktı aşkarlandıqda isə, məsələ cinayət işi kimi prokurorluq orqanlarında araşdırılır.

- Qeyri tibb müəssisəsində, məsələn, kosmetoloji salonda tibb fəaliyyəti göstərildiyi məlum olursa, Analitik Ekspertiza Mərkəzi tərəfindən hansı addımlar atılır və nəzarət hansı formada həyata keçirilir?

- Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinə əsasən özəl tibb müəssisəsi kimi dövlət qeydiyyatına alınmış və lisenziya verilmiş müəssisələrdə vaxtaşırı plan üzrə yoxlamalar keçirilir. Lakin, müəssisə dövlət reyestrində özəl tibb müəssisəsi kimi qeydiyyata alınmayıbsa, məsələn, bu gözəllik salonu və ya kosmetoloji salondursa, bu zaman fiziki və ya hüquqi şəxslərin təsdiqedici sənədlərlə birgə şikayəti, mediada yayılmış məlumatlar və ya hüquq-mühafizə orqanlarından göndərilən araşdırma halları ilə bağlı həmin müəssisədə yalnız plandankənar yoxlama həyata keçirilə bilər. Xüsusi qeyd edirik ki, bu mənbələrdən edilən müraciətlər mütləq qaydada əsaslandırılmış formada (təsdiqedici sənədlərlə birgə) olmalıdır.
Bəzən vətəndaşlar, media nümayəndələri düşünürlər ki, şikayət gələn kimi Analitik Ekspertiza Mərkəzinin əməkdaşları dərhal yoxlamaya gedə bilər və hansısa klinika barədə operativ tədbir görə bilərlər. Amma, elə deyil, qanun buna imkan vermir.
Plandankənar yoxlamanın həyata keçirilməsi məqsədilə AEM tərəfindən əvvəlcə Ədliyyə Nazirliyinin reyestrinə müraciət edilir və oradan çıxarış alındıqdan sonra plandankənar yoxlama keçirilə bilər.
Yoxlama yalnız müvafiq reyestrdən verilmiş çıxarışda qeyd olunan tarixlərdə və adı yoxlayıcı kimi sistemə düşmüş əməkdaşlarımız tərəfindən həyata keçirilə bilər. Yoxlama nəticəsində fakt öz təsdiqini tapdıqda, insanların həyat və sağlamlığına zərər vurulması ehtimalı müəyyən edildikdə, İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 210.1-ci maddəsinin tələblərinə əsasən, Lisenziya olmadan özəl tibbi fəaliyyətlə və ya əczaçılıqla məşğul olmağa görə – fiziki şəxslər iki min manatdan üç min manatadək məbləğdə, vəzifəli şəxslər beş min manatdan on min manatadək məbləğdə, hüquqi şəxslər isə iyirmi min manatdan otuz min manatadək məbləğdə cərimə edilir. Daha doğrusu, cərimənin tətbiqi barədə protokol məhkəmə və ya digər aidiyyəti orqana göndərilir, onların qərarına əsasən tətbiq edilir. Əlavə olaraq, xəta törətmiş müəssisəyə qanunsuz fəaliyyətin dayandırılması barədə bildiriş göndərilir.
Eyni əməl təkrar olunduqda, müəssisə yenidən cərimə edilir və müəssisənin fəaliyyəti barədə aidiyyəti üzrə hüquq-mühafizə orqanlarına, Dövlət Vergi Xidmətinə, Dövlət Əmək Müfəttişliyi Xidmətinə, Daxili İşlər Nazirliyinə və s. müraciət edilir.
Əgər törədilmiş əməldə insan həyat və sağlamlığına zərər dəyməsi faktı aşkar edilərsə, məsələnin cinayət hadisəsi kimi araşdırılması məqsədilə prokurorluq orqanlarının qarşısında vəsatət qaldırılır.

- Özəl tibb müəssisələrində göstərilən tibbi xidmətdən vətəndaşlar tərəfindən necə şikayət verilə bilər?

- Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 41-ci maddəsinə əsasən, hər kəsin sağlamlığını qorumaq və tibbi yardım almaq hüququ vardır. “Əhalinin sağlamlığının qorunması haqqında” Qanunun tələblərinə əsasən, pasiyentin hüquqları pozulduqda, o, müalicə-profilaktika müəssisəsinin rəhbərliyinə, müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqana (quruma) və ya qanunvericilikdə müəyyən edilmiş qaydada məhkəməyə müraciət edə bilər.
Özəl tibb müəssisələrində göstərilən xidmət pasiyent və tibb müəssisəsi arasında bağlanılmış müqavilə həcmində həyata keçirilir. Əgər vətəndaş özəl tibb müəssisəsində ona göstərilmiş tibbi xidmətdən razı deyilsə, Analitik Ekspertiza Mərkəzinin rəsmi veb-səhifəsində (https://pharma.az/) “Müraciət” bölməsi vasitəsilə, Mərkəzin “Bir pəncərə” xidmətinə yazılı formada müraciət edə bilərlər.
Həmçinin Mərkəzin Qaynar xətt (+994 12 596 05 20) xidməti vasitəsilə öz sorğu və şikayətlərini ünvanlıya bilərlər. Əgər şəxsin müraciəti vurulmuş zərərin əvəzinin ödənilməsi ilə bağlıdırsa, hüquq-mühafizə və məhkəmə orqanlarına müraciət etməlidir.

- Vətəndaşlara özəl tibb müəssisələrində onlara göstərilən tibbi xidmətdən razı qalmadıqda kompensasiya ala bilərmi və bunun üçün hara müraciət edilməlidir?

- Vətəndaşlar əgər özəl tibb müəssisələrində onlara göstərilən xidmətdən razı qalmadıqda və buna görə kompensasiya tələb etdikdə bu barədə məhkəməyə müraciət etməlidirlər. Çünki vətəndaşa dəymiş ziyanın ödənilməsi üçün dəymiş zərərin həcmi məhkəmə tərəfindən təyin olunan ekspertiza ilə müəyyən olunur. Məhkəmə qərarına əsasən vətəndaşa dəymiş zərərin həcmi müəyyən edilir və şəxsə kompensasiya ödənilir. Kompensasiyanın tələb edilməsi barədə şikayətlərə baxılması Səhiyyə Nazirliyi Analitik Ekspertiza Mərkəzinin səlahiyyətləri daxilində deyil.

Səhiyyə Nazirliyinin Ə.Əliyev adına Azərbaycan Dövlət Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutunun Plastik və Rekonstruktiv Cərrahiyyə klinikasında Azərbaycanda ilk dəfə vaskülarizə olunmuş limfa düyünü transferi (Vascularized Lymph Node Transfer – VLNT) əməliyyatı uğurla həyata keçirilib.

Bu müasir rekonstruktiv mikrocərrahiyyənin ən mürəkkəb əməliyyatlarından biri hesab olunan üsul, xroniki limfedemanın, xüsusilə süd vəzi xərçəngi səbəbindən aparılan əməliyyat və limfa düyünlərinin çıxarılmasından sonra yaranan yuxarı ətraf limfedemasının müalicəsində tətbiq edilir.

Əməliyyat zamanı xəstənin kürəyinin yuxarı hissəsində yerləşən paraskapulyar nahiyədən qan damarları ilə birlikdə sağlam limfa düyünləri götürülərək qoltuqaltı nahiyəyə köçürülüb. Mikrocərrahi texnologiyalar vasitəsilə diametri 1 millimetrdən də kiçik olan damarlar xüsusi mikroskop altında birləşdirilib və köçürülmüş toxumanın qan təchizatı tam bərpa edilib.

Paraskapulyar donor sahə dünyada ən təhlükəsiz donor nahiyələrindən biri hesab olunur. Bu sahədən limfa düyünlərinin götürülməsi aşağı ətrafda limfedema yaranması riskini minimuma endirdiyi üçün son illərdə beynəlxalq praktikada geniş tətbiq edilir.

Vaskülarizə olunmuş limfa düyünü transferinin məqsədi limfa dövranını bərpa etmək, yeni limfa damarlarının əmələ gəlməsini stimullaşdırmaq və zədələnmiş nahiyədə limfa drenajını yaxşılaşdırmaqdır. Bu metod sayəsində xəstələrdə qolun şişkinliyinin azalması, təkrarlayan sellülit epizodlarının sayının əhəmiyyətli dərəcədə enməsi, kompressiya vasitələrindən asılılığın azalması və həyat keyfiyyətinin əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşması mümkündür.

Beynəlxalq elmi araşdırmalara əsasən, uyğun seçilmiş xəstələrdə əməliyyatdan sonra ətraf həcminin 20–60 faiz azalması müşahidə olunur, eyni zamanda infeksiya epizodlarının tezliyi əhəmiyyətli dərəcədə aşağı düşür.

Bu əməliyyat xroniki limfedemanın II–III mərhələsində olan, konservativ müalicədən kifayət qədər fayda görməyən, təkrarlayan dəri infeksiyaları keçirən və limfa damarlarının ciddi zədələnməsi səbəbindən digər mikrocərrahi üsulların effektiv olmadığı xəstələr üçün nəzərdə tutulur.

Azərbaycanda ilk dəfə icra olunan bu yüksək texnologiyalı mikrocərrahi müdaxilə ölkədə rekonstruktiv cərrahiyyənin inkişafında mühüm mərhələ olmaqla yanaşı, limfedemadan əziyyət çəkən xəstələrin müasir və effektiv müalicə üsullarına çıxış imkanlarını genişləndirir.

Səhiyyə Nazirliyinin Ə.Əliyev adına Azərbaycan Dövlət Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutunun Plastik və Rekonstruktiv Cərrahiyyə klinikasında bu istiqamətdə əldə olunan uğur ölkəmizdə yüksək ixtisaslı mikrocərrahi xidmətlərin inkişafının növbəti göstəricisi hesab olunur.

Səhiyyə Nazirliyinin Ə.Əliyev adına Azərbaycan Dövlət Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutunun Plastik və Rekonstruktiv Cərrahiyyə klinikasında Azərbaycanda ilk dəfə vaskülarizə olunmuş limfa düyünü transferi (Vascularized Lymph Node Transfer – VLNT) əməliyyatı uğurla həyata keçirilib.

Bu müasir rekonstruktiv mikrocərrahiyyənin ən mürəkkəb əməliyyatlarından biri hesab olunan üsul, xroniki limfedemanın, xüsusilə süd vəzi xərçəngi səbəbindən aparılan əməliyyat və limfa düyünlərinin çıxarılmasından sonra yaranan yuxarı ətraf limfedemasının müalicəsində tətbiq edilir.

Əməliyyat zamanı xəstənin kürəyinin yuxarı hissəsində yerləşən paraskapulyar nahiyədən qan damarları ilə birlikdə sağlam limfa düyünləri götürülərək qoltuqaltı nahiyəyə köçürülüb. Mikrocərrahi texnologiyalar vasitəsilə diametri 1 millimetrdən də kiçik olan damarlar xüsusi mikroskop altında birləşdirilib və köçürülmüş toxumanın qan təchizatı tam bərpa edilib.

Paraskapulyar donor sahə dünyada ən təhlükəsiz donor nahiyələrindən biri hesab olunur. Bu sahədən limfa düyünlərinin götürülməsi aşağı ətrafda limfedema yaranması riskini minimuma endirdiyi üçün son illərdə beynəlxalq praktikada geniş tətbiq edilir.

Vaskülarizə olunmuş limfa düyünü transferinin məqsədi limfa dövranını bərpa etmək, yeni limfa damarlarının əmələ gəlməsini stimullaşdırmaq və zədələnmiş nahiyədə limfa drenajını yaxşılaşdırmaqdır. Bu metod sayəsində xəstələrdə qolun şişkinliyinin azalması, təkrarlayan sellülit epizodlarının sayının əhəmiyyətli dərəcədə enməsi, kompressiya vasitələrindən asılılığın azalması və həyat keyfiyyətinin əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşması mümkündür.

Beynəlxalq elmi araşdırmalara əsasən, uyğun seçilmiş xəstələrdə əməliyyatdan sonra ətraf həcminin 20–60 faiz azalması müşahidə olunur, eyni zamanda infeksiya epizodlarının tezliyi əhəmiyyətli dərəcədə aşağı düşür.

Bu əməliyyat xroniki limfedemanın II–III mərhələsində olan, konservativ müalicədən kifayət qədər fayda görməyən, təkrarlayan dəri infeksiyaları keçirən və limfa damarlarının ciddi zədələnməsi səbəbindən digər mikrocərrahi üsulların effektiv olmadığı xəstələr üçün nəzərdə tutulur.

Azərbaycanda ilk dəfə icra olunan bu yüksək texnologiyalı mikrocərrahi müdaxilə ölkədə rekonstruktiv cərrahiyyənin inkişafında mühüm mərhələ olmaqla yanaşı, limfedemadan əziyyət çəkən xəstələrin müasir və effektiv müalicə üsullarına çıxış imkanlarını genişləndirir.

Səhiyyə Nazirliyinin Ə.Əliyev adına Azərbaycan Dövlət Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutunun Plastik və Rekonstruktiv Cərrahiyyə klinikasında bu istiqamətdə əldə olunan uğur ölkəmizdə yüksək ixtisaslı mikrocərrahi xidmətlərin inkişafının növbəti göstəricisi hesab olunur.

Səhiyyə Nazirliyinin Ə.Əliyev adına Azərbaycan Dövlət Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutunun Plastik və Rekonstruktiv Cərrahiyyə klinikasında Azərbaycanda ilk dəfə vaskülarizə olunmuş limfa düyünü transferi (Vascularized Lymph Node Transfer – VLNT) əməliyyatı uğurla həyata keçirilib.

Bu müasir rekonstruktiv mikrocərrahiyyənin ən mürəkkəb əməliyyatlarından biri hesab olunan üsul, xroniki limfedemanın, xüsusilə süd vəzi xərçəngi səbəbindən aparılan əməliyyat və limfa düyünlərinin çıxarılmasından sonra yaranan yuxarı ətraf limfedemasının müalicəsində tətbiq edilir.

Əməliyyat zamanı xəstənin kürəyinin yuxarı hissəsində yerləşən paraskapulyar nahiyədən qan damarları ilə birlikdə sağlam limfa düyünləri götürülərək qoltuqaltı nahiyəyə köçürülüb. Mikrocərrahi texnologiyalar vasitəsilə diametri 1 millimetrdən də kiçik olan damarlar xüsusi mikroskop altında birləşdirilib və köçürülmüş toxumanın qan təchizatı tam bərpa edilib.

Paraskapulyar donor sahə dünyada ən təhlükəsiz donor nahiyələrindən biri hesab olunur. Bu sahədən limfa düyünlərinin götürülməsi aşağı ətrafda limfedema yaranması riskini minimuma endirdiyi üçün son illərdə beynəlxalq praktikada geniş tətbiq edilir.

Vaskülarizə olunmuş limfa düyünü transferinin məqsədi limfa dövranını bərpa etmək, yeni limfa damarlarının əmələ gəlməsini stimullaşdırmaq və zədələnmiş nahiyədə limfa drenajını yaxşılaşdırmaqdır. Bu metod sayəsində xəstələrdə qolun şişkinliyinin azalması, təkrarlayan sellülit epizodlarının sayının əhəmiyyətli dərəcədə enməsi, kompressiya vasitələrindən asılılığın azalması və həyat keyfiyyətinin əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşması mümkündür.

Beynəlxalq elmi araşdırmalara əsasən, uyğun seçilmiş xəstələrdə əməliyyatdan sonra ətraf həcminin 20–60 faiz azalması müşahidə olunur, eyni zamanda infeksiya epizodlarının tezliyi əhəmiyyətli dərəcədə aşağı düşür.

Bu əməliyyat xroniki limfedemanın II–III mərhələsində olan, konservativ müalicədən kifayət qədər fayda görməyən, təkrarlayan dəri infeksiyaları keçirən və limfa damarlarının ciddi zədələnməsi səbəbindən digər mikrocərrahi üsulların effektiv olmadığı xəstələr üçün nəzərdə tutulur.

Azərbaycanda ilk dəfə icra olunan bu yüksək texnologiyalı mikrocərrahi müdaxilə ölkədə rekonstruktiv cərrahiyyənin inkişafında mühüm mərhələ olmaqla yanaşı, limfedemadan əziyyət çəkən xəstələrin müasir və effektiv müalicə üsullarına çıxış imkanlarını genişləndirir.

Səhiyyə Nazirliyinin Ə.Əliyev adına Azərbaycan Dövlət Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutunun Plastik və Rekonstruktiv Cərrahiyyə klinikasında bu istiqamətdə əldə olunan uğur ölkəmizdə yüksək ixtisaslı mikrocərrahi xidmətlərin inkişafının növbəti göstəricisi hesab olunur.

Xoşbəxtlikdən, sağlam ailə – sadəcə arzu deyil, praktiki olaraq əldə edilə bilən hədəfdir. Ailənin sağlamlığın qorunmasında oynadığı mühüm roldan, sağlam vərdişlərin nəsildən-nəslə ötürülmə mexanizmlərindən, elmi əsaslı, eyni zamanda sadə və həyata keçirilə bilən addımlar barədə Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi İctimai Səhiyyə və İslahatlar Mərkəzinin Layihələrin əlaqələndirilməsi şöbəsinin müdiri Leyla Cəfərli müsahibəni təqdim edirik. Müsahibədə valideynlərə, gənc ailələrə və bütün oxuculara real dəyər verəcək tövsiyələr – şəxsi nümunənin gücü, birgə yemək ənənəsi, ailəvi aktiv istirahət, ekran vaxtının idarə olunması, evdə mehriban və dəstəkləyici mühitin yaradılması kimi vacib mövzular ətrafında geniş müzakirə aparılır.

– Ailə sağlamlığımızın qorunmasında necə bir rol oynayır?

– Ailə cəmiyyətin ən kiçik, lakin ən vacib sosial institutlarından biridir. İnsan həyatının ilk illərindən başlayaraq onun fiziki, psixoloji və mənəvi inkişafında ailə mühüm rol oynayır. Məhz ailədə formalaşan dəyərlər, davranış qaydaları və həyat tərzi insanın sağlamlığının qorunmasına birbaşa təsir göstərir. İlk və ən vacib dəyərlər sevgi, hörmət və qarşılıqlı qayğıdır. Ailədə sevgi mühiti insanın emosional rahatlığını təmin edir, özünəinamı artırır və stressi azaldır. Qarşılıqlı hörmət isə ailə üzvləri arasında sağlam ünsiyyət yaradır.
İnformasiya texnologiyalarının həyatımıza dərindən nüfuz etməsi canlı ünsiyyəti azaldır. Xüsusilə uşaqların uzun müddət ekran qarşısında vaxt keçirməsi həm fiziki, həm də psixi sağlamlıq üçün risklər yaradır. Bu səbəbdən ailədə düzgün kommunikasiyanın bərpası və sağlam həyat tərzinin təşviqi çox vacibdir.
Bundan əlavə, uşaqlara sağlamlıqla bağlı məlumatlar onların yaşına uyğun, maraqlı şəkildə izah edilməlidir. Gündəlik rejimin (dərs, istirahət və yuxu balansı) təşkili uşaqda özünənəzarət və məsuliyyət hissini təbii şəkildə inkişaf etdirir.

– Sağlam həyat tərzinin ailədə “nəsildən-nəslə” ötürülən bir irsə çevrilməsi nə dərəcədə mümkündür?

– Sağlamlıq vərdişləri ailədə bir “mədəni irs” kimi formalaşmalıdır. Valideynlərin diqqətinə çatdırım ki, uşaqlarda sağlamlıqlarına qarşı məsuliyyət hissinin formalaşdırılmasında ən təsirli metod şəxsi nümunədir. Uşaqlar valideynlərinin dediklərindən çox, etdiklərini təkrarlayırlar. Məsələn, ailədə çox duzlu, yağlı, şəkərli qidalara üstünlük verilmirsə, deməli, uşaqlar böyüyəndən sonra və gələcəkdə öz ailələrində də belə qidalara meyl etməyəcəklər. Birgə yemək zamanı uşaqlar rasional qidalanma qaydalarını öyrənir və bu vərdişlər də onların gələcək həyat tərzinin əsasını təşkil edir. Ailə yeməkləri yalnız qidalanma ehtiyacını ödəmək üçün deyil, həm də ailə birliyinin möhkəmləndirilməsi, sağlam vərdişlərin formalaşdırılması və psixoloji sağlamlığın qorunması baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır.
Əgər uşaq böyüdüyü evdə idmanın, düzgün qidalanmanın və emosional dürüstlüyün bir yaşam tərzi olduğunu görürsə, o, bunu həyat norması kimi bilib, gələcəkdə qurduğu ailədə də bu modeli tətbiq edəcək. Beləliklə, biz sadəcə bir fərdi deyil, gələcək nəsilləri xroniki xəstəliklərdən və zərərli asılılıqlardan sığortalamış oluruq. Sağlamlıq ailədə bir məcburi qayda deyil, təbii bir dəyər kimi qəbul edildikdə onun təsiri qalıcı olur.

– Ailə sağlamlığının möhkəmləndirilməsi üçün başqa hansı sadə və praktiki yollar mövcuddur?

– Sağlamlıq böyük fədakarlıqlar deyil, kiçik və davamlı vərdişlər tələb edir. Məsələn, idmanla məşğul olmaq həm psixoloji, həm də fiziki sağlamlığımıza müsbət təsir göstərir. Bundan əlavə, ailəvi axşam gəzintiləri və ya həftəsonu təbiət qoynunda keçirilən aktiv oyunlar da sağlamlığımızın və ailədaxili münasibətlərimizin möhkəmlənməsinə kömək edir. Digər vacib vərdiş isə yuxu rejimidir. Orqanizmin bərpası üçün həm uşaqlara, həm də böyüklərə sabit yuxu saatları təyin edilməlidir. Eyni zamanda yaşayış mühitinin təmiz saxlanılması və əllərin yuyulması kimi sadə qaydaları da vərdiş halına salmaq bir çox infeksiyadan qorunmağın ən effektiv yoludur.
Bundan əlavə qeyd edim ki, çox vaxt sağlamlığın qorunması dedikdə yalnız qida və idmanı düşünürük, lakin yaşadığımız fiziki mühit də az əhəmiyyət kəsb etmir. Evdə yarada biləcəyimiz kiçik dəyişikliklər, yəni otağın havasının mütəmadi dəyişdirilməsi, təbii işıqlandırma və səs-küy səviyyəsinin aşağı olması birbaşa ailə üzvlərinin sinir sisteminə və yuxu keyfiyyətinə müsbət təsir edir. Sağlam ev mühiti orqanizmin dincəlməsi və bərpa olunması üçün əsas bazadır. Evdə bitkilərin olması və zərərli kimyəvi təmizləyicilərdən minimum istifadə edilməsi tənəffüs yolları xəstəliklərinin qarşısını alır.

– İctimai səhiyyə sistemi ailələrin sağlamlığının qorunmasına necə kömək edir?

– İctimai səhiyyə sistemi cəmiyyət üzvlərinin, xüsusilə ailələrin sağlamlığının qorunmasında mühüm rol oynayır. Bu sistem insanların xəstəliklərdən qorunması, vaxtında tibbi xidmət alması və sağlam həyat tərzinin təşviqi istiqamətində müxtəlif tədbirlər həyata keçirir. Peyvəndləmə proqramları, mütəmadi tibbi yoxlamalar və maarifləndirici tədbirlər ailə üzvlərinin sağlamlığının qorunmasına, xüsusilə uşaqların sağlam inkişafına şərait yaradır.
Ana və uşaq sağlamlığının qorunması sahəsində həyata keçirilən tədbirlər də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Hamilə qadınlara tibbi nəzarətin göstərilməsi, uşaqların mütəmadi müayinəsi və sağlam inkişafının izlənməsi ailələrin sağlamlığının möhkəmləndirilməsinə xidmət edir.
Mütəxəssislər valideynlərə övladlarının inkişaf mərhələləri barədə məlumat verir, peyvəndlərin əhəmiyyətini izah edir və yoluxucu xəstəliklərin qarşısının alınması üçün nəzarət mexanizmləri qururlar. Həmçinin, təhsil müəssisələrində keçirilən maarifləndirici tədbirlər vasitəsilə uşaqlara erkən yaşdan şəxsi gigiyena, sağlam qidalanma və zərərli vərdişlərdən qorunma yolları öyrədilir. Bu, uşaqlarda ömür boyu davam edəcək sağlam davranış modellərinin təməlini qoyur.
Maarifləndirilmə eyni zamanda müasir interaktiv vasitələrlə də aparılır. Gənc nəslin sağlamlığının qorunması məqsədilə Səhiyyə Nazirliyi İctimai Səhiyyə və İslahatlar Mərkəzi tərəfindən hazırlanaraq istifadəyə verilən “Sağlam uşaq” portalı valideynlər, müəllimlər və uşaqlar üçün nəzərdə tutulan üç bölmədən ibarətdir. Bu portal və eyniadlı mobil tətbiq vasitəsilə istifadəçilərə müxtəlif mövzularda 700-ə yaxın məqalə, 500-dən çox maarifləndirici nəşr, video, oyun, infoqrafik material təqdim olunur.

– Bütün fikirlərimizi ümumiləşdirsək, ailədə doğma, mehriban və səmimi mühit yaratmaq üçün nələrə diqqət edilməlidir?

– Ailə daxilində sağlam mənəvi mühit yaratmaq, hər bir ailə üzvünün özünü psixoloji cəhətdən rahat və qorunmuş hiss etməsi üçün bir sıra vacib məsələlərə diqqət yetirilməlidir. İlk növbədə, ekran qarşısında keçən vaxt azaldılmalı, canlı ünsiyyətə üstünlük verilməlidir. Mehriban, anlayışlı və bir-birini dinləyən ailə üzvləri arasında stress səviyyəsi həmişə aşağı olur.
Ailədə düzgün qidalanma vərdişlərinin formalaşdırılması insan sağlamlığının qorunmasında əsas amillərdən biridir. Sağlam və balanslı qidalanma uşaqların normal inkişafını təmin edir, böyüklərin isə müxtəlif xəstəliklərdən qorunmasına kömək edir. Bununla yanaşı, ailədaxili birgə yemək ənənəsi həm fiziki, həm də psixoloji sağlamlığın mühafizəsində fundamental rol oynayır. Ailə üzvlərinin mütəmadi olaraq bir süfrə ətrafında toplanması sağlam qida davranışlarının mənimsənilməsinə, ailədaxili münasibətlərin möhkəmlənməsinə, uşaqların düzgün tərbiyə olunmasına müstəsna təsir göstərir. Digər tərəfdən, ailə süfrəsi ailə üzvləri arasında kommunikasiya bağlarını əhəmiyyətli dərəcədə gücləndirir. Gün ərzində baş verən hadisələrin bölüşülməsi, fikir mübadiləsi və qarşılıqlı diqqət ailədaxili münasibətlərin səmimiliyini artırır.
Eyni zamanda, ailələr profilaktik tibbi müayinələrin əhəmiyyətini diqqətdən kənarda qoymamalıdırlar. Vaxtında həkim müayinəsindən keçmək, uşaqların peyvəndlərini düzgün şəkildə etdirmək və sağlamlıqla bağlı kiçik problemləri gecikdirmədən həll etmək çox önəmlidir.
Yekun olaraq qeyd etmək lazımdır ki, ən vacib məsələ – söhbət boyu sadaladığımız bütün vərdişlərin davamlı xarakter almasıdır. Bu davamlılığın təmin olunması ailə strukturunun dayanıqlığını artırır və bütövlükdə sağlam cəmiyyətin formalaşmasına əhəmiyyətli töhfə verir.

– Ailə sağlamlığımızın qorunmasında necə bir rol oynayır?

– Ailə cəmiyyətin ən kiçik, lakin ən vacib sosial institutlarından biridir. İnsan həyatının ilk illərindən başlayaraq onun fiziki, psixoloji və mənəvi inkişafında ailə mühüm rol oynayır. Məhz ailədə formalaşan dəyərlər, davranış qaydaları və həyat tərzi insanın sağlamlığının qorunmasına birbaşa təsir göstərir. İlk və ən vacib dəyərlər sevgi, hörmət və qarşılıqlı qayğıdır. Ailədə sevgi mühiti insanın emosional rahatlığını təmin edir, özünəinamı artırır və stressi azaldır. Qarşılıqlı hörmət isə ailə üzvləri arasında sağlam ünsiyyət yaradır.
İnformasiya texnologiyalarının həyatımıza dərindən nüfuz etməsi canlı ünsiyyəti azaldır. Xüsusilə uşaqların uzun müddət ekran qarşısında vaxt keçirməsi həm fiziki, həm də psixi sağlamlıq üçün risklər yaradır. Bu səbəbdən ailədə düzgün kommunikasiyanın bərpası və sağlam həyat tərzinin təşviqi çox vacibdir.
Bundan əlavə, uşaqlara sağlamlıqla bağlı məlumatlar onların yaşına uyğun, maraqlı şəkildə izah edilməlidir. Gündəlik rejimin (dərs, istirahət və yuxu balansı) təşkili uşaqda özünənəzarət və məsuliyyət hissini təbii şəkildə inkişaf etdirir.

– Sağlam həyat tərzinin ailədə “nəsildən-nəslə” ötürülən bir irsə çevrilməsi nə dərəcədə mümkündür?

– Sağlamlıq vərdişləri ailədə bir “mədəni irs” kimi formalaşmalıdır. Valideynlərin diqqətinə çatdırım ki, uşaqlarda sağlamlıqlarına qarşı məsuliyyət hissinin formalaşdırılmasında ən təsirli metod şəxsi nümunədir. Uşaqlar valideynlərinin dediklərindən çox, etdiklərini təkrarlayırlar. Məsələn, ailədə çox duzlu, yağlı, şəkərli qidalara üstünlük verilmirsə, deməli, uşaqlar böyüyəndən sonra və gələcəkdə öz ailələrində də belə qidalara meyl etməyəcəklər. Birgə yemək zamanı uşaqlar rasional qidalanma qaydalarını öyrənir və bu vərdişlər də onların gələcək həyat tərzinin əsasını təşkil edir. Ailə yeməkləri yalnız qidalanma ehtiyacını ödəmək üçün deyil, həm də ailə birliyinin möhkəmləndirilməsi, sağlam vərdişlərin formalaşdırılması və psixoloji sağlamlığın qorunması baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır.
Əgər uşaq böyüdüyü evdə idmanın, düzgün qidalanmanın və emosional dürüstlüyün bir yaşam tərzi olduğunu görürsə, o, bunu həyat norması kimi bilib, gələcəkdə qurduğu ailədə də bu modeli tətbiq edəcək. Beləliklə, biz sadəcə bir fərdi deyil, gələcək nəsilləri xroniki xəstəliklərdən və zərərli asılılıqlardan sığortalamış oluruq. Sağlamlıq ailədə bir məcburi qayda deyil, təbii bir dəyər kimi qəbul edildikdə onun təsiri qalıcı olur.

– Ailə sağlamlığının möhkəmləndirilməsi üçün başqa hansı sadə və praktiki yollar mövcuddur?

– Sağlamlıq böyük fədakarlıqlar deyil, kiçik və davamlı vərdişlər tələb edir. Məsələn, idmanla məşğul olmaq həm psixoloji, həm də fiziki sağlamlığımıza müsbət təsir göstərir. Bundan əlavə, ailəvi axşam gəzintiləri və ya həftəsonu təbiət qoynunda keçirilən aktiv oyunlar da sağlamlığımızın və ailədaxili münasibətlərimizin möhkəmlənməsinə kömək edir. Digər vacib vərdiş isə yuxu rejimidir. Orqanizmin bərpası üçün həm uşaqlara, həm də böyüklərə sabit yuxu saatları təyin edilməlidir. Eyni zamanda yaşayış mühitinin təmiz saxlanılması və əllərin yuyulması kimi sadə qaydaları da vərdiş halına salmaq bir çox infeksiyadan qorunmağın ən effektiv yoludur.
Bundan əlavə qeyd edim ki, çox vaxt sağlamlığın qorunması dedikdə yalnız qida və idmanı düşünürük, lakin yaşadığımız fiziki mühit də az əhəmiyyət kəsb etmir. Evdə yarada biləcəyimiz kiçik dəyişikliklər, yəni otağın havasının mütəmadi dəyişdirilməsi, təbii işıqlandırma və səs-küy səviyyəsinin aşağı olması birbaşa ailə üzvlərinin sinir sisteminə və yuxu keyfiyyətinə müsbət təsir edir. Sağlam ev mühiti orqanizmin dincəlməsi və bərpa olunması üçün əsas bazadır. Evdə bitkilərin olması və zərərli kimyəvi təmizləyicilərdən minimum istifadə edilməsi tənəffüs yolları xəstəliklərinin qarşısını alır.

– İctimai səhiyyə sistemi ailələrin sağlamlığının qorunmasına necə kömək edir?

– İctimai səhiyyə sistemi cəmiyyət üzvlərinin, xüsusilə ailələrin sağlamlığının qorunmasında mühüm rol oynayır. Bu sistem insanların xəstəliklərdən qorunması, vaxtında tibbi xidmət alması və sağlam həyat tərzinin təşviqi istiqamətində müxtəlif tədbirlər həyata keçirir. Peyvəndləmə proqramları, mütəmadi tibbi yoxlamalar və maarifləndirici tədbirlər ailə üzvlərinin sağlamlığının qorunmasına, xüsusilə uşaqların sağlam inkişafına şərait yaradır.
Ana və uşaq sağlamlığının qorunması sahəsində həyata keçirilən tədbirlər də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Hamilə qadınlara tibbi nəzarətin göstərilməsi, uşaqların mütəmadi müayinəsi və sağlam inkişafının izlənməsi ailələrin sağlamlığının möhkəmləndirilməsinə xidmət edir.
Mütəxəssislər valideynlərə övladlarının inkişaf mərhələləri barədə məlumat verir, peyvəndlərin əhəmiyyətini izah edir və yoluxucu xəstəliklərin qarşısının alınması üçün nəzarət mexanizmləri qururlar. Həmçinin, təhsil müəssisələrində keçirilən maarifləndirici tədbirlər vasitəsilə uşaqlara erkən yaşdan şəxsi gigiyena, sağlam qidalanma və zərərli vərdişlərdən qorunma yolları öyrədilir. Bu, uşaqlarda ömür boyu davam edəcək sağlam davranış modellərinin təməlini qoyur.
Maarifləndirilmə eyni zamanda müasir interaktiv vasitələrlə də aparılır. Gənc nəslin sağlamlığının qorunması məqsədilə Səhiyyə Nazirliyi İctimai Səhiyyə və İslahatlar Mərkəzi tərəfindən hazırlanaraq istifadəyə verilən “Sağlam uşaq” portalı valideynlər, müəllimlər və uşaqlar üçün nəzərdə tutulan üç bölmədən ibarətdir. Bu portal və eyniadlı mobil tətbiq vasitəsilə istifadəçilərə müxtəlif mövzularda 700-ə yaxın məqalə, 500-dən çox maarifləndirici nəşr, video, oyun, infoqrafik material təqdim olunur.

– Bütün fikirlərimizi ümumiləşdirsək, ailədə doğma, mehriban və səmimi mühit yaratmaq üçün nələrə diqqət edilməlidir?

– Ailə daxilində sağlam mənəvi mühit yaratmaq, hər bir ailə üzvünün özünü psixoloji cəhətdən rahat və qorunmuş hiss etməsi üçün bir sıra vacib məsələlərə diqqət yetirilməlidir. İlk növbədə, ekran qarşısında keçən vaxt azaldılmalı, canlı ünsiyyətə üstünlük verilməlidir. Mehriban, anlayışlı və bir-birini dinləyən ailə üzvləri arasında stress səviyyəsi həmişə aşağı olur.
Ailədə düzgün qidalanma vərdişlərinin formalaşdırılması insan sağlamlığının qorunmasında əsas amillərdən biridir. Sağlam və balanslı qidalanma uşaqların normal inkişafını təmin edir, böyüklərin isə müxtəlif xəstəliklərdən qorunmasına kömək edir. Bununla yanaşı, ailədaxili birgə yemək ənənəsi həm fiziki, həm də psixoloji sağlamlığın mühafizəsində fundamental rol oynayır. Ailə üzvlərinin mütəmadi olaraq bir süfrə ətrafında toplanması sağlam qida davranışlarının mənimsənilməsinə, ailədaxili münasibətlərin möhkəmlənməsinə, uşaqların düzgün tərbiyə olunmasına müstəsna təsir göstərir. Digər tərəfdən, ailə süfrəsi ailə üzvləri arasında kommunikasiya bağlarını əhəmiyyətli dərəcədə gücləndirir. Gün ərzində baş verən hadisələrin bölüşülməsi, fikir mübadiləsi və qarşılıqlı diqqət ailədaxili münasibətlərin səmimiliyini artırır.
Eyni zamanda, ailələr profilaktik tibbi müayinələrin əhəmiyyətini diqqətdən kənarda qoymamalıdırlar. Vaxtında həkim müayinəsindən keçmək, uşaqların peyvəndlərini düzgün şəkildə etdirmək və sağlamlıqla bağlı kiçik problemləri gecikdirmədən həll etmək çox önəmlidir.
Yekun olaraq qeyd etmək lazımdır ki, ən vacib məsələ – söhbət boyu sadaladığımız bütün vərdişlərin davamlı xarakter almasıdır. Bu davamlılığın təmin olunması ailə strukturunun dayanıqlığını artırır və bütövlükdə sağlam cəmiyyətin formalaşmasına əhəmiyyətli töhfə verir.

Xoşbəxtlikdən, sağlam ailə – sadəcə arzu deyil, praktiki olaraq əldə edilə bilən hədəfdir. Ailənin sağlamlığın qorunmasında oynadığı mühüm roldan, sağlam vərdişlərin nəsildən-nəslə ötürülmə mexanizmlərindən, elmi əsaslı, eyni zamanda sadə və həyata keçirilə bilən addımlar barədə Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi İctimai Səhiyyə və İslahatlar Mərkəzinin Layihələrin əlaqələndirilməsi şöbəsinin müdiri Leyla Cəfərli müsahibəni təqdim edirik. Müsahibədə valideynlərə, gənc ailələrə və bütün oxuculara real dəyər verəcək tövsiyələr – şəxsi nümunənin gücü, birgə yemək ənənəsi, ailəvi aktiv istirahət, ekran vaxtının idarə olunması, evdə mehriban və dəstəkləyici mühitin yaradılması kimi vacib mövzular ətrafında geniş müzakirə aparılır.

– Ailə sağlamlığımızın qorunmasında necə bir rol oynayır?

– Ailə cəmiyyətin ən kiçik, lakin ən vacib sosial institutlarından biridir. İnsan həyatının ilk illərindən başlayaraq onun fiziki, psixoloji və mənəvi inkişafında ailə mühüm rol oynayır. Məhz ailədə formalaşan dəyərlər, davranış qaydaları və həyat tərzi insanın sağlamlığının qorunmasına birbaşa təsir göstərir. İlk və ən vacib dəyərlər sevgi, hörmət və qarşılıqlı qayğıdır. Ailədə sevgi mühiti insanın emosional rahatlığını təmin edir, özünəinamı artırır və stressi azaldır. Qarşılıqlı hörmət isə ailə üzvləri arasında sağlam ünsiyyət yaradır.
İnformasiya texnologiyalarının həyatımıza dərindən nüfuz etməsi canlı ünsiyyəti azaldır. Xüsusilə uşaqların uzun müddət ekran qarşısında vaxt keçirməsi həm fiziki, həm də psixi sağlamlıq üçün risklər yaradır. Bu səbəbdən ailədə düzgün kommunikasiyanın bərpası və sağlam həyat tərzinin təşviqi çox vacibdir.
Bundan əlavə, uşaqlara sağlamlıqla bağlı məlumatlar onların yaşına uyğun, maraqlı şəkildə izah edilməlidir. Gündəlik rejimin (dərs, istirahət və yuxu balansı) təşkili uşaqda özünənəzarət və məsuliyyət hissini təbii şəkildə inkişaf etdirir.

– Sağlam həyat tərzinin ailədə “nəsildən-nəslə” ötürülən bir irsə çevrilməsi nə dərəcədə mümkündür?

– Sağlamlıq vərdişləri ailədə bir “mədəni irs” kimi formalaşmalıdır. Valideynlərin diqqətinə çatdırım ki, uşaqlarda sağlamlıqlarına qarşı məsuliyyət hissinin formalaşdırılmasında ən təsirli metod şəxsi nümunədir. Uşaqlar valideynlərinin dediklərindən çox, etdiklərini təkrarlayırlar. Məsələn, ailədə çox duzlu, yağlı, şəkərli qidalara üstünlük verilmirsə, deməli, uşaqlar böyüyəndən sonra və gələcəkdə öz ailələrində də belə qidalara meyl etməyəcəklər. Birgə yemək zamanı uşaqlar rasional qidalanma qaydalarını öyrənir və bu vərdişlər də onların gələcək həyat tərzinin əsasını təşkil edir. Ailə yeməkləri yalnız qidalanma ehtiyacını ödəmək üçün deyil, həm də ailə birliyinin möhkəmləndirilməsi, sağlam vərdişlərin formalaşdırılması və psixoloji sağlamlığın qorunması baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır.
Əgər uşaq böyüdüyü evdə idmanın, düzgün qidalanmanın və emosional dürüstlüyün bir yaşam tərzi olduğunu görürsə, o, bunu həyat norması kimi bilib, gələcəkdə qurduğu ailədə də bu modeli tətbiq edəcək. Beləliklə, biz sadəcə bir fərdi deyil, gələcək nəsilləri xroniki xəstəliklərdən və zərərli asılılıqlardan sığortalamış oluruq. Sağlamlıq ailədə bir məcburi qayda deyil, təbii bir dəyər kimi qəbul edildikdə onun təsiri qalıcı olur.

– Ailə sağlamlığının möhkəmləndirilməsi üçün başqa hansı sadə və praktiki yollar mövcuddur?

– Sağlamlıq böyük fədakarlıqlar deyil, kiçik və davamlı vərdişlər tələb edir. Məsələn, idmanla məşğul olmaq həm psixoloji, həm də fiziki sağlamlığımıza müsbət təsir göstərir. Bundan əlavə, ailəvi axşam gəzintiləri və ya həftəsonu təbiət qoynunda keçirilən aktiv oyunlar da sağlamlığımızın və ailədaxili münasibətlərimizin möhkəmlənməsinə kömək edir. Digər vacib vərdiş isə yuxu rejimidir. Orqanizmin bərpası üçün həm uşaqlara, həm də böyüklərə sabit yuxu saatları təyin edilməlidir. Eyni zamanda yaşayış mühitinin təmiz saxlanılması və əllərin yuyulması kimi sadə qaydaları da vərdiş halına salmaq bir çox infeksiyadan qorunmağın ən effektiv yoludur.
Bundan əlavə qeyd edim ki, çox vaxt sağlamlığın qorunması dedikdə yalnız qida və idmanı düşünürük, lakin yaşadığımız fiziki mühit də az əhəmiyyət kəsb etmir. Evdə yarada biləcəyimiz kiçik dəyişikliklər, yəni otağın havasının mütəmadi dəyişdirilməsi, təbii işıqlandırma və səs-küy səviyyəsinin aşağı olması birbaşa ailə üzvlərinin sinir sisteminə və yuxu keyfiyyətinə müsbət təsir edir. Sağlam ev mühiti orqanizmin dincəlməsi və bərpa olunması üçün əsas bazadır. Evdə bitkilərin olması və zərərli kimyəvi təmizləyicilərdən minimum istifadə edilməsi tənəffüs yolları xəstəliklərinin qarşısını alır.

– İctimai səhiyyə sistemi ailələrin sağlamlığının qorunmasına necə kömək edir?

– İctimai səhiyyə sistemi cəmiyyət üzvlərinin, xüsusilə ailələrin sağlamlığının qorunmasında mühüm rol oynayır. Bu sistem insanların xəstəliklərdən qorunması, vaxtında tibbi xidmət alması və sağlam həyat tərzinin təşviqi istiqamətində müxtəlif tədbirlər həyata keçirir. Peyvəndləmə proqramları, mütəmadi tibbi yoxlamalar və maarifləndirici tədbirlər ailə üzvlərinin sağlamlığının qorunmasına, xüsusilə uşaqların sağlam inkişafına şərait yaradır.
Ana və uşaq sağlamlığının qorunması sahəsində həyata keçirilən tədbirlər də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Hamilə qadınlara tibbi nəzarətin göstərilməsi, uşaqların mütəmadi müayinəsi və sağlam inkişafının izlənməsi ailələrin sağlamlığının möhkəmləndirilməsinə xidmət edir.
Mütəxəssislər valideynlərə övladlarının inkişaf mərhələləri barədə məlumat verir, peyvəndlərin əhəmiyyətini izah edir və yoluxucu xəstəliklərin qarşısının alınması üçün nəzarət mexanizmləri qururlar. Həmçinin, təhsil müəssisələrində keçirilən maarifləndirici tədbirlər vasitəsilə uşaqlara erkən yaşdan şəxsi gigiyena, sağlam qidalanma və zərərli vərdişlərdən qorunma yolları öyrədilir. Bu, uşaqlarda ömür boyu davam edəcək sağlam davranış modellərinin təməlini qoyur.
Maarifləndirilmə eyni zamanda müasir interaktiv vasitələrlə də aparılır. Gənc nəslin sağlamlığının qorunması məqsədilə Səhiyyə Nazirliyi İctimai Səhiyyə və İslahatlar Mərkəzi tərəfindən hazırlanaraq istifadəyə verilən “Sağlam uşaq” portalı valideynlər, müəllimlər və uşaqlar üçün nəzərdə tutulan üç bölmədən ibarətdir. Bu portal və eyniadlı mobil tətbiq vasitəsilə istifadəçilərə müxtəlif mövzularda 700-ə yaxın məqalə, 500-dən çox maarifləndirici nəşr, video, oyun, infoqrafik material təqdim olunur.

– Bütün fikirlərimizi ümumiləşdirsək, ailədə doğma, mehriban və səmimi mühit yaratmaq üçün nələrə diqqət edilməlidir?

– Ailə daxilində sağlam mənəvi mühit yaratmaq, hər bir ailə üzvünün özünü psixoloji cəhətdən rahat və qorunmuş hiss etməsi üçün bir sıra vacib məsələlərə diqqət yetirilməlidir. İlk növbədə, ekran qarşısında keçən vaxt azaldılmalı, canlı ünsiyyətə üstünlük verilməlidir. Mehriban, anlayışlı və bir-birini dinləyən ailə üzvləri arasında stress səviyyəsi həmişə aşağı olur.
Ailədə düzgün qidalanma vərdişlərinin formalaşdırılması insan sağlamlığının qorunmasında əsas amillərdən biridir. Sağlam və balanslı qidalanma uşaqların normal inkişafını təmin edir, böyüklərin isə müxtəlif xəstəliklərdən qorunmasına kömək edir. Bununla yanaşı, ailədaxili birgə yemək ənənəsi həm fiziki, həm də psixoloji sağlamlığın mühafizəsində fundamental rol oynayır. Ailə üzvlərinin mütəmadi olaraq bir süfrə ətrafında toplanması sağlam qida davranışlarının mənimsənilməsinə, ailədaxili münasibətlərin möhkəmlənməsinə, uşaqların düzgün tərbiyə olunmasına müstəsna təsir göstərir. Digər tərəfdən, ailə süfrəsi ailə üzvləri arasında kommunikasiya bağlarını əhəmiyyətli dərəcədə gücləndirir. Gün ərzində baş verən hadisələrin bölüşülməsi, fikir mübadiləsi və qarşılıqlı diqqət ailədaxili münasibətlərin səmimiliyini artırır.
Eyni zamanda, ailələr profilaktik tibbi müayinələrin əhəmiyyətini diqqətdən kənarda qoymamalıdırlar. Vaxtında həkim müayinəsindən keçmək, uşaqların peyvəndlərini düzgün şəkildə etdirmək və sağlamlıqla bağlı kiçik problemləri gecikdirmədən həll etmək çox önəmlidir.
Yekun olaraq qeyd etmək lazımdır ki, ən vacib məsələ – söhbət boyu sadaladığımız bütün vərdişlərin davamlı xarakter almasıdır. Bu davamlılığın təmin olunması ailə strukturunun dayanıqlığını artırır və bütövlükdə sağlam cəmiyyətin formalaşmasına əhəmiyyətli töhfə verir.

Səhiyyə Nazirliyi tərəfindən işğaldan azad olunmuş ərazilərdə yaşayan əhalinin keyfiyyətli və ixtisaslaşmış tibbi xidmətlərə çıxış imkanlarının genişləndirilməsi istiqamətində həyata keçirilən tədbirlər davam edir.

“Böyük Qayıdış” Dövlət Proqramı çərçivəsində növbəti səyyar tibbi müayinə aksiyası Xankəndi şəhərində təşkil olunub. Aksiya Səhiyyə Nazirliyinin Elmi-Tədqiqat Travmatologiya və Ortopediya İnstitutunun mütəxəssislərinin iştirakı ilə həyata keçirilib.

Səyyar tibbi aksiya çərçivəsində travmatoloq-ortopedlər, fizioterapevtlər, pediatr və infeksionist həkimlər tərəfindən sakinlər müayinə olunublar. Müayinələr zamanı dayaq-hərəkət sistemi xəstəlikləri, sümük və oynaq patologiyaları, onurğa problemləri, posttravmatik vəziyyətlər, uşaqların sağlamlıq göstəriciləri və infeksion xəstəliklərlə bağlı diaqnostik qiymətləndirmələr aparılıb.

Müayinələr nəticəsində vətəndaşlara sağlamlıq vəziyyətlərinə uyğun fərdi tibbi məsləhətlər verilib, ehtiyac yarandıqda ilkin tibbi yardım göstərilib. Fizioterapevtlər tərəfindən isə reabilitasiya tədbirləri və hərəkət funksiyalarının bərpasına dair tövsiyələr təqdim olunub.Aksiya çərçivəsində 80-ə yaxın Xankəndi sakini müxtəlif ixtisaslar üzrə həkimlərin konsultasiya və tibbi xidmətlərindən yararlanıb.

Səhiyyə Nazirliyi tərəfindən həyata keçirilən səyyar tibbi aksiyalar işğaldan azad olunmuş ərazilərdə yaşayan əhalinin sağlamlığının qorunmasına, xəstəliklərin erkən aşkarlanmasına, ixtisaslaşmış tibbi xidmətlərə əlçatanlığın artırılmasına və “Böyük Qayıdış” prosesinin sosial təminat komponentinin gücləndirilməsinə xidmət edir.

Nazirlik bu istiqamətdə səyyar tibbi müayinələrin və sağlam həyat tərzinin təşviqinə yönəlmiş maarifləndirici tədbirlərin keçirilməsini ardıcıl şəkildə davam etdirəcək.

Səhiyyə Nazirliyi tərəfindən işğaldan azad olunmuş ərazilərdə yaşayan əhalinin keyfiyyətli və ixtisaslaşmış tibbi xidmətlərə çıxış imkanlarının genişləndirilməsi istiqamətində həyata keçirilən tədbirlər davam edir.

“Böyük Qayıdış” Dövlət Proqramı çərçivəsində növbəti səyyar tibbi müayinə aksiyası Xankəndi şəhərində təşkil olunub. Aksiya Səhiyyə Nazirliyinin Elmi-Tədqiqat Travmatologiya və Ortopediya İnstitutunun mütəxəssislərinin iştirakı ilə həyata keçirilib.

Səyyar tibbi aksiya çərçivəsində travmatoloq-ortopedlər, fizioterapevtlər, pediatr və infeksionist həkimlər tərəfindən sakinlər müayinə olunublar. Müayinələr zamanı dayaq-hərəkət sistemi xəstəlikləri, sümük və oynaq patologiyaları, onurğa problemləri, posttravmatik vəziyyətlər, uşaqların sağlamlıq göstəriciləri və infeksion xəstəliklərlə bağlı diaqnostik qiymətləndirmələr aparılıb.

Müayinələr nəticəsində vətəndaşlara sağlamlıq vəziyyətlərinə uyğun fərdi tibbi məsləhətlər verilib, ehtiyac yarandıqda ilkin tibbi yardım göstərilib. Fizioterapevtlər tərəfindən isə reabilitasiya tədbirləri və hərəkət funksiyalarının bərpasına dair tövsiyələr təqdim olunub.Aksiya çərçivəsində 80-ə yaxın Xankəndi sakini müxtəlif ixtisaslar üzrə həkimlərin konsultasiya və tibbi xidmətlərindən yararlanıb.

Səhiyyə Nazirliyi tərəfindən həyata keçirilən səyyar tibbi aksiyalar işğaldan azad olunmuş ərazilərdə yaşayan əhalinin sağlamlığının qorunmasına, xəstəliklərin erkən aşkarlanmasına, ixtisaslaşmış tibbi xidmətlərə əlçatanlığın artırılmasına və “Böyük Qayıdış” prosesinin sosial təminat komponentinin gücləndirilməsinə xidmət edir.

Nazirlik bu istiqamətdə səyyar tibbi müayinələrin və sağlam həyat tərzinin təşviqinə yönəlmiş maarifləndirici tədbirlərin keçirilməsini ardıcıl şəkildə davam etdirəcək.

Səhiyyə Nazirliyi tərəfindən işğaldan azad olunmuş ərazilərdə yaşayan əhalinin keyfiyyətli və ixtisaslaşmış tibbi xidmətlərə çıxış imkanlarının genişləndirilməsi istiqamətində həyata keçirilən tədbirlər davam edir.

“Böyük Qayıdış” Dövlət Proqramı çərçivəsində növbəti səyyar tibbi müayinə aksiyası Xankəndi şəhərində təşkil olunub. Aksiya Səhiyyə Nazirliyinin Elmi-Tədqiqat Travmatologiya və Ortopediya İnstitutunun mütəxəssislərinin iştirakı ilə həyata keçirilib.

Səyyar tibbi aksiya çərçivəsində travmatoloq-ortopedlər, fizioterapevtlər, pediatr və infeksionist həkimlər tərəfindən sakinlər müayinə olunublar. Müayinələr zamanı dayaq-hərəkət sistemi xəstəlikləri, sümük və oynaq patologiyaları, onurğa problemləri, posttravmatik vəziyyətlər, uşaqların sağlamlıq göstəriciləri və infeksion xəstəliklərlə bağlı diaqnostik qiymətləndirmələr aparılıb.

Müayinələr nəticəsində vətəndaşlara sağlamlıq vəziyyətlərinə uyğun fərdi tibbi məsləhətlər verilib, ehtiyac yarandıqda ilkin tibbi yardım göstərilib. Fizioterapevtlər tərəfindən isə reabilitasiya tədbirləri və hərəkət funksiyalarının bərpasına dair tövsiyələr təqdim olunub.Aksiya çərçivəsində 80-ə yaxın Xankəndi sakini müxtəlif ixtisaslar üzrə həkimlərin konsultasiya və tibbi xidmətlərindən yararlanıb.

Səhiyyə Nazirliyi tərəfindən həyata keçirilən səyyar tibbi aksiyalar işğaldan azad olunmuş ərazilərdə yaşayan əhalinin sağlamlığının qorunmasına, xəstəliklərin erkən aşkarlanmasına, ixtisaslaşmış tibbi xidmətlərə əlçatanlığın artırılmasına və “Böyük Qayıdış” prosesinin sosial təminat komponentinin gücləndirilməsinə xidmət edir.

Nazirlik bu istiqamətdə səyyar tibbi müayinələrin və sağlam həyat tərzinin təşviqinə yönəlmiş maarifləndirici tədbirlərin keçirilməsini ardıcıl şəkildə davam etdirəcək.

Səhiyyə Nazirliyində ölkəmizdə səfərdə olan BMT Baş katibinin Yol Təhlükəsizliyi üzrə Xüsusi Elçisi Jan Todtun rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti ilə görüş keçirilib.

Görüşdə yol hərəkəti təhlükəsizliyi, yol-nəqliyyat hadisələrinin profilaktikası, qəzalar nəticəsində zərərçəkənlərə göstərilən təcili tibbi yardımın təkmilləşdirilməsi və bu sahədə beynəlxalq əməkdaşlığın inkişaf perspektivləri ətrafında fikir mübadiləsi aparılıb.

Qonaqları salamlayan səhiyyə naziri Teymur Musayev ölkəmizdə əhalinin sağlamlığının qorunması, yol hərəkəti təhlükəsizliyinin təmin edilməsi və yol-nəqliyyat hadisələri nəticəsində xəsarət alan şəxslərə vaxtında və keyfiyyətli tibbi yardımın göstərilməsi istiqamətində həyata keçirilən tədbirlər barədə ətraflı məlumat verib.

Nazir qeyd edib ki, yol təhlükəsizliyi yalnız nəqliyyat sahəsini deyil, həm də ictimai səhiyyə məsələlərini əhatə edən mühüm istiqamətlərdən biridir. Bu baxımdan beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlığın genişləndirilməsi və qabaqcıl təcrübənin öyrənilməsi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

BMT Baş katibinin Yol Təhlükəsizliyi üzrə Xüsusi Elçisi Jan Todt Azərbaycanda yol təhlükəsizliyi sahəsində həyata keçirilən tədbirləri yüksək qiymətləndirib və bu istiqamətdə əldə olunan nailiyyətləri vurğulayıb. O, BMT-nin yol-nəqliyyat hadisələrinin qarşısının alınması, insanların həyat və sağlamlığının qorunması məqsədilə üzv dövlətlərlə əməkdaşlığın genişləndirilməsinə xüsusi önəm verdiyini bildirib.

Görüş zamanı yol təhlükəsizliyi üzrə maarifləndirmə tədbirlərinin gücləndirilməsi, təcili tibbi yardım sisteminin inkişafı, aidiyyəti qurumlar arasında koordinasiyanın artırılması və gələcək əməkdaşlıq imkanları barədə müzakirələr aparılıb.

Qonaqları salamlayan səhiyyə naziri Teymur Musayev ölkəmizdə əhalinin sağlamlığının qorunması, yol hərəkəti təhlükəsizliyinin təmin edilməsi və yol-nəqliyyat hadisələri nəticəsində xəsarət alan şəxslərə vaxtında və keyfiyyətli tibbi yardımın göstərilməsi istiqamətində həyata keçirilən tədbirlər barədə ətraflı məlumat verib.

Nazir qeyd edib ki, yol təhlükəsizliyi yalnız nəqliyyat sahəsini deyil, həm də ictimai səhiyyə məsələlərini əhatə edən mühüm istiqamətlərdən biridir. Bu baxımdan beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlığın genişləndirilməsi və qabaqcıl təcrübənin öyrənilməsi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

BMT Baş katibinin Yol Təhlükəsizliyi üzrə Xüsusi Elçisi Jan Todt Azərbaycanda yol təhlükəsizliyi sahəsində həyata keçirilən tədbirləri yüksək qiymətləndirib və bu istiqamətdə əldə olunan nailiyyətləri vurğulayıb. O, BMT-nin yol-nəqliyyat hadisələrinin qarşısının alınması, insanların həyat və sağlamlığının qorunması məqsədilə üzv dövlətlərlə əməkdaşlığın genişləndirilməsinə xüsusi önəm verdiyini bildirib.

Görüş zamanı yol təhlükəsizliyi üzrə maarifləndirmə tədbirlərinin gücləndirilməsi, təcili tibbi yardım sisteminin inkişafı, aidiyyəti qurumlar arasında koordinasiyanın artırılması və gələcək əməkdaşlıq imkanları barədə müzakirələr aparılıb.

Səhiyyə Nazirliyində ölkəmizdə səfərdə olan BMT Baş katibinin Yol Təhlükəsizliyi üzrə Xüsusi Elçisi Jan Todtun rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti ilə görüş keçirilib.

Görüşdə yol hərəkəti təhlükəsizliyi, yol-nəqliyyat hadisələrinin profilaktikası, qəzalar nəticəsində zərərçəkənlərə göstərilən təcili tibbi yardımın təkmilləşdirilməsi və bu sahədə beynəlxalq əməkdaşlığın inkişaf perspektivləri ətrafında fikir mübadiləsi aparılıb.

Qonaqları salamlayan səhiyyə naziri Teymur Musayev ölkəmizdə əhalinin sağlamlığının qorunması, yol hərəkəti təhlükəsizliyinin təmin edilməsi və yol-nəqliyyat hadisələri nəticəsində xəsarət alan şəxslərə vaxtında və keyfiyyətli tibbi yardımın göstərilməsi istiqamətində həyata keçirilən tədbirlər barədə ətraflı məlumat verib.

Nazir qeyd edib ki, yol təhlükəsizliyi yalnız nəqliyyat sahəsini deyil, həm də ictimai səhiyyə məsələlərini əhatə edən mühüm istiqamətlərdən biridir. Bu baxımdan beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlığın genişləndirilməsi və qabaqcıl təcrübənin öyrənilməsi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

BMT Baş katibinin Yol Təhlükəsizliyi üzrə Xüsusi Elçisi Jan Todt Azərbaycanda yol təhlükəsizliyi sahəsində həyata keçirilən tədbirləri yüksək qiymətləndirib və bu istiqamətdə əldə olunan nailiyyətləri vurğulayıb. O, BMT-nin yol-nəqliyyat hadisələrinin qarşısının alınması, insanların həyat və sağlamlığının qorunması məqsədilə üzv dövlətlərlə əməkdaşlığın genişləndirilməsinə xüsusi önəm verdiyini bildirib.

Görüş zamanı yol təhlükəsizliyi üzrə maarifləndirmə tədbirlərinin gücləndirilməsi, təcili tibbi yardım sisteminin inkişafı, aidiyyəti qurumlar arasında koordinasiyanın artırılması və gələcək əməkdaşlıq imkanları barədə müzakirələr aparılıb.