İnsan taleyi bəzən doğulduğu andan etibarən görünməz bir yük daşıyır. Bu yük nə seçimin, nə də həyat tərzinin nəticəsidir - genetik mirasın sakitcə ötürdüyü bir reallıqdır. Talassemiya da belə xəstəliklərdəndir. O, sadəcə tibbi diaqnoz deyil, minlərlə ailənin gündəlik həyatına təsir edən, ümid və səbr tələb edən bir həyat hekayəsidir.

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı talassemiyanı qlobal sağlamlıq problemi kimi qiymətləndirir və ölkələrə profilaktika proqramlarının gücləndirilməsini tövsiyə edir. Təşkilat xüsusilə nikahdan əvvəl tibbi müayinələrin əhəmiyyətini vurğulayır. Eyni zamanda Birləşmiş Millətlər Təşkilatı da bu sahədə məlumatlandırma və səhiyyə sistemlərinin gücləndirilməsi üçün müxtəlif təşəbbüslər irəli sürür.

Hər il mayın 8-i dünyada Beynəlxalq Talassemiya Günü kimi qeyd olunur. Bu günün əsası 1994-cü ildə Beynəlxalq Talassemiya Federasiyası tərəfindən qoyulub. Məqsəd talassemiya xəstəliyi haqqında məlumatlılığı artırmaq, erkən diaqnostikanın əhəmiyyətini vurğulamaq və bu xəstəlikdən əziyyət çəkən insanlara dəstək göstərməkdir.

Azərbaycanda da Beynəlxalq Talassemiya Günü dövlət və ictimai səviyyədə geniş qeyd olunur. Xüsusilə 2000-ci illərin əvvəllərindən etibarən həyata keçirilən məqsədyönlü tədbirlər, qan donorluğu aksiyaları və tibbi infrastrukturun gücləndirilməsi bu sahədə ciddi irəliləyişlərə zəmin yaratmışdır.

Hazırda ölkəmizdə 4 min nəfərdən çox talassemiyalı xəstə var. Son illər ölkəmizdə talassemiya xəstəliyinin müalicəsi və diaqnostikası sahəsində mühüm tədbirlər görülüb. “Hemofiliya və talassemiya irsi qan xəstəliklərinə düçar olmuş şəxslərə dövlət qayğısı haqqında” Qanun həmin xəstələrin donor qanına və dəmirqovucu dərman preparatlarına ehtiyacının tam ödənilməsinə, onların sağlamlıq vəziyyətinin yaxşılaşmasına imkan yaradıb.

Ölkəmizdə bir sıra qeyri-hökumət təşkilatının iştirakı ilə talassemiyalı xəstələrin aşkarlanması və müalicəsi sahəsində məqsədyönlü tədbirlər həyata keçirilib. Belə ki, Heydər Əliyev Fondunun təşəbbüsü ilə Respublika Talassemiya Mərkəzinin (Milli Hematologiya və Transfuziologiya Mərkəzi) yaradılması nəticəsində bu xəstələrin müalicəsinin müasir səviyyədə təşkili mümkün olub. Artıq talassemiyanın radikal müalicə üsulu olan sümük iliyi transplantasiyasının da həyata keçirilməsinə başlanılıb.

Prezident İlham Əliyevin 2015-ci il fevralın 10-da imzaladığı Sərəncamla təsdiq etdiyi “Talassemiya ilə mübarizəyə dair 2015-2020-ci illər üçün Dövlət Proqramı” xəstəliyin profilaktikasının gücləndirilməsinə, əhali arasında maarifləndirmə işlərinin aparılmasına və talassemiyalı xəstələrə göstərilən tibbi yardımın təkmilləşdirilməsinə yönəlib. Dövlət Proqramının məqsədi ölkəmizdə talassemiya xəstəliyinin profilaktikası və müalicəsinin təkmilləşdirilməsi yolu ilə xəstələnmə, əlillik və ölüm hallarının azaldılmasından ibarətdir. Görülən tədbirlər nəticəsində talassemiyalı xəstələrin normal həyat fəaliyyəti təmin olunub, xəstəlikdən əlillik və ölüm halları azalıb.

Mövzu ilə bağlı Azərbaycan Tibb Universiteti II Daxili xəstəliklər kafedrasının hematoloqu, Səhiyyə nazirliyinin həkim eksperti Şəhla Şabanova açıqlama verərək bildirdi ki, talassemiya autosom-resessiv tipdə ötürülən irsi qan xəstəliyidir və bu zaman eritrositlərdə – yəni qırmızı qan hüceyrələrində olan hemoqlobinin alfa və ya beta zəncirlərinin sintezində pozğunluq baş verir. Nəticədə qanda oksigenin daşınması zəifləyir və müxtəlif dərəcəli qanazlığı inkişaf edir.

Həkim qeyd edib ki, talassemiyanın iki əsas növü mövcuddur: alfa və beta talassemiya. Ölkəmizdə daha çox rast gəlinən forma beta talassemiyadır: “Bu zaman hemoqlobinin tərkib hissəsi olan beta-qlobin zəncirinin sintezində qismən və ya tam pozulma müşahidə olunur və bu pozulmanın dərəcəsi xəstəliyin ağırlığını müəyyən edir.

Beta talassemiyanın üç əsas klinik forması ayırd edilir: beta talassemiya minor (daşıyıcı forma), beta talassemiya intermedia (aralıq forma) və beta talassemiya mayor (ağır forma). Talassemiya mayor xəstəliyin ən ağır klinik forması olub, adətən erkən uşaqlıq dövründə özünü göstərir. Bu zaman uşaqlarda dərin anemiya, solğunluq, halsızlıq və inkişafdan qalma kimi əlamətlər müşahidə olunur. Xəstəliyin gedişində qaraciyər və dalağın böyüməsi, sümük deformasiyaları, xüsusilə üz və kəllə nahiyəsində dəyişikliklər meydana çıxa bilər. Talassemiya mayorlu xəstələr həyatlarını davam etdirmək üçün mütəmadi qan köçürülməsinə və kompleks tibbi nəzarətə ehtiyac duyurlar. Mütəxəssis bildirib ki, xəstəliyin radikal müalicə üsullarından biri HLA uyğun donordan sümük iliyi transplantasiyasıdır.”

Həkim-hematoloq diqqətə çatdırıb ki, talassemiyanın genetik xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq ailə qurarkən tibbi-genetik məsləhət mühüm əhəmiyyət daşıyır. Onun sözlərinə görə, daşıyıcı fərdlərin sağlam şəxslərlə nikahından doğulan uşaqlarda genlərin paylanmasından asılı olaraq həm sağlam, həm daşıyıcı, həm də xəstə övladların doğulması mümkündür. O əlavə edib ki, sağlam fərdlə talassemiya xəstəsi arasında nikahdan isə əsasən daşıyıcı övladlar dünyaya gəlir.

Mütəxəssis bildirib ki, talassemiya qlobal miqyasda geniş yayılmış irsi qan xəstəliklərindən biri olaraq bəzi coğrafi ərazilərdə daha yüksək rastgəlmə tezliyi ilə seçilir. Onun sözlərinə görə, Azərbaycan da talassemiyanın nisbətən geniş yayıldığı, yəni endemik zona hesab olunan ölkələr sırasındadır və bu, problemin yalnız tibbi deyil, eyni zamanda sosial və demoqrafik baxımdan da aktuallığını artırır. Məhz bu səbəbdən talassemiyanın endemik xarakter daşıdığı ərazilərdə profilaktik tədbirlərin rolu xüsusilə böyükdür. O vurğulayıb ki, Azərbaycanda talassemiyaya qarşı dövlət səviyyəsində sistemli mübarizə son 15–20 ildə daha da gücləndirilmiş, bu sahədə konkret proqramlar və hüquqi mexanizmlər formalaşdırılmışdır.

Həkim bildirib ki, 2015-ci ildən etibarən "nikahdan əvvəl tibbi müayinə sistemi"nin tətbiqi talassemiyanın qarşısının alınmasında mühüm rol oynayır: “Bu sistem çərçivəsində cütlüklər talassemiya daşıyıcılığına görə icbari şəkildə yoxlanılır. Son illərdə genetik skrininq və prenatal diaqnostika imkanları genişləndirilmiş, beynəlxalq əməkdaşlıq gücləndirilmiş, maarifləndirmə kampaniyaları və donor hərəkatı daha da inkişaf etdirilmişdir. Həyata keçirilən bu kompleks tədbirlər nəticəsində xəstəliyin erkən aşkarlanması artmış, yeni doğulan ağır halların sayında nisbi azalma müşahidə olunmuşdur. Buna baxmayaraq, ölkə əhalisinin təxminən 8–10 faizinin talassemiya daşıyıcısı olması bu xəstəliyin hələ də ciddi ictimai səhiyyə problemi olaraq qaldığını göstərir”, deyə Şəhla Şabanova qeyd etdi

Beynəlxalq Talassemiya Gününün qeyd olunması cəmiyyətə mühüm bir həqiqəti xatırladır: hər bir xəstə yalnız statistik göstərici deyil, bir insan taleyidir. Bu gün həm də insanları daha məsuliyyətli olmağa, qan donorluğuna qoşulmağa və sosial həssaslıq nümayiş etdirməyə çağırır.

Bir həqiqəti unutmaq olmaz: insan taleyi bəzən genlərdə yazılsa da, cəmiyyətin münasibəti bu taleyi dəyişə bilər. Məlumatlılıq, həmrəylik və vaxtında atılan addımlar sayəsində talassemiya artıq hökm deyil - idarə olunan bir həyat yoludur. Hər birimizin kiçik dəstəyi isə kiminsə böyük ümidinə çevrilə bilər.

Nurəngiz Adilqızı

İnsan taleyi bəzən doğulduğu andan etibarən görünməz bir yük daşıyır. Bu yük nə seçimin, nə də həyat tərzinin nəticəsidir - genetik mirasın sakitcə ötürdüyü bir reallıqdır. Talassemiya da belə xəstəliklərdəndir. O, sadəcə tibbi diaqnoz deyil, minlərlə ailənin gündəlik həyatına təsir edən, ümid və səbr tələb edən bir həyat hekayəsidir.

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı talassemiyanı qlobal sağlamlıq problemi kimi qiymətləndirir və ölkələrə profilaktika proqramlarının gücləndirilməsini tövsiyə edir. Təşkilat xüsusilə nikahdan əvvəl tibbi müayinələrin əhəmiyyətini vurğulayır. Eyni zamanda Birləşmiş Millətlər Təşkilatı da bu sahədə məlumatlandırma və səhiyyə sistemlərinin gücləndirilməsi üçün müxtəlif təşəbbüslər irəli sürür.

Hər il mayın 8-i dünyada Beynəlxalq Talassemiya Günü kimi qeyd olunur. Bu günün əsası 1994-cü ildə Beynəlxalq Talassemiya Federasiyası tərəfindən qoyulub. Məqsəd talassemiya xəstəliyi haqqında məlumatlılığı artırmaq, erkən diaqnostikanın əhəmiyyətini vurğulamaq və bu xəstəlikdən əziyyət çəkən insanlara dəstək göstərməkdir.

Azərbaycanda da Beynəlxalq Talassemiya Günü dövlət və ictimai səviyyədə geniş qeyd olunur. Xüsusilə 2000-ci illərin əvvəllərindən etibarən həyata keçirilən məqsədyönlü tədbirlər, qan donorluğu aksiyaları və tibbi infrastrukturun gücləndirilməsi bu sahədə ciddi irəliləyişlərə zəmin yaratmışdır.

Hazırda ölkəmizdə 4 min nəfərdən çox talassemiyalı xəstə var. Son illər ölkəmizdə talassemiya xəstəliyinin müalicəsi və diaqnostikası sahəsində mühüm tədbirlər görülüb. “Hemofiliya və talassemiya irsi qan xəstəliklərinə düçar olmuş şəxslərə dövlət qayğısı haqqında” Qanun həmin xəstələrin donor qanına və dəmirqovucu dərman preparatlarına ehtiyacının tam ödənilməsinə, onların sağlamlıq vəziyyətinin yaxşılaşmasına imkan yaradıb.

Ölkəmizdə bir sıra qeyri-hökumət təşkilatının iştirakı ilə talassemiyalı xəstələrin aşkarlanması və müalicəsi sahəsində məqsədyönlü tədbirlər həyata keçirilib. Belə ki, Heydər Əliyev Fondunun təşəbbüsü ilə Respublika Talassemiya Mərkəzinin (Milli Hematologiya və Transfuziologiya Mərkəzi) yaradılması nəticəsində bu xəstələrin müalicəsinin müasir səviyyədə təşkili mümkün olub. Artıq talassemiyanın radikal müalicə üsulu olan sümük iliyi transplantasiyasının da həyata keçirilməsinə başlanılıb.

Prezident İlham Əliyevin 2015-ci il fevralın 10-da imzaladığı Sərəncamla təsdiq etdiyi “Talassemiya ilə mübarizəyə dair 2015-2020-ci illər üçün Dövlət Proqramı” xəstəliyin profilaktikasının gücləndirilməsinə, əhali arasında maarifləndirmə işlərinin aparılmasına və talassemiyalı xəstələrə göstərilən tibbi yardımın təkmilləşdirilməsinə yönəlib. Dövlət Proqramının məqsədi ölkəmizdə talassemiya xəstəliyinin profilaktikası və müalicəsinin təkmilləşdirilməsi yolu ilə xəstələnmə, əlillik və ölüm hallarının azaldılmasından ibarətdir. Görülən tədbirlər nəticəsində talassemiyalı xəstələrin normal həyat fəaliyyəti təmin olunub, xəstəlikdən əlillik və ölüm halları azalıb.

Mövzu ilə bağlı Azərbaycan Tibb Universiteti II Daxili xəstəliklər kafedrasının hematoloqu, Səhiyyə nazirliyinin həkim eksperti Şəhla Şabanova açıqlama verərək bildirdi ki, talassemiya autosom-resessiv tipdə ötürülən irsi qan xəstəliyidir və bu zaman eritrositlərdə – yəni qırmızı qan hüceyrələrində olan hemoqlobinin alfa və ya beta zəncirlərinin sintezində pozğunluq baş verir. Nəticədə qanda oksigenin daşınması zəifləyir və müxtəlif dərəcəli qanazlığı inkişaf edir.

Həkim qeyd edib ki, talassemiyanın iki əsas növü mövcuddur: alfa və beta talassemiya. Ölkəmizdə daha çox rast gəlinən forma beta talassemiyadır: “Bu zaman hemoqlobinin tərkib hissəsi olan beta-qlobin zəncirinin sintezində qismən və ya tam pozulma müşahidə olunur və bu pozulmanın dərəcəsi xəstəliyin ağırlığını müəyyən edir.

Beta talassemiyanın üç əsas klinik forması ayırd edilir: beta talassemiya minor (daşıyıcı forma), beta talassemiya intermedia (aralıq forma) və beta talassemiya mayor (ağır forma). Talassemiya mayor xəstəliyin ən ağır klinik forması olub, adətən erkən uşaqlıq dövründə özünü göstərir. Bu zaman uşaqlarda dərin anemiya, solğunluq, halsızlıq və inkişafdan qalma kimi əlamətlər müşahidə olunur. Xəstəliyin gedişində qaraciyər və dalağın böyüməsi, sümük deformasiyaları, xüsusilə üz və kəllə nahiyəsində dəyişikliklər meydana çıxa bilər. Talassemiya mayorlu xəstələr həyatlarını davam etdirmək üçün mütəmadi qan köçürülməsinə və kompleks tibbi nəzarətə ehtiyac duyurlar. Mütəxəssis bildirib ki, xəstəliyin radikal müalicə üsullarından biri HLA uyğun donordan sümük iliyi transplantasiyasıdır.”

Həkim-hematoloq diqqətə çatdırıb ki, talassemiyanın genetik xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq ailə qurarkən tibbi-genetik məsləhət mühüm əhəmiyyət daşıyır. Onun sözlərinə görə, daşıyıcı fərdlərin sağlam şəxslərlə nikahından doğulan uşaqlarda genlərin paylanmasından asılı olaraq həm sağlam, həm daşıyıcı, həm də xəstə övladların doğulması mümkündür. O əlavə edib ki, sağlam fərdlə talassemiya xəstəsi arasında nikahdan isə əsasən daşıyıcı övladlar dünyaya gəlir.

Mütəxəssis bildirib ki, talassemiya qlobal miqyasda geniş yayılmış irsi qan xəstəliklərindən biri olaraq bəzi coğrafi ərazilərdə daha yüksək rastgəlmə tezliyi ilə seçilir. Onun sözlərinə görə, Azərbaycan da talassemiyanın nisbətən geniş yayıldığı, yəni endemik zona hesab olunan ölkələr sırasındadır və bu, problemin yalnız tibbi deyil, eyni zamanda sosial və demoqrafik baxımdan da aktuallığını artırır. Məhz bu səbəbdən talassemiyanın endemik xarakter daşıdığı ərazilərdə profilaktik tədbirlərin rolu xüsusilə böyükdür. O vurğulayıb ki, Azərbaycanda talassemiyaya qarşı dövlət səviyyəsində sistemli mübarizə son 15–20 ildə daha da gücləndirilmiş, bu sahədə konkret proqramlar və hüquqi mexanizmlər formalaşdırılmışdır.

Həkim bildirib ki, 2015-ci ildən etibarən "nikahdan əvvəl tibbi müayinə sistemi"nin tətbiqi talassemiyanın qarşısının alınmasında mühüm rol oynayır: “Bu sistem çərçivəsində cütlüklər talassemiya daşıyıcılığına görə icbari şəkildə yoxlanılır. Son illərdə genetik skrininq və prenatal diaqnostika imkanları genişləndirilmiş, beynəlxalq əməkdaşlıq gücləndirilmiş, maarifləndirmə kampaniyaları və donor hərəkatı daha da inkişaf etdirilmişdir. Həyata keçirilən bu kompleks tədbirlər nəticəsində xəstəliyin erkən aşkarlanması artmış, yeni doğulan ağır halların sayında nisbi azalma müşahidə olunmuşdur. Buna baxmayaraq, ölkə əhalisinin təxminən 8–10 faizinin talassemiya daşıyıcısı olması bu xəstəliyin hələ də ciddi ictimai səhiyyə problemi olaraq qaldığını göstərir”, deyə Şəhla Şabanova qeyd etdi

Beynəlxalq Talassemiya Gününün qeyd olunması cəmiyyətə mühüm bir həqiqəti xatırladır: hər bir xəstə yalnız statistik göstərici deyil, bir insan taleyidir. Bu gün həm də insanları daha məsuliyyətli olmağa, qan donorluğuna qoşulmağa və sosial həssaslıq nümayiş etdirməyə çağırır.

Bir həqiqəti unutmaq olmaz: insan taleyi bəzən genlərdə yazılsa da, cəmiyyətin münasibəti bu taleyi dəyişə bilər. Məlumatlılıq, həmrəylik və vaxtında atılan addımlar sayəsində talassemiya artıq hökm deyil - idarə olunan bir həyat yoludur. Hər birimizin kiçik dəstəyi isə kiminsə böyük ümidinə çevrilə bilər.

Nurəngiz Adilqızı

İnsan taleyi bəzən doğulduğu andan etibarən görünməz bir yük daşıyır. Bu yük nə seçimin, nə də həyat tərzinin nəticəsidir - genetik mirasın sakitcə ötürdüyü bir reallıqdır. Talassemiya da belə xəstəliklərdəndir. O, sadəcə tibbi diaqnoz deyil, minlərlə ailənin gündəlik həyatına təsir edən, ümid və səbr tələb edən bir həyat hekayəsidir.

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı talassemiyanı qlobal sağlamlıq problemi kimi qiymətləndirir və ölkələrə profilaktika proqramlarının gücləndirilməsini tövsiyə edir. Təşkilat xüsusilə nikahdan əvvəl tibbi müayinələrin əhəmiyyətini vurğulayır. Eyni zamanda Birləşmiş Millətlər Təşkilatı da bu sahədə məlumatlandırma və səhiyyə sistemlərinin gücləndirilməsi üçün müxtəlif təşəbbüslər irəli sürür.

Hər il mayın 8-i dünyada Beynəlxalq Talassemiya Günü kimi qeyd olunur. Bu günün əsası 1994-cü ildə Beynəlxalq Talassemiya Federasiyası tərəfindən qoyulub. Məqsəd talassemiya xəstəliyi haqqında məlumatlılığı artırmaq, erkən diaqnostikanın əhəmiyyətini vurğulamaq və bu xəstəlikdən əziyyət çəkən insanlara dəstək göstərməkdir.

Azərbaycanda da Beynəlxalq Talassemiya Günü dövlət və ictimai səviyyədə geniş qeyd olunur. Xüsusilə 2000-ci illərin əvvəllərindən etibarən həyata keçirilən məqsədyönlü tədbirlər, qan donorluğu aksiyaları və tibbi infrastrukturun gücləndirilməsi bu sahədə ciddi irəliləyişlərə zəmin yaratmışdır.

Hazırda ölkəmizdə 4 min nəfərdən çox talassemiyalı xəstə var. Son illər ölkəmizdə talassemiya xəstəliyinin müalicəsi və diaqnostikası sahəsində mühüm tədbirlər görülüb. “Hemofiliya və talassemiya irsi qan xəstəliklərinə düçar olmuş şəxslərə dövlət qayğısı haqqında” Qanun həmin xəstələrin donor qanına və dəmirqovucu dərman preparatlarına ehtiyacının tam ödənilməsinə, onların sağlamlıq vəziyyətinin yaxşılaşmasına imkan yaradıb.

Ölkəmizdə bir sıra qeyri-hökumət təşkilatının iştirakı ilə talassemiyalı xəstələrin aşkarlanması və müalicəsi sahəsində məqsədyönlü tədbirlər həyata keçirilib. Belə ki, Heydər Əliyev Fondunun təşəbbüsü ilə Respublika Talassemiya Mərkəzinin (Milli Hematologiya və Transfuziologiya Mərkəzi) yaradılması nəticəsində bu xəstələrin müalicəsinin müasir səviyyədə təşkili mümkün olub. Artıq talassemiyanın radikal müalicə üsulu olan sümük iliyi transplantasiyasının da həyata keçirilməsinə başlanılıb.

Prezident İlham Əliyevin 2015-ci il fevralın 10-da imzaladığı Sərəncamla təsdiq etdiyi “Talassemiya ilə mübarizəyə dair 2015-2020-ci illər üçün Dövlət Proqramı” xəstəliyin profilaktikasının gücləndirilməsinə, əhali arasında maarifləndirmə işlərinin aparılmasına və talassemiyalı xəstələrə göstərilən tibbi yardımın təkmilləşdirilməsinə yönəlib. Dövlət Proqramının məqsədi ölkəmizdə talassemiya xəstəliyinin profilaktikası və müalicəsinin təkmilləşdirilməsi yolu ilə xəstələnmə, əlillik və ölüm hallarının azaldılmasından ibarətdir. Görülən tədbirlər nəticəsində talassemiyalı xəstələrin normal həyat fəaliyyəti təmin olunub, xəstəlikdən əlillik və ölüm halları azalıb.

Mövzu ilə bağlı Azərbaycan Tibb Universiteti II Daxili xəstəliklər kafedrasının hematoloqu, Səhiyyə nazirliyinin həkim eksperti Şəhla Şabanova açıqlama verərək bildirdi ki, talassemiya autosom-resessiv tipdə ötürülən irsi qan xəstəliyidir və bu zaman eritrositlərdə – yəni qırmızı qan hüceyrələrində olan hemoqlobinin alfa və ya beta zəncirlərinin sintezində pozğunluq baş verir. Nəticədə qanda oksigenin daşınması zəifləyir və müxtəlif dərəcəli qanazlığı inkişaf edir.

Həkim qeyd edib ki, talassemiyanın iki əsas növü mövcuddur: alfa və beta talassemiya. Ölkəmizdə daha çox rast gəlinən forma beta talassemiyadır: “Bu zaman hemoqlobinin tərkib hissəsi olan beta-qlobin zəncirinin sintezində qismən və ya tam pozulma müşahidə olunur və bu pozulmanın dərəcəsi xəstəliyin ağırlığını müəyyən edir.

Beta talassemiyanın üç əsas klinik forması ayırd edilir: beta talassemiya minor (daşıyıcı forma), beta talassemiya intermedia (aralıq forma) və beta talassemiya mayor (ağır forma). Talassemiya mayor xəstəliyin ən ağır klinik forması olub, adətən erkən uşaqlıq dövründə özünü göstərir. Bu zaman uşaqlarda dərin anemiya, solğunluq, halsızlıq və inkişafdan qalma kimi əlamətlər müşahidə olunur. Xəstəliyin gedişində qaraciyər və dalağın böyüməsi, sümük deformasiyaları, xüsusilə üz və kəllə nahiyəsində dəyişikliklər meydana çıxa bilər. Talassemiya mayorlu xəstələr həyatlarını davam etdirmək üçün mütəmadi qan köçürülməsinə və kompleks tibbi nəzarətə ehtiyac duyurlar. Mütəxəssis bildirib ki, xəstəliyin radikal müalicə üsullarından biri HLA uyğun donordan sümük iliyi transplantasiyasıdır.”

Həkim-hematoloq diqqətə çatdırıb ki, talassemiyanın genetik xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq ailə qurarkən tibbi-genetik məsləhət mühüm əhəmiyyət daşıyır. Onun sözlərinə görə, daşıyıcı fərdlərin sağlam şəxslərlə nikahından doğulan uşaqlarda genlərin paylanmasından asılı olaraq həm sağlam, həm daşıyıcı, həm də xəstə övladların doğulması mümkündür. O əlavə edib ki, sağlam fərdlə talassemiya xəstəsi arasında nikahdan isə əsasən daşıyıcı övladlar dünyaya gəlir.

Mütəxəssis bildirib ki, talassemiya qlobal miqyasda geniş yayılmış irsi qan xəstəliklərindən biri olaraq bəzi coğrafi ərazilərdə daha yüksək rastgəlmə tezliyi ilə seçilir. Onun sözlərinə görə, Azərbaycan da talassemiyanın nisbətən geniş yayıldığı, yəni endemik zona hesab olunan ölkələr sırasındadır və bu, problemin yalnız tibbi deyil, eyni zamanda sosial və demoqrafik baxımdan da aktuallığını artırır. Məhz bu səbəbdən talassemiyanın endemik xarakter daşıdığı ərazilərdə profilaktik tədbirlərin rolu xüsusilə böyükdür. O vurğulayıb ki, Azərbaycanda talassemiyaya qarşı dövlət səviyyəsində sistemli mübarizə son 15–20 ildə daha da gücləndirilmiş, bu sahədə konkret proqramlar və hüquqi mexanizmlər formalaşdırılmışdır.

Həkim bildirib ki, 2015-ci ildən etibarən "nikahdan əvvəl tibbi müayinə sistemi"nin tətbiqi talassemiyanın qarşısının alınmasında mühüm rol oynayır: “Bu sistem çərçivəsində cütlüklər talassemiya daşıyıcılığına görə icbari şəkildə yoxlanılır. Son illərdə genetik skrininq və prenatal diaqnostika imkanları genişləndirilmiş, beynəlxalq əməkdaşlıq gücləndirilmiş, maarifləndirmə kampaniyaları və donor hərəkatı daha da inkişaf etdirilmişdir. Həyata keçirilən bu kompleks tədbirlər nəticəsində xəstəliyin erkən aşkarlanması artmış, yeni doğulan ağır halların sayında nisbi azalma müşahidə olunmuşdur. Buna baxmayaraq, ölkə əhalisinin təxminən 8–10 faizinin talassemiya daşıyıcısı olması bu xəstəliyin hələ də ciddi ictimai səhiyyə problemi olaraq qaldığını göstərir”, deyə Şəhla Şabanova qeyd etdi

Beynəlxalq Talassemiya Gününün qeyd olunması cəmiyyətə mühüm bir həqiqəti xatırladır: hər bir xəstə yalnız statistik göstərici deyil, bir insan taleyidir. Bu gün həm də insanları daha məsuliyyətli olmağa, qan donorluğuna qoşulmağa və sosial həssaslıq nümayiş etdirməyə çağırır.

Bir həqiqəti unutmaq olmaz: insan taleyi bəzən genlərdə yazılsa da, cəmiyyətin münasibəti bu taleyi dəyişə bilər. Məlumatlılıq, həmrəylik və vaxtında atılan addımlar sayəsində talassemiya artıq hökm deyil - idarə olunan bir həyat yoludur. Hər birimizin kiçik dəstəyi isə kiminsə böyük ümidinə çevrilə bilər.

Nurəngiz Adilqızı

6 May İnsan Alverinə qarşı Mübarizə Günüdür

İnsan alveri bu gün təkcə hüquq pozuntusu deyil, insan ləyaqətinə qarşı yönəlmiş ən ağır cinayətlərdən biri kimi beynəlxalq ictimaiyyətin və dövlətlərin qarşısında ciddi çağırış olaraq qalır. Bu çağırışlara cavab verən ölkələrdən biri olan Azərbaycanda da insan alverinə qarşı mübarizə dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biridir.

Azərbaycanda insan alverinə qarşı mübarizənin sistemli və institusional əsasları 2000-ci illərin əvvəllərində formalaşdırılıb, bu istiqamətdə mühüm tarixi addım 6 may 2004-cü il tarixində atılıb. Prezident İlham Əliyev tərəfindən imzalanmış müvafiq sərəncamla “Azərbaycan Respublikasında İnsan Alverinə qarşı Mübarizə üzrə Milli Fəaliyyət Planı” təsdiq edilib. Həmin sənəd ölkədə insan alverinə qarşı mübarizənin hüquqi, institusional və təşkilati əsaslarını formalaşdırıb, dövlət qurumlarının koordinasiyalı fəaliyyətinə yol açıb. Bu qərar, eyni zamanda, insan hüquqlarının qorunmasını dövlət siyasətinin prioritet istiqamətlərindən birinə çevirib.

Məhz bu strateji sənədin ardınca, 2009-cu ildən etibarən 6 may tarixi Azərbaycanda İnsan Alverinə qarşı Mübarizə Günü kimi qeyd olunur. Bu təşəbbüs cəmiyyətin diqqətini insan alveri probleminə yönəltmək, ictimai maarifləndirməni gücləndirmək və risk qruplarının müdafiəsini artırmaq baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Daxili İşlər Nazirliyinin nəzdində fəaliyyət göstərən İnsan Alverinə qarşı Mübarizə Baş İdarəsi bu istiqamətdə əsas icraedici qurumlardan biridir.

Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyi Mətbuat Xidmətinin əməkdaşı polis baş leytenantı Lumu İsrəfillinin sözlərinə görə, son illər Daxili İşlər Nazirliyi tərəfindən aparılan sistemli mübarizə nəticəsində insan alveri cinayətlərinə qarşı nəzarət və aşkarlama mexanizmləri daha da təkmilləşdirilib: “Qanunvericiliyə əsasən zor tətbiq etmək, hədə-qorxu və ya digər məcburetmə vasitələri, təsir imkanlarından və ya zəiflik vəziyyətindən sui-istifadə etmək və bu kimi digər üsullarla istismar məqsədilə insanların cəlb edilməsi, saxlanılması, gizlədilməsi, daşınması, verilməsi və ya qəbul edilməsi insan alverinin predmetini təşkil edir və qanunla qadağandır”.

L.İsrəfilli bildirdi ki, Daxili İşlər Nazirliyinin İnsan Alverinə qarşı Mübarizə Baş İdarəsi tərəfindən insanın istismarı ilə nəticələnən hüquqpozmaların vaxtında qarşısının alınması və həmin əməllərə yol verən şəxslərin məsuliyyətə cəlb olunması istiqamətində mütəmadi tədbirlər görülür. Bu məqsədlə Baş İdarənin fasiləsiz olaraq fəaliyyət göstərən “152” qaynar xəttinə daxil olmuş hər bir zəng araşdırılmaqla konfidensiallıq təmin olunur.

Polis əməkdaşları tərəfindən aidiyyəti dövlət qurumları ilə birgə insan alveri və məcburi əmək qurbanlarının müəyyənləşdirilməsi məqsədilə davamlı əməliyyat-axtarış tədbirləri həyata keçirilir, vətəndaşların insan alveri cinayətlərindən müdafiəsi təmin olunur, insan alveri qurbanları fiziki, psixoloji və sosial reabilitasiya tədbirləri ilə əhatə edilir: “Xüsusilə yetkinlik yaşına çatmayanların insan alverinin qurbanına çevrilməsinin qarşısının alınması diqqət mərkəzindədir. Bu istiqamətdə 15 yaşına çatmamış şəxsləri işə cəlbetmə, onları ictimai mənəviyyata zidd əməllərə sövq etmə, azyaşlıları küçə həyatına və dilənçiliyə məruz qoyma, erkən evliliyə daxil olmağa məcbur etmə kimi qanunazidd hallara qarşı nəzarət tədbirləri həyata keçirilir.

Eyni zamanda, respublikanın şəhər və rayonlarında insan alverinə qarşı mübarizə sahəsində maarifləndirmə işinin artırılması məqsədilə profilaktik tədbirlər təşkil olunur, insan hüquqları, uşaqların təhsildən yayınması və baxımsızlığı, uşaq nikahlarının qarşısının alınması, xüsusilə xarici ölkələrə əmək fəaliyyəti ilə məşğul olmaq üçün gedən vətəndaşların, eləcə də ölkə ərazisindən tranzit keçən və ölkəyə gələn əcnəbilərin insan alveri təhlükəsi barədə məlumatlandırılması təmin edilir”, - deyə Lumu İsrəfilli vurğuladı.

Azərbaycan Respublikasının Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsi də bu mübarizədə sosial istiqamətin formalaşmasına xüsusi töhfə verir. Mövzu ilə bağlı komitənin hüquq şöbəsinin baş məsləhətçisi Tural Hüseynzadə açıqlamasında bildirdi ki, Azərbaycan Respublikasında bu sahədə həyata keçirilən tədbirlər əsasən milli fəaliyyət planları çərçivəsində qurulur. 2020–2024-cü illəri əhatə edən mövcud planın icrası davamlı şəkildə təmin olunmuş, hazırda isə 2026–2030-cu illər üzrə yeni milli fəaliyyət planı hazırlanaraq aidiyyəti qurumlarla razılaşdırılmış və hökumətə təqdim olunmuşdur. Yaxın zamanda təsdiqlənərək icraya yönləndirilməsi gözlənilir. Bu plan əvvəlki sənədlə müqayisədə daha təkmilləşdirilib, yenilənib və dövlət qurumlarının üzərinə düşən öhdəliklər daha dəqiq şəkildə müəyyən edilib.

Risk qruplarına azyaşlı uşaqlar, gənc qadınlar, işsiz və sosial cəhətdən həssas insanlar, miqrantlar, təhsildən kənarda qalan şəxslər, ailədaxili zorakılıq qurbanları, baxımsız və valideyn himayəsindən məhrum uşaqlar, uşaq evlərində böyüyən şəxslər, eləcə də narkotik və alkoqol asılılığı olan və qeyri-rəsmi çalışan şəxslər daxildir. Bu qruplarla işin əsas məqsədi onların risklər barədə məlumatlandırılması, potensial təhlükələrin qarşısının alınması və sosial reabilitasiyalarının təmin edilməsidir”.

Komitə həm dövlət qurumları, həm də qeyri-hökumət təşkilatları ilə sıx əməkdaşlıq edərək maarifləndirmə kampaniyaları həyata keçirir. Bu tədbirlər çərçivəsində yerli səviyyədə müxtəlif görüşlər, təlimlər və məlumatlandırma sessiyaları təşkil olunur, həssas qruplarla birbaşa iş aparılır. Görülən bütün işlər üzrə mütəmadi olaraq rüblük və illik hesabatlar hazırlanır və ümumiləşdirilmiş şəkildə təqdim edilir.

Beləliklə, insan alverinə qarşı mübarizə bir dövlət siyasəti olmaqla yanaşı, həm də cəmiyyətin vicdan məsələsidir. Çünki hər xilas edilən insan taleyi təkcə bir fərdin deyil, bütöv bir cəmiyyətin qaranlığa qarşı qazandığı qələbədir. Bu gün biz bu faciələrə qarşı susmamağı seçsək, sabah daha çox taleyi xilas edə bilərik. Çünki insan ləyaqəti satıla bilməz - onu qorumaq isə hər birimizin borcudur.

Nurəngiz ADİLQIZI

6 May İnsan Alverinə qarşı Mübarizə Günüdür

İnsan alveri bu gün təkcə hüquq pozuntusu deyil, insan ləyaqətinə qarşı yönəlmiş ən ağır cinayətlərdən biri kimi beynəlxalq ictimaiyyətin və dövlətlərin qarşısında ciddi çağırış olaraq qalır. Bu çağırışlara cavab verən ölkələrdən biri olan Azərbaycanda da insan alverinə qarşı mübarizə dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biridir.

Azərbaycanda insan alverinə qarşı mübarizənin sistemli və institusional əsasları 2000-ci illərin əvvəllərində formalaşdırılıb, bu istiqamətdə mühüm tarixi addım 6 may 2004-cü il tarixində atılıb. Prezident İlham Əliyev tərəfindən imzalanmış müvafiq sərəncamla “Azərbaycan Respublikasında İnsan Alverinə qarşı Mübarizə üzrə Milli Fəaliyyət Planı” təsdiq edilib. Həmin sənəd ölkədə insan alverinə qarşı mübarizənin hüquqi, institusional və təşkilati əsaslarını formalaşdırıb, dövlət qurumlarının koordinasiyalı fəaliyyətinə yol açıb. Bu qərar, eyni zamanda, insan hüquqlarının qorunmasını dövlət siyasətinin prioritet istiqamətlərindən birinə çevirib.

Məhz bu strateji sənədin ardınca, 2009-cu ildən etibarən 6 may tarixi Azərbaycanda İnsan Alverinə qarşı Mübarizə Günü kimi qeyd olunur. Bu təşəbbüs cəmiyyətin diqqətini insan alveri probleminə yönəltmək, ictimai maarifləndirməni gücləndirmək və risk qruplarının müdafiəsini artırmaq baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Daxili İşlər Nazirliyinin nəzdində fəaliyyət göstərən İnsan Alverinə qarşı Mübarizə Baş İdarəsi bu istiqamətdə əsas icraedici qurumlardan biridir.

Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyi Mətbuat Xidmətinin əməkdaşı polis baş leytenantı Lumu İsrəfillinin sözlərinə görə, son illər Daxili İşlər Nazirliyi tərəfindən aparılan sistemli mübarizə nəticəsində insan alveri cinayətlərinə qarşı nəzarət və aşkarlama mexanizmləri daha da təkmilləşdirilib: “Qanunvericiliyə əsasən zor tətbiq etmək, hədə-qorxu və ya digər məcburetmə vasitələri, təsir imkanlarından və ya zəiflik vəziyyətindən sui-istifadə etmək və bu kimi digər üsullarla istismar məqsədilə insanların cəlb edilməsi, saxlanılması, gizlədilməsi, daşınması, verilməsi və ya qəbul edilməsi insan alverinin predmetini təşkil edir və qanunla qadağandır”.

L.İsrəfilli bildirdi ki, Daxili İşlər Nazirliyinin İnsan Alverinə qarşı Mübarizə Baş İdarəsi tərəfindən insanın istismarı ilə nəticələnən hüquqpozmaların vaxtında qarşısının alınması və həmin əməllərə yol verən şəxslərin məsuliyyətə cəlb olunması istiqamətində mütəmadi tədbirlər görülür. Bu məqsədlə Baş İdarənin fasiləsiz olaraq fəaliyyət göstərən “152” qaynar xəttinə daxil olmuş hər bir zəng araşdırılmaqla konfidensiallıq təmin olunur.

Polis əməkdaşları tərəfindən aidiyyəti dövlət qurumları ilə birgə insan alveri və məcburi əmək qurbanlarının müəyyənləşdirilməsi məqsədilə davamlı əməliyyat-axtarış tədbirləri həyata keçirilir, vətəndaşların insan alveri cinayətlərindən müdafiəsi təmin olunur, insan alveri qurbanları fiziki, psixoloji və sosial reabilitasiya tədbirləri ilə əhatə edilir: “Xüsusilə yetkinlik yaşına çatmayanların insan alverinin qurbanına çevrilməsinin qarşısının alınması diqqət mərkəzindədir. Bu istiqamətdə 15 yaşına çatmamış şəxsləri işə cəlbetmə, onları ictimai mənəviyyata zidd əməllərə sövq etmə, azyaşlıları küçə həyatına və dilənçiliyə məruz qoyma, erkən evliliyə daxil olmağa məcbur etmə kimi qanunazidd hallara qarşı nəzarət tədbirləri həyata keçirilir.

Eyni zamanda, respublikanın şəhər və rayonlarında insan alverinə qarşı mübarizə sahəsində maarifləndirmə işinin artırılması məqsədilə profilaktik tədbirlər təşkil olunur, insan hüquqları, uşaqların təhsildən yayınması və baxımsızlığı, uşaq nikahlarının qarşısının alınması, xüsusilə xarici ölkələrə əmək fəaliyyəti ilə məşğul olmaq üçün gedən vətəndaşların, eləcə də ölkə ərazisindən tranzit keçən və ölkəyə gələn əcnəbilərin insan alveri təhlükəsi barədə məlumatlandırılması təmin edilir”, - deyə Lumu İsrəfilli vurğuladı.

Azərbaycan Respublikasının Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsi də bu mübarizədə sosial istiqamətin formalaşmasına xüsusi töhfə verir. Mövzu ilə bağlı komitənin hüquq şöbəsinin baş məsləhətçisi Tural Hüseynzadə açıqlamasında bildirdi ki, Azərbaycan Respublikasında bu sahədə həyata keçirilən tədbirlər əsasən milli fəaliyyət planları çərçivəsində qurulur. 2020–2024-cü illəri əhatə edən mövcud planın icrası davamlı şəkildə təmin olunmuş, hazırda isə 2026–2030-cu illər üzrə yeni milli fəaliyyət planı hazırlanaraq aidiyyəti qurumlarla razılaşdırılmış və hökumətə təqdim olunmuşdur. Yaxın zamanda təsdiqlənərək icraya yönləndirilməsi gözlənilir. Bu plan əvvəlki sənədlə müqayisədə daha təkmilləşdirilib, yenilənib və dövlət qurumlarının üzərinə düşən öhdəliklər daha dəqiq şəkildə müəyyən edilib.

Risk qruplarına azyaşlı uşaqlar, gənc qadınlar, işsiz və sosial cəhətdən həssas insanlar, miqrantlar, təhsildən kənarda qalan şəxslər, ailədaxili zorakılıq qurbanları, baxımsız və valideyn himayəsindən məhrum uşaqlar, uşaq evlərində böyüyən şəxslər, eləcə də narkotik və alkoqol asılılığı olan və qeyri-rəsmi çalışan şəxslər daxildir. Bu qruplarla işin əsas məqsədi onların risklər barədə məlumatlandırılması, potensial təhlükələrin qarşısının alınması və sosial reabilitasiyalarının təmin edilməsidir”.

Komitə həm dövlət qurumları, həm də qeyri-hökumət təşkilatları ilə sıx əməkdaşlıq edərək maarifləndirmə kampaniyaları həyata keçirir. Bu tədbirlər çərçivəsində yerli səviyyədə müxtəlif görüşlər, təlimlər və məlumatlandırma sessiyaları təşkil olunur, həssas qruplarla birbaşa iş aparılır. Görülən bütün işlər üzrə mütəmadi olaraq rüblük və illik hesabatlar hazırlanır və ümumiləşdirilmiş şəkildə təqdim edilir.

Beləliklə, insan alverinə qarşı mübarizə bir dövlət siyasəti olmaqla yanaşı, həm də cəmiyyətin vicdan məsələsidir. Çünki hər xilas edilən insan taleyi təkcə bir fərdin deyil, bütöv bir cəmiyyətin qaranlığa qarşı qazandığı qələbədir. Bu gün biz bu faciələrə qarşı susmamağı seçsək, sabah daha çox taleyi xilas edə bilərik. Çünki insan ləyaqəti satıla bilməz - onu qorumaq isə hər birimizin borcudur.

Nurəngiz ADİLQIZI

6 May İnsan Alverinə qarşı Mübarizə Günüdür

İnsan alveri bu gün təkcə hüquq pozuntusu deyil, insan ləyaqətinə qarşı yönəlmiş ən ağır cinayətlərdən biri kimi beynəlxalq ictimaiyyətin və dövlətlərin qarşısında ciddi çağırış olaraq qalır. Bu çağırışlara cavab verən ölkələrdən biri olan Azərbaycanda da insan alverinə qarşı mübarizə dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biridir.

Azərbaycanda insan alverinə qarşı mübarizənin sistemli və institusional əsasları 2000-ci illərin əvvəllərində formalaşdırılıb, bu istiqamətdə mühüm tarixi addım 6 may 2004-cü il tarixində atılıb. Prezident İlham Əliyev tərəfindən imzalanmış müvafiq sərəncamla “Azərbaycan Respublikasında İnsan Alverinə qarşı Mübarizə üzrə Milli Fəaliyyət Planı” təsdiq edilib. Həmin sənəd ölkədə insan alverinə qarşı mübarizənin hüquqi, institusional və təşkilati əsaslarını formalaşdırıb, dövlət qurumlarının koordinasiyalı fəaliyyətinə yol açıb. Bu qərar, eyni zamanda, insan hüquqlarının qorunmasını dövlət siyasətinin prioritet istiqamətlərindən birinə çevirib.

Məhz bu strateji sənədin ardınca, 2009-cu ildən etibarən 6 may tarixi Azərbaycanda İnsan Alverinə qarşı Mübarizə Günü kimi qeyd olunur. Bu təşəbbüs cəmiyyətin diqqətini insan alveri probleminə yönəltmək, ictimai maarifləndirməni gücləndirmək və risk qruplarının müdafiəsini artırmaq baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Daxili İşlər Nazirliyinin nəzdində fəaliyyət göstərən İnsan Alverinə qarşı Mübarizə Baş İdarəsi bu istiqamətdə əsas icraedici qurumlardan biridir.

Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyi Mətbuat Xidmətinin əməkdaşı polis baş leytenantı Lumu İsrəfillinin sözlərinə görə, son illər Daxili İşlər Nazirliyi tərəfindən aparılan sistemli mübarizə nəticəsində insan alveri cinayətlərinə qarşı nəzarət və aşkarlama mexanizmləri daha da təkmilləşdirilib: “Qanunvericiliyə əsasən zor tətbiq etmək, hədə-qorxu və ya digər məcburetmə vasitələri, təsir imkanlarından və ya zəiflik vəziyyətindən sui-istifadə etmək və bu kimi digər üsullarla istismar məqsədilə insanların cəlb edilməsi, saxlanılması, gizlədilməsi, daşınması, verilməsi və ya qəbul edilməsi insan alverinin predmetini təşkil edir və qanunla qadağandır”.

L.İsrəfilli bildirdi ki, Daxili İşlər Nazirliyinin İnsan Alverinə qarşı Mübarizə Baş İdarəsi tərəfindən insanın istismarı ilə nəticələnən hüquqpozmaların vaxtında qarşısının alınması və həmin əməllərə yol verən şəxslərin məsuliyyətə cəlb olunması istiqamətində mütəmadi tədbirlər görülür. Bu məqsədlə Baş İdarənin fasiləsiz olaraq fəaliyyət göstərən “152” qaynar xəttinə daxil olmuş hər bir zəng araşdırılmaqla konfidensiallıq təmin olunur.

Polis əməkdaşları tərəfindən aidiyyəti dövlət qurumları ilə birgə insan alveri və məcburi əmək qurbanlarının müəyyənləşdirilməsi məqsədilə davamlı əməliyyat-axtarış tədbirləri həyata keçirilir, vətəndaşların insan alveri cinayətlərindən müdafiəsi təmin olunur, insan alveri qurbanları fiziki, psixoloji və sosial reabilitasiya tədbirləri ilə əhatə edilir: “Xüsusilə yetkinlik yaşına çatmayanların insan alverinin qurbanına çevrilməsinin qarşısının alınması diqqət mərkəzindədir. Bu istiqamətdə 15 yaşına çatmamış şəxsləri işə cəlbetmə, onları ictimai mənəviyyata zidd əməllərə sövq etmə, azyaşlıları küçə həyatına və dilənçiliyə məruz qoyma, erkən evliliyə daxil olmağa məcbur etmə kimi qanunazidd hallara qarşı nəzarət tədbirləri həyata keçirilir.

Eyni zamanda, respublikanın şəhər və rayonlarında insan alverinə qarşı mübarizə sahəsində maarifləndirmə işinin artırılması məqsədilə profilaktik tədbirlər təşkil olunur, insan hüquqları, uşaqların təhsildən yayınması və baxımsızlığı, uşaq nikahlarının qarşısının alınması, xüsusilə xarici ölkələrə əmək fəaliyyəti ilə məşğul olmaq üçün gedən vətəndaşların, eləcə də ölkə ərazisindən tranzit keçən və ölkəyə gələn əcnəbilərin insan alveri təhlükəsi barədə məlumatlandırılması təmin edilir”, - deyə Lumu İsrəfilli vurğuladı.

Azərbaycan Respublikasının Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsi də bu mübarizədə sosial istiqamətin formalaşmasına xüsusi töhfə verir. Mövzu ilə bağlı komitənin hüquq şöbəsinin baş məsləhətçisi Tural Hüseynzadə açıqlamasında bildirdi ki, Azərbaycan Respublikasında bu sahədə həyata keçirilən tədbirlər əsasən milli fəaliyyət planları çərçivəsində qurulur. 2020–2024-cü illəri əhatə edən mövcud planın icrası davamlı şəkildə təmin olunmuş, hazırda isə 2026–2030-cu illər üzrə yeni milli fəaliyyət planı hazırlanaraq aidiyyəti qurumlarla razılaşdırılmış və hökumətə təqdim olunmuşdur. Yaxın zamanda təsdiqlənərək icraya yönləndirilməsi gözlənilir. Bu plan əvvəlki sənədlə müqayisədə daha təkmilləşdirilib, yenilənib və dövlət qurumlarının üzərinə düşən öhdəliklər daha dəqiq şəkildə müəyyən edilib.

Risk qruplarına azyaşlı uşaqlar, gənc qadınlar, işsiz və sosial cəhətdən həssas insanlar, miqrantlar, təhsildən kənarda qalan şəxslər, ailədaxili zorakılıq qurbanları, baxımsız və valideyn himayəsindən məhrum uşaqlar, uşaq evlərində böyüyən şəxslər, eləcə də narkotik və alkoqol asılılığı olan və qeyri-rəsmi çalışan şəxslər daxildir. Bu qruplarla işin əsas məqsədi onların risklər barədə məlumatlandırılması, potensial təhlükələrin qarşısının alınması və sosial reabilitasiyalarının təmin edilməsidir”.

Komitə həm dövlət qurumları, həm də qeyri-hökumət təşkilatları ilə sıx əməkdaşlıq edərək maarifləndirmə kampaniyaları həyata keçirir. Bu tədbirlər çərçivəsində yerli səviyyədə müxtəlif görüşlər, təlimlər və məlumatlandırma sessiyaları təşkil olunur, həssas qruplarla birbaşa iş aparılır. Görülən bütün işlər üzrə mütəmadi olaraq rüblük və illik hesabatlar hazırlanır və ümumiləşdirilmiş şəkildə təqdim edilir.

Beləliklə, insan alverinə qarşı mübarizə bir dövlət siyasəti olmaqla yanaşı, həm də cəmiyyətin vicdan məsələsidir. Çünki hər xilas edilən insan taleyi təkcə bir fərdin deyil, bütöv bir cəmiyyətin qaranlığa qarşı qazandığı qələbədir. Bu gün biz bu faciələrə qarşı susmamağı seçsək, sabah daha çox taleyi xilas edə bilərik. Çünki insan ləyaqəti satıla bilməz - onu qorumaq isə hər birimizin borcudur.

Nurəngiz ADİLQIZI

2026-cı ilin ölkəmizdə “Şəhərsalma və Memarlıq ili” elan olunması Azərbaycanın müasir inkişaf mərhələsində şəhər mühitinə verilən önəmin bariz ifadəsidir. Bu əlamətdar ildə Bakının Ümumdünya Şəhərsalma Forumu – WUF13-ə ev sahibliyi etməyə hazırlaşması isə paytaxtın qlobal urbanizasiya xəritəsində mövqeyini daha da möhkəmləndirir.

Belə bir dövrdə şəhərsalma sahəsində həyata keçirilən hər bir layihə, yaradılan hər bir yeni məkan yalnız yerli deyil, beynəlxalq miqyasda da diqqətlə izlənilir. Nərimanov rayonunda - metronun “Gənclik” stansiyasının yaxınlığında salınan, “Antena” sahəsi kimi tanınan, paytaxt sakinlərinin yaddaşında “Gənclik” parkı kimi yer alan yaşıllıq məkanı da məhz belə uğurlu layihələrdən biridir.

2025-ci ildə əsaslı yenidənqurmadan sonra istifadəyə verilən park qısa müddətdə şəhərin ən sevilən istirahət ünvanlarından birinə çevrilmişdir. Açılış mərasimində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyevanın iştirakı bu layihənin dövlət səviyyəsində xüsusi əhəmiyyət daşıdığını bir daha təsdiqləmişdir.

Ümumi sahəsi 19 hektara yaxın olan parkın böyük hissəsi yaşıllıq zolaqları ilə əhatə olunmuş, burada minlərlə ağac və dekorativ bitki əkilmişdir. Müasir suvarma sistemi, işıqlandırma infrastrukturu, fəvvarələr, piyada və velosiped yolları, idman və uşaq əyləncə zonaları parkın funksionallığını daha da artırır. Bu məkan artıq təkcə istirahət üçün deyil, həm də sağlam həyat tərzinin təşviqi üçün mühüm bir platformaya çevrilmişdir.

Parkın mühüm üstünlüklərindən biri də onun Dədə Qorqud parkı ilə yeraltı keçid vasitəsilə birləşdirilməsidir. Bu, şəhərsalma baxımından olduqca uğurlu həll olmaqla yanaşı, paytaxtda vahid yaşıllıq zolağının formalaşdırılmasına xidmət edir və sakinlərin rahat hərəkətini təmin edir.

Yazın gəlişi ilə yenidən yolumuzu bu yaşıl məkandan saldıq. Park sanki yenidən doğulmuşdu – ağaclar tumurcuqlamış, çiçəklər rəngə boyanmış, fəvvarələrin səsi isə yazın ritmini pıçıldayırdı. Görünüşü və funksional imkanları ilə geniş məşhurluq qazanmış “Gənclik” parkı adından da göründüyü kimi, ilk növbədə, gənclərin istirahəti, idmanı və sosiallaşması üçün nəzərdə tutulsa da, buraya ailələr, yaşlı insanlar və uşaqlar da tez-tez gəlirlər. “Gənclik” parkı bu gün Bakının əsas istirahət məkanlarından biri olmaqla yanaşı, həm də şəhərsalma baxımından mühüm bir layihənin tərkib hissəsi kimi qiymətləndirilir.

Müasir istirahət kompleksinin ərazisinin 14 hektarında yaşıllıq sahələri salınıb, 20 mindən çox ağac və kol əkilib. Parkın ərazisindəki mövcud tarixi inzibati bina saxlanılıb və binada bərpa işləri aparılıb. Yeni salınan parkda sakinlərin və qonaqların asudə vaxtlarının səmərəli təşkili üçün qısa müddətdə gözəl şərait yaradılıb. Belə ki, burada kiçik yaşlı uşaqlar üçün təhlükəsiz oyun meydançaları, açıq havada trenajorlar, velosiped yolları, basketbol və futbol meydançaları, fontanlar və kiçik süni göl, kafe və restoranlar, həmçinin “street food” tərzində fəaliyyət göstərən kiçik köşklər, konsertlər və tədbirlər üçün istifadə olunan açıq səhnə quraşdırılıb. Bütün bunlar istirahət məkanına əlavə gözəllik verir.

Oturacaqlardan birində əyləşmiş iki tələbə ilə söhbətə başladıq. Onlardan biri – Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin tələbəsi Toğrul Əliyev dedi:

– Son illər Bakıda keçirilən forumlar ölkəmizi daha yaxşı tanıdır. Biz də burada, belə yerlərdə xarici qonaqlarla tez-tez qarşılaşırıq. Bu park da artıq beynəlxalq mühitin bir hissəsinə çevrilib.

Bir qədər irəlidə velosiped sürən gənclər diqqətimizi çəkdi. Onlardan biri, Anar, parkın yenilənmiş siması haqqında fikirlərini belə ifadə etdi:

– Əvvəllər də bura gəlirdik, amma indi daha səliqəli, daha müasirdir. Düşünürəm ki, şəhərə gələn qonaqlar üçün də bu cür məkanlar çox önəmlidir.

Parkın mərkəzinə yaxın hissədə isə diqqətimizi fərqli bir sima çəkdi. Əlində fotoaparat olan orta yaşlı bir kişi ətrafı diqqətlə izləyirdi. Onunla söhbət zamanı məlum oldu ki, o, İtaliyadan gəlmiş turist Markodur. O, Bakıya turist kimi səyahətə gəldiyini bildirdi:

– Bakı məni çox təəccübləndirdi. Burada müasirlik və ənənə harmoniyadadır. Bu park isə şəhərin ruhunu hiss etmək üçün ideal yerdir. İnsanlar çox mehribandır. Markonun sözləri bir daha təsdiqlədi ki, bu cür ictimai məkanlar təkcə istirahət üçün deyil, həm də mədəniyyətlərarası ünsiyyət üçün mühüm platformadır. Parkda eşidilən müxtəlif dillər, fərqli mədəniyyətlərin nümayəndələrinin bir arada olması Azərbaycanın açıq və qonaqpərvər ölkə olduğunu nümayiş etdirir.

Bir qədər irəlidə uşaq meydançasından gələn gülüş səsləri bu fikirləri yarımçıq kəsir. Gənc ana Nigar xanım deyir:

– Şəhərdə uşağı harasa aparmaq çətindir. Amma bura həm təhlükəsizdir, həm də genişdir. Saatlarla qalmaq olur.

Bakı şəhərinin gündəlik tələskənliyindən bir qədər uzaqlaşıb nəfəs almaq istəyən ailələrin ən sevdiyi ünvanlardan biri də məhz bu parkdır. Xüsusilə yaz aylarında bura tamam başqa bir rəng alır – məktəblilər valideynləri ilə birlikdə bura axışır, yaşıllıq isə sanki onların sevincini daha da artırır.

Parkın günəşli və sakit guşələrindən birində piknik edən məktəblilərin şən səsi diqqətimizi cəlb edir. Onlardan biri Ömür Əliyeva gülümsəyərək deyir:

– Biz Xəzər rayonunun 123 saylı orta məktəbinin 8 “B” sinif şagirdləriyik. Bu gün dərs deyil, həftəsonudur. Günəşli hava fürsətini qaçırmayıb bura piknikə gəlmişik. Park çox gözəldir, burada vaxt keçirmək insana həqiqətən xoş əhval bəxş edir”.

Onların yanında olan valideyn Firuzə xanım isə bu fikirləri tamamlayır:

– Belə gözəl, səliqəli və təhlükəsiz parkların olması ailələr üçün böyük üstünlükdür. Uşaqlar açıq havada dincəlir, bir-biri ilə ünsiyyət qurur, təbiətə yaxın olurlar. Bu cür yaşıllıq məkanları insanın ruhunu dincəldir, şəhər həyatına xüsusi bir rahatlıq gətirir.

Ən maraqlısı isə budur ki, park günün hər saatında fərqli “yaşayır”. Səhərlər idman edənlərin, günorta ailələrin, axşam isə gənclərin məkanına çevrilir. Sanki hər saat park yeni bir hekayə yazır.

“Gənclik” parkı həm də şəhərin nəfəsidir. Beton binaların arasında sıxılmış həyat üçün açıq bir pəncərədir. Burada insanlar təkcə gəzmirlər, düşünürlər, xatırlayırlar, bəzən də sadəcə susurlar.

Gün batımına yaxın parkın üzərinə yayılan sakitlikdə belə həyatın ahəngi hiss olunur. Yarpaqların xışıltısı, fəvvarələrin şırıltısı, uzaqdan gələn uşaq gülüşləri – bütün bunlar bir şəhərin nəfəsidir. Bu nəfəs yaşıl nəfəsdir. Bu nəfəs Bakının gələcəyidir. “Gənclik” parkı isə həmin gələcəyin bu gündən görünən ən gözəl ünvanlarından biridir.

Nurəngiz ADİLQIZI.

2026-cı ilin ölkəmizdə “Şəhərsalma və Memarlıq ili” elan olunması Azərbaycanın müasir inkişaf mərhələsində şəhər mühitinə verilən önəmin bariz ifadəsidir. Bu əlamətdar ildə Bakının Ümumdünya Şəhərsalma Forumu – WUF13-ə ev sahibliyi etməyə hazırlaşması isə paytaxtın qlobal urbanizasiya xəritəsində mövqeyini daha da möhkəmləndirir.

Belə bir dövrdə şəhərsalma sahəsində həyata keçirilən hər bir layihə, yaradılan hər bir yeni məkan yalnız yerli deyil, beynəlxalq miqyasda da diqqətlə izlənilir. Nərimanov rayonunda - metronun “Gənclik” stansiyasının yaxınlığında salınan, “Antena” sahəsi kimi tanınan, paytaxt sakinlərinin yaddaşında “Gənclik” parkı kimi yer alan yaşıllıq məkanı da məhz belə uğurlu layihələrdən biridir.

2025-ci ildə əsaslı yenidənqurmadan sonra istifadəyə verilən park qısa müddətdə şəhərin ən sevilən istirahət ünvanlarından birinə çevrilmişdir. Açılış mərasimində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyevanın iştirakı bu layihənin dövlət səviyyəsində xüsusi əhəmiyyət daşıdığını bir daha təsdiqləmişdir.

Ümumi sahəsi 19 hektara yaxın olan parkın böyük hissəsi yaşıllıq zolaqları ilə əhatə olunmuş, burada minlərlə ağac və dekorativ bitki əkilmişdir. Müasir suvarma sistemi, işıqlandırma infrastrukturu, fəvvarələr, piyada və velosiped yolları, idman və uşaq əyləncə zonaları parkın funksionallığını daha da artırır. Bu məkan artıq təkcə istirahət üçün deyil, həm də sağlam həyat tərzinin təşviqi üçün mühüm bir platformaya çevrilmişdir.

Parkın mühüm üstünlüklərindən biri də onun Dədə Qorqud parkı ilə yeraltı keçid vasitəsilə birləşdirilməsidir. Bu, şəhərsalma baxımından olduqca uğurlu həll olmaqla yanaşı, paytaxtda vahid yaşıllıq zolağının formalaşdırılmasına xidmət edir və sakinlərin rahat hərəkətini təmin edir.

Yazın gəlişi ilə yenidən yolumuzu bu yaşıl məkandan saldıq. Park sanki yenidən doğulmuşdu – ağaclar tumurcuqlamış, çiçəklər rəngə boyanmış, fəvvarələrin səsi isə yazın ritmini pıçıldayırdı. Görünüşü və funksional imkanları ilə geniş məşhurluq qazanmış “Gənclik” parkı adından da göründüyü kimi, ilk növbədə, gənclərin istirahəti, idmanı və sosiallaşması üçün nəzərdə tutulsa da, buraya ailələr, yaşlı insanlar və uşaqlar da tez-tez gəlirlər. “Gənclik” parkı bu gün Bakının əsas istirahət məkanlarından biri olmaqla yanaşı, həm də şəhərsalma baxımından mühüm bir layihənin tərkib hissəsi kimi qiymətləndirilir.

Müasir istirahət kompleksinin ərazisinin 14 hektarında yaşıllıq sahələri salınıb, 20 mindən çox ağac və kol əkilib. Parkın ərazisindəki mövcud tarixi inzibati bina saxlanılıb və binada bərpa işləri aparılıb. Yeni salınan parkda sakinlərin və qonaqların asudə vaxtlarının səmərəli təşkili üçün qısa müddətdə gözəl şərait yaradılıb. Belə ki, burada kiçik yaşlı uşaqlar üçün təhlükəsiz oyun meydançaları, açıq havada trenajorlar, velosiped yolları, basketbol və futbol meydançaları, fontanlar və kiçik süni göl, kafe və restoranlar, həmçinin “street food” tərzində fəaliyyət göstərən kiçik köşklər, konsertlər və tədbirlər üçün istifadə olunan açıq səhnə quraşdırılıb. Bütün bunlar istirahət məkanına əlavə gözəllik verir.

Oturacaqlardan birində əyləşmiş iki tələbə ilə söhbətə başladıq. Onlardan biri – Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin tələbəsi Toğrul Əliyev dedi:

– Son illər Bakıda keçirilən forumlar ölkəmizi daha yaxşı tanıdır. Biz də burada, belə yerlərdə xarici qonaqlarla tez-tez qarşılaşırıq. Bu park da artıq beynəlxalq mühitin bir hissəsinə çevrilib.

Bir qədər irəlidə velosiped sürən gənclər diqqətimizi çəkdi. Onlardan biri, Anar, parkın yenilənmiş siması haqqında fikirlərini belə ifadə etdi:

– Əvvəllər də bura gəlirdik, amma indi daha səliqəli, daha müasirdir. Düşünürəm ki, şəhərə gələn qonaqlar üçün də bu cür məkanlar çox önəmlidir.

Parkın mərkəzinə yaxın hissədə isə diqqətimizi fərqli bir sima çəkdi. Əlində fotoaparat olan orta yaşlı bir kişi ətrafı diqqətlə izləyirdi. Onunla söhbət zamanı məlum oldu ki, o, İtaliyadan gəlmiş turist Markodur. O, Bakıya turist kimi səyahətə gəldiyini bildirdi:

– Bakı məni çox təəccübləndirdi. Burada müasirlik və ənənə harmoniyadadır. Bu park isə şəhərin ruhunu hiss etmək üçün ideal yerdir. İnsanlar çox mehribandır. Markonun sözləri bir daha təsdiqlədi ki, bu cür ictimai məkanlar təkcə istirahət üçün deyil, həm də mədəniyyətlərarası ünsiyyət üçün mühüm platformadır. Parkda eşidilən müxtəlif dillər, fərqli mədəniyyətlərin nümayəndələrinin bir arada olması Azərbaycanın açıq və qonaqpərvər ölkə olduğunu nümayiş etdirir.

Bir qədər irəlidə uşaq meydançasından gələn gülüş səsləri bu fikirləri yarımçıq kəsir. Gənc ana Nigar xanım deyir:

– Şəhərdə uşağı harasa aparmaq çətindir. Amma bura həm təhlükəsizdir, həm də genişdir. Saatlarla qalmaq olur.

Bakı şəhərinin gündəlik tələskənliyindən bir qədər uzaqlaşıb nəfəs almaq istəyən ailələrin ən sevdiyi ünvanlardan biri də məhz bu parkdır. Xüsusilə yaz aylarında bura tamam başqa bir rəng alır – məktəblilər valideynləri ilə birlikdə bura axışır, yaşıllıq isə sanki onların sevincini daha da artırır.

Parkın günəşli və sakit guşələrindən birində piknik edən məktəblilərin şən səsi diqqətimizi cəlb edir. Onlardan biri Ömür Əliyeva gülümsəyərək deyir:

– Biz Xəzər rayonunun 123 saylı orta məktəbinin 8 “B” sinif şagirdləriyik. Bu gün dərs deyil, həftəsonudur. Günəşli hava fürsətini qaçırmayıb bura piknikə gəlmişik. Park çox gözəldir, burada vaxt keçirmək insana həqiqətən xoş əhval bəxş edir”.

Onların yanında olan valideyn Firuzə xanım isə bu fikirləri tamamlayır:

– Belə gözəl, səliqəli və təhlükəsiz parkların olması ailələr üçün böyük üstünlükdür. Uşaqlar açıq havada dincəlir, bir-biri ilə ünsiyyət qurur, təbiətə yaxın olurlar. Bu cür yaşıllıq məkanları insanın ruhunu dincəldir, şəhər həyatına xüsusi bir rahatlıq gətirir.

Ən maraqlısı isə budur ki, park günün hər saatında fərqli “yaşayır”. Səhərlər idman edənlərin, günorta ailələrin, axşam isə gənclərin məkanına çevrilir. Sanki hər saat park yeni bir hekayə yazır.

“Gənclik” parkı həm də şəhərin nəfəsidir. Beton binaların arasında sıxılmış həyat üçün açıq bir pəncərədir. Burada insanlar təkcə gəzmirlər, düşünürlər, xatırlayırlar, bəzən də sadəcə susurlar.

Gün batımına yaxın parkın üzərinə yayılan sakitlikdə belə həyatın ahəngi hiss olunur. Yarpaqların xışıltısı, fəvvarələrin şırıltısı, uzaqdan gələn uşaq gülüşləri – bütün bunlar bir şəhərin nəfəsidir. Bu nəfəs yaşıl nəfəsdir. Bu nəfəs Bakının gələcəyidir. “Gənclik” parkı isə həmin gələcəyin bu gündən görünən ən gözəl ünvanlarından biridir.

Nurəngiz ADİLQIZI.

2026-cı ilin ölkəmizdə “Şəhərsalma və Memarlıq ili” elan olunması Azərbaycanın müasir inkişaf mərhələsində şəhər mühitinə verilən önəmin bariz ifadəsidir. Bu əlamətdar ildə Bakının Ümumdünya Şəhərsalma Forumu – WUF13-ə ev sahibliyi etməyə hazırlaşması isə paytaxtın qlobal urbanizasiya xəritəsində mövqeyini daha da möhkəmləndirir.

Belə bir dövrdə şəhərsalma sahəsində həyata keçirilən hər bir layihə, yaradılan hər bir yeni məkan yalnız yerli deyil, beynəlxalq miqyasda da diqqətlə izlənilir. Nərimanov rayonunda - metronun “Gənclik” stansiyasının yaxınlığında salınan, “Antena” sahəsi kimi tanınan, paytaxt sakinlərinin yaddaşında “Gənclik” parkı kimi yer alan yaşıllıq məkanı da məhz belə uğurlu layihələrdən biridir.

2025-ci ildə əsaslı yenidənqurmadan sonra istifadəyə verilən park qısa müddətdə şəhərin ən sevilən istirahət ünvanlarından birinə çevrilmişdir. Açılış mərasimində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyevanın iştirakı bu layihənin dövlət səviyyəsində xüsusi əhəmiyyət daşıdığını bir daha təsdiqləmişdir.

Ümumi sahəsi 19 hektara yaxın olan parkın böyük hissəsi yaşıllıq zolaqları ilə əhatə olunmuş, burada minlərlə ağac və dekorativ bitki əkilmişdir. Müasir suvarma sistemi, işıqlandırma infrastrukturu, fəvvarələr, piyada və velosiped yolları, idman və uşaq əyləncə zonaları parkın funksionallığını daha da artırır. Bu məkan artıq təkcə istirahət üçün deyil, həm də sağlam həyat tərzinin təşviqi üçün mühüm bir platformaya çevrilmişdir.

Parkın mühüm üstünlüklərindən biri də onun Dədə Qorqud parkı ilə yeraltı keçid vasitəsilə birləşdirilməsidir. Bu, şəhərsalma baxımından olduqca uğurlu həll olmaqla yanaşı, paytaxtda vahid yaşıllıq zolağının formalaşdırılmasına xidmət edir və sakinlərin rahat hərəkətini təmin edir.

Yazın gəlişi ilə yenidən yolumuzu bu yaşıl məkandan saldıq. Park sanki yenidən doğulmuşdu – ağaclar tumurcuqlamış, çiçəklər rəngə boyanmış, fəvvarələrin səsi isə yazın ritmini pıçıldayırdı. Görünüşü və funksional imkanları ilə geniş məşhurluq qazanmış “Gənclik” parkı adından da göründüyü kimi, ilk növbədə, gənclərin istirahəti, idmanı və sosiallaşması üçün nəzərdə tutulsa da, buraya ailələr, yaşlı insanlar və uşaqlar da tez-tez gəlirlər. “Gənclik” parkı bu gün Bakının əsas istirahət məkanlarından biri olmaqla yanaşı, həm də şəhərsalma baxımından mühüm bir layihənin tərkib hissəsi kimi qiymətləndirilir.

Müasir istirahət kompleksinin ərazisinin 14 hektarında yaşıllıq sahələri salınıb, 20 mindən çox ağac və kol əkilib. Parkın ərazisindəki mövcud tarixi inzibati bina saxlanılıb və binada bərpa işləri aparılıb. Yeni salınan parkda sakinlərin və qonaqların asudə vaxtlarının səmərəli təşkili üçün qısa müddətdə gözəl şərait yaradılıb. Belə ki, burada kiçik yaşlı uşaqlar üçün təhlükəsiz oyun meydançaları, açıq havada trenajorlar, velosiped yolları, basketbol və futbol meydançaları, fontanlar və kiçik süni göl, kafe və restoranlar, həmçinin “street food” tərzində fəaliyyət göstərən kiçik köşklər, konsertlər və tədbirlər üçün istifadə olunan açıq səhnə quraşdırılıb. Bütün bunlar istirahət məkanına əlavə gözəllik verir.

Oturacaqlardan birində əyləşmiş iki tələbə ilə söhbətə başladıq. Onlardan biri – Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin tələbəsi Toğrul Əliyev dedi:

– Son illər Bakıda keçirilən forumlar ölkəmizi daha yaxşı tanıdır. Biz də burada, belə yerlərdə xarici qonaqlarla tez-tez qarşılaşırıq. Bu park da artıq beynəlxalq mühitin bir hissəsinə çevrilib.

Bir qədər irəlidə velosiped sürən gənclər diqqətimizi çəkdi. Onlardan biri, Anar, parkın yenilənmiş siması haqqında fikirlərini belə ifadə etdi:

– Əvvəllər də bura gəlirdik, amma indi daha səliqəli, daha müasirdir. Düşünürəm ki, şəhərə gələn qonaqlar üçün də bu cür məkanlar çox önəmlidir.

Parkın mərkəzinə yaxın hissədə isə diqqətimizi fərqli bir sima çəkdi. Əlində fotoaparat olan orta yaşlı bir kişi ətrafı diqqətlə izləyirdi. Onunla söhbət zamanı məlum oldu ki, o, İtaliyadan gəlmiş turist Markodur. O, Bakıya turist kimi səyahətə gəldiyini bildirdi:

– Bakı məni çox təəccübləndirdi. Burada müasirlik və ənənə harmoniyadadır. Bu park isə şəhərin ruhunu hiss etmək üçün ideal yerdir. İnsanlar çox mehribandır. Markonun sözləri bir daha təsdiqlədi ki, bu cür ictimai məkanlar təkcə istirahət üçün deyil, həm də mədəniyyətlərarası ünsiyyət üçün mühüm platformadır. Parkda eşidilən müxtəlif dillər, fərqli mədəniyyətlərin nümayəndələrinin bir arada olması Azərbaycanın açıq və qonaqpərvər ölkə olduğunu nümayiş etdirir.

Bir qədər irəlidə uşaq meydançasından gələn gülüş səsləri bu fikirləri yarımçıq kəsir. Gənc ana Nigar xanım deyir:

– Şəhərdə uşağı harasa aparmaq çətindir. Amma bura həm təhlükəsizdir, həm də genişdir. Saatlarla qalmaq olur.

Bakı şəhərinin gündəlik tələskənliyindən bir qədər uzaqlaşıb nəfəs almaq istəyən ailələrin ən sevdiyi ünvanlardan biri də məhz bu parkdır. Xüsusilə yaz aylarında bura tamam başqa bir rəng alır – məktəblilər valideynləri ilə birlikdə bura axışır, yaşıllıq isə sanki onların sevincini daha da artırır.

Parkın günəşli və sakit guşələrindən birində piknik edən məktəblilərin şən səsi diqqətimizi cəlb edir. Onlardan biri Ömür Əliyeva gülümsəyərək deyir:

– Biz Xəzər rayonunun 123 saylı orta məktəbinin 8 “B” sinif şagirdləriyik. Bu gün dərs deyil, həftəsonudur. Günəşli hava fürsətini qaçırmayıb bura piknikə gəlmişik. Park çox gözəldir, burada vaxt keçirmək insana həqiqətən xoş əhval bəxş edir”.

Onların yanında olan valideyn Firuzə xanım isə bu fikirləri tamamlayır:

– Belə gözəl, səliqəli və təhlükəsiz parkların olması ailələr üçün böyük üstünlükdür. Uşaqlar açıq havada dincəlir, bir-biri ilə ünsiyyət qurur, təbiətə yaxın olurlar. Bu cür yaşıllıq məkanları insanın ruhunu dincəldir, şəhər həyatına xüsusi bir rahatlıq gətirir.

Ən maraqlısı isə budur ki, park günün hər saatında fərqli “yaşayır”. Səhərlər idman edənlərin, günorta ailələrin, axşam isə gənclərin məkanına çevrilir. Sanki hər saat park yeni bir hekayə yazır.

“Gənclik” parkı həm də şəhərin nəfəsidir. Beton binaların arasında sıxılmış həyat üçün açıq bir pəncərədir. Burada insanlar təkcə gəzmirlər, düşünürlər, xatırlayırlar, bəzən də sadəcə susurlar.

Gün batımına yaxın parkın üzərinə yayılan sakitlikdə belə həyatın ahəngi hiss olunur. Yarpaqların xışıltısı, fəvvarələrin şırıltısı, uzaqdan gələn uşaq gülüşləri – bütün bunlar bir şəhərin nəfəsidir. Bu nəfəs yaşıl nəfəsdir. Bu nəfəs Bakının gələcəyidir. “Gənclik” parkı isə həmin gələcəyin bu gündən görünən ən gözəl ünvanlarından biridir.

Nurəngiz ADİLQIZI.

Zaman bəzən nə qapını döyür, nə də xəbər verir. Sadəcə bir gün güzgüdəki əksimizdə, yorğun baxışlarımızda, saçlarımıza düşən ağlarda özünü hiss etdirir. İnsanlıq tarix boyu bu səssiz gücə - yaşlanmaya qarşı mübarizə aparıb. Əfsanələrdə “əbədi gənclik bulağı”, elmdə isə uzunömürlülük sirləri axtarılıb. Bu gün isə həmin axtarışlar yeni bir mərhələyə qədəm qoyur: gen terapiyası ilə hüceyrələrin “cavanlaşdırılması”.

ABŞ-ın “Life Biosciences” biotexnologiya şirkətinin hüceyrələri “cavanlaşdırmağı” hədəfləyən ER-100 adlı yeni gen terapiyası elmi ictimaiyyətdə böyük rezonans doğurub. Yaşlanmaya qarşı səs-küy yaradan yeni preparatın ilk dəfə olaraq insanlar üzərində sınaqdan keçirilməsinə icazə verilməsi təkcə tibbi yenilik deyil, həm də insanın zamanla münasibətində dönüş nöqtəsi kimi qiymətləndirilir. Əgər bu sınaqlar uğurlu olarsa, yaşlanma artıq qaçılmaz taleyimiz deyil, idarə olunan bir prosesə çevrilə bilər.

Alimlər hesab edirlər ki, yaşlanma təkcə DNT zədələnməsi ilə yox, genlərin işləmə mexanizminin dəyişməsi - epigenetik dəyişikliklərlə bağlıdır. Bu dəyişikliklər zamanla hüceyrələrin fəaliyyətini zəiflədir və bərpa qabiliyyətini azaldır. 2006-cı ildə yapon alim Shinya Yamanaka müəyyən etmişdi ki, bəzi genlər aktivləşdirildikdə hüceyrələr daha “gənc” vəziyyətə qaytarıla bilər.

Sonrakı tədqiqatlarda, o cümlədən “Harvard Medical School” alimlərinin apardığı təcrübələrdə bu yanaşmanın siçanlarda zədələnmiş görmə sinirini bərpa etdiyi göstərilib. Bu isə yetkin toxumaların müəyyən hallarda “gənclik vəziyyətinə” qayıda biləcəyini göstərib.

ER-100 terapiyası torlu qişa hüceyrələrinə xüsusi genetik siqnallar ötürərək onları tam dəyişdirmədən yalnız “cavanlaşdırmağı” hədəfləyir. Preparatın ilk sınaqları görmə itkisinə səbəb olan torlu qişa xəstəlikləri olan xəstələr üzərində aparılacaq. İlk mərhələdə əsas məqsəd preparatın təhlükəsizliyini yoxlamaqdır. Əgər nəticələr uğurlu olarsa, bu texnologiya yalnız xəstəlikləri müalicə edən deyil, hüceyrələri gəncləşdirən yeni dərmanların yaranmasına yol aça bilər.

Bu yanaşma elmi fantastika kimi səslənsə də, heyvanlar üzərində aparılan təcrübələr göstərib ki, bəzi hüceyrələr həqiqətən də funksional baxımdan “cavanlaşa” bilir. İndi isə bütün diqqət insan üzərində aparılacaq klinik sınaqlara yönəlib. Bu mərhələ həm böyük ümidlərin, həm də ciddi məsuliyyətin başlanğıcıdır. Çünki hər bir elmi sıçrayış özündə həm imkan, həm də risk daşıyır. Hüceyrələrin yenidən proqramlaşdırılması prosesi nə qədər təhlükəsizdir? Bu müdaxilə uzunmüddətli perspektivdə hansı nəticələrə gətirib çıxara bilər? İnsan ömrünün uzanması cəmiyyətin sosial və iqtisadi strukturuna necə təsir edəcək? Bu suallar hələ ki cavabını gözləyir.

Bununla belə, bir həqiqət dəyişmir: insan daim öz sərhədlərini genişləndirməyə çalışır. ER-100 kimi innovasiyalar bu istəyin növbəti təzahürüdür. Bəlkə də yaxın gələcəkdə yaşlanma artıq qorxulu bir son deyil, sadəcə, ləngidilə və idarə edilə bilən bir mərhələ olacaq. Zamanın axarını tam dayandırmaq mümkün olmasa da, onun sürətini azaltmaq arzusu artıq xəyaldan reallığa doğru addımlayır. Bu yolun sonu hələ bilinməsə də, başlanğıcı artıq qoyulub. Və bəlkə də insan ilk dəfədir ki, zamanla yarışda geri qalmaqdan çox, onunla bərabər addımlamağa bu qədər yaxınlaşır.

Nurəngiz ADİLQIZI

Zaman bəzən nə qapını döyür, nə də xəbər verir. Sadəcə bir gün güzgüdəki əksimizdə, yorğun baxışlarımızda, saçlarımıza düşən ağlarda özünü hiss etdirir. İnsanlıq tarix boyu bu səssiz gücə - yaşlanmaya qarşı mübarizə aparıb. Əfsanələrdə “əbədi gənclik bulağı”, elmdə isə uzunömürlülük sirləri axtarılıb. Bu gün isə həmin axtarışlar yeni bir mərhələyə qədəm qoyur: gen terapiyası ilə hüceyrələrin “cavanlaşdırılması”.

ABŞ-ın “Life Biosciences” biotexnologiya şirkətinin hüceyrələri “cavanlaşdırmağı” hədəfləyən ER-100 adlı yeni gen terapiyası elmi ictimaiyyətdə böyük rezonans doğurub. Yaşlanmaya qarşı səs-küy yaradan yeni preparatın ilk dəfə olaraq insanlar üzərində sınaqdan keçirilməsinə icazə verilməsi təkcə tibbi yenilik deyil, həm də insanın zamanla münasibətində dönüş nöqtəsi kimi qiymətləndirilir. Əgər bu sınaqlar uğurlu olarsa, yaşlanma artıq qaçılmaz taleyimiz deyil, idarə olunan bir prosesə çevrilə bilər.

Alimlər hesab edirlər ki, yaşlanma təkcə DNT zədələnməsi ilə yox, genlərin işləmə mexanizminin dəyişməsi - epigenetik dəyişikliklərlə bağlıdır. Bu dəyişikliklər zamanla hüceyrələrin fəaliyyətini zəiflədir və bərpa qabiliyyətini azaldır. 2006-cı ildə yapon alim Shinya Yamanaka müəyyən etmişdi ki, bəzi genlər aktivləşdirildikdə hüceyrələr daha “gənc” vəziyyətə qaytarıla bilər.

Sonrakı tədqiqatlarda, o cümlədən “Harvard Medical School” alimlərinin apardığı təcrübələrdə bu yanaşmanın siçanlarda zədələnmiş görmə sinirini bərpa etdiyi göstərilib. Bu isə yetkin toxumaların müəyyən hallarda “gənclik vəziyyətinə” qayıda biləcəyini göstərib.

ER-100 terapiyası torlu qişa hüceyrələrinə xüsusi genetik siqnallar ötürərək onları tam dəyişdirmədən yalnız “cavanlaşdırmağı” hədəfləyir. Preparatın ilk sınaqları görmə itkisinə səbəb olan torlu qişa xəstəlikləri olan xəstələr üzərində aparılacaq. İlk mərhələdə əsas məqsəd preparatın təhlükəsizliyini yoxlamaqdır. Əgər nəticələr uğurlu olarsa, bu texnologiya yalnız xəstəlikləri müalicə edən deyil, hüceyrələri gəncləşdirən yeni dərmanların yaranmasına yol aça bilər.

Bu yanaşma elmi fantastika kimi səslənsə də, heyvanlar üzərində aparılan təcrübələr göstərib ki, bəzi hüceyrələr həqiqətən də funksional baxımdan “cavanlaşa” bilir. İndi isə bütün diqqət insan üzərində aparılacaq klinik sınaqlara yönəlib. Bu mərhələ həm böyük ümidlərin, həm də ciddi məsuliyyətin başlanğıcıdır. Çünki hər bir elmi sıçrayış özündə həm imkan, həm də risk daşıyır. Hüceyrələrin yenidən proqramlaşdırılması prosesi nə qədər təhlükəsizdir? Bu müdaxilə uzunmüddətli perspektivdə hansı nəticələrə gətirib çıxara bilər? İnsan ömrünün uzanması cəmiyyətin sosial və iqtisadi strukturuna necə təsir edəcək? Bu suallar hələ ki cavabını gözləyir.

Bununla belə, bir həqiqət dəyişmir: insan daim öz sərhədlərini genişləndirməyə çalışır. ER-100 kimi innovasiyalar bu istəyin növbəti təzahürüdür. Bəlkə də yaxın gələcəkdə yaşlanma artıq qorxulu bir son deyil, sadəcə, ləngidilə və idarə edilə bilən bir mərhələ olacaq. Zamanın axarını tam dayandırmaq mümkün olmasa da, onun sürətini azaltmaq arzusu artıq xəyaldan reallığa doğru addımlayır. Bu yolun sonu hələ bilinməsə də, başlanğıcı artıq qoyulub. Və bəlkə də insan ilk dəfədir ki, zamanla yarışda geri qalmaqdan çox, onunla bərabər addımlamağa bu qədər yaxınlaşır.

Nurəngiz ADİLQIZI

Zaman bəzən nə qapını döyür, nə də xəbər verir. Sadəcə bir gün güzgüdəki əksimizdə, yorğun baxışlarımızda, saçlarımıza düşən ağlarda özünü hiss etdirir. İnsanlıq tarix boyu bu səssiz gücə - yaşlanmaya qarşı mübarizə aparıb. Əfsanələrdə “əbədi gənclik bulağı”, elmdə isə uzunömürlülük sirləri axtarılıb. Bu gün isə həmin axtarışlar yeni bir mərhələyə qədəm qoyur: gen terapiyası ilə hüceyrələrin “cavanlaşdırılması”.

ABŞ-ın “Life Biosciences” biotexnologiya şirkətinin hüceyrələri “cavanlaşdırmağı” hədəfləyən ER-100 adlı yeni gen terapiyası elmi ictimaiyyətdə böyük rezonans doğurub. Yaşlanmaya qarşı səs-küy yaradan yeni preparatın ilk dəfə olaraq insanlar üzərində sınaqdan keçirilməsinə icazə verilməsi təkcə tibbi yenilik deyil, həm də insanın zamanla münasibətində dönüş nöqtəsi kimi qiymətləndirilir. Əgər bu sınaqlar uğurlu olarsa, yaşlanma artıq qaçılmaz taleyimiz deyil, idarə olunan bir prosesə çevrilə bilər.

Alimlər hesab edirlər ki, yaşlanma təkcə DNT zədələnməsi ilə yox, genlərin işləmə mexanizminin dəyişməsi - epigenetik dəyişikliklərlə bağlıdır. Bu dəyişikliklər zamanla hüceyrələrin fəaliyyətini zəiflədir və bərpa qabiliyyətini azaldır. 2006-cı ildə yapon alim Shinya Yamanaka müəyyən etmişdi ki, bəzi genlər aktivləşdirildikdə hüceyrələr daha “gənc” vəziyyətə qaytarıla bilər.

Sonrakı tədqiqatlarda, o cümlədən “Harvard Medical School” alimlərinin apardığı təcrübələrdə bu yanaşmanın siçanlarda zədələnmiş görmə sinirini bərpa etdiyi göstərilib. Bu isə yetkin toxumaların müəyyən hallarda “gənclik vəziyyətinə” qayıda biləcəyini göstərib.

ER-100 terapiyası torlu qişa hüceyrələrinə xüsusi genetik siqnallar ötürərək onları tam dəyişdirmədən yalnız “cavanlaşdırmağı” hədəfləyir. Preparatın ilk sınaqları görmə itkisinə səbəb olan torlu qişa xəstəlikləri olan xəstələr üzərində aparılacaq. İlk mərhələdə əsas məqsəd preparatın təhlükəsizliyini yoxlamaqdır. Əgər nəticələr uğurlu olarsa, bu texnologiya yalnız xəstəlikləri müalicə edən deyil, hüceyrələri gəncləşdirən yeni dərmanların yaranmasına yol aça bilər.

Bu yanaşma elmi fantastika kimi səslənsə də, heyvanlar üzərində aparılan təcrübələr göstərib ki, bəzi hüceyrələr həqiqətən də funksional baxımdan “cavanlaşa” bilir. İndi isə bütün diqqət insan üzərində aparılacaq klinik sınaqlara yönəlib. Bu mərhələ həm böyük ümidlərin, həm də ciddi məsuliyyətin başlanğıcıdır. Çünki hər bir elmi sıçrayış özündə həm imkan, həm də risk daşıyır. Hüceyrələrin yenidən proqramlaşdırılması prosesi nə qədər təhlükəsizdir? Bu müdaxilə uzunmüddətli perspektivdə hansı nəticələrə gətirib çıxara bilər? İnsan ömrünün uzanması cəmiyyətin sosial və iqtisadi strukturuna necə təsir edəcək? Bu suallar hələ ki cavabını gözləyir.

Bununla belə, bir həqiqət dəyişmir: insan daim öz sərhədlərini genişləndirməyə çalışır. ER-100 kimi innovasiyalar bu istəyin növbəti təzahürüdür. Bəlkə də yaxın gələcəkdə yaşlanma artıq qorxulu bir son deyil, sadəcə, ləngidilə və idarə edilə bilən bir mərhələ olacaq. Zamanın axarını tam dayandırmaq mümkün olmasa da, onun sürətini azaltmaq arzusu artıq xəyaldan reallığa doğru addımlayır. Bu yolun sonu hələ bilinməsə də, başlanğıcı artıq qoyulub. Və bəlkə də insan ilk dəfədir ki, zamanla yarışda geri qalmaqdan çox, onunla bərabər addımlamağa bu qədər yaxınlaşır.

Nurəngiz ADİLQIZI

Azərbaycan xalqının zəngin milli-mənəvi irsində Novruz bayramı xüsusi yer tutur. Bu bayrama aparan dörd çərşənbə isə xalq təqviminin mühüm mərhələləri hesab olunur. Xalq inanclarına görə, bu gün od təbiətə can verir, soyuğun sərtliyini sındırır, torpağı isidir. El arasında deyirlər ki, “od düşən yer dirilər”. Qədim türk dünyagörüşündə od müqəddəs sayılıb, ocaq ailənin, nəslin, soyun davamı kimi qəbul edilib. “Ocağın sönməsin” duası təsadüfi deyil; bu, həm fiziki, həm də mənəvi davamlılığın arzusudur.

Od çərşənbəsi axşamı ölkənin müxtəlif bölgələrində tonqallar qalayırlar. İnsanlar alovun üzərindən tullanaraq “Ağırlığım-uğurluğum odda yansın” deyirlər. Bu adət qədimdən gələn mənəvi təmizlənmə inancını ifadə edir. Tonqalın közündən evə aparmaq, ailə ocağını həmin alovla alışdırmaq da bəzi bölgələrdə qorunub saxlanılan ənənələrdəndir. Uşaqlar papaq atır, qapılara qulaq asır, gənclər şənliklər təşkil edir, ailələr bir süfrə arxasında toplaşır. Bayram süfrəsində səməni, şirniyyatlar, qoz-fındıq və boyanmış yumurta bolluq və bərəkət rəmzi kimi yer alır.

Qədim dövrlərdə Od çərşənbəsində tonqalı hündür yerdə-dağ, təpə başında qalayar, bütün el həmin tonqalın başına yığışarmışlar. Odunlar yenicə alışmağa başlayanda qız-gəlin odun şərəfinə nəğmələr söylərmişlər.

Xüsusilə kənd yerlərində ağsaqqalların, nənələrimizin keçmiş Novruzlardan danışması bu mərasimi canlı tarix kitabına çevirir. Deyilənlərə görə, çərşənbələrdə ürəyində niyyət tutan şəxs özü ilə açar götürüb evlərinin yanındakı yola çıxır. Yolayrıcı olan yerdə açarı sağ ayağının altına qoyub gözləyir. Yoldan ötənlərin ilk sözünü eşidib yadında saxlayır və açarı da götürərək geri qayıdır. Eşitdiyi söz xoş bir məna verirsə, yaxşı nəsə haqqındadırsa, həmin adam niyyətinin baş tutacağına inanır. Buradakı açar isə simvolik olaraq həmin niyyətin açarı deməkdir.

Od çərşənbəsində iki alma seçilir və onlardan birinə nişan qoyulur. Daha sonra həmin nişanı gizlədərək niyyət tutur və evdəkilərdən birinə almalardan hansınısa götürməsini deyir. Həmin adam əgər nişanlanmış almanı götürərsə, bu niyyətin doğrulacağına işarə kimi anlaşılır. Burada istifadə olunan alma mifoloji dünyagörüşdə xoşbəxtlik, uğur bəxş edən rəmzi motivin daşıyıcısıdır.

Tarixi qaynaqlarda və elmi araşdırmalarda oda müqəddəs münasibət ənənəsinin kökləri qədim inanclarla əlaqələndirilir, bəzi mənbələrdə bu mərasimlərin Zərdüştilik dövrü ilə səsləşdiyi göstərilir. Lakin Azərbaycan xalqının oda münasibəti yalnız dini baxışlarla məhdudlaşmır. Bu münasibət təbiət hadisələrinə verilən mənəvi dəyərdən, odun istilik və işıq mənbəyi kimi həyatdakı əhəmiyyətindən qaynaqlanır. Od burada həm dirçəlişin, həm paklığın, həm də yeni başlanğıcın rəmzidir.

Çərşənbələrin ardıcıllığı barədə bəzi mənbələrdə maraqlı bir məqam diqqəti cəlb edir. Xalq arasında qəbul olunmuş sıra belədir: Su, Od, Yel, Torpaq. Lakin təbiətin oyanış prosesinə ardıcıl baxdıqda suyun buzları açıldıqdan sonra torpağın isinməsi və canlanması baş verir. Bu baxımdan ikinci mərhələdə Torpaq çərşənbəsinin gəlməsini daha məntiqli görürlər. Çünki torpaq isinmədən bitkilərin cücərməsi mümkün deyil. Bununla belə, xalq təfəkküründə Od çərşənbəsinin ikinci pillədə yer alması təsadüfi deyil. Qışdan çıxan insan ilk növbədə istilik dəyişimini hiss edir. İstiliyin artması isə yazın yaxınlaşmasının əsas əlaməti kimi qəbul olunur. Deməli, xalq təqvimi təbiətin elmi ardıcıllığından daha çox insanın müşahidə və hisslərinə əsaslanır.

Od çərşənbəsi xalqımızın təbiətə bağlılığının, mənəvi dəyərlərə sədaqətinin və birlik ruhunun ifadəsidir. Bu çərşənbə insanları bir araya gətirir, keçmişlə gələcək arasında mənəvi bağlılıq yaradır. Yanan hər tonqal istiliklə yanaşı, həm də ümid rəmzidir. Yazın gəlişini müjdələyən alov yalnız təbiətin deyil, insan qəlbinin də işıqlanmasını simvolizə edir. Milli adət-ənənələrimiz yaşadıqca, Od çərşənbəsinin mənəvi dəyəri də nəsildən-nəslə ötürülərək qorunacaqdır.

Nurəngiz ADİLQIZI

Azərbaycan xalqının zəngin milli-mənəvi irsində Novruz bayramı xüsusi yer tutur. Bu bayrama aparan dörd çərşənbə isə xalq təqviminin mühüm mərhələləri hesab olunur. Xalq inanclarına görə, bu gün od təbiətə can verir, soyuğun sərtliyini sındırır, torpağı isidir. El arasında deyirlər ki, “od düşən yer dirilər”. Qədim türk dünyagörüşündə od müqəddəs sayılıb, ocaq ailənin, nəslin, soyun davamı kimi qəbul edilib. “Ocağın sönməsin” duası təsadüfi deyil; bu, həm fiziki, həm də mənəvi davamlılığın arzusudur.

Od çərşənbəsi axşamı ölkənin müxtəlif bölgələrində tonqallar qalayırlar. İnsanlar alovun üzərindən tullanaraq “Ağırlığım-uğurluğum odda yansın” deyirlər. Bu adət qədimdən gələn mənəvi təmizlənmə inancını ifadə edir. Tonqalın közündən evə aparmaq, ailə ocağını həmin alovla alışdırmaq da bəzi bölgələrdə qorunub saxlanılan ənənələrdəndir. Uşaqlar papaq atır, qapılara qulaq asır, gənclər şənliklər təşkil edir, ailələr bir süfrə arxasında toplaşır. Bayram süfrəsində səməni, şirniyyatlar, qoz-fındıq və boyanmış yumurta bolluq və bərəkət rəmzi kimi yer alır.

Qədim dövrlərdə Od çərşənbəsində tonqalı hündür yerdə-dağ, təpə başında qalayar, bütün el həmin tonqalın başına yığışarmışlar. Odunlar yenicə alışmağa başlayanda qız-gəlin odun şərəfinə nəğmələr söylərmişlər.

Xüsusilə kənd yerlərində ağsaqqalların, nənələrimizin keçmiş Novruzlardan danışması bu mərasimi canlı tarix kitabına çevirir. Deyilənlərə görə, çərşənbələrdə ürəyində niyyət tutan şəxs özü ilə açar götürüb evlərinin yanındakı yola çıxır. Yolayrıcı olan yerdə açarı sağ ayağının altına qoyub gözləyir. Yoldan ötənlərin ilk sözünü eşidib yadında saxlayır və açarı da götürərək geri qayıdır. Eşitdiyi söz xoş bir məna verirsə, yaxşı nəsə haqqındadırsa, həmin adam niyyətinin baş tutacağına inanır. Buradakı açar isə simvolik olaraq həmin niyyətin açarı deməkdir.

Od çərşənbəsində iki alma seçilir və onlardan birinə nişan qoyulur. Daha sonra həmin nişanı gizlədərək niyyət tutur və evdəkilərdən birinə almalardan hansınısa götürməsini deyir. Həmin adam əgər nişanlanmış almanı götürərsə, bu niyyətin doğrulacağına işarə kimi anlaşılır. Burada istifadə olunan alma mifoloji dünyagörüşdə xoşbəxtlik, uğur bəxş edən rəmzi motivin daşıyıcısıdır.

Tarixi qaynaqlarda və elmi araşdırmalarda oda müqəddəs münasibət ənənəsinin kökləri qədim inanclarla əlaqələndirilir, bəzi mənbələrdə bu mərasimlərin Zərdüştilik dövrü ilə səsləşdiyi göstərilir. Lakin Azərbaycan xalqının oda münasibəti yalnız dini baxışlarla məhdudlaşmır. Bu münasibət təbiət hadisələrinə verilən mənəvi dəyərdən, odun istilik və işıq mənbəyi kimi həyatdakı əhəmiyyətindən qaynaqlanır. Od burada həm dirçəlişin, həm paklığın, həm də yeni başlanğıcın rəmzidir.

Çərşənbələrin ardıcıllığı barədə bəzi mənbələrdə maraqlı bir məqam diqqəti cəlb edir. Xalq arasında qəbul olunmuş sıra belədir: Su, Od, Yel, Torpaq. Lakin təbiətin oyanış prosesinə ardıcıl baxdıqda suyun buzları açıldıqdan sonra torpağın isinməsi və canlanması baş verir. Bu baxımdan ikinci mərhələdə Torpaq çərşənbəsinin gəlməsini daha məntiqli görürlər. Çünki torpaq isinmədən bitkilərin cücərməsi mümkün deyil. Bununla belə, xalq təfəkküründə Od çərşənbəsinin ikinci pillədə yer alması təsadüfi deyil. Qışdan çıxan insan ilk növbədə istilik dəyişimini hiss edir. İstiliyin artması isə yazın yaxınlaşmasının əsas əlaməti kimi qəbul olunur. Deməli, xalq təqvimi təbiətin elmi ardıcıllığından daha çox insanın müşahidə və hisslərinə əsaslanır.

Od çərşənbəsi xalqımızın təbiətə bağlılığının, mənəvi dəyərlərə sədaqətinin və birlik ruhunun ifadəsidir. Bu çərşənbə insanları bir araya gətirir, keçmişlə gələcək arasında mənəvi bağlılıq yaradır. Yanan hər tonqal istiliklə yanaşı, həm də ümid rəmzidir. Yazın gəlişini müjdələyən alov yalnız təbiətin deyil, insan qəlbinin də işıqlanmasını simvolizə edir. Milli adət-ənənələrimiz yaşadıqca, Od çərşənbəsinin mənəvi dəyəri də nəsildən-nəslə ötürülərək qorunacaqdır.

Nurəngiz ADİLQIZI

Azərbaycan xalqının zəngin milli-mənəvi irsində Novruz bayramı xüsusi yer tutur. Bu bayrama aparan dörd çərşənbə isə xalq təqviminin mühüm mərhələləri hesab olunur. Xalq inanclarına görə, bu gün od təbiətə can verir, soyuğun sərtliyini sındırır, torpağı isidir. El arasında deyirlər ki, “od düşən yer dirilər”. Qədim türk dünyagörüşündə od müqəddəs sayılıb, ocaq ailənin, nəslin, soyun davamı kimi qəbul edilib. “Ocağın sönməsin” duası təsadüfi deyil; bu, həm fiziki, həm də mənəvi davamlılığın arzusudur.

Od çərşənbəsi axşamı ölkənin müxtəlif bölgələrində tonqallar qalayırlar. İnsanlar alovun üzərindən tullanaraq “Ağırlığım-uğurluğum odda yansın” deyirlər. Bu adət qədimdən gələn mənəvi təmizlənmə inancını ifadə edir. Tonqalın közündən evə aparmaq, ailə ocağını həmin alovla alışdırmaq da bəzi bölgələrdə qorunub saxlanılan ənənələrdəndir. Uşaqlar papaq atır, qapılara qulaq asır, gənclər şənliklər təşkil edir, ailələr bir süfrə arxasında toplaşır. Bayram süfrəsində səməni, şirniyyatlar, qoz-fındıq və boyanmış yumurta bolluq və bərəkət rəmzi kimi yer alır.

Qədim dövrlərdə Od çərşənbəsində tonqalı hündür yerdə-dağ, təpə başında qalayar, bütün el həmin tonqalın başına yığışarmışlar. Odunlar yenicə alışmağa başlayanda qız-gəlin odun şərəfinə nəğmələr söylərmişlər.

Xüsusilə kənd yerlərində ağsaqqalların, nənələrimizin keçmiş Novruzlardan danışması bu mərasimi canlı tarix kitabına çevirir. Deyilənlərə görə, çərşənbələrdə ürəyində niyyət tutan şəxs özü ilə açar götürüb evlərinin yanındakı yola çıxır. Yolayrıcı olan yerdə açarı sağ ayağının altına qoyub gözləyir. Yoldan ötənlərin ilk sözünü eşidib yadında saxlayır və açarı da götürərək geri qayıdır. Eşitdiyi söz xoş bir məna verirsə, yaxşı nəsə haqqındadırsa, həmin adam niyyətinin baş tutacağına inanır. Buradakı açar isə simvolik olaraq həmin niyyətin açarı deməkdir.

Od çərşənbəsində iki alma seçilir və onlardan birinə nişan qoyulur. Daha sonra həmin nişanı gizlədərək niyyət tutur və evdəkilərdən birinə almalardan hansınısa götürməsini deyir. Həmin adam əgər nişanlanmış almanı götürərsə, bu niyyətin doğrulacağına işarə kimi anlaşılır. Burada istifadə olunan alma mifoloji dünyagörüşdə xoşbəxtlik, uğur bəxş edən rəmzi motivin daşıyıcısıdır.

Tarixi qaynaqlarda və elmi araşdırmalarda oda müqəddəs münasibət ənənəsinin kökləri qədim inanclarla əlaqələndirilir, bəzi mənbələrdə bu mərasimlərin Zərdüştilik dövrü ilə səsləşdiyi göstərilir. Lakin Azərbaycan xalqının oda münasibəti yalnız dini baxışlarla məhdudlaşmır. Bu münasibət təbiət hadisələrinə verilən mənəvi dəyərdən, odun istilik və işıq mənbəyi kimi həyatdakı əhəmiyyətindən qaynaqlanır. Od burada həm dirçəlişin, həm paklığın, həm də yeni başlanğıcın rəmzidir.

Çərşənbələrin ardıcıllığı barədə bəzi mənbələrdə maraqlı bir məqam diqqəti cəlb edir. Xalq arasında qəbul olunmuş sıra belədir: Su, Od, Yel, Torpaq. Lakin təbiətin oyanış prosesinə ardıcıl baxdıqda suyun buzları açıldıqdan sonra torpağın isinməsi və canlanması baş verir. Bu baxımdan ikinci mərhələdə Torpaq çərşənbəsinin gəlməsini daha məntiqli görürlər. Çünki torpaq isinmədən bitkilərin cücərməsi mümkün deyil. Bununla belə, xalq təfəkküründə Od çərşənbəsinin ikinci pillədə yer alması təsadüfi deyil. Qışdan çıxan insan ilk növbədə istilik dəyişimini hiss edir. İstiliyin artması isə yazın yaxınlaşmasının əsas əlaməti kimi qəbul olunur. Deməli, xalq təqvimi təbiətin elmi ardıcıllığından daha çox insanın müşahidə və hisslərinə əsaslanır.

Od çərşənbəsi xalqımızın təbiətə bağlılığının, mənəvi dəyərlərə sədaqətinin və birlik ruhunun ifadəsidir. Bu çərşənbə insanları bir araya gətirir, keçmişlə gələcək arasında mənəvi bağlılıq yaradır. Yanan hər tonqal istiliklə yanaşı, həm də ümid rəmzidir. Yazın gəlişini müjdələyən alov yalnız təbiətin deyil, insan qəlbinin də işıqlanmasını simvolizə edir. Milli adət-ənənələrimiz yaşadıqca, Od çərşənbəsinin mənəvi dəyəri də nəsildən-nəslə ötürülərək qorunacaqdır.

Nurəngiz ADİLQIZI

Hər il fevralın 27-də qeyd olunan Beynəlxalq Qeyri-Hökumət Təşkilatları Günü vətəndaş cəmiyyətinin inkişafında mühüm rol oynayan qeyri-hökumət təşkilatlarının (QHT) fəaliyyətinə diqqəti artırmaq, onların sosial, humanitar və hüquqi təşəbbüslərini təşviq etmək məqsədi daşıyır.
QHT-lər dövlətlə cəmiyyət arasında körpü rolunu oynayaraq sosial ədalətin, insan hüquqlarının, inklüziv inkişafın və ictimai iştirakçılığın təmin olunmasında mühüm funksiyalar yerinə yetirirlər. Onların fəaliyyəti yoxsulluğun azaldılması, ətraf mühitin qorunması, gender bərabərliyi, səhiyyə, təhsil və humanitar yardım kimi geniş sahələri əhatə edir. Bu baxımdan QHT-lər BMT-nin Dayanıqlı İnkişaf Məqsədlərinin reallaşmasına da real töhfələr verirlər.
Azərbaycanda da vətəndaş cəmiyyəti institutlarının formalaşması müstəqillik dövründə yeni mərhələyə qədəm qoymuşdur. 1995-ci ildə qəbul edilmiş Konstitusiya birləşmək azadlığını təsbit edərək QHT-lərin hüquqi əsaslarını müəyyənləşdirmişdir. Sonrakı illərdə qanunvericilik bazası təkmilləşdirilmiş, dövlət–QHT münasibətlərində institusional mexanizmlər formalaşdırılmışdır.
Bu sahədə mühüm addımlardan biri Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Şurasının yaradılması olmuşdur. Hazırda həmin qurum Azərbaycan Respublikasının Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyi kimi fəaliyyət göstərərək QHT-lərin layihələrinin maliyyələşdirilməsi, institusional inkişafı və beynəlxalq əməkdaşlığın genişləndirilməsinə dəstək verir.
Azərbaycan QHT-ləri xüsusilə postmünaqişə dövründə humanitar təşəbbüslər, mina təhlükəsinə qarşı maarifləndirmə, sosial reabilitasiya proqramları həyata keçirirlər. Eyni zamanda, milli maraqların beynəlxalq platformalarda müdafiəsində və ictimai diplomatiyanın gücləndirilməsində onların rolu artmaqdadır.
Azərbaycanda vətəndaş cəmiyyəti institutlarının inkişafı qanunvericilik və Dövlət proqramları ilə məhdudlaşmır; bu sahədə ictimai təşəbbüslər və xeyriyyəçilik ənənələri də mühüm rol oynayır. Xüsusilə sosial və humanitar layihələrin miqyası göstərir ki, ölkədə QHT mühiti çoxşaxəli tərəfdaşlıq modeli əsasında formalaşır və inkişaf edir. İctimai nüfuzu və geniş fəaliyyət coğrafiyası ilə seçilən Heydər Əliyev Fondunun fəaliyyəti xüsusi diqqətəlayiqdir. Fondun reallaşdırdığı layihələr və əməkdaşlıq münasibətləri vətəndaş cəmiyyətinin institusional potensialının möhkəmlənməsinə və sosial həmrəyliyin güclənməsinə xidmət edən mühüm amillərdən biri kimi qiymətləndirilə bilər.
Müasir dövrdə qlobal çağırışların miqyası genişləndikcə, vətəndaş cəmiyyətinin rolu daha da aktuallaşır. Sosial ədalət, ictimai nəzarət, humanitar həmrəylik və inklüziv inkişaf prinsipləri yalnız dövlət siyasəti ilə deyil, eyni zamanda, fəal ictimai təşəbbüslər vasitəsilə möhkəmlənir. Qeyri-hökumət təşkilatları bu baxımdan cəmiyyətin təşəbbüs enerjisini təşkilatlanmış gücə çevirən mühüm platformadır.
Azərbaycanda formalaşan dövlət–QHT tərəfdaşlığı modeli göstərir ki, vətəndaş cəmiyyəti institutlarının institusional inkişafı ölkənin ümumi inkişaf strategiyasının tərkib hissəsidir.

Nurəngiz ADİLQIZI.

Hər il fevralın 27-də qeyd olunan Beynəlxalq Qeyri-Hökumət Təşkilatları Günü vətəndaş cəmiyyətinin inkişafında mühüm rol oynayan qeyri-hökumət təşkilatlarının (QHT) fəaliyyətinə diqqəti artırmaq, onların sosial, humanitar və hüquqi təşəbbüslərini təşviq etmək məqsədi daşıyır.
QHT-lər dövlətlə cəmiyyət arasında körpü rolunu oynayaraq sosial ədalətin, insan hüquqlarının, inklüziv inkişafın və ictimai iştirakçılığın təmin olunmasında mühüm funksiyalar yerinə yetirirlər. Onların fəaliyyəti yoxsulluğun azaldılması, ətraf mühitin qorunması, gender bərabərliyi, səhiyyə, təhsil və humanitar yardım kimi geniş sahələri əhatə edir. Bu baxımdan QHT-lər BMT-nin Dayanıqlı İnkişaf Məqsədlərinin reallaşmasına da real töhfələr verirlər.
Azərbaycanda da vətəndaş cəmiyyəti institutlarının formalaşması müstəqillik dövründə yeni mərhələyə qədəm qoymuşdur. 1995-ci ildə qəbul edilmiş Konstitusiya birləşmək azadlığını təsbit edərək QHT-lərin hüquqi əsaslarını müəyyənləşdirmişdir. Sonrakı illərdə qanunvericilik bazası təkmilləşdirilmiş, dövlət–QHT münasibətlərində institusional mexanizmlər formalaşdırılmışdır.
Bu sahədə mühüm addımlardan biri Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Şurasının yaradılması olmuşdur. Hazırda həmin qurum Azərbaycan Respublikasının Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyi kimi fəaliyyət göstərərək QHT-lərin layihələrinin maliyyələşdirilməsi, institusional inkişafı və beynəlxalq əməkdaşlığın genişləndirilməsinə dəstək verir.
Azərbaycan QHT-ləri xüsusilə postmünaqişə dövründə humanitar təşəbbüslər, mina təhlükəsinə qarşı maarifləndirmə, sosial reabilitasiya proqramları həyata keçirirlər. Eyni zamanda, milli maraqların beynəlxalq platformalarda müdafiəsində və ictimai diplomatiyanın gücləndirilməsində onların rolu artmaqdadır.
Azərbaycanda vətəndaş cəmiyyəti institutlarının inkişafı qanunvericilik və Dövlət proqramları ilə məhdudlaşmır; bu sahədə ictimai təşəbbüslər və xeyriyyəçilik ənənələri də mühüm rol oynayır. Xüsusilə sosial və humanitar layihələrin miqyası göstərir ki, ölkədə QHT mühiti çoxşaxəli tərəfdaşlıq modeli əsasında formalaşır və inkişaf edir. İctimai nüfuzu və geniş fəaliyyət coğrafiyası ilə seçilən Heydər Əliyev Fondunun fəaliyyəti xüsusi diqqətəlayiqdir. Fondun reallaşdırdığı layihələr və əməkdaşlıq münasibətləri vətəndaş cəmiyyətinin institusional potensialının möhkəmlənməsinə və sosial həmrəyliyin güclənməsinə xidmət edən mühüm amillərdən biri kimi qiymətləndirilə bilər.
Müasir dövrdə qlobal çağırışların miqyası genişləndikcə, vətəndaş cəmiyyətinin rolu daha da aktuallaşır. Sosial ədalət, ictimai nəzarət, humanitar həmrəylik və inklüziv inkişaf prinsipləri yalnız dövlət siyasəti ilə deyil, eyni zamanda, fəal ictimai təşəbbüslər vasitəsilə möhkəmlənir. Qeyri-hökumət təşkilatları bu baxımdan cəmiyyətin təşəbbüs enerjisini təşkilatlanmış gücə çevirən mühüm platformadır.
Azərbaycanda formalaşan dövlət–QHT tərəfdaşlığı modeli göstərir ki, vətəndaş cəmiyyəti institutlarının institusional inkişafı ölkənin ümumi inkişaf strategiyasının tərkib hissəsidir.

Nurəngiz ADİLQIZI.

Hər il fevralın 27-də qeyd olunan Beynəlxalq Qeyri-Hökumət Təşkilatları Günü vətəndaş cəmiyyətinin inkişafında mühüm rol oynayan qeyri-hökumət təşkilatlarının (QHT) fəaliyyətinə diqqəti artırmaq, onların sosial, humanitar və hüquqi təşəbbüslərini təşviq etmək məqsədi daşıyır.
QHT-lər dövlətlə cəmiyyət arasında körpü rolunu oynayaraq sosial ədalətin, insan hüquqlarının, inklüziv inkişafın və ictimai iştirakçılığın təmin olunmasında mühüm funksiyalar yerinə yetirirlər. Onların fəaliyyəti yoxsulluğun azaldılması, ətraf mühitin qorunması, gender bərabərliyi, səhiyyə, təhsil və humanitar yardım kimi geniş sahələri əhatə edir. Bu baxımdan QHT-lər BMT-nin Dayanıqlı İnkişaf Məqsədlərinin reallaşmasına da real töhfələr verirlər.
Azərbaycanda da vətəndaş cəmiyyəti institutlarının formalaşması müstəqillik dövründə yeni mərhələyə qədəm qoymuşdur. 1995-ci ildə qəbul edilmiş Konstitusiya birləşmək azadlığını təsbit edərək QHT-lərin hüquqi əsaslarını müəyyənləşdirmişdir. Sonrakı illərdə qanunvericilik bazası təkmilləşdirilmiş, dövlət–QHT münasibətlərində institusional mexanizmlər formalaşdırılmışdır.
Bu sahədə mühüm addımlardan biri Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Şurasının yaradılması olmuşdur. Hazırda həmin qurum Azərbaycan Respublikasının Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyi kimi fəaliyyət göstərərək QHT-lərin layihələrinin maliyyələşdirilməsi, institusional inkişafı və beynəlxalq əməkdaşlığın genişləndirilməsinə dəstək verir.
Azərbaycan QHT-ləri xüsusilə postmünaqişə dövründə humanitar təşəbbüslər, mina təhlükəsinə qarşı maarifləndirmə, sosial reabilitasiya proqramları həyata keçirirlər. Eyni zamanda, milli maraqların beynəlxalq platformalarda müdafiəsində və ictimai diplomatiyanın gücləndirilməsində onların rolu artmaqdadır.
Azərbaycanda vətəndaş cəmiyyəti institutlarının inkişafı qanunvericilik və Dövlət proqramları ilə məhdudlaşmır; bu sahədə ictimai təşəbbüslər və xeyriyyəçilik ənənələri də mühüm rol oynayır. Xüsusilə sosial və humanitar layihələrin miqyası göstərir ki, ölkədə QHT mühiti çoxşaxəli tərəfdaşlıq modeli əsasında formalaşır və inkişaf edir. İctimai nüfuzu və geniş fəaliyyət coğrafiyası ilə seçilən Heydər Əliyev Fondunun fəaliyyəti xüsusi diqqətəlayiqdir. Fondun reallaşdırdığı layihələr və əməkdaşlıq münasibətləri vətəndaş cəmiyyətinin institusional potensialının möhkəmlənməsinə və sosial həmrəyliyin güclənməsinə xidmət edən mühüm amillərdən biri kimi qiymətləndirilə bilər.
Müasir dövrdə qlobal çağırışların miqyası genişləndikcə, vətəndaş cəmiyyətinin rolu daha da aktuallaşır. Sosial ədalət, ictimai nəzarət, humanitar həmrəylik və inklüziv inkişaf prinsipləri yalnız dövlət siyasəti ilə deyil, eyni zamanda, fəal ictimai təşəbbüslər vasitəsilə möhkəmlənir. Qeyri-hökumət təşkilatları bu baxımdan cəmiyyətin təşəbbüs enerjisini təşkilatlanmış gücə çevirən mühüm platformadır.
Azərbaycanda formalaşan dövlət–QHT tərəfdaşlığı modeli göstərir ki, vətəndaş cəmiyyəti institutlarının institusional inkişafı ölkənin ümumi inkişaf strategiyasının tərkib hissəsidir.

Nurəngiz ADİLQIZI.

Bəşər tarixi zaman-zaman insanlığın üzərinə qara kölgə salan faciələrlə sınağa çəkilib. Lakin elə yaralar var ki, onlar təkcə bir xalqın deyil, bütün insanlığın vicdanında açılmış qanlı izdir. 1992-ci ilin 26 fevral gecəsi Xocalı şəhərində baş verən soyqırımı məhz belə bir faciədir. Bu, təkcə bir şəhərin işğalı deyildi – bu, mülki insanlara qarşı həyata keçirilmiş amansız qətliam, beynəlxalq humanitar hüququn kobud şəkildə pozulması, insanlıq əleyhinə törədilmiş ağır cinayət idi.

Faciə zamanı şəhər mühasirəyə alınmış, dinc əhali şaxtalı fevral gecəsində çıxış yolu axtararkən xüsusi qəddarlıqla atəşə tutulmuşdur. Beynəlxalq təşkilatların və xarici jurnalistlərin hadisə yerindən hazırladıqları reportajlar insanlığa qarşı törədilmiş vəhşiliyin miqyasını açıq şəkildə ortaya qoymuşdur. Mülki əhaliyə qarşı zorakılıq, işgəncə və qeyri-insani rəftar faktları bu hadisənin mahiyyətini – soyqırımı aktı olduğunu təsdiqləyir.
Xocalı soyqırımı Azərbaycan dövlətinin və xalqının yaddaşında əbədi həkk olunmuşdur. Ümummilli lider Heydər Əliyev bu faciəyə ilk dəfə siyasi-hüquqi qiymət verilməsinə nail olmuş, 1994-cü ildə Milli Məclis tərəfindən 26 fevralın “Xocalı Soyqırımı Günü” elan edilməsi haqqında qərar qəbul edilmişdir. Bu, tarixi ədalətin bərpası istiqamətində atılmış mühüm addım idi.
30 illik ağrıya son qoyularaq mənfur düşmənin cavabı layiqincə verildi. 2020-ci ildə qazanılan Böyük Zəfər illərlə ürəklərdə daşınan ağrının cavabı oldu. İkinci Qarabağ müharibəsi Azərbaycan dövlətinin inamlı qələbəsi ilə başa çatdı. Müzəffər, Ali Baş Komandanın rəhbərliyi ilə rəşadətli Azərbaycan Ordusu böyük şücaət göstərərək 44 günlük Vətən müharibəsi zamanı Xocalının bir neçə kəndinin düşməndən azad edilməsi ilə başlayan qəhrəmanlıq salnaməsi 2023-cü ilin 19-20 sentyabr antiterror tədbirləri zamanı Xocalının və bütün kəndlərinin tam işğaldan azad olunması ilə yekunlaşdı.
Bu gün böyük qürur hissi ilə deyə bilərik ki, artıq ərazi bütövlüyümüz və suverenliyimiz tam bərpa olunub, işğal altında olan torpaqlarımız düşmən tapdağından azad edilib, erməni vandalları tərəfindən qətlə yetirilmiş günahsız soydaşlarımızın qanı yerdə qalmayıb. Buna baxmayaraq, Xocalı faciəsinin dünyada soyqırımı kimi tanınmasında və haqq işimizin dünya ictimaiyyətinə çatdırılmasında öz mübarizəmizi yorulmadan davam etdirməliyik.
Heydər Əliyev Fondunun vitse-prezidenti Leyla Əliyevanın təşəbbüsü ilə 2008-ci ildən başlayaraq aparılan “Xocalıya ədalət!” beynəlxalq təbliğat-təşviqat kampaniyası Xocalı soyqırımı haqqında həqiqətlərin dünyada təbliğ olunmasında, bu faciənin Azərbaycan xalqına qarşı soyqırımı aktı kimi tanınmasında mühüm rol oynayır. Bütün bunlar Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin daxili və xarici siyasətinin, eləcə də Heydər Əliyev Fondunun dünyada apardığı təbliğatın, haqq-ədalətə çağırışın nəticəsidir.
“…Sizin kimi mən də inanırdım və bilirdim, biz buraya qayıdacağıq, Xocalıya qayıdacağıq və burada günahsız qurbanların xatirəsini əbədiləşdirmək üçün memorial kompleks yaradılacaq”. Bu fikirləri 2024-cü il fevralın 26-da Prezident İlham Əliyev Xocalı şəhərində Xocalı Soyqırımı Memorialının təməlqoyma mərasimində, rayon ictimaiyyətinin nümayəndələri ilə görüşü zamanı deyib.
Bəli, bu gün azad Xocalıda başlanan firavan həyat tarixin ən təsirli cavabıdır. Xocalı torpağında artıq mərmi səsləri deyil, quruculuq işlərinin ahəngi eşidilir, üçrəngli bayrağımız dalğalanır. Bu gün fəxarətlə deyə bilərik ki, Xocalı işğaldan azad olunmuş digər ərazilərimiz kimi əzəmətli tikinti meydanını xatırladır. Bir vaxt bu torpaqlarda böyük soyqırımı acısını yaşamış xocalılıları “tökülən qanınızın qisası alındı” – deyib, yenidən ən gözəl görkəmində qarşılayır sanki Xocalı. Bir zamanlar məhv olan arzular, ümidlər indi çiçək açıb. Bu şəhərin əzəli sakinləri yenidən evlərinin işıqlarını yandırırlar. Hər qayıdan ailə, hər tikilən məktəb, hər yanan işıq bir həqiqəti bəyan edir: Azərbaycan xalqı sınmadı, əyilmədi və öz tarixi ədalətini bərpa etdi.

Nurəngiz ADİLQIZI.

Bəşər tarixi zaman-zaman insanlığın üzərinə qara kölgə salan faciələrlə sınağa çəkilib. Lakin elə yaralar var ki, onlar təkcə bir xalqın deyil, bütün insanlığın vicdanında açılmış qanlı izdir. 1992-ci ilin 26 fevral gecəsi Xocalı şəhərində baş verən soyqırımı məhz belə bir faciədir. Bu, təkcə bir şəhərin işğalı deyildi – bu, mülki insanlara qarşı həyata keçirilmiş amansız qətliam, beynəlxalq humanitar hüququn kobud şəkildə pozulması, insanlıq əleyhinə törədilmiş ağır cinayət idi.

Faciə zamanı şəhər mühasirəyə alınmış, dinc əhali şaxtalı fevral gecəsində çıxış yolu axtararkən xüsusi qəddarlıqla atəşə tutulmuşdur. Beynəlxalq təşkilatların və xarici jurnalistlərin hadisə yerindən hazırladıqları reportajlar insanlığa qarşı törədilmiş vəhşiliyin miqyasını açıq şəkildə ortaya qoymuşdur. Mülki əhaliyə qarşı zorakılıq, işgəncə və qeyri-insani rəftar faktları bu hadisənin mahiyyətini – soyqırımı aktı olduğunu təsdiqləyir.
Xocalı soyqırımı Azərbaycan dövlətinin və xalqının yaddaşında əbədi həkk olunmuşdur. Ümummilli lider Heydər Əliyev bu faciəyə ilk dəfə siyasi-hüquqi qiymət verilməsinə nail olmuş, 1994-cü ildə Milli Məclis tərəfindən 26 fevralın “Xocalı Soyqırımı Günü” elan edilməsi haqqında qərar qəbul edilmişdir. Bu, tarixi ədalətin bərpası istiqamətində atılmış mühüm addım idi.
30 illik ağrıya son qoyularaq mənfur düşmənin cavabı layiqincə verildi. 2020-ci ildə qazanılan Böyük Zəfər illərlə ürəklərdə daşınan ağrının cavabı oldu. İkinci Qarabağ müharibəsi Azərbaycan dövlətinin inamlı qələbəsi ilə başa çatdı. Müzəffər, Ali Baş Komandanın rəhbərliyi ilə rəşadətli Azərbaycan Ordusu böyük şücaət göstərərək 44 günlük Vətən müharibəsi zamanı Xocalının bir neçə kəndinin düşməndən azad edilməsi ilə başlayan qəhrəmanlıq salnaməsi 2023-cü ilin 19-20 sentyabr antiterror tədbirləri zamanı Xocalının və bütün kəndlərinin tam işğaldan azad olunması ilə yekunlaşdı.
Bu gün böyük qürur hissi ilə deyə bilərik ki, artıq ərazi bütövlüyümüz və suverenliyimiz tam bərpa olunub, işğal altında olan torpaqlarımız düşmən tapdağından azad edilib, erməni vandalları tərəfindən qətlə yetirilmiş günahsız soydaşlarımızın qanı yerdə qalmayıb. Buna baxmayaraq, Xocalı faciəsinin dünyada soyqırımı kimi tanınmasında və haqq işimizin dünya ictimaiyyətinə çatdırılmasında öz mübarizəmizi yorulmadan davam etdirməliyik.
Heydər Əliyev Fondunun vitse-prezidenti Leyla Əliyevanın təşəbbüsü ilə 2008-ci ildən başlayaraq aparılan “Xocalıya ədalət!” beynəlxalq təbliğat-təşviqat kampaniyası Xocalı soyqırımı haqqında həqiqətlərin dünyada təbliğ olunmasında, bu faciənin Azərbaycan xalqına qarşı soyqırımı aktı kimi tanınmasında mühüm rol oynayır. Bütün bunlar Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin daxili və xarici siyasətinin, eləcə də Heydər Əliyev Fondunun dünyada apardığı təbliğatın, haqq-ədalətə çağırışın nəticəsidir.
“…Sizin kimi mən də inanırdım və bilirdim, biz buraya qayıdacağıq, Xocalıya qayıdacağıq və burada günahsız qurbanların xatirəsini əbədiləşdirmək üçün memorial kompleks yaradılacaq”. Bu fikirləri 2024-cü il fevralın 26-da Prezident İlham Əliyev Xocalı şəhərində Xocalı Soyqırımı Memorialının təməlqoyma mərasimində, rayon ictimaiyyətinin nümayəndələri ilə görüşü zamanı deyib.
Bəli, bu gün azad Xocalıda başlanan firavan həyat tarixin ən təsirli cavabıdır. Xocalı torpağında artıq mərmi səsləri deyil, quruculuq işlərinin ahəngi eşidilir, üçrəngli bayrağımız dalğalanır. Bu gün fəxarətlə deyə bilərik ki, Xocalı işğaldan azad olunmuş digər ərazilərimiz kimi əzəmətli tikinti meydanını xatırladır. Bir vaxt bu torpaqlarda böyük soyqırımı acısını yaşamış xocalılıları “tökülən qanınızın qisası alındı” – deyib, yenidən ən gözəl görkəmində qarşılayır sanki Xocalı. Bir zamanlar məhv olan arzular, ümidlər indi çiçək açıb. Bu şəhərin əzəli sakinləri yenidən evlərinin işıqlarını yandırırlar. Hər qayıdan ailə, hər tikilən məktəb, hər yanan işıq bir həqiqəti bəyan edir: Azərbaycan xalqı sınmadı, əyilmədi və öz tarixi ədalətini bərpa etdi.

Nurəngiz ADİLQIZI.

Bəşər tarixi zaman-zaman insanlığın üzərinə qara kölgə salan faciələrlə sınağa çəkilib. Lakin elə yaralar var ki, onlar təkcə bir xalqın deyil, bütün insanlığın vicdanında açılmış qanlı izdir. 1992-ci ilin 26 fevral gecəsi Xocalı şəhərində baş verən soyqırımı məhz belə bir faciədir. Bu, təkcə bir şəhərin işğalı deyildi – bu, mülki insanlara qarşı həyata keçirilmiş amansız qətliam, beynəlxalq humanitar hüququn kobud şəkildə pozulması, insanlıq əleyhinə törədilmiş ağır cinayət idi.

Faciə zamanı şəhər mühasirəyə alınmış, dinc əhali şaxtalı fevral gecəsində çıxış yolu axtararkən xüsusi qəddarlıqla atəşə tutulmuşdur. Beynəlxalq təşkilatların və xarici jurnalistlərin hadisə yerindən hazırladıqları reportajlar insanlığa qarşı törədilmiş vəhşiliyin miqyasını açıq şəkildə ortaya qoymuşdur. Mülki əhaliyə qarşı zorakılıq, işgəncə və qeyri-insani rəftar faktları bu hadisənin mahiyyətini – soyqırımı aktı olduğunu təsdiqləyir.
Xocalı soyqırımı Azərbaycan dövlətinin və xalqının yaddaşında əbədi həkk olunmuşdur. Ümummilli lider Heydər Əliyev bu faciəyə ilk dəfə siyasi-hüquqi qiymət verilməsinə nail olmuş, 1994-cü ildə Milli Məclis tərəfindən 26 fevralın “Xocalı Soyqırımı Günü” elan edilməsi haqqında qərar qəbul edilmişdir. Bu, tarixi ədalətin bərpası istiqamətində atılmış mühüm addım idi.
30 illik ağrıya son qoyularaq mənfur düşmənin cavabı layiqincə verildi. 2020-ci ildə qazanılan Böyük Zəfər illərlə ürəklərdə daşınan ağrının cavabı oldu. İkinci Qarabağ müharibəsi Azərbaycan dövlətinin inamlı qələbəsi ilə başa çatdı. Müzəffər, Ali Baş Komandanın rəhbərliyi ilə rəşadətli Azərbaycan Ordusu böyük şücaət göstərərək 44 günlük Vətən müharibəsi zamanı Xocalının bir neçə kəndinin düşməndən azad edilməsi ilə başlayan qəhrəmanlıq salnaməsi 2023-cü ilin 19-20 sentyabr antiterror tədbirləri zamanı Xocalının və bütün kəndlərinin tam işğaldan azad olunması ilə yekunlaşdı.
Bu gün böyük qürur hissi ilə deyə bilərik ki, artıq ərazi bütövlüyümüz və suverenliyimiz tam bərpa olunub, işğal altında olan torpaqlarımız düşmən tapdağından azad edilib, erməni vandalları tərəfindən qətlə yetirilmiş günahsız soydaşlarımızın qanı yerdə qalmayıb. Buna baxmayaraq, Xocalı faciəsinin dünyada soyqırımı kimi tanınmasında və haqq işimizin dünya ictimaiyyətinə çatdırılmasında öz mübarizəmizi yorulmadan davam etdirməliyik.
Heydər Əliyev Fondunun vitse-prezidenti Leyla Əliyevanın təşəbbüsü ilə 2008-ci ildən başlayaraq aparılan “Xocalıya ədalət!” beynəlxalq təbliğat-təşviqat kampaniyası Xocalı soyqırımı haqqında həqiqətlərin dünyada təbliğ olunmasında, bu faciənin Azərbaycan xalqına qarşı soyqırımı aktı kimi tanınmasında mühüm rol oynayır. Bütün bunlar Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin daxili və xarici siyasətinin, eləcə də Heydər Əliyev Fondunun dünyada apardığı təbliğatın, haqq-ədalətə çağırışın nəticəsidir.
“…Sizin kimi mən də inanırdım və bilirdim, biz buraya qayıdacağıq, Xocalıya qayıdacağıq və burada günahsız qurbanların xatirəsini əbədiləşdirmək üçün memorial kompleks yaradılacaq”. Bu fikirləri 2024-cü il fevralın 26-da Prezident İlham Əliyev Xocalı şəhərində Xocalı Soyqırımı Memorialının təməlqoyma mərasimində, rayon ictimaiyyətinin nümayəndələri ilə görüşü zamanı deyib.
Bəli, bu gün azad Xocalıda başlanan firavan həyat tarixin ən təsirli cavabıdır. Xocalı torpağında artıq mərmi səsləri deyil, quruculuq işlərinin ahəngi eşidilir, üçrəngli bayrağımız dalğalanır. Bu gün fəxarətlə deyə bilərik ki, Xocalı işğaldan azad olunmuş digər ərazilərimiz kimi əzəmətli tikinti meydanını xatırladır. Bir vaxt bu torpaqlarda böyük soyqırımı acısını yaşamış xocalılıları “tökülən qanınızın qisası alındı” – deyib, yenidən ən gözəl görkəmində qarşılayır sanki Xocalı. Bir zamanlar məhv olan arzular, ümidlər indi çiçək açıb. Bu şəhərin əzəli sakinləri yenidən evlərinin işıqlarını yandırırlar. Hər qayıdan ailə, hər tikilən məktəb, hər yanan işıq bir həqiqəti bəyan edir: Azərbaycan xalqı sınmadı, əyilmədi və öz tarixi ədalətini bərpa etdi.

Nurəngiz ADİLQIZI.