2002-ci il sentyabrın 30-da Azərbaycan Respublikasında dövlət dili haqqında Qanun qəbul edildi

Dil xalqın tarixini yaşadan ən etibarlı yaddaşdır. Bir millətin əsrlər boyu formalaşan düşüncə tərzi, mənəvi dünyası, adət-ənənələri, ədəbiyyatı və mədəniyyəti onun dilində öz əksini tapır. Azərbaycan dili də xalqımızın zəngin tarixi-mədəni irsini nəsildən-nəslə çatdıran, milli kimliyimizi qoruyan və müstəqil dövlətçiliyimizin mühüm atributlarından biri olan böyük mənəvi sərvətdir.

Azərbaycan dilinin dövlət dili kimi qorunması və inkişaf etdirilməsi müstəqil dövlət quruculuğunun mühüm istiqamətlərindən birini təşkil edir. Bu sahədə həyata keçirilən ardıcıl dövlət siyasəti dilimizin hüquqi statusunun möhkəmləndirilməsinə, onun dövlət və ictimai həyatın bütün sahələrində geniş tətbiqinə möhkəm zəmin yaradıb.

Azərbaycan dilinin dövlət dili statusu müstəqil Azərbaycanın Əsas Qanununda ən yüksək hüquqi səviyyədə təsbit olunub. 1995-ci il noyabrın 12-də ümumxalq səsverməsi ilə qəbul edilmiş Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 21-ci maddəsində Azərbaycan Respublikasının dövlət dilinin Azərbaycan dili olduğu müəyyənləşdirilib. Konstitusiyada, həmçinin dövlətin Azərbaycan dilinin inkişafını təmin etdiyi, ölkə əhalisinin danışdığı başqa dillərin sərbəst işlədilməsi və inkişafına da təminat verildiyi göstərilir.

Bu müddəa dövlət dilinin yalnız rəsmi ünsiyyət vasitəsi deyil, müstəqil Azərbaycanın konstitusion əsaslarından biri olduğunu təsdiqləyən mühüm hüquqi normadır.

Azərbaycan dilinin dövlət dili kimi mövqeyinin daha da möhkəmləndirilməsi istiqamətində 2001-ci ildə mühüm addımlar atıldı. İyunun 18-də ümummilli lider Heydər Əliyev “Dövlət dilinin tətbiqi işinin təkmilləşdirilməsi haqqında” Fərman imzaladı. Sənəddə Azərbaycan dilinin dövlət dili kimi geniş tətbiqi, onun qorunması və inkişafı ilə bağlı mühüm vəzifələr müəyyənləşdirildi. Fərmanda dilin xalqın milli varlığını müəyyən edən başlıca amillərdən biri olduğu xüsusi vurğulanırdı.

Həmin ilin avqustun 9-da Prezident Heydər Əliyev “Azərbaycan əlifbası və Azərbaycan dili gününün təsis edilməsi haqqında” Fərman imzaladı. Fərmana əsasən hər il avqustun 1-i Azərbaycan Əlifbası və Azərbaycan Dili Günü kimi qeyd edilir. Sənəddə latın qrafikalı Azərbaycan əlifbasına keçidin 2001-ci ilin avqustunda bütövlükdə təmin edildiyi və bunun ölkənin ictimai-siyasi həyatında, yazı mədəniyyətimizin tarixində mühüm hadisə olduğu qeyd olunur.

Beləliklə, Azərbaycan dilinin dövlət dili kimi inkişafında 2001-ci il mühüm mərhələyə çevrildi. Dövlət dili siyasəti yalnız hüquqi statusun müəyyənləşdirilməsi ilə məhdudlaşmadı, milli əlifbanın tətbiqi və dilimizin ictimai həyatdakı mövqeyinin möhkəmləndirilməsi ilə tamamlandı.

Dövlət dili haqqında Qanunun qəbul edilməsi

2002-ci il sentyabrın 30-da Azərbaycan dilinin dövlət dili kimi hüquqi statusunun daha əhatəli şəkildə tənzimlənməsi istiqamətində tarixi əhəmiyyətli addım atıldı. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyev “Azərbaycan Respublikasında dövlət dili haqqında” Qanunu imzaladı. Müvafiq Qanun Azərbaycan dilinin dövlət dili kimi hüquqi statusunu, onun işlənməsi, qorunması və inkişafı ilə bağlı əsas məsələləri müəyyənləşdirdi. Qanun dərc olunduğu gündən qüvvəyə mindi.

Qanunun girişində Azərbaycan dilinin dövlət dili olaraq işlədilməsinin müstəqil dövlətçiliyin başlıca əlamətlərindən biri olduğu vurğulanır və dövlətin onun tətbiqi, qorunması və inkişaf etdirilməsi qayğısına qaldığı bildirilir. Sənəd həmçinin dünya azərbaycanlılarının Azərbaycan dili ilə bağlı milli-mədəni özünüifadə ehtiyaclarının ödənilməsi üçün zəmin yaradılmasını nəzərdə tutur.

Qanunun birinci maddəsində Azərbaycan Respublikasının dövlət dilinin Azərbaycan dili olduğu təsbit edilir. Sənəddə dövlət dilinin ölkənin siyasi, ictimai, iqtisadi, elmi və mədəni həyatının bütün sahələrində işlədilməsi ilə bağlı mühüm müddəalar yer alır. Dövlət hakimiyyəti və yerli özünüidarəetmə orqanlarında, hüquqi şəxslərdə və digər müvafiq qurumlarda dövlət dilinin tətbiqi hüquqi baxımdan tənzimlənir.

Qanunun mühüm cəhətlərindən biri də Azərbaycan ədəbi dilinin normalarının qorunmasına xüsusi diqqət yetirilməsidir. Sənəd kütləvi informasiya vasitələrinin, kitab nəşri və digər nəşriyyat fəaliyyəti ilə məşğul olan qurumların Azərbaycan dilinin normalarına riayət etməsini tələb edir. Bu müddəa mətbuatın və söz sənətinin qarşısında da mühüm məsuliyyət qoyur.

Qanunun qəbul edilməsi ilə dövlət dilinin hüquqi statusu daha sistemli şəkildə müəyyənləşdirildi və onun qorunması ilə yanaşı, inkişaf etdirilməsi də dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biri kimi təsbit olundu

Sonrakı mərhələdə Azərbaycan dilinin inkişafı dövlət siyasətinin diqqət mərkəzində saxlanıldı. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi dövründə bu istiqamətdə bir sıra mühüm sənədlər qəbul edildi. 2004-cü ildə latın qrafikası ilə Azərbaycan dilində kütləvi nəşrlərin həyata keçirilməsi ilə bağlı tədbirlər milli ədəbiyyatımızın, elmi irsimizin və müxtəlif sahələr üzrə nəşrlərin yeni əlifba ilə geniş oxucu auditoriyasına çatdırılmasına imkan yaratdı.

2012-ci il mayın 23-də Prezident İlham Əliyevin sərəncamı ilə “Azərbaycan dilinin qloballaşma şəraitində zamanın tələblərinə uyğun istifadəsinə və ölkədə dilçiliyin inkişafına dair Dövlət Proqramı” təsdiq edildi. Dövlət Proqramında Azərbaycan dilinin qorunması və inkişafı, onun müasir tələblərə uyğun istifadəsi, dilçilik elminin inkişaf etdirilməsi və dilimizin imkanlarının genişləndirilməsi ilə bağlı vəzifələr müəyyənləşdirildi. Rəsmi sənəddə 2001 və 2003-cü illərdə qəbul edilmiş mühüm sənədlərin Azərbaycan dilinin fəaliyyət meydanının genişlənməsinə xidmət etdiyi də qeyd olunur.

Müasir dövrdə dil siyasətinin qarşısında yeni vəzifələr dayanır. Qloballaşma, informasiya texnologiyalarının sürətli inkişafı və rəqəmsal kommunikasiya Azərbaycan dilinin də yeni mühitlərdə geniş və düzgün istifadəsini zəruri edir. Bu baxımdan dilimizin elektron məkanda imkanlarının genişləndirilməsi, ədəbi dil normalarının qorunması və Azərbaycan dilinin elmi-texniki terminologiyasının zənginləşdirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Ana dilimiz əsrlərin sınağından keçərək bu günümüzə gəlib. Nəsiminin fəlsəfi düşüncəsində, Füzulinin poetik dünyasında, Vaqifin xalq ruhunda, Cəlil Məmmədquluzadənin publisistik sözündə, Üzeyir Hacıbəylinin sənət dilində Azərbaycan dilinin zənginliyi və ifadə qüdrəti özünü göstərib. Bu böyük irs bu gün də milli düşüncəmizin formalaşmasına xidmət edir.

Dil yalnız keçmişin yadigarı deyil, həm də gələcəyin təminatıdır. Ona görə də Azərbaycan dilinin qorunması onu yalnız yad təsirlərdən mühafizə etmək deyil, eyni zamanda elmin, təhsilin, texnologiyanın, mətbuatın və müasir idarəçiliyin dili kimi daim inkişaf etdirmək deməkdir.

30 sentyabr 2002-ci ildə qəbul edilmiş “Azərbaycan Respublikasında dövlət dili haqqında” Qanun bu böyük yolun mühüm hüquqi mərhələlərindən biridir. Həmin sənəd Azərbaycan dilinin dövlət dili kimi statusunu daha əhatəli şəkildə müəyyənləşdirərək onun tətbiqi, qorunması və inkişafı üçün hüquqi çərçivəni möhkəmləndirib.

Bu gün Azərbaycan dili müstəqil dövlətimizin rəsmi dili, xalqımızın milli-mənəvi varlığının ifadəsi və dövlətçilik düşüncəmizin ayrılmaz hissəsidir. Onu qorumaq hər birimizin vətəndaşlıq borcudur. Çünki dilə sahib çıxmaq, əslində, tariximizə sahib çıxmaq, milli yaddaşımızı yaşatmaq və gələcək nəsillərə daha zəngin Azərbaycan mirası ötürmək deməkdir.

Nurəngiz Adilqızı

2002-ci il sentyabrın 30-da Azərbaycan Respublikasında dövlət dili haqqında Qanun qəbul edildi

Dil xalqın tarixini yaşadan ən etibarlı yaddaşdır. Bir millətin əsrlər boyu formalaşan düşüncə tərzi, mənəvi dünyası, adət-ənənələri, ədəbiyyatı və mədəniyyəti onun dilində öz əksini tapır. Azərbaycan dili də xalqımızın zəngin tarixi-mədəni irsini nəsildən-nəslə çatdıran, milli kimliyimizi qoruyan və müstəqil dövlətçiliyimizin mühüm atributlarından biri olan böyük mənəvi sərvətdir.

Azərbaycan dilinin dövlət dili kimi qorunması və inkişaf etdirilməsi müstəqil dövlət quruculuğunun mühüm istiqamətlərindən birini təşkil edir. Bu sahədə həyata keçirilən ardıcıl dövlət siyasəti dilimizin hüquqi statusunun möhkəmləndirilməsinə, onun dövlət və ictimai həyatın bütün sahələrində geniş tətbiqinə möhkəm zəmin yaradıb.

Azərbaycan dilinin dövlət dili statusu müstəqil Azərbaycanın Əsas Qanununda ən yüksək hüquqi səviyyədə təsbit olunub. 1995-ci il noyabrın 12-də ümumxalq səsverməsi ilə qəbul edilmiş Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 21-ci maddəsində Azərbaycan Respublikasının dövlət dilinin Azərbaycan dili olduğu müəyyənləşdirilib. Konstitusiyada, həmçinin dövlətin Azərbaycan dilinin inkişafını təmin etdiyi, ölkə əhalisinin danışdığı başqa dillərin sərbəst işlədilməsi və inkişafına da təminat verildiyi göstərilir.

Bu müddəa dövlət dilinin yalnız rəsmi ünsiyyət vasitəsi deyil, müstəqil Azərbaycanın konstitusion əsaslarından biri olduğunu təsdiqləyən mühüm hüquqi normadır.

Azərbaycan dilinin dövlət dili kimi mövqeyinin daha da möhkəmləndirilməsi istiqamətində 2001-ci ildə mühüm addımlar atıldı. İyunun 18-də ümummilli lider Heydər Əliyev “Dövlət dilinin tətbiqi işinin təkmilləşdirilməsi haqqında” Fərman imzaladı. Sənəddə Azərbaycan dilinin dövlət dili kimi geniş tətbiqi, onun qorunması və inkişafı ilə bağlı mühüm vəzifələr müəyyənləşdirildi. Fərmanda dilin xalqın milli varlığını müəyyən edən başlıca amillərdən biri olduğu xüsusi vurğulanırdı.

Həmin ilin avqustun 9-da Prezident Heydər Əliyev “Azərbaycan əlifbası və Azərbaycan dili gününün təsis edilməsi haqqında” Fərman imzaladı. Fərmana əsasən hər il avqustun 1-i Azərbaycan Əlifbası və Azərbaycan Dili Günü kimi qeyd edilir. Sənəddə latın qrafikalı Azərbaycan əlifbasına keçidin 2001-ci ilin avqustunda bütövlükdə təmin edildiyi və bunun ölkənin ictimai-siyasi həyatında, yazı mədəniyyətimizin tarixində mühüm hadisə olduğu qeyd olunur.

Beləliklə, Azərbaycan dilinin dövlət dili kimi inkişafında 2001-ci il mühüm mərhələyə çevrildi. Dövlət dili siyasəti yalnız hüquqi statusun müəyyənləşdirilməsi ilə məhdudlaşmadı, milli əlifbanın tətbiqi və dilimizin ictimai həyatdakı mövqeyinin möhkəmləndirilməsi ilə tamamlandı.

Dövlət dili haqqında Qanunun qəbul edilməsi

2002-ci il sentyabrın 30-da Azərbaycan dilinin dövlət dili kimi hüquqi statusunun daha əhatəli şəkildə tənzimlənməsi istiqamətində tarixi əhəmiyyətli addım atıldı. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyev “Azərbaycan Respublikasında dövlət dili haqqında” Qanunu imzaladı. Müvafiq Qanun Azərbaycan dilinin dövlət dili kimi hüquqi statusunu, onun işlənməsi, qorunması və inkişafı ilə bağlı əsas məsələləri müəyyənləşdirdi. Qanun dərc olunduğu gündən qüvvəyə mindi.

Qanunun girişində Azərbaycan dilinin dövlət dili olaraq işlədilməsinin müstəqil dövlətçiliyin başlıca əlamətlərindən biri olduğu vurğulanır və dövlətin onun tətbiqi, qorunması və inkişaf etdirilməsi qayğısına qaldığı bildirilir. Sənəd həmçinin dünya azərbaycanlılarının Azərbaycan dili ilə bağlı milli-mədəni özünüifadə ehtiyaclarının ödənilməsi üçün zəmin yaradılmasını nəzərdə tutur.

Qanunun birinci maddəsində Azərbaycan Respublikasının dövlət dilinin Azərbaycan dili olduğu təsbit edilir. Sənəddə dövlət dilinin ölkənin siyasi, ictimai, iqtisadi, elmi və mədəni həyatının bütün sahələrində işlədilməsi ilə bağlı mühüm müddəalar yer alır. Dövlət hakimiyyəti və yerli özünüidarəetmə orqanlarında, hüquqi şəxslərdə və digər müvafiq qurumlarda dövlət dilinin tətbiqi hüquqi baxımdan tənzimlənir.

Qanunun mühüm cəhətlərindən biri də Azərbaycan ədəbi dilinin normalarının qorunmasına xüsusi diqqət yetirilməsidir. Sənəd kütləvi informasiya vasitələrinin, kitab nəşri və digər nəşriyyat fəaliyyəti ilə məşğul olan qurumların Azərbaycan dilinin normalarına riayət etməsini tələb edir. Bu müddəa mətbuatın və söz sənətinin qarşısında da mühüm məsuliyyət qoyur.

Qanunun qəbul edilməsi ilə dövlət dilinin hüquqi statusu daha sistemli şəkildə müəyyənləşdirildi və onun qorunması ilə yanaşı, inkişaf etdirilməsi də dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biri kimi təsbit olundu

Sonrakı mərhələdə Azərbaycan dilinin inkişafı dövlət siyasətinin diqqət mərkəzində saxlanıldı. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi dövründə bu istiqamətdə bir sıra mühüm sənədlər qəbul edildi. 2004-cü ildə latın qrafikası ilə Azərbaycan dilində kütləvi nəşrlərin həyata keçirilməsi ilə bağlı tədbirlər milli ədəbiyyatımızın, elmi irsimizin və müxtəlif sahələr üzrə nəşrlərin yeni əlifba ilə geniş oxucu auditoriyasına çatdırılmasına imkan yaratdı.

2012-ci il mayın 23-də Prezident İlham Əliyevin sərəncamı ilə “Azərbaycan dilinin qloballaşma şəraitində zamanın tələblərinə uyğun istifadəsinə və ölkədə dilçiliyin inkişafına dair Dövlət Proqramı” təsdiq edildi. Dövlət Proqramında Azərbaycan dilinin qorunması və inkişafı, onun müasir tələblərə uyğun istifadəsi, dilçilik elminin inkişaf etdirilməsi və dilimizin imkanlarının genişləndirilməsi ilə bağlı vəzifələr müəyyənləşdirildi. Rəsmi sənəddə 2001 və 2003-cü illərdə qəbul edilmiş mühüm sənədlərin Azərbaycan dilinin fəaliyyət meydanının genişlənməsinə xidmət etdiyi də qeyd olunur.

Müasir dövrdə dil siyasətinin qarşısında yeni vəzifələr dayanır. Qloballaşma, informasiya texnologiyalarının sürətli inkişafı və rəqəmsal kommunikasiya Azərbaycan dilinin də yeni mühitlərdə geniş və düzgün istifadəsini zəruri edir. Bu baxımdan dilimizin elektron məkanda imkanlarının genişləndirilməsi, ədəbi dil normalarının qorunması və Azərbaycan dilinin elmi-texniki terminologiyasının zənginləşdirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Ana dilimiz əsrlərin sınağından keçərək bu günümüzə gəlib. Nəsiminin fəlsəfi düşüncəsində, Füzulinin poetik dünyasında, Vaqifin xalq ruhunda, Cəlil Məmmədquluzadənin publisistik sözündə, Üzeyir Hacıbəylinin sənət dilində Azərbaycan dilinin zənginliyi və ifadə qüdrəti özünü göstərib. Bu böyük irs bu gün də milli düşüncəmizin formalaşmasına xidmət edir.

Dil yalnız keçmişin yadigarı deyil, həm də gələcəyin təminatıdır. Ona görə də Azərbaycan dilinin qorunması onu yalnız yad təsirlərdən mühafizə etmək deyil, eyni zamanda elmin, təhsilin, texnologiyanın, mətbuatın və müasir idarəçiliyin dili kimi daim inkişaf etdirmək deməkdir.

30 sentyabr 2002-ci ildə qəbul edilmiş “Azərbaycan Respublikasında dövlət dili haqqında” Qanun bu böyük yolun mühüm hüquqi mərhələlərindən biridir. Həmin sənəd Azərbaycan dilinin dövlət dili kimi statusunu daha əhatəli şəkildə müəyyənləşdirərək onun tətbiqi, qorunması və inkişafı üçün hüquqi çərçivəni möhkəmləndirib.

Bu gün Azərbaycan dili müstəqil dövlətimizin rəsmi dili, xalqımızın milli-mənəvi varlığının ifadəsi və dövlətçilik düşüncəmizin ayrılmaz hissəsidir. Onu qorumaq hər birimizin vətəndaşlıq borcudur. Çünki dilə sahib çıxmaq, əslində, tariximizə sahib çıxmaq, milli yaddaşımızı yaşatmaq və gələcək nəsillərə daha zəngin Azərbaycan mirası ötürmək deməkdir.

Nurəngiz Adilqızı

2002-ci il sentyabrın 30-da Azərbaycan Respublikasında dövlət dili haqqında Qanun qəbul edildi

Dil xalqın tarixini yaşadan ən etibarlı yaddaşdır. Bir millətin əsrlər boyu formalaşan düşüncə tərzi, mənəvi dünyası, adət-ənənələri, ədəbiyyatı və mədəniyyəti onun dilində öz əksini tapır. Azərbaycan dili də xalqımızın zəngin tarixi-mədəni irsini nəsildən-nəslə çatdıran, milli kimliyimizi qoruyan və müstəqil dövlətçiliyimizin mühüm atributlarından biri olan böyük mənəvi sərvətdir.

Azərbaycan dilinin dövlət dili kimi qorunması və inkişaf etdirilməsi müstəqil dövlət quruculuğunun mühüm istiqamətlərindən birini təşkil edir. Bu sahədə həyata keçirilən ardıcıl dövlət siyasəti dilimizin hüquqi statusunun möhkəmləndirilməsinə, onun dövlət və ictimai həyatın bütün sahələrində geniş tətbiqinə möhkəm zəmin yaradıb.

Azərbaycan dilinin dövlət dili statusu müstəqil Azərbaycanın Əsas Qanununda ən yüksək hüquqi səviyyədə təsbit olunub. 1995-ci il noyabrın 12-də ümumxalq səsverməsi ilə qəbul edilmiş Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 21-ci maddəsində Azərbaycan Respublikasının dövlət dilinin Azərbaycan dili olduğu müəyyənləşdirilib. Konstitusiyada, həmçinin dövlətin Azərbaycan dilinin inkişafını təmin etdiyi, ölkə əhalisinin danışdığı başqa dillərin sərbəst işlədilməsi və inkişafına da təminat verildiyi göstərilir.

Bu müddəa dövlət dilinin yalnız rəsmi ünsiyyət vasitəsi deyil, müstəqil Azərbaycanın konstitusion əsaslarından biri olduğunu təsdiqləyən mühüm hüquqi normadır.

Azərbaycan dilinin dövlət dili kimi mövqeyinin daha da möhkəmləndirilməsi istiqamətində 2001-ci ildə mühüm addımlar atıldı. İyunun 18-də ümummilli lider Heydər Əliyev “Dövlət dilinin tətbiqi işinin təkmilləşdirilməsi haqqında” Fərman imzaladı. Sənəddə Azərbaycan dilinin dövlət dili kimi geniş tətbiqi, onun qorunması və inkişafı ilə bağlı mühüm vəzifələr müəyyənləşdirildi. Fərmanda dilin xalqın milli varlığını müəyyən edən başlıca amillərdən biri olduğu xüsusi vurğulanırdı.

Həmin ilin avqustun 9-da Prezident Heydər Əliyev “Azərbaycan əlifbası və Azərbaycan dili gününün təsis edilməsi haqqında” Fərman imzaladı. Fərmana əsasən hər il avqustun 1-i Azərbaycan Əlifbası və Azərbaycan Dili Günü kimi qeyd edilir. Sənəddə latın qrafikalı Azərbaycan əlifbasına keçidin 2001-ci ilin avqustunda bütövlükdə təmin edildiyi və bunun ölkənin ictimai-siyasi həyatında, yazı mədəniyyətimizin tarixində mühüm hadisə olduğu qeyd olunur.

Beləliklə, Azərbaycan dilinin dövlət dili kimi inkişafında 2001-ci il mühüm mərhələyə çevrildi. Dövlət dili siyasəti yalnız hüquqi statusun müəyyənləşdirilməsi ilə məhdudlaşmadı, milli əlifbanın tətbiqi və dilimizin ictimai həyatdakı mövqeyinin möhkəmləndirilməsi ilə tamamlandı.

Dövlət dili haqqında Qanunun qəbul edilməsi

2002-ci il sentyabrın 30-da Azərbaycan dilinin dövlət dili kimi hüquqi statusunun daha əhatəli şəkildə tənzimlənməsi istiqamətində tarixi əhəmiyyətli addım atıldı. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyev “Azərbaycan Respublikasında dövlət dili haqqında” Qanunu imzaladı. Müvafiq Qanun Azərbaycan dilinin dövlət dili kimi hüquqi statusunu, onun işlənməsi, qorunması və inkişafı ilə bağlı əsas məsələləri müəyyənləşdirdi. Qanun dərc olunduğu gündən qüvvəyə mindi.

Qanunun girişində Azərbaycan dilinin dövlət dili olaraq işlədilməsinin müstəqil dövlətçiliyin başlıca əlamətlərindən biri olduğu vurğulanır və dövlətin onun tətbiqi, qorunması və inkişaf etdirilməsi qayğısına qaldığı bildirilir. Sənəd həmçinin dünya azərbaycanlılarının Azərbaycan dili ilə bağlı milli-mədəni özünüifadə ehtiyaclarının ödənilməsi üçün zəmin yaradılmasını nəzərdə tutur.

Qanunun birinci maddəsində Azərbaycan Respublikasının dövlət dilinin Azərbaycan dili olduğu təsbit edilir. Sənəddə dövlət dilinin ölkənin siyasi, ictimai, iqtisadi, elmi və mədəni həyatının bütün sahələrində işlədilməsi ilə bağlı mühüm müddəalar yer alır. Dövlət hakimiyyəti və yerli özünüidarəetmə orqanlarında, hüquqi şəxslərdə və digər müvafiq qurumlarda dövlət dilinin tətbiqi hüquqi baxımdan tənzimlənir.

Qanunun mühüm cəhətlərindən biri də Azərbaycan ədəbi dilinin normalarının qorunmasına xüsusi diqqət yetirilməsidir. Sənəd kütləvi informasiya vasitələrinin, kitab nəşri və digər nəşriyyat fəaliyyəti ilə məşğul olan qurumların Azərbaycan dilinin normalarına riayət etməsini tələb edir. Bu müddəa mətbuatın və söz sənətinin qarşısında da mühüm məsuliyyət qoyur.

Qanunun qəbul edilməsi ilə dövlət dilinin hüquqi statusu daha sistemli şəkildə müəyyənləşdirildi və onun qorunması ilə yanaşı, inkişaf etdirilməsi də dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biri kimi təsbit olundu

Sonrakı mərhələdə Azərbaycan dilinin inkişafı dövlət siyasətinin diqqət mərkəzində saxlanıldı. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi dövründə bu istiqamətdə bir sıra mühüm sənədlər qəbul edildi. 2004-cü ildə latın qrafikası ilə Azərbaycan dilində kütləvi nəşrlərin həyata keçirilməsi ilə bağlı tədbirlər milli ədəbiyyatımızın, elmi irsimizin və müxtəlif sahələr üzrə nəşrlərin yeni əlifba ilə geniş oxucu auditoriyasına çatdırılmasına imkan yaratdı.

2012-ci il mayın 23-də Prezident İlham Əliyevin sərəncamı ilə “Azərbaycan dilinin qloballaşma şəraitində zamanın tələblərinə uyğun istifadəsinə və ölkədə dilçiliyin inkişafına dair Dövlət Proqramı” təsdiq edildi. Dövlət Proqramında Azərbaycan dilinin qorunması və inkişafı, onun müasir tələblərə uyğun istifadəsi, dilçilik elminin inkişaf etdirilməsi və dilimizin imkanlarının genişləndirilməsi ilə bağlı vəzifələr müəyyənləşdirildi. Rəsmi sənəddə 2001 və 2003-cü illərdə qəbul edilmiş mühüm sənədlərin Azərbaycan dilinin fəaliyyət meydanının genişlənməsinə xidmət etdiyi də qeyd olunur.

Müasir dövrdə dil siyasətinin qarşısında yeni vəzifələr dayanır. Qloballaşma, informasiya texnologiyalarının sürətli inkişafı və rəqəmsal kommunikasiya Azərbaycan dilinin də yeni mühitlərdə geniş və düzgün istifadəsini zəruri edir. Bu baxımdan dilimizin elektron məkanda imkanlarının genişləndirilməsi, ədəbi dil normalarının qorunması və Azərbaycan dilinin elmi-texniki terminologiyasının zənginləşdirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Ana dilimiz əsrlərin sınağından keçərək bu günümüzə gəlib. Nəsiminin fəlsəfi düşüncəsində, Füzulinin poetik dünyasında, Vaqifin xalq ruhunda, Cəlil Məmmədquluzadənin publisistik sözündə, Üzeyir Hacıbəylinin sənət dilində Azərbaycan dilinin zənginliyi və ifadə qüdrəti özünü göstərib. Bu böyük irs bu gün də milli düşüncəmizin formalaşmasına xidmət edir.

Dil yalnız keçmişin yadigarı deyil, həm də gələcəyin təminatıdır. Ona görə də Azərbaycan dilinin qorunması onu yalnız yad təsirlərdən mühafizə etmək deyil, eyni zamanda elmin, təhsilin, texnologiyanın, mətbuatın və müasir idarəçiliyin dili kimi daim inkişaf etdirmək deməkdir.

30 sentyabr 2002-ci ildə qəbul edilmiş “Azərbaycan Respublikasında dövlət dili haqqında” Qanun bu böyük yolun mühüm hüquqi mərhələlərindən biridir. Həmin sənəd Azərbaycan dilinin dövlət dili kimi statusunu daha əhatəli şəkildə müəyyənləşdirərək onun tətbiqi, qorunması və inkişafı üçün hüquqi çərçivəni möhkəmləndirib.

Bu gün Azərbaycan dili müstəqil dövlətimizin rəsmi dili, xalqımızın milli-mənəvi varlığının ifadəsi və dövlətçilik düşüncəmizin ayrılmaz hissəsidir. Onu qorumaq hər birimizin vətəndaşlıq borcudur. Çünki dilə sahib çıxmaq, əslində, tariximizə sahib çıxmaq, milli yaddaşımızı yaşatmaq və gələcək nəsillərə daha zəngin Azərbaycan mirası ötürmək deməkdir.

Nurəngiz Adilqızı

29 sentyabr - Ümumdünya Ürək Günüdür

Həyatın tələsik addımları arasında bəzən özümüzə belə qulaq asmağa vaxt tapmırıq. Günlər bir-birini əvəz edir, qayğılar, məsuliyyətlər, sevinc və kədər insan ömrünün yoluna səpələnir. Səhər açılır, biz həyata başlayırıq, axşam düşür, yorğun halda günün sonunda dayanırıq. Biz yoruluruq, ürək isə yorulmur. O, yuxuda da, oyaqda da, sevincdə də, kədərdə də öz səssiz missiyasını davam etdirir. Hər döyüntüsü həyatımızın bir anını yaşadır, hər ritmi bizə verilmiş zamanın qiymətini xatırladır. Lakin insan çox vaxt sinəsindəki bu səssiz möcüzənin fərqinə yalnız onun ritmi pozulanda varır.

Bəlkə də elə buna görə ürəyin qədrini onu itirmək təhlükəsi ilə üz-üzə qalanda deyil, hər gün bilməliyik. 29 sentyabr – Ümumdünya Ürək Günü də insanlara məhz bu həqiqəti xatırladır: ürək sağlamlığına qayğı həyatın özünə qayğıdır.

Ümumdünya Ürək Gününün yaranması ötən əsrin sonlarına təsadüf edir. Ümumdünya Ürək Federasiyasının məlumatına görə, ideya Federasiyanın 1997–1999-cu illərdə prezidenti olmuş məşhur kardioloq professor Antoni Bayés de Luna tərəfindən irəli sürülüb. 1998-ci ilin sonlarında Federasiyanın üzvləri və tərəfdaşları ilə aparılan məsləhətləşmələrdən sonra hər il sentyabrın son bazar gününün Ümumdünya Ürək Günü kimi qeyd olunması razılaşdırılıb. İlk rəsmi Ümumdünya Ürək Günü isə 24 sentyabr 2000-ci ildə Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı ilə əməkdaşlıq çərçivəsində keçirilib. İlk kampaniyanın əsas şüarı “Let it Beat” – “Qoy döyünsün” olub və fiziki aktivliyin ürək sağlamlığındakı əhəmiyyətinə diqqət çəkilib.

İlk Ümumdünya Ürək Günü 2000-ci ildə Barselonada keçirilib. Həmin vaxt tədbirlər Ürəyin sağlamlığı üçün fiziki aktivliyin əhəmiyyətini təbliğ edən qlobal kampaniyanın başlanğıcını qoyub. 2011-ci ildən etibarən isə Ümumdünya Ürək Günü hər il sabit olaraq sentyabrın 29-da qeyd edilir.

Bu günün təsis edilməsində əsas məqsəd ürək-damar xəstəlikləri barədə ictimai məlumatlılığı artırmaq, insanların risk faktorlarını tanımasına və xəstəliklərin qarşısının alınması üçün vaxtında tədbir görməsinə nail olmaqdır. Ümumdünya Ürək Federasiyası ürək-damar xəstəliklərinin qarşısının alınmasında sağlam həyat tərzinin, erkən aşkarlanmanın və risk faktorlarının nəzarətdə saxlanmasının mühüm rolunu vurğulayır.

Ürək-damar xəstəliklərinin əsas risk faktorları arasında yüksək arterial təzyiq, yüksək xolesterin, şəkərli diabet, tütün istifadəsi, fiziki hərəkətsizlik, qeyri-sağlam qidalanma və artıq çəki xüsusi yer tutur. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı da ürək sağlamlığının qorunması üçün fiziki aktivliyin artırılmasını, tütün istifadəsindən uzaq durmağı və sağlam qidalanmanı mühüm profilaktik tədbirlər sırasında göstərir.

Ürəyin sağlamlığına münasibət ilk növbədə gündəlik vərdişlərdən başlayır. Süfrədə duzun və doymuş yağların miqdarını azaltmaq, tərəvəz və meyvələrə üstünlük vermək, müntəzəm hərəkət etmək, siqaretdən uzaq durmaq, arterial təzyiqi, qan şəkərini və xolesterini nəzarətdə saxlamaq ürək-damar xəstəliklərinin riskini azaltmağa kömək edir.

Bu baxımdan həkimlərin məsləhətləri də insanın öz sağlamlığına münasibətinin gündəlik həyat tərzinə çevrilməsinin vacibliyini ön plana çıxarır. Ürəyi qorumağın yolu yalnız xəstəlik yarandıqdan sonra həkimə müraciət etməkdən deyil, xəstəliklərin qarşısını almaqdan keçir. Bunun üçün insan öz çəkisinə, qidalanmasına, fiziki aktivliyinə, arterial təzyiqinə və digər risk göstəricilərinə diqqət etməlidir. Hər hansı narahatedici əlamət yarandıqda isə müayinəni təxirə salmamaq vacibdir.

Ürək xəstəliklərinin təhlükəsi ondadır ki, bəzi hallarda problem uzun müddət ciddi əlamətlər yaratmadan inkişaf edə bilər. Məhz buna görə profilaktik müayinələr xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Ümumdünya Ürək Federasiyasının 2026-cı il kampaniyasında da ürək xəstəliklərinin bəzən hiss olunmadan inkişaf edə bilməsinə diqqət çəkilir və insanlara “bir döyüntünü belə qaçırmamaq” çağırışı edilir.

Ürək bizdən böyük fədakarlıq istəmir. O, sadəcə sağlamlığımıza laqeyd qalmamağımızı istəyir. Bir az daha çox hərəkət, bir az daha düzgün qidalanma, zərərli vərdişlərdən uzaq olmaq, mütəmadi müayinə və ən başlıcası, bədənimizin verdiyi siqnalları vaxtında eşitmək...

29 sentyabrın mənası da elə bundadır. O, insana həyatın ən qiymətli sərvətinin - sağlamlığın qədrini xatırladan gündür. Çünki ürəyin hər döyüntüsü bizə yaşamaq, sevmək, ailəmizlə birlikdə olmaq, arzularımızın arxasınca getmək üçün verilmiş yeni bir fürsətdir.

Qoy ürəklər sağlam döyünsün, həyatın səsi heç vaxt susmasın. Çünki insanın ürəyini qoruması əslində öz həyatını qorumasıdır.

Nurəngiz Adilqızı

29 sentyabr - Ümumdünya Ürək Günüdür

Həyatın tələsik addımları arasında bəzən özümüzə belə qulaq asmağa vaxt tapmırıq. Günlər bir-birini əvəz edir, qayğılar, məsuliyyətlər, sevinc və kədər insan ömrünün yoluna səpələnir. Səhər açılır, biz həyata başlayırıq, axşam düşür, yorğun halda günün sonunda dayanırıq. Biz yoruluruq, ürək isə yorulmur. O, yuxuda da, oyaqda da, sevincdə də, kədərdə də öz səssiz missiyasını davam etdirir. Hər döyüntüsü həyatımızın bir anını yaşadır, hər ritmi bizə verilmiş zamanın qiymətini xatırladır. Lakin insan çox vaxt sinəsindəki bu səssiz möcüzənin fərqinə yalnız onun ritmi pozulanda varır.

Bəlkə də elə buna görə ürəyin qədrini onu itirmək təhlükəsi ilə üz-üzə qalanda deyil, hər gün bilməliyik. 29 sentyabr – Ümumdünya Ürək Günü də insanlara məhz bu həqiqəti xatırladır: ürək sağlamlığına qayğı həyatın özünə qayğıdır.

Ümumdünya Ürək Gününün yaranması ötən əsrin sonlarına təsadüf edir. Ümumdünya Ürək Federasiyasının məlumatına görə, ideya Federasiyanın 1997–1999-cu illərdə prezidenti olmuş məşhur kardioloq professor Antoni Bayés de Luna tərəfindən irəli sürülüb. 1998-ci ilin sonlarında Federasiyanın üzvləri və tərəfdaşları ilə aparılan məsləhətləşmələrdən sonra hər il sentyabrın son bazar gününün Ümumdünya Ürək Günü kimi qeyd olunması razılaşdırılıb. İlk rəsmi Ümumdünya Ürək Günü isə 24 sentyabr 2000-ci ildə Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı ilə əməkdaşlıq çərçivəsində keçirilib. İlk kampaniyanın əsas şüarı “Let it Beat” – “Qoy döyünsün” olub və fiziki aktivliyin ürək sağlamlığındakı əhəmiyyətinə diqqət çəkilib.

İlk Ümumdünya Ürək Günü 2000-ci ildə Barselonada keçirilib. Həmin vaxt tədbirlər Ürəyin sağlamlığı üçün fiziki aktivliyin əhəmiyyətini təbliğ edən qlobal kampaniyanın başlanğıcını qoyub. 2011-ci ildən etibarən isə Ümumdünya Ürək Günü hər il sabit olaraq sentyabrın 29-da qeyd edilir.

Bu günün təsis edilməsində əsas məqsəd ürək-damar xəstəlikləri barədə ictimai məlumatlılığı artırmaq, insanların risk faktorlarını tanımasına və xəstəliklərin qarşısının alınması üçün vaxtında tədbir görməsinə nail olmaqdır. Ümumdünya Ürək Federasiyası ürək-damar xəstəliklərinin qarşısının alınmasında sağlam həyat tərzinin, erkən aşkarlanmanın və risk faktorlarının nəzarətdə saxlanmasının mühüm rolunu vurğulayır.

Ürək-damar xəstəliklərinin əsas risk faktorları arasında yüksək arterial təzyiq, yüksək xolesterin, şəkərli diabet, tütün istifadəsi, fiziki hərəkətsizlik, qeyri-sağlam qidalanma və artıq çəki xüsusi yer tutur. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı da ürək sağlamlığının qorunması üçün fiziki aktivliyin artırılmasını, tütün istifadəsindən uzaq durmağı və sağlam qidalanmanı mühüm profilaktik tədbirlər sırasında göstərir.

Ürəyin sağlamlığına münasibət ilk növbədə gündəlik vərdişlərdən başlayır. Süfrədə duzun və doymuş yağların miqdarını azaltmaq, tərəvəz və meyvələrə üstünlük vermək, müntəzəm hərəkət etmək, siqaretdən uzaq durmaq, arterial təzyiqi, qan şəkərini və xolesterini nəzarətdə saxlamaq ürək-damar xəstəliklərinin riskini azaltmağa kömək edir.

Bu baxımdan həkimlərin məsləhətləri də insanın öz sağlamlığına münasibətinin gündəlik həyat tərzinə çevrilməsinin vacibliyini ön plana çıxarır. Ürəyi qorumağın yolu yalnız xəstəlik yarandıqdan sonra həkimə müraciət etməkdən deyil, xəstəliklərin qarşısını almaqdan keçir. Bunun üçün insan öz çəkisinə, qidalanmasına, fiziki aktivliyinə, arterial təzyiqinə və digər risk göstəricilərinə diqqət etməlidir. Hər hansı narahatedici əlamət yarandıqda isə müayinəni təxirə salmamaq vacibdir.

Ürək xəstəliklərinin təhlükəsi ondadır ki, bəzi hallarda problem uzun müddət ciddi əlamətlər yaratmadan inkişaf edə bilər. Məhz buna görə profilaktik müayinələr xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Ümumdünya Ürək Federasiyasının 2026-cı il kampaniyasında da ürək xəstəliklərinin bəzən hiss olunmadan inkişaf edə bilməsinə diqqət çəkilir və insanlara “bir döyüntünü belə qaçırmamaq” çağırışı edilir.

Ürək bizdən böyük fədakarlıq istəmir. O, sadəcə sağlamlığımıza laqeyd qalmamağımızı istəyir. Bir az daha çox hərəkət, bir az daha düzgün qidalanma, zərərli vərdişlərdən uzaq olmaq, mütəmadi müayinə və ən başlıcası, bədənimizin verdiyi siqnalları vaxtında eşitmək...

29 sentyabrın mənası da elə bundadır. O, insana həyatın ən qiymətli sərvətinin - sağlamlığın qədrini xatırladan gündür. Çünki ürəyin hər döyüntüsü bizə yaşamaq, sevmək, ailəmizlə birlikdə olmaq, arzularımızın arxasınca getmək üçün verilmiş yeni bir fürsətdir.

Qoy ürəklər sağlam döyünsün, həyatın səsi heç vaxt susmasın. Çünki insanın ürəyini qoruması əslində öz həyatını qorumasıdır.

Nurəngiz Adilqızı

29 sentyabr - Ümumdünya Ürək Günüdür

Həyatın tələsik addımları arasında bəzən özümüzə belə qulaq asmağa vaxt tapmırıq. Günlər bir-birini əvəz edir, qayğılar, məsuliyyətlər, sevinc və kədər insan ömrünün yoluna səpələnir. Səhər açılır, biz həyata başlayırıq, axşam düşür, yorğun halda günün sonunda dayanırıq. Biz yoruluruq, ürək isə yorulmur. O, yuxuda da, oyaqda da, sevincdə də, kədərdə də öz səssiz missiyasını davam etdirir. Hər döyüntüsü həyatımızın bir anını yaşadır, hər ritmi bizə verilmiş zamanın qiymətini xatırladır. Lakin insan çox vaxt sinəsindəki bu səssiz möcüzənin fərqinə yalnız onun ritmi pozulanda varır.

Bəlkə də elə buna görə ürəyin qədrini onu itirmək təhlükəsi ilə üz-üzə qalanda deyil, hər gün bilməliyik. 29 sentyabr – Ümumdünya Ürək Günü də insanlara məhz bu həqiqəti xatırladır: ürək sağlamlığına qayğı həyatın özünə qayğıdır.

Ümumdünya Ürək Gününün yaranması ötən əsrin sonlarına təsadüf edir. Ümumdünya Ürək Federasiyasının məlumatına görə, ideya Federasiyanın 1997–1999-cu illərdə prezidenti olmuş məşhur kardioloq professor Antoni Bayés de Luna tərəfindən irəli sürülüb. 1998-ci ilin sonlarında Federasiyanın üzvləri və tərəfdaşları ilə aparılan məsləhətləşmələrdən sonra hər il sentyabrın son bazar gününün Ümumdünya Ürək Günü kimi qeyd olunması razılaşdırılıb. İlk rəsmi Ümumdünya Ürək Günü isə 24 sentyabr 2000-ci ildə Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı ilə əməkdaşlıq çərçivəsində keçirilib. İlk kampaniyanın əsas şüarı “Let it Beat” – “Qoy döyünsün” olub və fiziki aktivliyin ürək sağlamlığındakı əhəmiyyətinə diqqət çəkilib.

İlk Ümumdünya Ürək Günü 2000-ci ildə Barselonada keçirilib. Həmin vaxt tədbirlər Ürəyin sağlamlığı üçün fiziki aktivliyin əhəmiyyətini təbliğ edən qlobal kampaniyanın başlanğıcını qoyub. 2011-ci ildən etibarən isə Ümumdünya Ürək Günü hər il sabit olaraq sentyabrın 29-da qeyd edilir.

Bu günün təsis edilməsində əsas məqsəd ürək-damar xəstəlikləri barədə ictimai məlumatlılığı artırmaq, insanların risk faktorlarını tanımasına və xəstəliklərin qarşısının alınması üçün vaxtında tədbir görməsinə nail olmaqdır. Ümumdünya Ürək Federasiyası ürək-damar xəstəliklərinin qarşısının alınmasında sağlam həyat tərzinin, erkən aşkarlanmanın və risk faktorlarının nəzarətdə saxlanmasının mühüm rolunu vurğulayır.

Ürək-damar xəstəliklərinin əsas risk faktorları arasında yüksək arterial təzyiq, yüksək xolesterin, şəkərli diabet, tütün istifadəsi, fiziki hərəkətsizlik, qeyri-sağlam qidalanma və artıq çəki xüsusi yer tutur. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı da ürək sağlamlığının qorunması üçün fiziki aktivliyin artırılmasını, tütün istifadəsindən uzaq durmağı və sağlam qidalanmanı mühüm profilaktik tədbirlər sırasında göstərir.

Ürəyin sağlamlığına münasibət ilk növbədə gündəlik vərdişlərdən başlayır. Süfrədə duzun və doymuş yağların miqdarını azaltmaq, tərəvəz və meyvələrə üstünlük vermək, müntəzəm hərəkət etmək, siqaretdən uzaq durmaq, arterial təzyiqi, qan şəkərini və xolesterini nəzarətdə saxlamaq ürək-damar xəstəliklərinin riskini azaltmağa kömək edir.

Bu baxımdan həkimlərin məsləhətləri də insanın öz sağlamlığına münasibətinin gündəlik həyat tərzinə çevrilməsinin vacibliyini ön plana çıxarır. Ürəyi qorumağın yolu yalnız xəstəlik yarandıqdan sonra həkimə müraciət etməkdən deyil, xəstəliklərin qarşısını almaqdan keçir. Bunun üçün insan öz çəkisinə, qidalanmasına, fiziki aktivliyinə, arterial təzyiqinə və digər risk göstəricilərinə diqqət etməlidir. Hər hansı narahatedici əlamət yarandıqda isə müayinəni təxirə salmamaq vacibdir.

Ürək xəstəliklərinin təhlükəsi ondadır ki, bəzi hallarda problem uzun müddət ciddi əlamətlər yaratmadan inkişaf edə bilər. Məhz buna görə profilaktik müayinələr xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Ümumdünya Ürək Federasiyasının 2026-cı il kampaniyasında da ürək xəstəliklərinin bəzən hiss olunmadan inkişaf edə bilməsinə diqqət çəkilir və insanlara “bir döyüntünü belə qaçırmamaq” çağırışı edilir.

Ürək bizdən böyük fədakarlıq istəmir. O, sadəcə sağlamlığımıza laqeyd qalmamağımızı istəyir. Bir az daha çox hərəkət, bir az daha düzgün qidalanma, zərərli vərdişlərdən uzaq olmaq, mütəmadi müayinə və ən başlıcası, bədənimizin verdiyi siqnalları vaxtında eşitmək...

29 sentyabrın mənası da elə bundadır. O, insana həyatın ən qiymətli sərvətinin - sağlamlığın qədrini xatırladan gündür. Çünki ürəyin hər döyüntüsü bizə yaşamaq, sevmək, ailəmizlə birlikdə olmaq, arzularımızın arxasınca getmək üçün verilmiş yeni bir fürsətdir.

Qoy ürəklər sağlam döyünsün, həyatın səsi heç vaxt susmasın. Çünki insanın ürəyini qoruması əslində öz həyatını qorumasıdır.

Nurəngiz Adilqızı

Bu gün şəhid məzarları önündə qərənfillər daha ağır görünür... Sanki hər bir gül ləçəyi bir ananın göz yaşından, hər bir məzar daşı yarımçıq qalmış bir ömürdən xəbər verir. Külək şəhid xiyabanında dalğalanan bayrağa toxunduqca, insanın qulağında bir çağırış səslənir: unutma! Çünki burada uyuyanlar sadəcə torpağa tapşırılmış insanlar deyil, Vətənin azadlığı üçün öz ömrünü Vətənə bağışlayanlardır.

27 Sentyabr Azərbaycan xalqının yaddaşında sözlə ifadəsi çətin olan bir ağrının və eyni zamanda böyük qürurun tarixidir. Bu tarix bizə bir daha xatırladır ki, hər qarış torpağın arxasında bir insan taleyi, bir ailənin göz yaşları, bir ananın duaları və Vətən yolunda canından keçən qəhrəmanın adı dayanır.

Bəzən tarix kitablarının səhifələrinə sığmayan hadisələr olur. 2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsi də belə bir tarixdir. Həmin gün Azərbaycan Ordusunun əks-hücum əməliyyatı ilə başlayan 44 günlük müharibə xalqımızın taleyində yeni bir səhifə açdı. Lakin qələbənin sevincinə gedən yol şəhidlərimizin qanı ilə yazıldı.

Bu gün biz həmin yolun başlanğıcını – 27 Sentyabrı Anım Günü kimi qeyd edirik. Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 2 dekabr 2020-ci il tarixli Sərəncamı ilə hər il sentyabrın 27-si Vətən müharibəsində qəhrəmancasına döyüşmüş, Azərbaycanın ərazi bütövlüyü uğrunda canlarından keçmiş şəhidlərimizin xatirəsinə ehtiram günü kimi təsis edilib.

Bu gün ölkənin hər yerində sükut danışır. Şəhid məzarlarının qarşısında dayanan anaların gözləri danışır, övladını itirmiş ataların susqunluğu danışır, atasının şəklinə baxan körpələrin baxışları danışır. Bu sükutun içində minlərlə qəhrəmanın adı yaşayır...

Şəhidlik Azərbaycan xalqının yaddaşında ən müqəddəs dəyərlərdən biridir. Vətən uğrunda canından keçən hər bir qəhrəmanın ömrü yarımçıq qalsa da, onun adı tarix qarşısında əbədiyyət qazanır. Bu gün azad Qarabağın yollarında dalğalanan üçrəngli bayrağımızın hər titrəyişində onların nəfəsi, hər qələbə sevincində onların əmanəti var.

Zaman keçəcək. Bu gün döyüşlərin şahidi olan nəsillər qocalacaq, yeni nəsillər dünyaya gələcək. Qarabağın yenidən qurulan şəhərlərində uşaqlar güləcək, məktəblərdə dərslər keçiriləcək, küçələrdə həyat öz axarı ilə davam edəcək. Amma heç bir zaman şəhidlərin adı unudulmayacaq. Çünki onlar bu torpağın tarixində yalnız bir tarixə deyil, bütöv bir Vətən yaddaşına çevriliblər.

27 Sentyabr həm hüzn, həm qürur günüdür. Bu gün gözlərdə yaş, ürəklərdə fəxr var. Çünki Azərbaycan öz şəhidlərini unutmadığı kimi, onların uğrunda can verdiyi Vətəni də daim yaşadacaq.

Bu gün başımızı aşağı əyirik, amma ruhumuz ucalır. Şəhidlərimizin qarşısında baş əyirik – onların müqəddəs xatirəsi qarşısında, anaların göz yaşları qarşısında, Vətən üçün yarımçıq qalmış ömürlər qarşısında...

Sükut edirik. Çünki bəzi sözlər var ki, onları deməyə söz çatmır.

Ruhunuz şad olsun, Vətənimizin qəhrəman övladları!

Nurəngiz Adilqızı

Bu gün şəhid məzarları önündə qərənfillər daha ağır görünür... Sanki hər bir gül ləçəyi bir ananın göz yaşından, hər bir məzar daşı yarımçıq qalmış bir ömürdən xəbər verir. Külək şəhid xiyabanında dalğalanan bayrağa toxunduqca, insanın qulağında bir çağırış səslənir: unutma! Çünki burada uyuyanlar sadəcə torpağa tapşırılmış insanlar deyil, Vətənin azadlığı üçün öz ömrünü Vətənə bağışlayanlardır.

27 Sentyabr Azərbaycan xalqının yaddaşında sözlə ifadəsi çətin olan bir ağrının və eyni zamanda böyük qürurun tarixidir. Bu tarix bizə bir daha xatırladır ki, hər qarış torpağın arxasında bir insan taleyi, bir ailənin göz yaşları, bir ananın duaları və Vətən yolunda canından keçən qəhrəmanın adı dayanır.

Bəzən tarix kitablarının səhifələrinə sığmayan hadisələr olur. 2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsi də belə bir tarixdir. Həmin gün Azərbaycan Ordusunun əks-hücum əməliyyatı ilə başlayan 44 günlük müharibə xalqımızın taleyində yeni bir səhifə açdı. Lakin qələbənin sevincinə gedən yol şəhidlərimizin qanı ilə yazıldı.

Bu gün biz həmin yolun başlanğıcını – 27 Sentyabrı Anım Günü kimi qeyd edirik. Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 2 dekabr 2020-ci il tarixli Sərəncamı ilə hər il sentyabrın 27-si Vətən müharibəsində qəhrəmancasına döyüşmüş, Azərbaycanın ərazi bütövlüyü uğrunda canlarından keçmiş şəhidlərimizin xatirəsinə ehtiram günü kimi təsis edilib.

Bu gün ölkənin hər yerində sükut danışır. Şəhid məzarlarının qarşısında dayanan anaların gözləri danışır, övladını itirmiş ataların susqunluğu danışır, atasının şəklinə baxan körpələrin baxışları danışır. Bu sükutun içində minlərlə qəhrəmanın adı yaşayır...

Şəhidlik Azərbaycan xalqının yaddaşında ən müqəddəs dəyərlərdən biridir. Vətən uğrunda canından keçən hər bir qəhrəmanın ömrü yarımçıq qalsa da, onun adı tarix qarşısında əbədiyyət qazanır. Bu gün azad Qarabağın yollarında dalğalanan üçrəngli bayrağımızın hər titrəyişində onların nəfəsi, hər qələbə sevincində onların əmanəti var.

Zaman keçəcək. Bu gün döyüşlərin şahidi olan nəsillər qocalacaq, yeni nəsillər dünyaya gələcək. Qarabağın yenidən qurulan şəhərlərində uşaqlar güləcək, məktəblərdə dərslər keçiriləcək, küçələrdə həyat öz axarı ilə davam edəcək. Amma heç bir zaman şəhidlərin adı unudulmayacaq. Çünki onlar bu torpağın tarixində yalnız bir tarixə deyil, bütöv bir Vətən yaddaşına çevriliblər.

27 Sentyabr həm hüzn, həm qürur günüdür. Bu gün gözlərdə yaş, ürəklərdə fəxr var. Çünki Azərbaycan öz şəhidlərini unutmadığı kimi, onların uğrunda can verdiyi Vətəni də daim yaşadacaq.

Bu gün başımızı aşağı əyirik, amma ruhumuz ucalır. Şəhidlərimizin qarşısında baş əyirik – onların müqəddəs xatirəsi qarşısında, anaların göz yaşları qarşısında, Vətən üçün yarımçıq qalmış ömürlər qarşısında...

Sükut edirik. Çünki bəzi sözlər var ki, onları deməyə söz çatmır.

Ruhunuz şad olsun, Vətənimizin qəhrəman övladları!

Nurəngiz Adilqızı

Bu gün şəhid məzarları önündə qərənfillər daha ağır görünür... Sanki hər bir gül ləçəyi bir ananın göz yaşından, hər bir məzar daşı yarımçıq qalmış bir ömürdən xəbər verir. Külək şəhid xiyabanında dalğalanan bayrağa toxunduqca, insanın qulağında bir çağırış səslənir: unutma! Çünki burada uyuyanlar sadəcə torpağa tapşırılmış insanlar deyil, Vətənin azadlığı üçün öz ömrünü Vətənə bağışlayanlardır.

27 Sentyabr Azərbaycan xalqının yaddaşında sözlə ifadəsi çətin olan bir ağrının və eyni zamanda böyük qürurun tarixidir. Bu tarix bizə bir daha xatırladır ki, hər qarış torpağın arxasında bir insan taleyi, bir ailənin göz yaşları, bir ananın duaları və Vətən yolunda canından keçən qəhrəmanın adı dayanır.

Bəzən tarix kitablarının səhifələrinə sığmayan hadisələr olur. 2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsi də belə bir tarixdir. Həmin gün Azərbaycan Ordusunun əks-hücum əməliyyatı ilə başlayan 44 günlük müharibə xalqımızın taleyində yeni bir səhifə açdı. Lakin qələbənin sevincinə gedən yol şəhidlərimizin qanı ilə yazıldı.

Bu gün biz həmin yolun başlanğıcını – 27 Sentyabrı Anım Günü kimi qeyd edirik. Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 2 dekabr 2020-ci il tarixli Sərəncamı ilə hər il sentyabrın 27-si Vətən müharibəsində qəhrəmancasına döyüşmüş, Azərbaycanın ərazi bütövlüyü uğrunda canlarından keçmiş şəhidlərimizin xatirəsinə ehtiram günü kimi təsis edilib.

Bu gün ölkənin hər yerində sükut danışır. Şəhid məzarlarının qarşısında dayanan anaların gözləri danışır, övladını itirmiş ataların susqunluğu danışır, atasının şəklinə baxan körpələrin baxışları danışır. Bu sükutun içində minlərlə qəhrəmanın adı yaşayır...

Şəhidlik Azərbaycan xalqının yaddaşında ən müqəddəs dəyərlərdən biridir. Vətən uğrunda canından keçən hər bir qəhrəmanın ömrü yarımçıq qalsa da, onun adı tarix qarşısında əbədiyyət qazanır. Bu gün azad Qarabağın yollarında dalğalanan üçrəngli bayrağımızın hər titrəyişində onların nəfəsi, hər qələbə sevincində onların əmanəti var.

Zaman keçəcək. Bu gün döyüşlərin şahidi olan nəsillər qocalacaq, yeni nəsillər dünyaya gələcək. Qarabağın yenidən qurulan şəhərlərində uşaqlar güləcək, məktəblərdə dərslər keçiriləcək, küçələrdə həyat öz axarı ilə davam edəcək. Amma heç bir zaman şəhidlərin adı unudulmayacaq. Çünki onlar bu torpağın tarixində yalnız bir tarixə deyil, bütöv bir Vətən yaddaşına çevriliblər.

27 Sentyabr həm hüzn, həm qürur günüdür. Bu gün gözlərdə yaş, ürəklərdə fəxr var. Çünki Azərbaycan öz şəhidlərini unutmadığı kimi, onların uğrunda can verdiyi Vətəni də daim yaşadacaq.

Bu gün başımızı aşağı əyirik, amma ruhumuz ucalır. Şəhidlərimizin qarşısında baş əyirik – onların müqəddəs xatirəsi qarşısında, anaların göz yaşları qarşısında, Vətən üçün yarımçıq qalmış ömürlər qarşısında...

Sükut edirik. Çünki bəzi sözlər var ki, onları deməyə söz çatmır.

Ruhunuz şad olsun, Vətənimizin qəhrəman övladları!

Nurəngiz Adilqızı

İnsanlığın yaratdığı ən böyük elmi kəşflərdən biri olan atom enerjisi bir tərəfdən elm və texnologiyanın inkişafına misilsiz imkanlar açdı, digər tərəfdən onun hərbi məqsədlərlə istifadəsi bəşəriyyət qarşısında görünməmiş təhlükə yaratdı. 1945-ci ildə Xirosima və Naqasakidə baş verən nüvə bombardmanlarının faciəli nəticələri göstərdi ki, nüvə silahının dağıdıcı gücü yalnız bir şəhərin və ya bir nəslin taleyi ilə məhdudlaşmır. Onun fəsadları uzun illər insan sağlamlığına, ətraf mühitə və gələcək nəsillərə təsir göstərə bilir. Məhz bu tarixi təcrübə nüvə silahlarının tamamilə aradan qaldırılması məsələsini beynəlxalq təhlükəsizlik gündəliyinin ən mühüm mövzularından birinə çevirib.

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının nüvə tərksilahına münasibəti də təşkilatın yarandığı ilk gündən formalaşıb. 1946-cı il yanvarın 24-də Baş Assambleyanın qəbul etdiyi ilk qətnamə atom enerjisinin nəzarətdə saxlanılması və atom silahlarının, eləcə də kütləvi qırğın üçün istifadə oluna bilən digər silahların milli silahlanmadan çıxarılması ilə bağlı təkliflərin hazırlanmasını nəzərdə tuturdu. 1959-cu ildə Baş Assambleya ümumi və tam tərksilah məqsədini təsdiqlədi, 1978-ci ildə isə Tərksilah üzrə ilk Xüsusi Sessiyada nüvə tərksilahının bu sahədə prioritet məqsəd olduğu bir daha vurğulandı.

Nüvə silahlarının tamamilə ləğvi istiqamətində beynəlxalq mübarizənin mühüm səhifələrindən biri 2013-cü il sentyabrın 26-da açıldı. Həmin gün BMT Baş Assambleyası tarixində ilk dəfə nüvə tərksilahına həsr olunmuş yüksək səviyyəli iclas keçirildi. Nyu-Yorkda keçirilən toplantıda dövlət və hökumət nümayəndələri nüvə silahlarının yaratdığı təhlükələri, tərksilahın qarşısındakı maneələri və nüvəsiz dünya naminə atılmalı addımları müzakirə etdilər.

Məhz həmin tarixi toplantının davamı olaraq BMT Baş Assambleyası 5 dekabr 2013-cü ildə müvafiq qətnaməni qəbul edərək sentyabrın 26-sını Nüvə Silahlarının Tamamilə Məhv Edilməsi üzrə Beynəlxalq Gün elan etdi. Gün ilk dəfə 2014-cü ildə qeyd olundu. Onun əsas məqsədi nüvə silahlarının bəşəriyyət üçün yaratdığı təhlükə barədə ictimai məlumatlılığı artırmaq, onların tamamilə ləğvinin zəruriliyini diqqətdə saxlamaq və nüvə silahlarından azad dünya naminə beynəlxalq səyləri səfərbər etməkdir.

Bu istiqamətdə beynəlxalq hüquqi mexanizmlərin yaradılması da uzun və mürəkkəb yol keçib. Nüvə Silahlarının Yayılmaması haqqında Müqavilə nüvə silahlarının yayılmasının qarşısının alınması və nüvə tərksilahı sahəsində əsas beynəlxalq sənədlərdən biri olaraq qalır. 2017-ci il iyulun 7-də isə BMT çərçivəsində Nüvə Silahlarının Qadağan Edilməsi haqqında Müqavilə qəbul edildi və 2021-ci il yanvarın 22-də qüvvəyə mindi. Sənəd nüvə silahlarının hazırlanmasını, istehsalını, əldə edilməsini, saxlanmasını, ötürülməsini və istifadəsini, habelə onların istifadəsi ilə hədələnməsini qadağan edən hüquqi çərçivə yaradıb.

Lakin beynəlxalq sənədlərin və təşəbbüslərin mövcudluğu dünyanın nüvə təhlükəsindən tam xilas olması demək deyil. BMT-nin 2026-cı il məlumatına görə, hazırda dünyada 12 mindən çox nüvə silahı mövcuddur. Nüvə silahlarına malik dövlətlərin bir sıra hallarda arsenallarını modernləşdirməsi, habelə strateji sabitlik sahəsində mövcud mexanizmlərin zəifləməsi problemin aktuallığını daha da artırır.

BMT Baş katibi Antonio Quterreş 26 sentyabr 2026-cı ildə Beynəlxalq Gün münasibətilə yayımladığı rəsmi mesajında nüvə fəlakəti təhlükəsinin artdığını vurğulayıb. O, artan gərginliklərin, dərinləşən inamsızlığın, hərbi rəqabətin və nüvə arsenallarının modernləşdirilməsinin yaratdığı risklərə diqqət çəkərək dialoqa, diplomatiyaya və nüvə tərksilahı istiqamətində səylərin gücləndirilməsinə çağırıb. Bu mesaj BMT Baş katibinin Beynəlxalq Gün münasibətilə yaydığı rəsmi müraciətdir.

2026-cı ildə məsələ BMT Baş Assambleyasının 81-ci sessiyasının gündəliyində də xüsusi yer tutur. Beynəlxalq Günə həsr olunmuş yüksək səviyyəli plenar iclasın sentyabrın 29-da keçirilməsi nəzərdə tutulur. Bu toplantı nüvə silahlarından azad dünya məqsədinə beynəlxalq diqqətin bir daha yönəldilməsi baxımından əhəmiyyət daşıyır.

Nüvə silahları haqqında danışarkən söhbət yalnız hərbi strategiyalardan və dövlətlərin təhlükəsizlik siyasətindən getmir. Söhbət insan həyatından, gələcək nəsillərin taleyindən və planetin təhlükəsizliyindən gedir. Nüvə silahının yaratdığı təhlükə sərhəd tanımır; onun istifadəsinin humanitar və ekoloji nəticələri bir ölkənin hüdudlarını aşaraq bütövlükdə bəşəriyyət üçün ağır fəsadlar doğura bilər. Buna görə də nüvə tərksilahı ayrı-ayrı dövlətlərin deyil, bütün beynəlxalq ictimaiyyətin ümumi məsuliyyətidir.

26 sentyabrın mahiyyəti də məhz bu həqiqətdədir. Bu tarix dünyaya bir daha xatırladır ki, davamlı təhlükəsizlik yalnız silahlanma ilə deyil, etimad, beynəlxalq hüquq, diplomatiya və qarşılıqlı məsuliyyətlə təmin olunur. Nüvə silahlarından tamamilə azad dünya bəlkə də asanlıqla əldə ediləcək məqsəd deyil, lakin bəşəriyyətin gələcəyi naminə qorunmalı ən mühüm ideallardan biridir. Atomun dağıdıcı gücünün deyil, insan həyatının və sülhün xidmətində olduğu bir dünya gələcək nəsillərə buraxılacaq ən qiymətli mirasdır.

Nurəngiz Adilqızı

İnsanlığın yaratdığı ən böyük elmi kəşflərdən biri olan atom enerjisi bir tərəfdən elm və texnologiyanın inkişafına misilsiz imkanlar açdı, digər tərəfdən onun hərbi məqsədlərlə istifadəsi bəşəriyyət qarşısında görünməmiş təhlükə yaratdı. 1945-ci ildə Xirosima və Naqasakidə baş verən nüvə bombardmanlarının faciəli nəticələri göstərdi ki, nüvə silahının dağıdıcı gücü yalnız bir şəhərin və ya bir nəslin taleyi ilə məhdudlaşmır. Onun fəsadları uzun illər insan sağlamlığına, ətraf mühitə və gələcək nəsillərə təsir göstərə bilir. Məhz bu tarixi təcrübə nüvə silahlarının tamamilə aradan qaldırılması məsələsini beynəlxalq təhlükəsizlik gündəliyinin ən mühüm mövzularından birinə çevirib.

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının nüvə tərksilahına münasibəti də təşkilatın yarandığı ilk gündən formalaşıb. 1946-cı il yanvarın 24-də Baş Assambleyanın qəbul etdiyi ilk qətnamə atom enerjisinin nəzarətdə saxlanılması və atom silahlarının, eləcə də kütləvi qırğın üçün istifadə oluna bilən digər silahların milli silahlanmadan çıxarılması ilə bağlı təkliflərin hazırlanmasını nəzərdə tuturdu. 1959-cu ildə Baş Assambleya ümumi və tam tərksilah məqsədini təsdiqlədi, 1978-ci ildə isə Tərksilah üzrə ilk Xüsusi Sessiyada nüvə tərksilahının bu sahədə prioritet məqsəd olduğu bir daha vurğulandı.

Nüvə silahlarının tamamilə ləğvi istiqamətində beynəlxalq mübarizənin mühüm səhifələrindən biri 2013-cü il sentyabrın 26-da açıldı. Həmin gün BMT Baş Assambleyası tarixində ilk dəfə nüvə tərksilahına həsr olunmuş yüksək səviyyəli iclas keçirildi. Nyu-Yorkda keçirilən toplantıda dövlət və hökumət nümayəndələri nüvə silahlarının yaratdığı təhlükələri, tərksilahın qarşısındakı maneələri və nüvəsiz dünya naminə atılmalı addımları müzakirə etdilər.

Məhz həmin tarixi toplantının davamı olaraq BMT Baş Assambleyası 5 dekabr 2013-cü ildə müvafiq qətnaməni qəbul edərək sentyabrın 26-sını Nüvə Silahlarının Tamamilə Məhv Edilməsi üzrə Beynəlxalq Gün elan etdi. Gün ilk dəfə 2014-cü ildə qeyd olundu. Onun əsas məqsədi nüvə silahlarının bəşəriyyət üçün yaratdığı təhlükə barədə ictimai məlumatlılığı artırmaq, onların tamamilə ləğvinin zəruriliyini diqqətdə saxlamaq və nüvə silahlarından azad dünya naminə beynəlxalq səyləri səfərbər etməkdir.

Bu istiqamətdə beynəlxalq hüquqi mexanizmlərin yaradılması da uzun və mürəkkəb yol keçib. Nüvə Silahlarının Yayılmaması haqqında Müqavilə nüvə silahlarının yayılmasının qarşısının alınması və nüvə tərksilahı sahəsində əsas beynəlxalq sənədlərdən biri olaraq qalır. 2017-ci il iyulun 7-də isə BMT çərçivəsində Nüvə Silahlarının Qadağan Edilməsi haqqında Müqavilə qəbul edildi və 2021-ci il yanvarın 22-də qüvvəyə mindi. Sənəd nüvə silahlarının hazırlanmasını, istehsalını, əldə edilməsini, saxlanmasını, ötürülməsini və istifadəsini, habelə onların istifadəsi ilə hədələnməsini qadağan edən hüquqi çərçivə yaradıb.

Lakin beynəlxalq sənədlərin və təşəbbüslərin mövcudluğu dünyanın nüvə təhlükəsindən tam xilas olması demək deyil. BMT-nin 2026-cı il məlumatına görə, hazırda dünyada 12 mindən çox nüvə silahı mövcuddur. Nüvə silahlarına malik dövlətlərin bir sıra hallarda arsenallarını modernləşdirməsi, habelə strateji sabitlik sahəsində mövcud mexanizmlərin zəifləməsi problemin aktuallığını daha da artırır.

BMT Baş katibi Antonio Quterreş 26 sentyabr 2026-cı ildə Beynəlxalq Gün münasibətilə yayımladığı rəsmi mesajında nüvə fəlakəti təhlükəsinin artdığını vurğulayıb. O, artan gərginliklərin, dərinləşən inamsızlığın, hərbi rəqabətin və nüvə arsenallarının modernləşdirilməsinin yaratdığı risklərə diqqət çəkərək dialoqa, diplomatiyaya və nüvə tərksilahı istiqamətində səylərin gücləndirilməsinə çağırıb. Bu mesaj BMT Baş katibinin Beynəlxalq Gün münasibətilə yaydığı rəsmi müraciətdir.

2026-cı ildə məsələ BMT Baş Assambleyasının 81-ci sessiyasının gündəliyində də xüsusi yer tutur. Beynəlxalq Günə həsr olunmuş yüksək səviyyəli plenar iclasın sentyabrın 29-da keçirilməsi nəzərdə tutulur. Bu toplantı nüvə silahlarından azad dünya məqsədinə beynəlxalq diqqətin bir daha yönəldilməsi baxımından əhəmiyyət daşıyır.

Nüvə silahları haqqında danışarkən söhbət yalnız hərbi strategiyalardan və dövlətlərin təhlükəsizlik siyasətindən getmir. Söhbət insan həyatından, gələcək nəsillərin taleyindən və planetin təhlükəsizliyindən gedir. Nüvə silahının yaratdığı təhlükə sərhəd tanımır; onun istifadəsinin humanitar və ekoloji nəticələri bir ölkənin hüdudlarını aşaraq bütövlükdə bəşəriyyət üçün ağır fəsadlar doğura bilər. Buna görə də nüvə tərksilahı ayrı-ayrı dövlətlərin deyil, bütün beynəlxalq ictimaiyyətin ümumi məsuliyyətidir.

26 sentyabrın mahiyyəti də məhz bu həqiqətdədir. Bu tarix dünyaya bir daha xatırladır ki, davamlı təhlükəsizlik yalnız silahlanma ilə deyil, etimad, beynəlxalq hüquq, diplomatiya və qarşılıqlı məsuliyyətlə təmin olunur. Nüvə silahlarından tamamilə azad dünya bəlkə də asanlıqla əldə ediləcək məqsəd deyil, lakin bəşəriyyətin gələcəyi naminə qorunmalı ən mühüm ideallardan biridir. Atomun dağıdıcı gücünün deyil, insan həyatının və sülhün xidmətində olduğu bir dünya gələcək nəsillərə buraxılacaq ən qiymətli mirasdır.

Nurəngiz Adilqızı

İnsanlığın yaratdığı ən böyük elmi kəşflərdən biri olan atom enerjisi bir tərəfdən elm və texnologiyanın inkişafına misilsiz imkanlar açdı, digər tərəfdən onun hərbi məqsədlərlə istifadəsi bəşəriyyət qarşısında görünməmiş təhlükə yaratdı. 1945-ci ildə Xirosima və Naqasakidə baş verən nüvə bombardmanlarının faciəli nəticələri göstərdi ki, nüvə silahının dağıdıcı gücü yalnız bir şəhərin və ya bir nəslin taleyi ilə məhdudlaşmır. Onun fəsadları uzun illər insan sağlamlığına, ətraf mühitə və gələcək nəsillərə təsir göstərə bilir. Məhz bu tarixi təcrübə nüvə silahlarının tamamilə aradan qaldırılması məsələsini beynəlxalq təhlükəsizlik gündəliyinin ən mühüm mövzularından birinə çevirib.

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının nüvə tərksilahına münasibəti də təşkilatın yarandığı ilk gündən formalaşıb. 1946-cı il yanvarın 24-də Baş Assambleyanın qəbul etdiyi ilk qətnamə atom enerjisinin nəzarətdə saxlanılması və atom silahlarının, eləcə də kütləvi qırğın üçün istifadə oluna bilən digər silahların milli silahlanmadan çıxarılması ilə bağlı təkliflərin hazırlanmasını nəzərdə tuturdu. 1959-cu ildə Baş Assambleya ümumi və tam tərksilah məqsədini təsdiqlədi, 1978-ci ildə isə Tərksilah üzrə ilk Xüsusi Sessiyada nüvə tərksilahının bu sahədə prioritet məqsəd olduğu bir daha vurğulandı.

Nüvə silahlarının tamamilə ləğvi istiqamətində beynəlxalq mübarizənin mühüm səhifələrindən biri 2013-cü il sentyabrın 26-da açıldı. Həmin gün BMT Baş Assambleyası tarixində ilk dəfə nüvə tərksilahına həsr olunmuş yüksək səviyyəli iclas keçirildi. Nyu-Yorkda keçirilən toplantıda dövlət və hökumət nümayəndələri nüvə silahlarının yaratdığı təhlükələri, tərksilahın qarşısındakı maneələri və nüvəsiz dünya naminə atılmalı addımları müzakirə etdilər.

Məhz həmin tarixi toplantının davamı olaraq BMT Baş Assambleyası 5 dekabr 2013-cü ildə müvafiq qətnaməni qəbul edərək sentyabrın 26-sını Nüvə Silahlarının Tamamilə Məhv Edilməsi üzrə Beynəlxalq Gün elan etdi. Gün ilk dəfə 2014-cü ildə qeyd olundu. Onun əsas məqsədi nüvə silahlarının bəşəriyyət üçün yaratdığı təhlükə barədə ictimai məlumatlılığı artırmaq, onların tamamilə ləğvinin zəruriliyini diqqətdə saxlamaq və nüvə silahlarından azad dünya naminə beynəlxalq səyləri səfərbər etməkdir.

Bu istiqamətdə beynəlxalq hüquqi mexanizmlərin yaradılması da uzun və mürəkkəb yol keçib. Nüvə Silahlarının Yayılmaması haqqında Müqavilə nüvə silahlarının yayılmasının qarşısının alınması və nüvə tərksilahı sahəsində əsas beynəlxalq sənədlərdən biri olaraq qalır. 2017-ci il iyulun 7-də isə BMT çərçivəsində Nüvə Silahlarının Qadağan Edilməsi haqqında Müqavilə qəbul edildi və 2021-ci il yanvarın 22-də qüvvəyə mindi. Sənəd nüvə silahlarının hazırlanmasını, istehsalını, əldə edilməsini, saxlanmasını, ötürülməsini və istifadəsini, habelə onların istifadəsi ilə hədələnməsini qadağan edən hüquqi çərçivə yaradıb.

Lakin beynəlxalq sənədlərin və təşəbbüslərin mövcudluğu dünyanın nüvə təhlükəsindən tam xilas olması demək deyil. BMT-nin 2026-cı il məlumatına görə, hazırda dünyada 12 mindən çox nüvə silahı mövcuddur. Nüvə silahlarına malik dövlətlərin bir sıra hallarda arsenallarını modernləşdirməsi, habelə strateji sabitlik sahəsində mövcud mexanizmlərin zəifləməsi problemin aktuallığını daha da artırır.

BMT Baş katibi Antonio Quterreş 26 sentyabr 2026-cı ildə Beynəlxalq Gün münasibətilə yayımladığı rəsmi mesajında nüvə fəlakəti təhlükəsinin artdığını vurğulayıb. O, artan gərginliklərin, dərinləşən inamsızlığın, hərbi rəqabətin və nüvə arsenallarının modernləşdirilməsinin yaratdığı risklərə diqqət çəkərək dialoqa, diplomatiyaya və nüvə tərksilahı istiqamətində səylərin gücləndirilməsinə çağırıb. Bu mesaj BMT Baş katibinin Beynəlxalq Gün münasibətilə yaydığı rəsmi müraciətdir.

2026-cı ildə məsələ BMT Baş Assambleyasının 81-ci sessiyasının gündəliyində də xüsusi yer tutur. Beynəlxalq Günə həsr olunmuş yüksək səviyyəli plenar iclasın sentyabrın 29-da keçirilməsi nəzərdə tutulur. Bu toplantı nüvə silahlarından azad dünya məqsədinə beynəlxalq diqqətin bir daha yönəldilməsi baxımından əhəmiyyət daşıyır.

Nüvə silahları haqqında danışarkən söhbət yalnız hərbi strategiyalardan və dövlətlərin təhlükəsizlik siyasətindən getmir. Söhbət insan həyatından, gələcək nəsillərin taleyindən və planetin təhlükəsizliyindən gedir. Nüvə silahının yaratdığı təhlükə sərhəd tanımır; onun istifadəsinin humanitar və ekoloji nəticələri bir ölkənin hüdudlarını aşaraq bütövlükdə bəşəriyyət üçün ağır fəsadlar doğura bilər. Buna görə də nüvə tərksilahı ayrı-ayrı dövlətlərin deyil, bütün beynəlxalq ictimaiyyətin ümumi məsuliyyətidir.

26 sentyabrın mahiyyəti də məhz bu həqiqətdədir. Bu tarix dünyaya bir daha xatırladır ki, davamlı təhlükəsizlik yalnız silahlanma ilə deyil, etimad, beynəlxalq hüquq, diplomatiya və qarşılıqlı məsuliyyətlə təmin olunur. Nüvə silahlarından tamamilə azad dünya bəlkə də asanlıqla əldə ediləcək məqsəd deyil, lakin bəşəriyyətin gələcəyi naminə qorunmalı ən mühüm ideallardan biridir. Atomun dağıdıcı gücünün deyil, insan həyatının və sülhün xidmətində olduğu bir dünya gələcək nəsillərə buraxılacaq ən qiymətli mirasdır.

Nurəngiz Adilqızı

Bizi Telegram-da da izləyə bilərsiniz:@xqazeti

Təqvimdə bir rəqəm dəyişəcək, təbiətin böyük saatı isə öz dəqiq vaxtını göstərəcək. Sentyabrın 23-də, gecənin sonuna yaxın, saat 04:05:08-də Azərbaycana astronomik payız qədəm qoyacaq. Bu, sadəcə yay fəslinin başa çatıb payızın başlamasını göstərən təqvim hadisəsi deyil. Həmin an Yer kürəsinin Günəş ətrafında fasiləsiz hərəkətinin və kainatdakı dəqiq nizamın növbəti mərhələsidir. Bakı Dövlət Universitetinin Fizika fakültəsinin Astrofizika kafedrasının hesablamalarına əsasən, məhz həmin vaxt payız bərabərliyi baş verəcək.

İnsan gündəlik həyatın qayğıları içərisində bu dəyişimi bəlkə də dərhal hiss etməyəcək. Şəhər öz ritmində yaşayacaq, küçələrdə avtomobillər hərəkət edəcək, insanlar işə tələsəcək. Lakin təbiətin öz təqvimi var və o təqvim insan iradəsindən asılı deyil. Payızın gəlişi əvvəlcə havanın sərinliyində, səhərlərin nəfəsində, axşamların tez düşməsində özünü göstərəcək. Bir qədər sonra ağacların yarpaqları rəngini dəyişəcək, bağlarda və parklarda yayın yaşıl rəngi sarı, narıncı və qırmızı çalarlarla əvəzlənəcək.

Astronomiya isə bu gözəl mənzərənin arxasında dayanan dəqiq qanunauyğunluğu izah edir. Sentyabrın 23-də baş verəcək payız bərabərliyi zamanı Günəşin görünən illik hərəkəti nəticəsində onun şüaları Yer ekvatoruna perpendikulyar istiqamət alacaq və Günəş göy ekvatorunu keçərək Şimal yarımkürəsindən Cənub yarımkürəsinə keçəcək. Həmin andan Şimal yarımkürəsində astronomik payız, Cənub yarımkürəsində isə astronomik yaz başlayacaq.

“Bərabərlik” anlayışı da məhz bu astronomik hadisə ilə bağlıdır. Bu dövrdə gecə və gündüzün uzunluğu bir-birinə çox yaxın olur. Lakin gündəlik müşahidədə onların tam olaraq 12 saat və 12 saat təşkil etməməsinin elmi səbəbi var. Bakı Dövlət Universitetinin Astrofizika kafedrasının izahına görə, buna atmosfer refraksiyası və Günəş diskinin səmada müəyyən bucaq ölçüsünə malik olması təsir edir. Başqa sözlə, Günəşin ilk şüaları onun həndəsi mərkəzi üfüq xəttinə çatmazdan əvvəl görünməyə başlayır. Buna görə də bərabərlik günündə işıqlı vaxt gecədən bir qədər uzun olur.

Bakının səmasında da payızın ilk astronomik gününün mənzərəsi özünəməxsus olacaq. Astronomik təqvim məlumatlarına görə, sentyabrın 23-də Günəş Bakıda təxminən 06:27-də doğacaq və 18:39-da batacaq. Beləliklə, həmin gün şəhər üzərində gündüzün müddəti təxminən 12 saat 12 dəqiqə olacaq. Sonrakı günlərdə isə Günəş daha qısa müddət üfüqdən yuxarıda qalacaq və gecələr tədricən uzanacaq.

Fəsillərin dəyişməsi də Yerin Günəş ətrafındakı hərəkətinin sadə, lakin möhtəşəm nəticəsidir. Bəzən belə təsəvvür yaranır ki, yayda Yer Günəşə yaxınlaşır, qışda isə ondan uzaqlaşır. Əslində isə fəsillərin yaranmasının əsas səbəbi bu deyil. Əsas amil Yerin fırlanma oxunun öz orbit müstəvisinə təxminən 66,56 dərəcə meyilli olmasıdır. Bu meyillilik nəticəsində il ərzində Günəş şüalarının Yer səthinə düşmə bucağı dəyişir və müxtəlif yarımkürələrdə qəbul edilən Günəş enerjisinin miqdarı fərqlənir.

2026-cı ilin astronomik payızı da qısa bir qonaq olmayacaq. Bakı Dövlət Universitetinin Astrofizika kafedrasının hesablamalarına görə, bu fəsil 89 gün 21 saat 45 dəqiqə 1 saniyə davam edəcək. Dekabrın 22-də baş verəcək qış günəşduruşundan sonra isə Şimal yarımkürəsində astronomik qış başlayacaq.

Payızın insan yaddaşında xüsusi yeri var. Bu fəsildə təbiətin rəngləri bir tərəfdən zənginləşir, digər tərəfdən isə həyatın keçiciliyi daha aydın hiss olunur. Yarpaqların saralması təbiətin tükənməsi deyil, onun başqa mərhələyə keçididir. Ağacın budağından düşən hər yarpaq sanki zamanın bir anını özü ilə aparır. Ancaq həmin yarpağın düşməsi ağacın həyatının sona çatması demək deyil. Təbiət sadəcə növbəti dövrə hazırlaşır.

Bəlkə də payızın insan ruhuna təsiri elə buradan qaynaqlanır. Yayın gur işığından sonra daha yumşaq rənglər, uzun kölgələr və sərin səhərlər gəlir. Təbiət insanı tələsməməyə, geridə qalanlara baxmağa, qarşıdakı günlər haqqında düşünməyə çağırır. Payız bir növ ilin yaddaşıdır – ötən mövsümün izlərini daşıyır, qarşıdakı qışın xəbərini gətirir.

Sentyabrın 23-də saat 04:05:08-də Azərbaycan artıq astronomik payızı qarşılamış olacaq. Bu keçidi küçələrdə heç bir xüsusi səs-küy müşayiət etməyəcək. Lakin planetimiz öz kosmik yolunda mühüm bir mərhələni keçəcək. Günəş göy ekvatorunu keçəcək, Şimal yarımkürəsində gündüzlər qısalmağa, gecələr isə uzanmağa başlayacaq. Təbiətin böyük saatı öz işini dəqiq və dəyişməz qanunlarla davam etdirəcək.

Səhər açıldıqda Bakı əvvəlki Bakı olacaq. Xəzər yenə öz sahilinə toxunacaq, şəhərin küçələri yenə insanlarla dolacaq. Amma göylərdə artıq yeni fəsil başlayıb. Günəşin illik yolu başqa bir mərhələyə keçib və biz, fərqinə varsaq da, varmasaq da, kainatın bu nəhəng dövranının içində yaşayırıq.

Payız bizə hər il eyni həqiqəti xatırladır: zaman dayanmaq bilmir, təbiətdə heç nə əbədi olaraq eyni qalmır. Yayın ardınca payız, payızın ardınca qış, qışın ardınca isə yenidən yaz gəlir. Hər sonun içində yeni başlanğıcın toxumu var.

Elə buna görə sentyabrın 23-də Azərbaycana qədəm qoyacaq payız yalnız təqvimdə yeni fəslin başlanğıcı deyil. Bu, həm də insanın özünü, zamanı və yaşadığı dünyanın möhtəşəm nizamını bir daha düşünməsi üçün gözəl bir fürsətdir. Payızın astanasında biz bir daha anlayırıq ki, həyat da kainat kimi daim hərəkətdədir və zamanın böyük dövranında hər an öz yerini başqa bir ana verir.

Nurəngiz Adilqızı

Bizi Telegram-da da izləyə bilərsiniz:@xqazeti

Təqvimdə bir rəqəm dəyişəcək, təbiətin böyük saatı isə öz dəqiq vaxtını göstərəcək. Sentyabrın 23-də, gecənin sonuna yaxın, saat 04:05:08-də Azərbaycana astronomik payız qədəm qoyacaq. Bu, sadəcə yay fəslinin başa çatıb payızın başlamasını göstərən təqvim hadisəsi deyil. Həmin an Yer kürəsinin Günəş ətrafında fasiləsiz hərəkətinin və kainatdakı dəqiq nizamın növbəti mərhələsidir. Bakı Dövlət Universitetinin Fizika fakültəsinin Astrofizika kafedrasının hesablamalarına əsasən, məhz həmin vaxt payız bərabərliyi baş verəcək.

İnsan gündəlik həyatın qayğıları içərisində bu dəyişimi bəlkə də dərhal hiss etməyəcək. Şəhər öz ritmində yaşayacaq, küçələrdə avtomobillər hərəkət edəcək, insanlar işə tələsəcək. Lakin təbiətin öz təqvimi var və o təqvim insan iradəsindən asılı deyil. Payızın gəlişi əvvəlcə havanın sərinliyində, səhərlərin nəfəsində, axşamların tez düşməsində özünü göstərəcək. Bir qədər sonra ağacların yarpaqları rəngini dəyişəcək, bağlarda və parklarda yayın yaşıl rəngi sarı, narıncı və qırmızı çalarlarla əvəzlənəcək.

Astronomiya isə bu gözəl mənzərənin arxasında dayanan dəqiq qanunauyğunluğu izah edir. Sentyabrın 23-də baş verəcək payız bərabərliyi zamanı Günəşin görünən illik hərəkəti nəticəsində onun şüaları Yer ekvatoruna perpendikulyar istiqamət alacaq və Günəş göy ekvatorunu keçərək Şimal yarımkürəsindən Cənub yarımkürəsinə keçəcək. Həmin andan Şimal yarımkürəsində astronomik payız, Cənub yarımkürəsində isə astronomik yaz başlayacaq.

“Bərabərlik” anlayışı da məhz bu astronomik hadisə ilə bağlıdır. Bu dövrdə gecə və gündüzün uzunluğu bir-birinə çox yaxın olur. Lakin gündəlik müşahidədə onların tam olaraq 12 saat və 12 saat təşkil etməməsinin elmi səbəbi var. Bakı Dövlət Universitetinin Astrofizika kafedrasının izahına görə, buna atmosfer refraksiyası və Günəş diskinin səmada müəyyən bucaq ölçüsünə malik olması təsir edir. Başqa sözlə, Günəşin ilk şüaları onun həndəsi mərkəzi üfüq xəttinə çatmazdan əvvəl görünməyə başlayır. Buna görə də bərabərlik günündə işıqlı vaxt gecədən bir qədər uzun olur.

Bakının səmasında da payızın ilk astronomik gününün mənzərəsi özünəməxsus olacaq. Astronomik təqvim məlumatlarına görə, sentyabrın 23-də Günəş Bakıda təxminən 06:27-də doğacaq və 18:39-da batacaq. Beləliklə, həmin gün şəhər üzərində gündüzün müddəti təxminən 12 saat 12 dəqiqə olacaq. Sonrakı günlərdə isə Günəş daha qısa müddət üfüqdən yuxarıda qalacaq və gecələr tədricən uzanacaq.

Fəsillərin dəyişməsi də Yerin Günəş ətrafındakı hərəkətinin sadə, lakin möhtəşəm nəticəsidir. Bəzən belə təsəvvür yaranır ki, yayda Yer Günəşə yaxınlaşır, qışda isə ondan uzaqlaşır. Əslində isə fəsillərin yaranmasının əsas səbəbi bu deyil. Əsas amil Yerin fırlanma oxunun öz orbit müstəvisinə təxminən 66,56 dərəcə meyilli olmasıdır. Bu meyillilik nəticəsində il ərzində Günəş şüalarının Yer səthinə düşmə bucağı dəyişir və müxtəlif yarımkürələrdə qəbul edilən Günəş enerjisinin miqdarı fərqlənir.

2026-cı ilin astronomik payızı da qısa bir qonaq olmayacaq. Bakı Dövlət Universitetinin Astrofizika kafedrasının hesablamalarına görə, bu fəsil 89 gün 21 saat 45 dəqiqə 1 saniyə davam edəcək. Dekabrın 22-də baş verəcək qış günəşduruşundan sonra isə Şimal yarımkürəsində astronomik qış başlayacaq.

Payızın insan yaddaşında xüsusi yeri var. Bu fəsildə təbiətin rəngləri bir tərəfdən zənginləşir, digər tərəfdən isə həyatın keçiciliyi daha aydın hiss olunur. Yarpaqların saralması təbiətin tükənməsi deyil, onun başqa mərhələyə keçididir. Ağacın budağından düşən hər yarpaq sanki zamanın bir anını özü ilə aparır. Ancaq həmin yarpağın düşməsi ağacın həyatının sona çatması demək deyil. Təbiət sadəcə növbəti dövrə hazırlaşır.

Bəlkə də payızın insan ruhuna təsiri elə buradan qaynaqlanır. Yayın gur işığından sonra daha yumşaq rənglər, uzun kölgələr və sərin səhərlər gəlir. Təbiət insanı tələsməməyə, geridə qalanlara baxmağa, qarşıdakı günlər haqqında düşünməyə çağırır. Payız bir növ ilin yaddaşıdır – ötən mövsümün izlərini daşıyır, qarşıdakı qışın xəbərini gətirir.

Sentyabrın 23-də saat 04:05:08-də Azərbaycan artıq astronomik payızı qarşılamış olacaq. Bu keçidi küçələrdə heç bir xüsusi səs-küy müşayiət etməyəcək. Lakin planetimiz öz kosmik yolunda mühüm bir mərhələni keçəcək. Günəş göy ekvatorunu keçəcək, Şimal yarımkürəsində gündüzlər qısalmağa, gecələr isə uzanmağa başlayacaq. Təbiətin böyük saatı öz işini dəqiq və dəyişməz qanunlarla davam etdirəcək.

Səhər açıldıqda Bakı əvvəlki Bakı olacaq. Xəzər yenə öz sahilinə toxunacaq, şəhərin küçələri yenə insanlarla dolacaq. Amma göylərdə artıq yeni fəsil başlayıb. Günəşin illik yolu başqa bir mərhələyə keçib və biz, fərqinə varsaq da, varmasaq da, kainatın bu nəhəng dövranının içində yaşayırıq.

Payız bizə hər il eyni həqiqəti xatırladır: zaman dayanmaq bilmir, təbiətdə heç nə əbədi olaraq eyni qalmır. Yayın ardınca payız, payızın ardınca qış, qışın ardınca isə yenidən yaz gəlir. Hər sonun içində yeni başlanğıcın toxumu var.

Elə buna görə sentyabrın 23-də Azərbaycana qədəm qoyacaq payız yalnız təqvimdə yeni fəslin başlanğıcı deyil. Bu, həm də insanın özünü, zamanı və yaşadığı dünyanın möhtəşəm nizamını bir daha düşünməsi üçün gözəl bir fürsətdir. Payızın astanasında biz bir daha anlayırıq ki, həyat da kainat kimi daim hərəkətdədir və zamanın böyük dövranında hər an öz yerini başqa bir ana verir.

Nurəngiz Adilqızı

Bizi Telegram-da da izləyə bilərsiniz:@xqazeti

Təqvimdə bir rəqəm dəyişəcək, təbiətin böyük saatı isə öz dəqiq vaxtını göstərəcək. Sentyabrın 23-də, gecənin sonuna yaxın, saat 04:05:08-də Azərbaycana astronomik payız qədəm qoyacaq. Bu, sadəcə yay fəslinin başa çatıb payızın başlamasını göstərən təqvim hadisəsi deyil. Həmin an Yer kürəsinin Günəş ətrafında fasiləsiz hərəkətinin və kainatdakı dəqiq nizamın növbəti mərhələsidir. Bakı Dövlət Universitetinin Fizika fakültəsinin Astrofizika kafedrasının hesablamalarına əsasən, məhz həmin vaxt payız bərabərliyi baş verəcək.

İnsan gündəlik həyatın qayğıları içərisində bu dəyişimi bəlkə də dərhal hiss etməyəcək. Şəhər öz ritmində yaşayacaq, küçələrdə avtomobillər hərəkət edəcək, insanlar işə tələsəcək. Lakin təbiətin öz təqvimi var və o təqvim insan iradəsindən asılı deyil. Payızın gəlişi əvvəlcə havanın sərinliyində, səhərlərin nəfəsində, axşamların tez düşməsində özünü göstərəcək. Bir qədər sonra ağacların yarpaqları rəngini dəyişəcək, bağlarda və parklarda yayın yaşıl rəngi sarı, narıncı və qırmızı çalarlarla əvəzlənəcək.

Astronomiya isə bu gözəl mənzərənin arxasında dayanan dəqiq qanunauyğunluğu izah edir. Sentyabrın 23-də baş verəcək payız bərabərliyi zamanı Günəşin görünən illik hərəkəti nəticəsində onun şüaları Yer ekvatoruna perpendikulyar istiqamət alacaq və Günəş göy ekvatorunu keçərək Şimal yarımkürəsindən Cənub yarımkürəsinə keçəcək. Həmin andan Şimal yarımkürəsində astronomik payız, Cənub yarımkürəsində isə astronomik yaz başlayacaq.

“Bərabərlik” anlayışı da məhz bu astronomik hadisə ilə bağlıdır. Bu dövrdə gecə və gündüzün uzunluğu bir-birinə çox yaxın olur. Lakin gündəlik müşahidədə onların tam olaraq 12 saat və 12 saat təşkil etməməsinin elmi səbəbi var. Bakı Dövlət Universitetinin Astrofizika kafedrasının izahına görə, buna atmosfer refraksiyası və Günəş diskinin səmada müəyyən bucaq ölçüsünə malik olması təsir edir. Başqa sözlə, Günəşin ilk şüaları onun həndəsi mərkəzi üfüq xəttinə çatmazdan əvvəl görünməyə başlayır. Buna görə də bərabərlik günündə işıqlı vaxt gecədən bir qədər uzun olur.

Bakının səmasında da payızın ilk astronomik gününün mənzərəsi özünəməxsus olacaq. Astronomik təqvim məlumatlarına görə, sentyabrın 23-də Günəş Bakıda təxminən 06:27-də doğacaq və 18:39-da batacaq. Beləliklə, həmin gün şəhər üzərində gündüzün müddəti təxminən 12 saat 12 dəqiqə olacaq. Sonrakı günlərdə isə Günəş daha qısa müddət üfüqdən yuxarıda qalacaq və gecələr tədricən uzanacaq.

Fəsillərin dəyişməsi də Yerin Günəş ətrafındakı hərəkətinin sadə, lakin möhtəşəm nəticəsidir. Bəzən belə təsəvvür yaranır ki, yayda Yer Günəşə yaxınlaşır, qışda isə ondan uzaqlaşır. Əslində isə fəsillərin yaranmasının əsas səbəbi bu deyil. Əsas amil Yerin fırlanma oxunun öz orbit müstəvisinə təxminən 66,56 dərəcə meyilli olmasıdır. Bu meyillilik nəticəsində il ərzində Günəş şüalarının Yer səthinə düşmə bucağı dəyişir və müxtəlif yarımkürələrdə qəbul edilən Günəş enerjisinin miqdarı fərqlənir.

2026-cı ilin astronomik payızı da qısa bir qonaq olmayacaq. Bakı Dövlət Universitetinin Astrofizika kafedrasının hesablamalarına görə, bu fəsil 89 gün 21 saat 45 dəqiqə 1 saniyə davam edəcək. Dekabrın 22-də baş verəcək qış günəşduruşundan sonra isə Şimal yarımkürəsində astronomik qış başlayacaq.

Payızın insan yaddaşında xüsusi yeri var. Bu fəsildə təbiətin rəngləri bir tərəfdən zənginləşir, digər tərəfdən isə həyatın keçiciliyi daha aydın hiss olunur. Yarpaqların saralması təbiətin tükənməsi deyil, onun başqa mərhələyə keçididir. Ağacın budağından düşən hər yarpaq sanki zamanın bir anını özü ilə aparır. Ancaq həmin yarpağın düşməsi ağacın həyatının sona çatması demək deyil. Təbiət sadəcə növbəti dövrə hazırlaşır.

Bəlkə də payızın insan ruhuna təsiri elə buradan qaynaqlanır. Yayın gur işığından sonra daha yumşaq rənglər, uzun kölgələr və sərin səhərlər gəlir. Təbiət insanı tələsməməyə, geridə qalanlara baxmağa, qarşıdakı günlər haqqında düşünməyə çağırır. Payız bir növ ilin yaddaşıdır – ötən mövsümün izlərini daşıyır, qarşıdakı qışın xəbərini gətirir.

Sentyabrın 23-də saat 04:05:08-də Azərbaycan artıq astronomik payızı qarşılamış olacaq. Bu keçidi küçələrdə heç bir xüsusi səs-küy müşayiət etməyəcək. Lakin planetimiz öz kosmik yolunda mühüm bir mərhələni keçəcək. Günəş göy ekvatorunu keçəcək, Şimal yarımkürəsində gündüzlər qısalmağa, gecələr isə uzanmağa başlayacaq. Təbiətin böyük saatı öz işini dəqiq və dəyişməz qanunlarla davam etdirəcək.

Səhər açıldıqda Bakı əvvəlki Bakı olacaq. Xəzər yenə öz sahilinə toxunacaq, şəhərin küçələri yenə insanlarla dolacaq. Amma göylərdə artıq yeni fəsil başlayıb. Günəşin illik yolu başqa bir mərhələyə keçib və biz, fərqinə varsaq da, varmasaq da, kainatın bu nəhəng dövranının içində yaşayırıq.

Payız bizə hər il eyni həqiqəti xatırladır: zaman dayanmaq bilmir, təbiətdə heç nə əbədi olaraq eyni qalmır. Yayın ardınca payız, payızın ardınca qış, qışın ardınca isə yenidən yaz gəlir. Hər sonun içində yeni başlanğıcın toxumu var.

Elə buna görə sentyabrın 23-də Azərbaycana qədəm qoyacaq payız yalnız təqvimdə yeni fəslin başlanğıcı deyil. Bu, həm də insanın özünü, zamanı və yaşadığı dünyanın möhtəşəm nizamını bir daha düşünməsi üçün gözəl bir fürsətdir. Payızın astanasında biz bir daha anlayırıq ki, həyat da kainat kimi daim hərəkətdədir və zamanın böyük dövranında hər an öz yerini başqa bir ana verir.

Nurəngiz Adilqızı

Hər bir insanın əməyinin ədalətli qiymətləndirilməsi və gördüyü işin dəyərinə uyğun əməkhaqqı alması sosial ədalətin mühüm göstəricilərindən biridir. Bu baxımdan 18 sentyabr Beynəlxalq Bərabər Əməkhaqqı Günü qadın və kişilərin bərabər dəyərli əməyə görə bərabər əməkhaqqı alması prinsipini diqqət mərkəzinə gətirən əlamətdar tarixdir.

18 sentyabrın Beynəlxalq Bərabər Əməkhaqqı Günü elan edilməsi barədə qərar BMT Baş Assambleyası tərəfindən 2019-cu il noyabrın 15-də qəbul edilmiş müvafiq qətnamə ilə verilib. Qətnaməyə əsasən, bu gün hər il sentyabrın 18-də qeyd edilir və onun keçirilməsinə 2020-ci ildən başlanılıb. Qərarın əsas məqsədi eyni və ya bərabər dəyərli əməyə görə bərabər ödəniş prinsipinin həyata keçirilməsinə diqqəti artırmaqdır.

Əslində, bu prinsipin beynəlxalq hüquqi təməli daha əvvələ gedib çıxır. Beynəlxalq Əmək Təşkilatının 1951-ci ildə qəbul etdiyi “Bərabər əməyə görə bərabər ödəniş” haqqında 100 saylı Konvensiya qadın və kişilərin bərabər dəyərli əməyə görə bərabər ödəniş almasını fundamental əmək hüququ kimi təsbit edib. BMT də Beynəlxalq Bərabər Əməkhaqqı Gününün məhz bu prinsipin həyata keçirilməsinə yönəlmiş uzunmüddətli beynəlxalq səylərin nəticəsi olduğunu bildirir.

Bu məsələ bu gün də qlobal miqyasda aktuallığını qoruyur. BMT-nin məlumatına görə, dünyada qadınların əməkhaqqı orta hesabla kişilərin əməkhaqqından təxminən 20 faiz aşağıdır. Əməkhaqqı fərqinin yaranmasına yalnız eyni vəzifəyə görə müxtəlif ödəniş məsələsi deyil, həm də əmək bazarında peşə və sahə seçimi, rəhbər vəzifələrə çıxış imkanları, ailə və qayğı öhdəliklərinin qeyri-bərabər bölüşdürülməsi, stereotiplər və digər struktur amillər təsir göstərir.

Azərbaycan da beynəlxalq səviyyədə qəbul olunmuş bu prinsipə qoşulan ölkələr sırasındadır. Ölkəmiz Beynəlxalq Əmək Təşkilatının 1951-ci il tarixli 100 saylı Konvensiyasını ratifikasiya edib. Bundan əlavə, Azərbaycan 2025-ci il dekabrın 22-də BƏT, BMT Qadınlar və İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatının rəhbərlik etdiyi Bərabər Əməkhaqqı üzrə Beynəlxalq Koalisiyaya EPIC-ə qoşulub. Bu addım bərabər dəyərli əməyə görə bərabər ödənişin təmin edilməsi istiqamətində beynəlxalq əməkdaşlığın genişləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.

Azərbaycanda bu sahədə mühüm hüquqi addımlardan biri də 2026-cı ildə atılıb. Mayın 1-də imzalanmış qanunla Əmək Məcəlləsinə və “Gender (kişi və qadınların) bərabərliyinin təminatları haqqında” Qanuna dəyişiklik edilib. Əmək Məcəlləsinə əlavə edilən yeni müddəaya əsasən, işəgötürən cinsindən asılı olmayaraq eyni və ya bərabər dəyərli müxtəlif işi yerinə yetirən işçilərə bərabər əməkhaqqı ödəməyə borcludur. Qanunda işin bərabər dəyərinin müəyyənləşdirilməsi zamanı əmək şəraitinin, əmək funksiyasının xarakterinin və tarif-ixtisas xüsusiyyətlərinin nəzərə alınması da təsbit edilib.

2026-cı ilin ilk rübündə Azərbaycanda muzdla çalışan işçilərin ümumi orta aylıq nominal əməkhaqqısı 1151,5 manat təşkil edib. Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, aprelin 1-nə ölkədə muzdla çalışan işçilərin sayı 1 milyon 797,6 min nəfər olub. Bu rəqəmlər əmək münasibətlərinin iqtisadi və sosial həyatımızdakı miqyasını aydın göstərir.

Bərabər əməkhaqqı məsələsi yalnız qadın və kişilər arasında fərqin aradan qaldırılması kimi qəbul edilməməlidir. Burada daha geniş bir prinsip - insan əməyinin obyektiv və şəffaf meyarlarla qiymətləndirilməsi prinsipi dayanır. Eyni və ya bərabər dəyərli işə görə əməkhaqqının cinsindən asılı olmadan müəyyənləşdirilməsi işçinin hüquqlarının qorunmasına, əmək münasibətlərində şəffaflığın gücləndirilməsinə və sağlam iş mühitinin formalaşmasına xidmət edir.

Beynəlxalq Əmək Təşkilatının 2026-cı ilin iyununda Azərbaycanda keçirdiyi texniki seminarda da bərabər əməkhaqqının təmin edilməsi üçün yalnız qanunvericiliyin mövcudluğunun deyil, etibarlı statistik məlumatların, gender baxımından neytral iş qiymətləndirməsi sistemlərinin, effektiv icra mexanizmlərinin və sosial dialoqun vacibliyi vurğulanıb.

Bu günün əsas mənası da məhz bundan ibarətdir: insan əməyinin dəyəri cinslə deyil, görülən işin məzmunu, məsuliyyəti, bacarıq və əmək şəraiti kimi obyektiv meyarlarla müəyyən edilməlidir. Bərabər əməyə bərabər haqq prinsipi yalnız əmək hüququnun deyil, həm də ədalətli cəmiyyət və dayanıqlı iqtisadi inkişafın mühüm şərtidir. Azərbaycanın qanunvericiliyində son illərdə atılan addımlar bu istiqamətdə hüquqi bazanın daha da möhkəmləndiyini göstərir. Qarşıda duran əsas vəzifə isə həmin hüquqi prinsiplərin əmək münasibətlərində ardıcıl və şəffaf şəkildə tətbiqini təmin etməkdir.

Nurəngiz Adilqızı

Hər bir insanın əməyinin ədalətli qiymətləndirilməsi və gördüyü işin dəyərinə uyğun əməkhaqqı alması sosial ədalətin mühüm göstəricilərindən biridir. Bu baxımdan 18 sentyabr Beynəlxalq Bərabər Əməkhaqqı Günü qadın və kişilərin bərabər dəyərli əməyə görə bərabər əməkhaqqı alması prinsipini diqqət mərkəzinə gətirən əlamətdar tarixdir.

18 sentyabrın Beynəlxalq Bərabər Əməkhaqqı Günü elan edilməsi barədə qərar BMT Baş Assambleyası tərəfindən 2019-cu il noyabrın 15-də qəbul edilmiş müvafiq qətnamə ilə verilib. Qətnaməyə əsasən, bu gün hər il sentyabrın 18-də qeyd edilir və onun keçirilməsinə 2020-ci ildən başlanılıb. Qərarın əsas məqsədi eyni və ya bərabər dəyərli əməyə görə bərabər ödəniş prinsipinin həyata keçirilməsinə diqqəti artırmaqdır.

Əslində, bu prinsipin beynəlxalq hüquqi təməli daha əvvələ gedib çıxır. Beynəlxalq Əmək Təşkilatının 1951-ci ildə qəbul etdiyi “Bərabər əməyə görə bərabər ödəniş” haqqında 100 saylı Konvensiya qadın və kişilərin bərabər dəyərli əməyə görə bərabər ödəniş almasını fundamental əmək hüququ kimi təsbit edib. BMT də Beynəlxalq Bərabər Əməkhaqqı Gününün məhz bu prinsipin həyata keçirilməsinə yönəlmiş uzunmüddətli beynəlxalq səylərin nəticəsi olduğunu bildirir.

Bu məsələ bu gün də qlobal miqyasda aktuallığını qoruyur. BMT-nin məlumatına görə, dünyada qadınların əməkhaqqı orta hesabla kişilərin əməkhaqqından təxminən 20 faiz aşağıdır. Əməkhaqqı fərqinin yaranmasına yalnız eyni vəzifəyə görə müxtəlif ödəniş məsələsi deyil, həm də əmək bazarında peşə və sahə seçimi, rəhbər vəzifələrə çıxış imkanları, ailə və qayğı öhdəliklərinin qeyri-bərabər bölüşdürülməsi, stereotiplər və digər struktur amillər təsir göstərir.

Azərbaycan da beynəlxalq səviyyədə qəbul olunmuş bu prinsipə qoşulan ölkələr sırasındadır. Ölkəmiz Beynəlxalq Əmək Təşkilatının 1951-ci il tarixli 100 saylı Konvensiyasını ratifikasiya edib. Bundan əlavə, Azərbaycan 2025-ci il dekabrın 22-də BƏT, BMT Qadınlar və İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatının rəhbərlik etdiyi Bərabər Əməkhaqqı üzrə Beynəlxalq Koalisiyaya EPIC-ə qoşulub. Bu addım bərabər dəyərli əməyə görə bərabər ödənişin təmin edilməsi istiqamətində beynəlxalq əməkdaşlığın genişləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.

Azərbaycanda bu sahədə mühüm hüquqi addımlardan biri də 2026-cı ildə atılıb. Mayın 1-də imzalanmış qanunla Əmək Məcəlləsinə və “Gender (kişi və qadınların) bərabərliyinin təminatları haqqında” Qanuna dəyişiklik edilib. Əmək Məcəlləsinə əlavə edilən yeni müddəaya əsasən, işəgötürən cinsindən asılı olmayaraq eyni və ya bərabər dəyərli müxtəlif işi yerinə yetirən işçilərə bərabər əməkhaqqı ödəməyə borcludur. Qanunda işin bərabər dəyərinin müəyyənləşdirilməsi zamanı əmək şəraitinin, əmək funksiyasının xarakterinin və tarif-ixtisas xüsusiyyətlərinin nəzərə alınması da təsbit edilib.

2026-cı ilin ilk rübündə Azərbaycanda muzdla çalışan işçilərin ümumi orta aylıq nominal əməkhaqqısı 1151,5 manat təşkil edib. Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, aprelin 1-nə ölkədə muzdla çalışan işçilərin sayı 1 milyon 797,6 min nəfər olub. Bu rəqəmlər əmək münasibətlərinin iqtisadi və sosial həyatımızdakı miqyasını aydın göstərir.

Bərabər əməkhaqqı məsələsi yalnız qadın və kişilər arasında fərqin aradan qaldırılması kimi qəbul edilməməlidir. Burada daha geniş bir prinsip - insan əməyinin obyektiv və şəffaf meyarlarla qiymətləndirilməsi prinsipi dayanır. Eyni və ya bərabər dəyərli işə görə əməkhaqqının cinsindən asılı olmadan müəyyənləşdirilməsi işçinin hüquqlarının qorunmasına, əmək münasibətlərində şəffaflığın gücləndirilməsinə və sağlam iş mühitinin formalaşmasına xidmət edir.

Beynəlxalq Əmək Təşkilatının 2026-cı ilin iyununda Azərbaycanda keçirdiyi texniki seminarda da bərabər əməkhaqqının təmin edilməsi üçün yalnız qanunvericiliyin mövcudluğunun deyil, etibarlı statistik məlumatların, gender baxımından neytral iş qiymətləndirməsi sistemlərinin, effektiv icra mexanizmlərinin və sosial dialoqun vacibliyi vurğulanıb.

Bu günün əsas mənası da məhz bundan ibarətdir: insan əməyinin dəyəri cinslə deyil, görülən işin məzmunu, məsuliyyəti, bacarıq və əmək şəraiti kimi obyektiv meyarlarla müəyyən edilməlidir. Bərabər əməyə bərabər haqq prinsipi yalnız əmək hüququnun deyil, həm də ədalətli cəmiyyət və dayanıqlı iqtisadi inkişafın mühüm şərtidir. Azərbaycanın qanunvericiliyində son illərdə atılan addımlar bu istiqamətdə hüquqi bazanın daha da möhkəmləndiyini göstərir. Qarşıda duran əsas vəzifə isə həmin hüquqi prinsiplərin əmək münasibətlərində ardıcıl və şəffaf şəkildə tətbiqini təmin etməkdir.

Nurəngiz Adilqızı

Hər bir insanın əməyinin ədalətli qiymətləndirilməsi və gördüyü işin dəyərinə uyğun əməkhaqqı alması sosial ədalətin mühüm göstəricilərindən biridir. Bu baxımdan 18 sentyabr Beynəlxalq Bərabər Əməkhaqqı Günü qadın və kişilərin bərabər dəyərli əməyə görə bərabər əməkhaqqı alması prinsipini diqqət mərkəzinə gətirən əlamətdar tarixdir.

18 sentyabrın Beynəlxalq Bərabər Əməkhaqqı Günü elan edilməsi barədə qərar BMT Baş Assambleyası tərəfindən 2019-cu il noyabrın 15-də qəbul edilmiş müvafiq qətnamə ilə verilib. Qətnaməyə əsasən, bu gün hər il sentyabrın 18-də qeyd edilir və onun keçirilməsinə 2020-ci ildən başlanılıb. Qərarın əsas məqsədi eyni və ya bərabər dəyərli əməyə görə bərabər ödəniş prinsipinin həyata keçirilməsinə diqqəti artırmaqdır.

Əslində, bu prinsipin beynəlxalq hüquqi təməli daha əvvələ gedib çıxır. Beynəlxalq Əmək Təşkilatının 1951-ci ildə qəbul etdiyi “Bərabər əməyə görə bərabər ödəniş” haqqında 100 saylı Konvensiya qadın və kişilərin bərabər dəyərli əməyə görə bərabər ödəniş almasını fundamental əmək hüququ kimi təsbit edib. BMT də Beynəlxalq Bərabər Əməkhaqqı Gününün məhz bu prinsipin həyata keçirilməsinə yönəlmiş uzunmüddətli beynəlxalq səylərin nəticəsi olduğunu bildirir.

Bu məsələ bu gün də qlobal miqyasda aktuallığını qoruyur. BMT-nin məlumatına görə, dünyada qadınların əməkhaqqı orta hesabla kişilərin əməkhaqqından təxminən 20 faiz aşağıdır. Əməkhaqqı fərqinin yaranmasına yalnız eyni vəzifəyə görə müxtəlif ödəniş məsələsi deyil, həm də əmək bazarında peşə və sahə seçimi, rəhbər vəzifələrə çıxış imkanları, ailə və qayğı öhdəliklərinin qeyri-bərabər bölüşdürülməsi, stereotiplər və digər struktur amillər təsir göstərir.

Azərbaycan da beynəlxalq səviyyədə qəbul olunmuş bu prinsipə qoşulan ölkələr sırasındadır. Ölkəmiz Beynəlxalq Əmək Təşkilatının 1951-ci il tarixli 100 saylı Konvensiyasını ratifikasiya edib. Bundan əlavə, Azərbaycan 2025-ci il dekabrın 22-də BƏT, BMT Qadınlar və İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatının rəhbərlik etdiyi Bərabər Əməkhaqqı üzrə Beynəlxalq Koalisiyaya EPIC-ə qoşulub. Bu addım bərabər dəyərli əməyə görə bərabər ödənişin təmin edilməsi istiqamətində beynəlxalq əməkdaşlığın genişləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.

Azərbaycanda bu sahədə mühüm hüquqi addımlardan biri də 2026-cı ildə atılıb. Mayın 1-də imzalanmış qanunla Əmək Məcəlləsinə və “Gender (kişi və qadınların) bərabərliyinin təminatları haqqında” Qanuna dəyişiklik edilib. Əmək Məcəlləsinə əlavə edilən yeni müddəaya əsasən, işəgötürən cinsindən asılı olmayaraq eyni və ya bərabər dəyərli müxtəlif işi yerinə yetirən işçilərə bərabər əməkhaqqı ödəməyə borcludur. Qanunda işin bərabər dəyərinin müəyyənləşdirilməsi zamanı əmək şəraitinin, əmək funksiyasının xarakterinin və tarif-ixtisas xüsusiyyətlərinin nəzərə alınması da təsbit edilib.

2026-cı ilin ilk rübündə Azərbaycanda muzdla çalışan işçilərin ümumi orta aylıq nominal əməkhaqqısı 1151,5 manat təşkil edib. Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, aprelin 1-nə ölkədə muzdla çalışan işçilərin sayı 1 milyon 797,6 min nəfər olub. Bu rəqəmlər əmək münasibətlərinin iqtisadi və sosial həyatımızdakı miqyasını aydın göstərir.

Bərabər əməkhaqqı məsələsi yalnız qadın və kişilər arasında fərqin aradan qaldırılması kimi qəbul edilməməlidir. Burada daha geniş bir prinsip - insan əməyinin obyektiv və şəffaf meyarlarla qiymətləndirilməsi prinsipi dayanır. Eyni və ya bərabər dəyərli işə görə əməkhaqqının cinsindən asılı olmadan müəyyənləşdirilməsi işçinin hüquqlarının qorunmasına, əmək münasibətlərində şəffaflığın gücləndirilməsinə və sağlam iş mühitinin formalaşmasına xidmət edir.

Beynəlxalq Əmək Təşkilatının 2026-cı ilin iyununda Azərbaycanda keçirdiyi texniki seminarda da bərabər əməkhaqqının təmin edilməsi üçün yalnız qanunvericiliyin mövcudluğunun deyil, etibarlı statistik məlumatların, gender baxımından neytral iş qiymətləndirməsi sistemlərinin, effektiv icra mexanizmlərinin və sosial dialoqun vacibliyi vurğulanıb.

Bu günün əsas mənası da məhz bundan ibarətdir: insan əməyinin dəyəri cinslə deyil, görülən işin məzmunu, məsuliyyəti, bacarıq və əmək şəraiti kimi obyektiv meyarlarla müəyyən edilməlidir. Bərabər əməyə bərabər haqq prinsipi yalnız əmək hüququnun deyil, həm də ədalətli cəmiyyət və dayanıqlı iqtisadi inkişafın mühüm şərtidir. Azərbaycanın qanunvericiliyində son illərdə atılan addımlar bu istiqamətdə hüquqi bazanın daha da möhkəmləndiyini göstərir. Qarşıda duran əsas vəzifə isə həmin hüquqi prinsiplərin əmək münasibətlərində ardıcıl və şəffaf şəkildə tətbiqini təmin etməkdir.

Nurəngiz Adilqızı

Yer səthindən milyonlarla kilometr uzaqda baş verən hadisələr bəzən insan həyatına birbaşa təsir göstərmir. Ozon qatının taleyi isə bunun əks nümunəsidir. Atmosferin yuxarı qatlarında yerləşən bu təbii qoruyucu təbəqə Günəşin zərərli ultrabənövşəyi şüalarının Yer səthinə çatmasının qarşısının alınmasında mühüm rol oynayır. Buna görə də onun mühafizəsi ayrı-ayrı ölkələrin deyil, bütün dünyanın ortaq məsuliyyətinə çevrilib. 

16 sentyabrın Beynəlxalq Ozon Qatının Mühafizəsi Günü kimi qeyd olunmasının arxasında konkret bir tarix dayanır. 1987-ci il sentyabrın 16-da Kanadanın Monreal şəhərində “Ozon qatını dağıdan maddələr üzrə Monreal Protokolu” imzalandı. Sənəd ozon qatını dağıdan maddələrin istehsalı və istehlakına nəzarət etmək, onların mərhələli şəkildə azaldılmasına və son nəticədə aradan qaldırılmasına yönəlmiş beynəlxalq mexanizm müəyyənləşdirdi.

Bu qərar birdən-birə meydana çıxmamışdı. Ondan iki il əvvəl, 1985-ci il martın 22-də Ozon qatının mühafizəsi haqqında Vyana Konvensiyası qəbul edilmişdi. Beləliklə, əvvəlcə elmi müşahidələr əsasında problemin beynəlxalq səviyyədə tanınması, daha sonra isə konkret maddələrə münasibətdə hüquqi öhdəliklərin müəyyənləşdirilməsi mərhələsi başlandı.

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Assambleyası 1994-cü il dekabrın 19-da qəbul etdiyi müvafiq qətnamə ilə 16 sentyabrı Beynəlxalq Ozon Qatının Mühafizəsi Günü elan etdi. Gün ilk dəfə 1995-ci ildən keçirilməyə başladı. Sənəddə üzv dövlətlərə həmin günü Monreal Protokolunun və ona edilmiş düzəlişlərin məqsədlərinə uyğun konkret fəaliyyətlərin təşviqinə həsr etmək çağırışı da yer alıb.

Monreal Protokolunun əhəmiyyəti yalnız bir beynəlxalq sənəd qəbul edilməsi ilə məhdudlaşmır. Onun əsas xüsusiyyəti elmi məlumatların dövlətlərin birgə qərarına, həmin qərarın isə mərhələli icra mexanizminə çevrilməsidir. Protokol ozon qatını dağıdan kimyəvi maddələr üzrə istehsal və istehlakın azaldılması üçün konkret qrafiklər müəyyən edib.

Proses sonrakı illərdə də davam edib. 2016-cı il oktyabrın 15-də Monreal Protokolunun Tərəflərinin Kiqalidə keçirilən 28-ci toplantısında hidroflüorkarbonların - HFC-lərin mərhələli şəkildə azaldılması barədə Kiqali Dəyişikliyi qəbul edildi. HFC-lər ozon qatını dağıdan maddələr olmasalar da, güclü istixana qazları hesab olunur. Bu dəyişikliklə ozonun mühafizəsi ilə iqlimin qorunması arasındakı əlaqə daha da möhkəmləndirildi.

2026-cı il isə Kiqali Dəyişikliyinin qəbulundan 10 il keçməsi ilə əlamətdardır. Builki Beynəlxalq Ozon Qatının Mühafizəsi Gününün mövzusu “Daha sərin planet üçün qlobal fəaliyyət” kimi müəyyənləşdirilib. Mövzu təhlükəsiz və daha səmərəli soyutma texnologiyalarına keçidin, enerji səmərəliliyinin və HFC-lərin mərhələli azaldılmasının əhəmiyyətini önə çəkir.

Azərbaycan da bu qlobal prosesin iştirakçısıdır. Ölkə 1996-cı ildən Ozon qatının mühafizəsi haqqında Vyana Konvensiyasına, Monreal Protokoluna və onun müvafiq düzəlişlərinə qoşulub. Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin məlumatına görə, ölkədə ozondağıdıcı maddələrdən istifadəni azaltmaq, belə maddələrlə işləyən soyuducu və kondisioner avadanlıqlarını daha müasir texnologiyalarla əvəzləmək istiqamətində tədbirlər həyata keçirilir.

16 sentyabrın mahiyyəti də məhz burada üzə çıxır: bu tarix sadəcə ekoloji təqvimdə qeyd olunan gün deyil, elmi faktın beynəlxalq razılaşmaya, beynəlxalq razılaşmanın isə uzunmüddətli əməli siyasətə çevrilməsinin nümunəsidir. 1987-ci ildə imzalanan Monreal Protokolundan 2026-cı ilin “daha sərin planet” çağırışına qədər keçilən yol göstərir ki, atmosferin qorunması sərhəd tanımayan məsələlərdə dövlətlərin ardıcıl əməkdaşlığını tələb edir. Ozon qatının taleyi ilə bağlı əldə edilən təcrübə isə bir həqiqəti xüsusi aydınlıqla ortaya qoyur: qlobal ekoloji problemlərin həlli yalnız təhlükəni müəyyənləşdirməklə deyil, onun qarşısını almaq üçün vaxtında və razılaşdırılmış addımlar atmaqla mümkündür.

Nurəngiz Adilqızı

Yer səthindən milyonlarla kilometr uzaqda baş verən hadisələr bəzən insan həyatına birbaşa təsir göstərmir. Ozon qatının taleyi isə bunun əks nümunəsidir. Atmosferin yuxarı qatlarında yerləşən bu təbii qoruyucu təbəqə Günəşin zərərli ultrabənövşəyi şüalarının Yer səthinə çatmasının qarşısının alınmasında mühüm rol oynayır. Buna görə də onun mühafizəsi ayrı-ayrı ölkələrin deyil, bütün dünyanın ortaq məsuliyyətinə çevrilib. 

16 sentyabrın Beynəlxalq Ozon Qatının Mühafizəsi Günü kimi qeyd olunmasının arxasında konkret bir tarix dayanır. 1987-ci il sentyabrın 16-da Kanadanın Monreal şəhərində “Ozon qatını dağıdan maddələr üzrə Monreal Protokolu” imzalandı. Sənəd ozon qatını dağıdan maddələrin istehsalı və istehlakına nəzarət etmək, onların mərhələli şəkildə azaldılmasına və son nəticədə aradan qaldırılmasına yönəlmiş beynəlxalq mexanizm müəyyənləşdirdi.

Bu qərar birdən-birə meydana çıxmamışdı. Ondan iki il əvvəl, 1985-ci il martın 22-də Ozon qatının mühafizəsi haqqında Vyana Konvensiyası qəbul edilmişdi. Beləliklə, əvvəlcə elmi müşahidələr əsasında problemin beynəlxalq səviyyədə tanınması, daha sonra isə konkret maddələrə münasibətdə hüquqi öhdəliklərin müəyyənləşdirilməsi mərhələsi başlandı.

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Assambleyası 1994-cü il dekabrın 19-da qəbul etdiyi müvafiq qətnamə ilə 16 sentyabrı Beynəlxalq Ozon Qatının Mühafizəsi Günü elan etdi. Gün ilk dəfə 1995-ci ildən keçirilməyə başladı. Sənəddə üzv dövlətlərə həmin günü Monreal Protokolunun və ona edilmiş düzəlişlərin məqsədlərinə uyğun konkret fəaliyyətlərin təşviqinə həsr etmək çağırışı da yer alıb.

Monreal Protokolunun əhəmiyyəti yalnız bir beynəlxalq sənəd qəbul edilməsi ilə məhdudlaşmır. Onun əsas xüsusiyyəti elmi məlumatların dövlətlərin birgə qərarına, həmin qərarın isə mərhələli icra mexanizminə çevrilməsidir. Protokol ozon qatını dağıdan kimyəvi maddələr üzrə istehsal və istehlakın azaldılması üçün konkret qrafiklər müəyyən edib.

Proses sonrakı illərdə də davam edib. 2016-cı il oktyabrın 15-də Monreal Protokolunun Tərəflərinin Kiqalidə keçirilən 28-ci toplantısında hidroflüorkarbonların - HFC-lərin mərhələli şəkildə azaldılması barədə Kiqali Dəyişikliyi qəbul edildi. HFC-lər ozon qatını dağıdan maddələr olmasalar da, güclü istixana qazları hesab olunur. Bu dəyişikliklə ozonun mühafizəsi ilə iqlimin qorunması arasındakı əlaqə daha da möhkəmləndirildi.

2026-cı il isə Kiqali Dəyişikliyinin qəbulundan 10 il keçməsi ilə əlamətdardır. Builki Beynəlxalq Ozon Qatının Mühafizəsi Gününün mövzusu “Daha sərin planet üçün qlobal fəaliyyət” kimi müəyyənləşdirilib. Mövzu təhlükəsiz və daha səmərəli soyutma texnologiyalarına keçidin, enerji səmərəliliyinin və HFC-lərin mərhələli azaldılmasının əhəmiyyətini önə çəkir.

Azərbaycan da bu qlobal prosesin iştirakçısıdır. Ölkə 1996-cı ildən Ozon qatının mühafizəsi haqqında Vyana Konvensiyasına, Monreal Protokoluna və onun müvafiq düzəlişlərinə qoşulub. Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin məlumatına görə, ölkədə ozondağıdıcı maddələrdən istifadəni azaltmaq, belə maddələrlə işləyən soyuducu və kondisioner avadanlıqlarını daha müasir texnologiyalarla əvəzləmək istiqamətində tədbirlər həyata keçirilir.

16 sentyabrın mahiyyəti də məhz burada üzə çıxır: bu tarix sadəcə ekoloji təqvimdə qeyd olunan gün deyil, elmi faktın beynəlxalq razılaşmaya, beynəlxalq razılaşmanın isə uzunmüddətli əməli siyasətə çevrilməsinin nümunəsidir. 1987-ci ildə imzalanan Monreal Protokolundan 2026-cı ilin “daha sərin planet” çağırışına qədər keçilən yol göstərir ki, atmosferin qorunması sərhəd tanımayan məsələlərdə dövlətlərin ardıcıl əməkdaşlığını tələb edir. Ozon qatının taleyi ilə bağlı əldə edilən təcrübə isə bir həqiqəti xüsusi aydınlıqla ortaya qoyur: qlobal ekoloji problemlərin həlli yalnız təhlükəni müəyyənləşdirməklə deyil, onun qarşısını almaq üçün vaxtında və razılaşdırılmış addımlar atmaqla mümkündür.

Nurəngiz Adilqızı

Yer səthindən milyonlarla kilometr uzaqda baş verən hadisələr bəzən insan həyatına birbaşa təsir göstərmir. Ozon qatının taleyi isə bunun əks nümunəsidir. Atmosferin yuxarı qatlarında yerləşən bu təbii qoruyucu təbəqə Günəşin zərərli ultrabənövşəyi şüalarının Yer səthinə çatmasının qarşısının alınmasında mühüm rol oynayır. Buna görə də onun mühafizəsi ayrı-ayrı ölkələrin deyil, bütün dünyanın ortaq məsuliyyətinə çevrilib. 

16 sentyabrın Beynəlxalq Ozon Qatının Mühafizəsi Günü kimi qeyd olunmasının arxasında konkret bir tarix dayanır. 1987-ci il sentyabrın 16-da Kanadanın Monreal şəhərində “Ozon qatını dağıdan maddələr üzrə Monreal Protokolu” imzalandı. Sənəd ozon qatını dağıdan maddələrin istehsalı və istehlakına nəzarət etmək, onların mərhələli şəkildə azaldılmasına və son nəticədə aradan qaldırılmasına yönəlmiş beynəlxalq mexanizm müəyyənləşdirdi.

Bu qərar birdən-birə meydana çıxmamışdı. Ondan iki il əvvəl, 1985-ci il martın 22-də Ozon qatının mühafizəsi haqqında Vyana Konvensiyası qəbul edilmişdi. Beləliklə, əvvəlcə elmi müşahidələr əsasında problemin beynəlxalq səviyyədə tanınması, daha sonra isə konkret maddələrə münasibətdə hüquqi öhdəliklərin müəyyənləşdirilməsi mərhələsi başlandı.

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Assambleyası 1994-cü il dekabrın 19-da qəbul etdiyi müvafiq qətnamə ilə 16 sentyabrı Beynəlxalq Ozon Qatının Mühafizəsi Günü elan etdi. Gün ilk dəfə 1995-ci ildən keçirilməyə başladı. Sənəddə üzv dövlətlərə həmin günü Monreal Protokolunun və ona edilmiş düzəlişlərin məqsədlərinə uyğun konkret fəaliyyətlərin təşviqinə həsr etmək çağırışı da yer alıb.

Monreal Protokolunun əhəmiyyəti yalnız bir beynəlxalq sənəd qəbul edilməsi ilə məhdudlaşmır. Onun əsas xüsusiyyəti elmi məlumatların dövlətlərin birgə qərarına, həmin qərarın isə mərhələli icra mexanizminə çevrilməsidir. Protokol ozon qatını dağıdan kimyəvi maddələr üzrə istehsal və istehlakın azaldılması üçün konkret qrafiklər müəyyən edib.

Proses sonrakı illərdə də davam edib. 2016-cı il oktyabrın 15-də Monreal Protokolunun Tərəflərinin Kiqalidə keçirilən 28-ci toplantısında hidroflüorkarbonların - HFC-lərin mərhələli şəkildə azaldılması barədə Kiqali Dəyişikliyi qəbul edildi. HFC-lər ozon qatını dağıdan maddələr olmasalar da, güclü istixana qazları hesab olunur. Bu dəyişikliklə ozonun mühafizəsi ilə iqlimin qorunması arasındakı əlaqə daha da möhkəmləndirildi.

2026-cı il isə Kiqali Dəyişikliyinin qəbulundan 10 il keçməsi ilə əlamətdardır. Builki Beynəlxalq Ozon Qatının Mühafizəsi Gününün mövzusu “Daha sərin planet üçün qlobal fəaliyyət” kimi müəyyənləşdirilib. Mövzu təhlükəsiz və daha səmərəli soyutma texnologiyalarına keçidin, enerji səmərəliliyinin və HFC-lərin mərhələli azaldılmasının əhəmiyyətini önə çəkir.

Azərbaycan da bu qlobal prosesin iştirakçısıdır. Ölkə 1996-cı ildən Ozon qatının mühafizəsi haqqında Vyana Konvensiyasına, Monreal Protokoluna və onun müvafiq düzəlişlərinə qoşulub. Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin məlumatına görə, ölkədə ozondağıdıcı maddələrdən istifadəni azaltmaq, belə maddələrlə işləyən soyuducu və kondisioner avadanlıqlarını daha müasir texnologiyalarla əvəzləmək istiqamətində tədbirlər həyata keçirilir.

16 sentyabrın mahiyyəti də məhz burada üzə çıxır: bu tarix sadəcə ekoloji təqvimdə qeyd olunan gün deyil, elmi faktın beynəlxalq razılaşmaya, beynəlxalq razılaşmanın isə uzunmüddətli əməli siyasətə çevrilməsinin nümunəsidir. 1987-ci ildə imzalanan Monreal Protokolundan 2026-cı ilin “daha sərin planet” çağırışına qədər keçilən yol göstərir ki, atmosferin qorunması sərhəd tanımayan məsələlərdə dövlətlərin ardıcıl əməkdaşlığını tələb edir. Ozon qatının taleyi ilə bağlı əldə edilən təcrübə isə bir həqiqəti xüsusi aydınlıqla ortaya qoyur: qlobal ekoloji problemlərin həlli yalnız təhlükəni müəyyənləşdirməklə deyil, onun qarşısını almaq üçün vaxtında və razılaşdırılmış addımlar atmaqla mümkündür.

Nurəngiz Adilqızı

Bizi Telegram-da da izləyə bilərsiniz:@xqazeti

Azərbaycan qadınının taleyində Vətən, ailə və zəhmət anlayışları həmişə bir-birini tamamlayıb. O, əsrlər boyu ailənin mənəvi dayağı olmaqla yanaşı, xalqın dilini, mədəniyyətini, adət-ənənələrini qoruyaraq gələcək nəsillərə çatdırıb. Müasir dövrdə isə bu ənənə daha geniş məna qazanıb: Azərbaycan qadını elm və təhsildən səhiyyəyə, mədəniyyətdən dövlət idarəçiliyinə, sosial həyatdan quruculuq proseslərinə qədər ölkənin inkişafında fəal iştirak edən qüvvəyə çevrilib.

Bu mənada 14 sentyabr 1998-ci il Azərbaycan qadınının ictimai-siyasi həyatında mühüm tarixdir. Həmin gün Bakıda Azərbaycan Qadınlarının I Qurultayı işə başlayıb. İki gün davam edən qurultay müstəqillik illərində qadınların ilk ümumrespublika toplantısı olmaqla ölkədə qadın hərəkatının yeni mərhələsinin əsasını qoyub. Ümummilli Lider Heydər Əliyev həmin qurultayda Azərbaycan qadınlarının cəmiyyətdə fəallığının və dövlət həyatında iştirakının əhəmiyyətini xüsusi vurğulayıb.

Qurultaydan əvvəl, 1998-ci il yanvarın 14-də qadın problemlərinin dövlət səviyyəsində həlli məqsədilə Azərbaycan Respublikasının Qadın Problemləri üzrə Dövlət Komitəsi yaradılmışdı. Həmin dövrdən etibarən qadınların hüquqlarının müdafiəsi, onların siyasi, sosial, iqtisadi və mədəni həyatda iştirakının genişləndirilməsi dövlət qadın siyasətinin mühüm istiqamətlərindən birinə çevrildi.

2023-cü ildə Azərbaycan Qadınlarının VI Qurultayının keçirilməsi ilk qurultaydan 25 il sonra bu siyasətin davamlılığını nümayiş etdirdi. Prezident İlham Əliyevin qurultay iştirakçılarına müraciətində də qeyd olunduğu kimi, 25 il əvvəl keçirilən I Qurultay ölkəmizdə qadın hərəkatının keyfiyyətcə yeni mərhələsini başlatmış, ötən müddətdə qadınların cəmiyyətdəki mövqeyi daha da möhkəmlənmişdir.

Bu 25 illik yolun əsas nəticələrindən biri Azərbaycan qadınının əməyinin ictimai həyatın bütün sahələrində daha aydın görünməsidir. Bu gün qadınlarımız təhsil verir, elmi araşdırmalar aparır, səhiyyə xidmətləri göstərir, mədəni irsimizi yaşadır, dövlət idarəçiliyində və sahibkarlıqda fəal iştirak edir. Onların gördüyü işlərin bir qismi gündəlik həyatın içində görünməz qalır, lakin həmin əməyin nəticəsi bütövlükdə cəmiyyətin inkişafında özünü göstərir.

Azərbaycan qadınının müasir obrazından danışarkən Mehriban xanım Əliyevanın fəaliyyətini də bu ümumi mənzərədən kənarda təsəvvür etmək mümkün deyil. Onun rəhbərlik etdiyi Heydər Əliyev Fondunun fəaliyyəti təhsil, səhiyyə, sosial müdafiə, mədəniyyət və humanitar sahələri əhatə etməklə insan amilinə yönəlmiş çoxşaxəli işlərin nümunəsinə çevrilib.

Xüsusilə təhsil sahəsində görülən işlərin miqyası diqqət çəkir. 2005-ci ildən həyata keçirilən “Yeniləşən Azərbaycana yeni məktəb” proqramı çərçivəsində 2005–2024-cü illərdə ölkənin müxtəlif bölgələrində 100 mindən artıq şagirdin təhsil aldığı 500-dən çox məktəb binası inşa edilib və ya yenidən qurulub. Bu məktəblər müasir laboratoriya, kitabxana, kompüter otaqları, idman zalları və digər zəruri infrastrukturlarla təmin olunub.

Təhsil istiqamətində fəaliyyət bununla məhdudlaşmayıb. Məktəbəqədər təhsil müəssisələrinin inkişafı, internat məktəblərinin və uşaq evlərinin yenidən qurulması, təhsilə dəstək layihələri də həyata keçirilib. Məsələn, 2023-cü ildə yeni tədris ili ərəfəsində Fond tərəfindən 19 məktəb və 3 məktəbəqədər müəssisə olmaqla 22 təhsil müəssisəsinin yeni inşa və ya əsaslı təmirdən sonra istifadəyə verilib.

Səhiyyə sahəsində də uşaqların sağlamlığının qorunmasına, xüsusilə diabet və talassemiya kimi xəstəliklərdən əziyyət çəkən insanların müalicəsinə və onların həyat keyfiyyətinin yüksəldilməsinə yönəlmiş layihələr həyata keçirilib. Bu istiqamət Fondun uzunmüddətli fəaliyyət sahələrindən biri kimi rəsmi resurslarda ayrıca qeyd olunur.

Sosial layihələr isə qayğıya ehtiyacı olan insanların, uşaqların və digər həssas qrupların diqqətdə saxlanılmasına yönəlib. Beləliklə, təhsil, səhiyyə və sosial sahələrdə görülən işlərin ortaq məğzi insanın həyatına, onun sağlamlığına, təhsilinə və gələcəyinə sərmayə qoymaqdan ibarətdir.

Mədəniyyət sahəsində fəaliyyət isə Azərbaycan qadınının ölkəni dünyada tanıtmaq missiyasına yeni məzmun verib. Milli musiqi, muğam, xalçaçılıq, xalq sənəti və digər mədəni irs nümunələrinin beynəlxalq səviyyədə təbliği Azərbaycanın zəngin mədəni irsinin daha geniş auditoriyaya çatdırılmasına xidmət edib. Bu fəaliyyətin digər mühüm tərəfi isə müxtəlif ölkələrdə tarixi-mədəni irs nümunələrinin qorunmasına dəstək göstərilməsi və bununla mədəniyyətlərarası dialoqa töhfə verilməsidir. Fondun rəsmi fəaliyyət istiqamətləri arasında həm Azərbaycanın təbliği, həm də mədəniyyət və tarixi abidələrin qorunması ayrıca yer alır.

Bu fəaliyyətin ən mühüm və mənəvi yükü olan istiqamətlərindən biri isə Vətən müharibəsindən sonra işğaldan azad edilmiş ərazilərdə tarixi-mədəni irsin bərpasıdır. Qarabağda uzun illər ərzində dağıdılmış, təhqir edilmiş və baxımsız vəziyyətə salınmış dini və mədəni abidələrin bərpası yalnız tikinti məsələsi deyil, milli yaddaşın yenidən dirçəldilməsidir.

Heydər Əliyev Fondunun bu istiqamətdə fəaliyyəti Ağdam, Şuşa və Zəngilan kimi şəhərlərdə həyata keçirilən layihələrdə özünü göstərir. Ağdam Cümə məscidinin bərpası, Şuşanın tarixi məscidlərinin, Molla Pənah Vaqifin muzey-məqbərə kompleksinin, Mehmandarovların malikanə kompleksinin və digər mədəni irs nümunələrinin bərpası Qarabağın tarixi simasının yenidən formalaşdırılmasına xidmət edir. Bu işlərdə məqsəd yalnız dağıdılmış tikililəri yenidən qurmaq deyil, onların tarixi-memarlıq xüsusiyyətlərini mümkün qədər qoruyaraq gələcək nəsillərə çatdırmaqdır.

Şuşanın Yuxarı və Aşağı Gövhər Ağa, Saatlı, Mamayı və Çöl Qala məscidləri ilə bağlı aparılan bərpa işləri bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Tarixi məkanların bərpası ilə yanaşı, şəhərin mədəni həyatının yenidən canlandırılması istiqamətində də mühüm addımlar atılır. Beləliklə, Şuşada bərpa prosesi yalnız ayrı-ayrı abidələrin deyil, bütöv şəhər mühitinin dirçəldilməsinə yönəlib.

Bu fəaliyyətin mənası Azərbaycan qadınının müasir obrazında da öz əksini tapır. Çünki qadın əməyinin əsas xüsusiyyəti yalnız görülən işin miqyası deyil, onun gələcəyə hesablanmasıdır. Məktəb tikmək gələcəyin savadlı nəslini yetişdirmək, xəstəyə qayğı göstərmək insan həyatına dəyər vermək, mədəni irsi qorumaq xalqın yaddaşını yaşatmaq, işğaldan azad edilmiş ərazilərdə tarixi abidələri bərpa etmək isə gələcək nəsillərin öz keçmişi ilə bağını möhkəmləndirməkdir.

Azərbaycan qadınının gücü də məhz bu bütövlükdə görünür. O, həm ailədə, həm əmək kollektivində, həm ictimai həyatda, həm də dövlətin inkişafında öz məsuliyyətini daşıyır. Mehriban xanım Əliyevanın fəaliyyəti də bu baxımdan Azərbaycan qadınının müasir nümunələrindən biri kimi qiymətləndirilə bilər: təhsilə, səhiyyəyə, sosial məsələlərə və mədəni irsə yönəlmiş fəaliyyət bir tərəfdən insan amilinə xidmət edir, digər tərəfdən Azərbaycanı və onun dəyərlərini daha geniş dünyaya tanıdır.

Azərbaycan qadını üçün 1998-ci ildə açılan yeni ictimai mərhələ bu gün daha geniş məzmun daşıyır. O, artıq yalnız cəmiyyətin inkişafında iştirak edən deyil, həmin inkişafın istiqamətlərini müəyyənləşdirən fəal qüvvələrdən biridir. Onun zəhməti təhsildə gələcəyə, səhiyyədə insan həyatına, mədəniyyətdə milli yaddaşa, Qarabağdakı bərpa işlərində isə tariximizin yenidən yaşadılmasına xidmət edir.

Bu baxımdan Azərbaycan qadınının bu günə kimi, keçdiyi yol yalnız statistik göstəricilərlə ölçülə bilməz. Bu yol minlərlə qadının gündəlik zəhməti, fədakarlığı və Vətənə bağlılığı ilə yazılıb. Onların hər birinin əməyində Azərbaycan cəmiyyətinin inkişafına verilən töhfə var.

Qadının əməyinə verilən qiymət, əslində, cəmiyyətin öz gələcəyinə verdiyi qiymətdir. Azərbaycan qadını isə bu gələcəyi bu gün öz zəhməti ilə qurur məktəbdə, xəstəxanada, elmi laboratoriyada, mədəniyyət ocağında, dövlət idarəsində, ailədə və Vətənimizin yenidən qurulan bölgələrində. Bu zəhmət Azərbaycanın sabahına çevrilən ən qiymətli sərvətlərdən biridir.

Nurəngiz Adilqızı

Bizi Telegram-da da izləyə bilərsiniz:@xqazeti

Azərbaycan qadınının taleyində Vətən, ailə və zəhmət anlayışları həmişə bir-birini tamamlayıb. O, əsrlər boyu ailənin mənəvi dayağı olmaqla yanaşı, xalqın dilini, mədəniyyətini, adət-ənənələrini qoruyaraq gələcək nəsillərə çatdırıb. Müasir dövrdə isə bu ənənə daha geniş məna qazanıb: Azərbaycan qadını elm və təhsildən səhiyyəyə, mədəniyyətdən dövlət idarəçiliyinə, sosial həyatdan quruculuq proseslərinə qədər ölkənin inkişafında fəal iştirak edən qüvvəyə çevrilib.

Bu mənada 14 sentyabr 1998-ci il Azərbaycan qadınının ictimai-siyasi həyatında mühüm tarixdir. Həmin gün Bakıda Azərbaycan Qadınlarının I Qurultayı işə başlayıb. İki gün davam edən qurultay müstəqillik illərində qadınların ilk ümumrespublika toplantısı olmaqla ölkədə qadın hərəkatının yeni mərhələsinin əsasını qoyub. Ümummilli Lider Heydər Əliyev həmin qurultayda Azərbaycan qadınlarının cəmiyyətdə fəallığının və dövlət həyatında iştirakının əhəmiyyətini xüsusi vurğulayıb.

Qurultaydan əvvəl, 1998-ci il yanvarın 14-də qadın problemlərinin dövlət səviyyəsində həlli məqsədilə Azərbaycan Respublikasının Qadın Problemləri üzrə Dövlət Komitəsi yaradılmışdı. Həmin dövrdən etibarən qadınların hüquqlarının müdafiəsi, onların siyasi, sosial, iqtisadi və mədəni həyatda iştirakının genişləndirilməsi dövlət qadın siyasətinin mühüm istiqamətlərindən birinə çevrildi.

2023-cü ildə Azərbaycan Qadınlarının VI Qurultayının keçirilməsi ilk qurultaydan 25 il sonra bu siyasətin davamlılığını nümayiş etdirdi. Prezident İlham Əliyevin qurultay iştirakçılarına müraciətində də qeyd olunduğu kimi, 25 il əvvəl keçirilən I Qurultay ölkəmizdə qadın hərəkatının keyfiyyətcə yeni mərhələsini başlatmış, ötən müddətdə qadınların cəmiyyətdəki mövqeyi daha da möhkəmlənmişdir.

Bu 25 illik yolun əsas nəticələrindən biri Azərbaycan qadınının əməyinin ictimai həyatın bütün sahələrində daha aydın görünməsidir. Bu gün qadınlarımız təhsil verir, elmi araşdırmalar aparır, səhiyyə xidmətləri göstərir, mədəni irsimizi yaşadır, dövlət idarəçiliyində və sahibkarlıqda fəal iştirak edir. Onların gördüyü işlərin bir qismi gündəlik həyatın içində görünməz qalır, lakin həmin əməyin nəticəsi bütövlükdə cəmiyyətin inkişafında özünü göstərir.

Azərbaycan qadınının müasir obrazından danışarkən Mehriban xanım Əliyevanın fəaliyyətini də bu ümumi mənzərədən kənarda təsəvvür etmək mümkün deyil. Onun rəhbərlik etdiyi Heydər Əliyev Fondunun fəaliyyəti təhsil, səhiyyə, sosial müdafiə, mədəniyyət və humanitar sahələri əhatə etməklə insan amilinə yönəlmiş çoxşaxəli işlərin nümunəsinə çevrilib.

Xüsusilə təhsil sahəsində görülən işlərin miqyası diqqət çəkir. 2005-ci ildən həyata keçirilən “Yeniləşən Azərbaycana yeni məktəb” proqramı çərçivəsində 2005–2024-cü illərdə ölkənin müxtəlif bölgələrində 100 mindən artıq şagirdin təhsil aldığı 500-dən çox məktəb binası inşa edilib və ya yenidən qurulub. Bu məktəblər müasir laboratoriya, kitabxana, kompüter otaqları, idman zalları və digər zəruri infrastrukturlarla təmin olunub.

Təhsil istiqamətində fəaliyyət bununla məhdudlaşmayıb. Məktəbəqədər təhsil müəssisələrinin inkişafı, internat məktəblərinin və uşaq evlərinin yenidən qurulması, təhsilə dəstək layihələri də həyata keçirilib. Məsələn, 2023-cü ildə yeni tədris ili ərəfəsində Fond tərəfindən 19 məktəb və 3 məktəbəqədər müəssisə olmaqla 22 təhsil müəssisəsinin yeni inşa və ya əsaslı təmirdən sonra istifadəyə verilib.

Səhiyyə sahəsində də uşaqların sağlamlığının qorunmasına, xüsusilə diabet və talassemiya kimi xəstəliklərdən əziyyət çəkən insanların müalicəsinə və onların həyat keyfiyyətinin yüksəldilməsinə yönəlmiş layihələr həyata keçirilib. Bu istiqamət Fondun uzunmüddətli fəaliyyət sahələrindən biri kimi rəsmi resurslarda ayrıca qeyd olunur.

Sosial layihələr isə qayğıya ehtiyacı olan insanların, uşaqların və digər həssas qrupların diqqətdə saxlanılmasına yönəlib. Beləliklə, təhsil, səhiyyə və sosial sahələrdə görülən işlərin ortaq məğzi insanın həyatına, onun sağlamlığına, təhsilinə və gələcəyinə sərmayə qoymaqdan ibarətdir.

Mədəniyyət sahəsində fəaliyyət isə Azərbaycan qadınının ölkəni dünyada tanıtmaq missiyasına yeni məzmun verib. Milli musiqi, muğam, xalçaçılıq, xalq sənəti və digər mədəni irs nümunələrinin beynəlxalq səviyyədə təbliği Azərbaycanın zəngin mədəni irsinin daha geniş auditoriyaya çatdırılmasına xidmət edib. Bu fəaliyyətin digər mühüm tərəfi isə müxtəlif ölkələrdə tarixi-mədəni irs nümunələrinin qorunmasına dəstək göstərilməsi və bununla mədəniyyətlərarası dialoqa töhfə verilməsidir. Fondun rəsmi fəaliyyət istiqamətləri arasında həm Azərbaycanın təbliği, həm də mədəniyyət və tarixi abidələrin qorunması ayrıca yer alır.

Bu fəaliyyətin ən mühüm və mənəvi yükü olan istiqamətlərindən biri isə Vətən müharibəsindən sonra işğaldan azad edilmiş ərazilərdə tarixi-mədəni irsin bərpasıdır. Qarabağda uzun illər ərzində dağıdılmış, təhqir edilmiş və baxımsız vəziyyətə salınmış dini və mədəni abidələrin bərpası yalnız tikinti məsələsi deyil, milli yaddaşın yenidən dirçəldilməsidir.

Heydər Əliyev Fondunun bu istiqamətdə fəaliyyəti Ağdam, Şuşa və Zəngilan kimi şəhərlərdə həyata keçirilən layihələrdə özünü göstərir. Ağdam Cümə məscidinin bərpası, Şuşanın tarixi məscidlərinin, Molla Pənah Vaqifin muzey-məqbərə kompleksinin, Mehmandarovların malikanə kompleksinin və digər mədəni irs nümunələrinin bərpası Qarabağın tarixi simasının yenidən formalaşdırılmasına xidmət edir. Bu işlərdə məqsəd yalnız dağıdılmış tikililəri yenidən qurmaq deyil, onların tarixi-memarlıq xüsusiyyətlərini mümkün qədər qoruyaraq gələcək nəsillərə çatdırmaqdır.

Şuşanın Yuxarı və Aşağı Gövhər Ağa, Saatlı, Mamayı və Çöl Qala məscidləri ilə bağlı aparılan bərpa işləri bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Tarixi məkanların bərpası ilə yanaşı, şəhərin mədəni həyatının yenidən canlandırılması istiqamətində də mühüm addımlar atılır. Beləliklə, Şuşada bərpa prosesi yalnız ayrı-ayrı abidələrin deyil, bütöv şəhər mühitinin dirçəldilməsinə yönəlib.

Bu fəaliyyətin mənası Azərbaycan qadınının müasir obrazında da öz əksini tapır. Çünki qadın əməyinin əsas xüsusiyyəti yalnız görülən işin miqyası deyil, onun gələcəyə hesablanmasıdır. Məktəb tikmək gələcəyin savadlı nəslini yetişdirmək, xəstəyə qayğı göstərmək insan həyatına dəyər vermək, mədəni irsi qorumaq xalqın yaddaşını yaşatmaq, işğaldan azad edilmiş ərazilərdə tarixi abidələri bərpa etmək isə gələcək nəsillərin öz keçmişi ilə bağını möhkəmləndirməkdir.

Azərbaycan qadınının gücü də məhz bu bütövlükdə görünür. O, həm ailədə, həm əmək kollektivində, həm ictimai həyatda, həm də dövlətin inkişafında öz məsuliyyətini daşıyır. Mehriban xanım Əliyevanın fəaliyyəti də bu baxımdan Azərbaycan qadınının müasir nümunələrindən biri kimi qiymətləndirilə bilər: təhsilə, səhiyyəyə, sosial məsələlərə və mədəni irsə yönəlmiş fəaliyyət bir tərəfdən insan amilinə xidmət edir, digər tərəfdən Azərbaycanı və onun dəyərlərini daha geniş dünyaya tanıdır.

Azərbaycan qadını üçün 1998-ci ildə açılan yeni ictimai mərhələ bu gün daha geniş məzmun daşıyır. O, artıq yalnız cəmiyyətin inkişafında iştirak edən deyil, həmin inkişafın istiqamətlərini müəyyənləşdirən fəal qüvvələrdən biridir. Onun zəhməti təhsildə gələcəyə, səhiyyədə insan həyatına, mədəniyyətdə milli yaddaşa, Qarabağdakı bərpa işlərində isə tariximizin yenidən yaşadılmasına xidmət edir.

Bu baxımdan Azərbaycan qadınının bu günə kimi, keçdiyi yol yalnız statistik göstəricilərlə ölçülə bilməz. Bu yol minlərlə qadının gündəlik zəhməti, fədakarlığı və Vətənə bağlılığı ilə yazılıb. Onların hər birinin əməyində Azərbaycan cəmiyyətinin inkişafına verilən töhfə var.

Qadının əməyinə verilən qiymət, əslində, cəmiyyətin öz gələcəyinə verdiyi qiymətdir. Azərbaycan qadını isə bu gələcəyi bu gün öz zəhməti ilə qurur məktəbdə, xəstəxanada, elmi laboratoriyada, mədəniyyət ocağında, dövlət idarəsində, ailədə və Vətənimizin yenidən qurulan bölgələrində. Bu zəhmət Azərbaycanın sabahına çevrilən ən qiymətli sərvətlərdən biridir.

Nurəngiz Adilqızı

Bizi Telegram-da da izləyə bilərsiniz:@xqazeti

Azərbaycan qadınının taleyində Vətən, ailə və zəhmət anlayışları həmişə bir-birini tamamlayıb. O, əsrlər boyu ailənin mənəvi dayağı olmaqla yanaşı, xalqın dilini, mədəniyyətini, adət-ənənələrini qoruyaraq gələcək nəsillərə çatdırıb. Müasir dövrdə isə bu ənənə daha geniş məna qazanıb: Azərbaycan qadını elm və təhsildən səhiyyəyə, mədəniyyətdən dövlət idarəçiliyinə, sosial həyatdan quruculuq proseslərinə qədər ölkənin inkişafında fəal iştirak edən qüvvəyə çevrilib.

Bu mənada 14 sentyabr 1998-ci il Azərbaycan qadınının ictimai-siyasi həyatında mühüm tarixdir. Həmin gün Bakıda Azərbaycan Qadınlarının I Qurultayı işə başlayıb. İki gün davam edən qurultay müstəqillik illərində qadınların ilk ümumrespublika toplantısı olmaqla ölkədə qadın hərəkatının yeni mərhələsinin əsasını qoyub. Ümummilli Lider Heydər Əliyev həmin qurultayda Azərbaycan qadınlarının cəmiyyətdə fəallığının və dövlət həyatında iştirakının əhəmiyyətini xüsusi vurğulayıb.

Qurultaydan əvvəl, 1998-ci il yanvarın 14-də qadın problemlərinin dövlət səviyyəsində həlli məqsədilə Azərbaycan Respublikasının Qadın Problemləri üzrə Dövlət Komitəsi yaradılmışdı. Həmin dövrdən etibarən qadınların hüquqlarının müdafiəsi, onların siyasi, sosial, iqtisadi və mədəni həyatda iştirakının genişləndirilməsi dövlət qadın siyasətinin mühüm istiqamətlərindən birinə çevrildi.

2023-cü ildə Azərbaycan Qadınlarının VI Qurultayının keçirilməsi ilk qurultaydan 25 il sonra bu siyasətin davamlılığını nümayiş etdirdi. Prezident İlham Əliyevin qurultay iştirakçılarına müraciətində də qeyd olunduğu kimi, 25 il əvvəl keçirilən I Qurultay ölkəmizdə qadın hərəkatının keyfiyyətcə yeni mərhələsini başlatmış, ötən müddətdə qadınların cəmiyyətdəki mövqeyi daha da möhkəmlənmişdir.

Bu 25 illik yolun əsas nəticələrindən biri Azərbaycan qadınının əməyinin ictimai həyatın bütün sahələrində daha aydın görünməsidir. Bu gün qadınlarımız təhsil verir, elmi araşdırmalar aparır, səhiyyə xidmətləri göstərir, mədəni irsimizi yaşadır, dövlət idarəçiliyində və sahibkarlıqda fəal iştirak edir. Onların gördüyü işlərin bir qismi gündəlik həyatın içində görünməz qalır, lakin həmin əməyin nəticəsi bütövlükdə cəmiyyətin inkişafında özünü göstərir.

Azərbaycan qadınının müasir obrazından danışarkən Mehriban xanım Əliyevanın fəaliyyətini də bu ümumi mənzərədən kənarda təsəvvür etmək mümkün deyil. Onun rəhbərlik etdiyi Heydər Əliyev Fondunun fəaliyyəti təhsil, səhiyyə, sosial müdafiə, mədəniyyət və humanitar sahələri əhatə etməklə insan amilinə yönəlmiş çoxşaxəli işlərin nümunəsinə çevrilib.

Xüsusilə təhsil sahəsində görülən işlərin miqyası diqqət çəkir. 2005-ci ildən həyata keçirilən “Yeniləşən Azərbaycana yeni məktəb” proqramı çərçivəsində 2005–2024-cü illərdə ölkənin müxtəlif bölgələrində 100 mindən artıq şagirdin təhsil aldığı 500-dən çox məktəb binası inşa edilib və ya yenidən qurulub. Bu məktəblər müasir laboratoriya, kitabxana, kompüter otaqları, idman zalları və digər zəruri infrastrukturlarla təmin olunub.

Təhsil istiqamətində fəaliyyət bununla məhdudlaşmayıb. Məktəbəqədər təhsil müəssisələrinin inkişafı, internat məktəblərinin və uşaq evlərinin yenidən qurulması, təhsilə dəstək layihələri də həyata keçirilib. Məsələn, 2023-cü ildə yeni tədris ili ərəfəsində Fond tərəfindən 19 məktəb və 3 məktəbəqədər müəssisə olmaqla 22 təhsil müəssisəsinin yeni inşa və ya əsaslı təmirdən sonra istifadəyə verilib.

Səhiyyə sahəsində də uşaqların sağlamlığının qorunmasına, xüsusilə diabet və talassemiya kimi xəstəliklərdən əziyyət çəkən insanların müalicəsinə və onların həyat keyfiyyətinin yüksəldilməsinə yönəlmiş layihələr həyata keçirilib. Bu istiqamət Fondun uzunmüddətli fəaliyyət sahələrindən biri kimi rəsmi resurslarda ayrıca qeyd olunur.

Sosial layihələr isə qayğıya ehtiyacı olan insanların, uşaqların və digər həssas qrupların diqqətdə saxlanılmasına yönəlib. Beləliklə, təhsil, səhiyyə və sosial sahələrdə görülən işlərin ortaq məğzi insanın həyatına, onun sağlamlığına, təhsilinə və gələcəyinə sərmayə qoymaqdan ibarətdir.

Mədəniyyət sahəsində fəaliyyət isə Azərbaycan qadınının ölkəni dünyada tanıtmaq missiyasına yeni məzmun verib. Milli musiqi, muğam, xalçaçılıq, xalq sənəti və digər mədəni irs nümunələrinin beynəlxalq səviyyədə təbliği Azərbaycanın zəngin mədəni irsinin daha geniş auditoriyaya çatdırılmasına xidmət edib. Bu fəaliyyətin digər mühüm tərəfi isə müxtəlif ölkələrdə tarixi-mədəni irs nümunələrinin qorunmasına dəstək göstərilməsi və bununla mədəniyyətlərarası dialoqa töhfə verilməsidir. Fondun rəsmi fəaliyyət istiqamətləri arasında həm Azərbaycanın təbliği, həm də mədəniyyət və tarixi abidələrin qorunması ayrıca yer alır.

Bu fəaliyyətin ən mühüm və mənəvi yükü olan istiqamətlərindən biri isə Vətən müharibəsindən sonra işğaldan azad edilmiş ərazilərdə tarixi-mədəni irsin bərpasıdır. Qarabağda uzun illər ərzində dağıdılmış, təhqir edilmiş və baxımsız vəziyyətə salınmış dini və mədəni abidələrin bərpası yalnız tikinti məsələsi deyil, milli yaddaşın yenidən dirçəldilməsidir.

Heydər Əliyev Fondunun bu istiqamətdə fəaliyyəti Ağdam, Şuşa və Zəngilan kimi şəhərlərdə həyata keçirilən layihələrdə özünü göstərir. Ağdam Cümə məscidinin bərpası, Şuşanın tarixi məscidlərinin, Molla Pənah Vaqifin muzey-məqbərə kompleksinin, Mehmandarovların malikanə kompleksinin və digər mədəni irs nümunələrinin bərpası Qarabağın tarixi simasının yenidən formalaşdırılmasına xidmət edir. Bu işlərdə məqsəd yalnız dağıdılmış tikililəri yenidən qurmaq deyil, onların tarixi-memarlıq xüsusiyyətlərini mümkün qədər qoruyaraq gələcək nəsillərə çatdırmaqdır.

Şuşanın Yuxarı və Aşağı Gövhər Ağa, Saatlı, Mamayı və Çöl Qala məscidləri ilə bağlı aparılan bərpa işləri bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Tarixi məkanların bərpası ilə yanaşı, şəhərin mədəni həyatının yenidən canlandırılması istiqamətində də mühüm addımlar atılır. Beləliklə, Şuşada bərpa prosesi yalnız ayrı-ayrı abidələrin deyil, bütöv şəhər mühitinin dirçəldilməsinə yönəlib.

Bu fəaliyyətin mənası Azərbaycan qadınının müasir obrazında da öz əksini tapır. Çünki qadın əməyinin əsas xüsusiyyəti yalnız görülən işin miqyası deyil, onun gələcəyə hesablanmasıdır. Məktəb tikmək gələcəyin savadlı nəslini yetişdirmək, xəstəyə qayğı göstərmək insan həyatına dəyər vermək, mədəni irsi qorumaq xalqın yaddaşını yaşatmaq, işğaldan azad edilmiş ərazilərdə tarixi abidələri bərpa etmək isə gələcək nəsillərin öz keçmişi ilə bağını möhkəmləndirməkdir.

Azərbaycan qadınının gücü də məhz bu bütövlükdə görünür. O, həm ailədə, həm əmək kollektivində, həm ictimai həyatda, həm də dövlətin inkişafında öz məsuliyyətini daşıyır. Mehriban xanım Əliyevanın fəaliyyəti də bu baxımdan Azərbaycan qadınının müasir nümunələrindən biri kimi qiymətləndirilə bilər: təhsilə, səhiyyəyə, sosial məsələlərə və mədəni irsə yönəlmiş fəaliyyət bir tərəfdən insan amilinə xidmət edir, digər tərəfdən Azərbaycanı və onun dəyərlərini daha geniş dünyaya tanıdır.

Azərbaycan qadını üçün 1998-ci ildə açılan yeni ictimai mərhələ bu gün daha geniş məzmun daşıyır. O, artıq yalnız cəmiyyətin inkişafında iştirak edən deyil, həmin inkişafın istiqamətlərini müəyyənləşdirən fəal qüvvələrdən biridir. Onun zəhməti təhsildə gələcəyə, səhiyyədə insan həyatına, mədəniyyətdə milli yaddaşa, Qarabağdakı bərpa işlərində isə tariximizin yenidən yaşadılmasına xidmət edir.

Bu baxımdan Azərbaycan qadınının bu günə kimi, keçdiyi yol yalnız statistik göstəricilərlə ölçülə bilməz. Bu yol minlərlə qadının gündəlik zəhməti, fədakarlığı və Vətənə bağlılığı ilə yazılıb. Onların hər birinin əməyində Azərbaycan cəmiyyətinin inkişafına verilən töhfə var.

Qadının əməyinə verilən qiymət, əslində, cəmiyyətin öz gələcəyinə verdiyi qiymətdir. Azərbaycan qadını isə bu gələcəyi bu gün öz zəhməti ilə qurur məktəbdə, xəstəxanada, elmi laboratoriyada, mədəniyyət ocağında, dövlət idarəsində, ailədə və Vətənimizin yenidən qurulan bölgələrində. Bu zəhmət Azərbaycanın sabahına çevrilən ən qiymətli sərvətlərdən biridir.

Nurəngiz Adilqızı

Mehriban Əliyevanın təşəbbüsü, Prezident İlham Əliyevin dövlət qayğısı səhiyyədə yeni sosial dəstək mərhələsi yaradır

Dövlət siyasətinin mahiyyətini müəyyənləşdirən ən mühüm meyarlardan biri insan amilinə verilən dəyərdir. İnsan sağlamlığının qorunması isə bu dəyərin ən həssas və ən vacib ifadəsidir. Azərbaycanda son illər səhiyyə sahəsində həyata keçirilən ardıcıl tədbirlər də məhz bu yanaşmanın praktiki nəticələrini ortaya qoyur. Yeni əməkhaqqı islahatı isə həmin siyasətin tibb işçisinə yönələn mühüm istiqamətlərindən biridir.

Bu dəfə diqqət çəkən məqam təşəbbüsün Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva tərəfindən irəli sürülməsi və Prezident İlham Əliyevin həmin təşəbbüsü müsbət qarşılayaraq onun həyata keçirilməsi ilə bağlı müvafiq tapşırıq verməsidir. Təşəbbüsün əsas məqsədi tibb işçilərinin maddi rifahının yaxşılaşdırılması, onların əməyinin daha yüksək qiymətləndirilməsi və səhiyyədə insan kapitalının gücləndirilməsidir.

Bu yanaşmanın arxasında sadəcə əməkhaqqı artımı dayanmır. Burada dövlətin səhiyyə sisteminin ən böyük sərvətinin – insan resurslarının inkişafına verdiyi önəm görünür. Çünki ən müasir xəstəxana, ən bahalı avadanlıq və qabaqcıl tibbi texnologiya belə, onların arxasında dayanan peşəkar həkim, tibb bacısı və digər mütəxəssislərin biliyi, məsuliyyəti və fədakarlığı olmadan gözlənilən nəticəni verə bilməz.

Yeni qaydaların miqyası da diqqətəlayiqdir. 2026-cı il sentyabrın 1-dən tətbiq olunan əməkhaqqı islahatı TƏBİB-in tabeliyindəki tibb müəssisələrində çalışan 72 min 212 tibb işçisini əhatə edir. Bunun üçün TƏBİB sistemi üzrə illik əməkhaqqı fondu 189 milyon manat artırılıb.

Rəqəmlər islahatın sosial miqyasını aydın göstərir. Orta tibb heyətinin əməkhaqqında artım 17 faiz, kiçik tibb heyətində isə 18 faiz təşkil edəcək. İlkin səhiyyə xidməti göstərən ailə və sahə həkimlərinin aylıq əməkhaqqı 1150 manatdan 2000 manatadək yüksəldilir. Təcili tibbi yardım sistemində çalışan müxtəlif kateqoriyalı həkimlərin əməkhaqlarında da əhəmiyyətli artımlar nəzərdə tutulub.

Xüsusilə regionlara diqqətin artırılması sosial siyasətin mühüm tərəflərindən biridir. Kadr çatışmazlığının daha çox hiss olunduğu rayonlarda müəyyən ixtisaslar üzrə həkimlər üçün əlavə stimullaşdırıcı mexanizmlərin tətbiqi nəzərdə tutulur. Məsələn, regionlarda çalışan uşaq anestezioloq-reanimatoloqlarının aylıq əməkhaqqı 1450 manatdan 3000 manatadək, neonatoloqların əməkhaqqı 1450 manatdan 2400 manatadək, hemodializ həkimlərinin əməkhaqqı isə 1450 manatdan 2250 manatadək artırılır.

Bu rəqəmlərin arxasında daha böyük bir məqsəd dayanır: ixtisaslı tibbi kadrların regionlarda fəaliyyət göstərməsi üçün real stimul yaratmaq. Paytaxtdan kənarda çalışan həkim üçün yalnız maaş artımı deyil, onun peşəsinin və əməyinin dövlət tərəfindən xüsusi qiymətləndirildiyini görməsi də mühüm motivasiya amilidir.

İslahatın diqqətçəkən xüsusiyyətlərindən biri də əməkhaqqının tibbi xidmətin keyfiyyəti ilə əlaqələndirilməsidir. Yeni mexanizmdə həkimlərin həvəsləndirici ödənişlərinin göstərilən xidmətin keyfiyyəti və pasiyent məmnuniyyəti ilə əlaqələndirilməsi nəzərdə tutulur. Beləliklə, əməkhaqqı yalnız görülən işin həcminə deyil, onun nəticəsinə də bağlanır.

Bu, səhiyyə idarəçiliyində mühüm yanaşmadır. Çünki xəstə üçün əsas göstərici həkimin nə qədər işləməsi deyil, aldığı tibbi xidmətin keyfiyyəti, diqqət və peşəkarlıqdır. Yeni mexanizmin məhz bu meyarları ön plana çıxarması dövlət qayğısının və sosial siyasətin insan yönümlü mahiyyətini daha aydın göstərir.

Azərbaycanın səhiyyə siyasətində insan amilinə diqqət yeni məsələ deyil. Heydər Əliyev Fondunun səhiyyə sahəsində həyata keçirdiyi layihələr də uzun illərdir bu istiqamətdə mühüm rol oynayır. Fondun rəsmi məlumatlarında tibb müəssisələrinin yenidən qurulması və inşası, diabetli uşaqlara və talassemiyadan əziyyət çəkən insanlara dəstək kimi layihələr səhiyyə fəaliyyətinin əsas istiqamətləri sırasında göstərilir.

Beləliklə, Mehriban Əliyevanın təşəbbüsü ilə gündəmə gələn yeni əməkhaqqı mexanizmi səhiyyəyə münasibətdə formalaşmış daha geniş dövlət siyasətinin məntiqi davamı kimi görünür. Bir tərəfdən tibb işçisinin sosial rifahı gücləndirilir, digər tərəfdən onun peşəkarlığı, məsuliyyəti və göstərdiyi xidmətin keyfiyyəti daha obyektiv qiymətləndirilməyə başlanır.

Burada Prezident İlham Əliyevin təşəbbüsə verdiyi dəstək də xüsusi məna daşıyır. Təşəbbüsün qəbul edilərək konkret maliyyə mexanizminə çevrilməsi dövlət siyasətində sosial məsələlərin qərar səviyyəsindən icra mərhələsinə qədər ardıcıl şəkildə müşayiət olunduğunu göstərir. 72 mindən artıq tibb işçisini əhatə edən və illik əməkhaqqı fondunu 189 milyon manat artıran qərar bu baxımdan yalnız rəqəmlərlə ölçülən dəyişiklik deyil.

Əslində, səhiyyəyə dövlət qayğısının ən mühüm göstəricisi xəstəxanaların sayında və avadanlıqların müasirliyində olduğu qədər, həmin sistemin insanlarına münasibətdə də özünü göstərir. Həkimin əməyinə verilən qiymət, tibb bacısının məsuliyyətinin nəzərə alınması, regionda çalışan mütəxəssisə əlavə stimul yaradılması – bütün bunlar bir məqsədə, insan sağlamlığının daha etibarlı qorunmasına xidmət edir.

Bu mənada Mehriban Əliyevanın təşəbbüsü ilə Prezident İlham Əliyevin dövlət səviyyəsində dəstəklədiyi yeni əməkhaqqı islahatı səhiyyədə mühüm sosial mesaj verir: insana xidmət edən insanın əməyinə də dövlət qayğısı göstərilməlidir. Bu qayğının ən mühüm nəticəsi isə yalnız tibb işçisinin rifahında deyil, sabah onun qarşısında dayanacaq pasiyentin daha keyfiyyətli, daha diqqətli və daha peşəkar tibbi xidmət almasında özünü göstərəcək.

Səhiyyə sisteminin gələcəyi, əslində, məhz bu qarşılıqlı məsuliyyət üzərində qurulur. Dövlət tibb işçisinə güvənir və onun əməyini qiymətləndirir; tibb işçisi isə öz növbəsində bu etimadı peşəkarlığı, vicdanı və insan həyatına məsuliyyəti ilə doğruldur. Belə bir münasibət formalaşdıqda səhiyyə yalnız xidmət göstərən sistem deyil, insanın dövlət qayğısını gündəlik həyatında hiss etdiyi mühüm sosial institut kimi daha da möhkəmlənir.

Nurəngiz Adilqızı

Mehriban Əliyevanın təşəbbüsü, Prezident İlham Əliyevin dövlət qayğısı səhiyyədə yeni sosial dəstək mərhələsi yaradır

Dövlət siyasətinin mahiyyətini müəyyənləşdirən ən mühüm meyarlardan biri insan amilinə verilən dəyərdir. İnsan sağlamlığının qorunması isə bu dəyərin ən həssas və ən vacib ifadəsidir. Azərbaycanda son illər səhiyyə sahəsində həyata keçirilən ardıcıl tədbirlər də məhz bu yanaşmanın praktiki nəticələrini ortaya qoyur. Yeni əməkhaqqı islahatı isə həmin siyasətin tibb işçisinə yönələn mühüm istiqamətlərindən biridir.

Bu dəfə diqqət çəkən məqam təşəbbüsün Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva tərəfindən irəli sürülməsi və Prezident İlham Əliyevin həmin təşəbbüsü müsbət qarşılayaraq onun həyata keçirilməsi ilə bağlı müvafiq tapşırıq verməsidir. Təşəbbüsün əsas məqsədi tibb işçilərinin maddi rifahının yaxşılaşdırılması, onların əməyinin daha yüksək qiymətləndirilməsi və səhiyyədə insan kapitalının gücləndirilməsidir.

Bu yanaşmanın arxasında sadəcə əməkhaqqı artımı dayanmır. Burada dövlətin səhiyyə sisteminin ən böyük sərvətinin – insan resurslarının inkişafına verdiyi önəm görünür. Çünki ən müasir xəstəxana, ən bahalı avadanlıq və qabaqcıl tibbi texnologiya belə, onların arxasında dayanan peşəkar həkim, tibb bacısı və digər mütəxəssislərin biliyi, məsuliyyəti və fədakarlığı olmadan gözlənilən nəticəni verə bilməz.

Yeni qaydaların miqyası da diqqətəlayiqdir. 2026-cı il sentyabrın 1-dən tətbiq olunan əməkhaqqı islahatı TƏBİB-in tabeliyindəki tibb müəssisələrində çalışan 72 min 212 tibb işçisini əhatə edir. Bunun üçün TƏBİB sistemi üzrə illik əməkhaqqı fondu 189 milyon manat artırılıb.

Rəqəmlər islahatın sosial miqyasını aydın göstərir. Orta tibb heyətinin əməkhaqqında artım 17 faiz, kiçik tibb heyətində isə 18 faiz təşkil edəcək. İlkin səhiyyə xidməti göstərən ailə və sahə həkimlərinin aylıq əməkhaqqı 1150 manatdan 2000 manatadək yüksəldilir. Təcili tibbi yardım sistemində çalışan müxtəlif kateqoriyalı həkimlərin əməkhaqlarında da əhəmiyyətli artımlar nəzərdə tutulub.

Xüsusilə regionlara diqqətin artırılması sosial siyasətin mühüm tərəflərindən biridir. Kadr çatışmazlığının daha çox hiss olunduğu rayonlarda müəyyən ixtisaslar üzrə həkimlər üçün əlavə stimullaşdırıcı mexanizmlərin tətbiqi nəzərdə tutulur. Məsələn, regionlarda çalışan uşaq anestezioloq-reanimatoloqlarının aylıq əməkhaqqı 1450 manatdan 3000 manatadək, neonatoloqların əməkhaqqı 1450 manatdan 2400 manatadək, hemodializ həkimlərinin əməkhaqqı isə 1450 manatdan 2250 manatadək artırılır.

Bu rəqəmlərin arxasında daha böyük bir məqsəd dayanır: ixtisaslı tibbi kadrların regionlarda fəaliyyət göstərməsi üçün real stimul yaratmaq. Paytaxtdan kənarda çalışan həkim üçün yalnız maaş artımı deyil, onun peşəsinin və əməyinin dövlət tərəfindən xüsusi qiymətləndirildiyini görməsi də mühüm motivasiya amilidir.

İslahatın diqqətçəkən xüsusiyyətlərindən biri də əməkhaqqının tibbi xidmətin keyfiyyəti ilə əlaqələndirilməsidir. Yeni mexanizmdə həkimlərin həvəsləndirici ödənişlərinin göstərilən xidmətin keyfiyyəti və pasiyent məmnuniyyəti ilə əlaqələndirilməsi nəzərdə tutulur. Beləliklə, əməkhaqqı yalnız görülən işin həcminə deyil, onun nəticəsinə də bağlanır.

Bu, səhiyyə idarəçiliyində mühüm yanaşmadır. Çünki xəstə üçün əsas göstərici həkimin nə qədər işləməsi deyil, aldığı tibbi xidmətin keyfiyyəti, diqqət və peşəkarlıqdır. Yeni mexanizmin məhz bu meyarları ön plana çıxarması dövlət qayğısının və sosial siyasətin insan yönümlü mahiyyətini daha aydın göstərir.

Azərbaycanın səhiyyə siyasətində insan amilinə diqqət yeni məsələ deyil. Heydər Əliyev Fondunun səhiyyə sahəsində həyata keçirdiyi layihələr də uzun illərdir bu istiqamətdə mühüm rol oynayır. Fondun rəsmi məlumatlarında tibb müəssisələrinin yenidən qurulması və inşası, diabetli uşaqlara və talassemiyadan əziyyət çəkən insanlara dəstək kimi layihələr səhiyyə fəaliyyətinin əsas istiqamətləri sırasında göstərilir.

Beləliklə, Mehriban Əliyevanın təşəbbüsü ilə gündəmə gələn yeni əməkhaqqı mexanizmi səhiyyəyə münasibətdə formalaşmış daha geniş dövlət siyasətinin məntiqi davamı kimi görünür. Bir tərəfdən tibb işçisinin sosial rifahı gücləndirilir, digər tərəfdən onun peşəkarlığı, məsuliyyəti və göstərdiyi xidmətin keyfiyyəti daha obyektiv qiymətləndirilməyə başlanır.

Burada Prezident İlham Əliyevin təşəbbüsə verdiyi dəstək də xüsusi məna daşıyır. Təşəbbüsün qəbul edilərək konkret maliyyə mexanizminə çevrilməsi dövlət siyasətində sosial məsələlərin qərar səviyyəsindən icra mərhələsinə qədər ardıcıl şəkildə müşayiət olunduğunu göstərir. 72 mindən artıq tibb işçisini əhatə edən və illik əməkhaqqı fondunu 189 milyon manat artıran qərar bu baxımdan yalnız rəqəmlərlə ölçülən dəyişiklik deyil.

Əslində, səhiyyəyə dövlət qayğısının ən mühüm göstəricisi xəstəxanaların sayında və avadanlıqların müasirliyində olduğu qədər, həmin sistemin insanlarına münasibətdə də özünü göstərir. Həkimin əməyinə verilən qiymət, tibb bacısının məsuliyyətinin nəzərə alınması, regionda çalışan mütəxəssisə əlavə stimul yaradılması – bütün bunlar bir məqsədə, insan sağlamlığının daha etibarlı qorunmasına xidmət edir.

Bu mənada Mehriban Əliyevanın təşəbbüsü ilə Prezident İlham Əliyevin dövlət səviyyəsində dəstəklədiyi yeni əməkhaqqı islahatı səhiyyədə mühüm sosial mesaj verir: insana xidmət edən insanın əməyinə də dövlət qayğısı göstərilməlidir. Bu qayğının ən mühüm nəticəsi isə yalnız tibb işçisinin rifahında deyil, sabah onun qarşısında dayanacaq pasiyentin daha keyfiyyətli, daha diqqətli və daha peşəkar tibbi xidmət almasında özünü göstərəcək.

Səhiyyə sisteminin gələcəyi, əslində, məhz bu qarşılıqlı məsuliyyət üzərində qurulur. Dövlət tibb işçisinə güvənir və onun əməyini qiymətləndirir; tibb işçisi isə öz növbəsində bu etimadı peşəkarlığı, vicdanı və insan həyatına məsuliyyəti ilə doğruldur. Belə bir münasibət formalaşdıqda səhiyyə yalnız xidmət göstərən sistem deyil, insanın dövlət qayğısını gündəlik həyatında hiss etdiyi mühüm sosial institut kimi daha da möhkəmlənir.

Nurəngiz Adilqızı

Mehriban Əliyevanın təşəbbüsü, Prezident İlham Əliyevin dövlət qayğısı səhiyyədə yeni sosial dəstək mərhələsi yaradır

Dövlət siyasətinin mahiyyətini müəyyənləşdirən ən mühüm meyarlardan biri insan amilinə verilən dəyərdir. İnsan sağlamlığının qorunması isə bu dəyərin ən həssas və ən vacib ifadəsidir. Azərbaycanda son illər səhiyyə sahəsində həyata keçirilən ardıcıl tədbirlər də məhz bu yanaşmanın praktiki nəticələrini ortaya qoyur. Yeni əməkhaqqı islahatı isə həmin siyasətin tibb işçisinə yönələn mühüm istiqamətlərindən biridir.

Bu dəfə diqqət çəkən məqam təşəbbüsün Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva tərəfindən irəli sürülməsi və Prezident İlham Əliyevin həmin təşəbbüsü müsbət qarşılayaraq onun həyata keçirilməsi ilə bağlı müvafiq tapşırıq verməsidir. Təşəbbüsün əsas məqsədi tibb işçilərinin maddi rifahının yaxşılaşdırılması, onların əməyinin daha yüksək qiymətləndirilməsi və səhiyyədə insan kapitalının gücləndirilməsidir.

Bu yanaşmanın arxasında sadəcə əməkhaqqı artımı dayanmır. Burada dövlətin səhiyyə sisteminin ən böyük sərvətinin – insan resurslarının inkişafına verdiyi önəm görünür. Çünki ən müasir xəstəxana, ən bahalı avadanlıq və qabaqcıl tibbi texnologiya belə, onların arxasında dayanan peşəkar həkim, tibb bacısı və digər mütəxəssislərin biliyi, məsuliyyəti və fədakarlığı olmadan gözlənilən nəticəni verə bilməz.

Yeni qaydaların miqyası da diqqətəlayiqdir. 2026-cı il sentyabrın 1-dən tətbiq olunan əməkhaqqı islahatı TƏBİB-in tabeliyindəki tibb müəssisələrində çalışan 72 min 212 tibb işçisini əhatə edir. Bunun üçün TƏBİB sistemi üzrə illik əməkhaqqı fondu 189 milyon manat artırılıb.

Rəqəmlər islahatın sosial miqyasını aydın göstərir. Orta tibb heyətinin əməkhaqqında artım 17 faiz, kiçik tibb heyətində isə 18 faiz təşkil edəcək. İlkin səhiyyə xidməti göstərən ailə və sahə həkimlərinin aylıq əməkhaqqı 1150 manatdan 2000 manatadək yüksəldilir. Təcili tibbi yardım sistemində çalışan müxtəlif kateqoriyalı həkimlərin əməkhaqlarında da əhəmiyyətli artımlar nəzərdə tutulub.

Xüsusilə regionlara diqqətin artırılması sosial siyasətin mühüm tərəflərindən biridir. Kadr çatışmazlığının daha çox hiss olunduğu rayonlarda müəyyən ixtisaslar üzrə həkimlər üçün əlavə stimullaşdırıcı mexanizmlərin tətbiqi nəzərdə tutulur. Məsələn, regionlarda çalışan uşaq anestezioloq-reanimatoloqlarının aylıq əməkhaqqı 1450 manatdan 3000 manatadək, neonatoloqların əməkhaqqı 1450 manatdan 2400 manatadək, hemodializ həkimlərinin əməkhaqqı isə 1450 manatdan 2250 manatadək artırılır.

Bu rəqəmlərin arxasında daha böyük bir məqsəd dayanır: ixtisaslı tibbi kadrların regionlarda fəaliyyət göstərməsi üçün real stimul yaratmaq. Paytaxtdan kənarda çalışan həkim üçün yalnız maaş artımı deyil, onun peşəsinin və əməyinin dövlət tərəfindən xüsusi qiymətləndirildiyini görməsi də mühüm motivasiya amilidir.

İslahatın diqqətçəkən xüsusiyyətlərindən biri də əməkhaqqının tibbi xidmətin keyfiyyəti ilə əlaqələndirilməsidir. Yeni mexanizmdə həkimlərin həvəsləndirici ödənişlərinin göstərilən xidmətin keyfiyyəti və pasiyent məmnuniyyəti ilə əlaqələndirilməsi nəzərdə tutulur. Beləliklə, əməkhaqqı yalnız görülən işin həcminə deyil, onun nəticəsinə də bağlanır.

Bu, səhiyyə idarəçiliyində mühüm yanaşmadır. Çünki xəstə üçün əsas göstərici həkimin nə qədər işləməsi deyil, aldığı tibbi xidmətin keyfiyyəti, diqqət və peşəkarlıqdır. Yeni mexanizmin məhz bu meyarları ön plana çıxarması dövlət qayğısının və sosial siyasətin insan yönümlü mahiyyətini daha aydın göstərir.

Azərbaycanın səhiyyə siyasətində insan amilinə diqqət yeni məsələ deyil. Heydər Əliyev Fondunun səhiyyə sahəsində həyata keçirdiyi layihələr də uzun illərdir bu istiqamətdə mühüm rol oynayır. Fondun rəsmi məlumatlarında tibb müəssisələrinin yenidən qurulması və inşası, diabetli uşaqlara və talassemiyadan əziyyət çəkən insanlara dəstək kimi layihələr səhiyyə fəaliyyətinin əsas istiqamətləri sırasında göstərilir.

Beləliklə, Mehriban Əliyevanın təşəbbüsü ilə gündəmə gələn yeni əməkhaqqı mexanizmi səhiyyəyə münasibətdə formalaşmış daha geniş dövlət siyasətinin məntiqi davamı kimi görünür. Bir tərəfdən tibb işçisinin sosial rifahı gücləndirilir, digər tərəfdən onun peşəkarlığı, məsuliyyəti və göstərdiyi xidmətin keyfiyyəti daha obyektiv qiymətləndirilməyə başlanır.

Burada Prezident İlham Əliyevin təşəbbüsə verdiyi dəstək də xüsusi məna daşıyır. Təşəbbüsün qəbul edilərək konkret maliyyə mexanizminə çevrilməsi dövlət siyasətində sosial məsələlərin qərar səviyyəsindən icra mərhələsinə qədər ardıcıl şəkildə müşayiət olunduğunu göstərir. 72 mindən artıq tibb işçisini əhatə edən və illik əməkhaqqı fondunu 189 milyon manat artıran qərar bu baxımdan yalnız rəqəmlərlə ölçülən dəyişiklik deyil.

Əslində, səhiyyəyə dövlət qayğısının ən mühüm göstəricisi xəstəxanaların sayında və avadanlıqların müasirliyində olduğu qədər, həmin sistemin insanlarına münasibətdə də özünü göstərir. Həkimin əməyinə verilən qiymət, tibb bacısının məsuliyyətinin nəzərə alınması, regionda çalışan mütəxəssisə əlavə stimul yaradılması – bütün bunlar bir məqsədə, insan sağlamlığının daha etibarlı qorunmasına xidmət edir.

Bu mənada Mehriban Əliyevanın təşəbbüsü ilə Prezident İlham Əliyevin dövlət səviyyəsində dəstəklədiyi yeni əməkhaqqı islahatı səhiyyədə mühüm sosial mesaj verir: insana xidmət edən insanın əməyinə də dövlət qayğısı göstərilməlidir. Bu qayğının ən mühüm nəticəsi isə yalnız tibb işçisinin rifahında deyil, sabah onun qarşısında dayanacaq pasiyentin daha keyfiyyətli, daha diqqətli və daha peşəkar tibbi xidmət almasında özünü göstərəcək.

Səhiyyə sisteminin gələcəyi, əslində, məhz bu qarşılıqlı məsuliyyət üzərində qurulur. Dövlət tibb işçisinə güvənir və onun əməyini qiymətləndirir; tibb işçisi isə öz növbəsində bu etimadı peşəkarlığı, vicdanı və insan həyatına məsuliyyəti ilə doğruldur. Belə bir münasibət formalaşdıqda səhiyyə yalnız xidmət göstərən sistem deyil, insanın dövlət qayğısını gündəlik həyatında hiss etdiyi mühüm sosial institut kimi daha da möhkəmlənir.

Nurəngiz Adilqızı

31 avqust 1993-cü il. Azərbaycan xalqının yaddaşında ağrılı iz buraxmış tarixlərdən biri. Həmin gün Qubadlı rayonu Ermənistan silahlı qüvvələrinin işğalına məruz qaldı. Doğma yurdlarından didərgin salınan minlərlə qubadlılının illərlə davam edən həsrəti, torpağa qayıdış ümidi və ədalətin bərpa olunacağına inamı isə 27 il sonra, 2020-ci ilin payızında gerçəyə çevrildi. 25 oktyabr 2020-ci il Qubadlının azadlıq salnaməsinə əbədi həkk olundu.

Qubadlı Azərbaycanın cənub-qərbində, Qarabağ yaylasının cənub-şərqində yerləşən qədim yaşayış məskənlərindən biridir. Rayon 1930-cu ildə təşkil olunub, ərazisi 807 kvadrat kilometrdir. İnzibati mərkəzi Qubadlı şəhəridir. Rayonun coğrafi mövqeyi ona həm tarixi, həm də strateji baxımdan mühüm əhəmiyyət qazandırıb.

1993-cü ilin ağır hərbi-siyasi şəraitində Qubadlının işğalı rayonun həyatında faciəli mərhələnin başlanğıcını qoydu. Yaşayış məntəqələri dağıdıldı, əhali doğma torpaqlarından məcburi köçkün düşdü. İşğal illərində rayonun yaşayış və sosial infrastrukturu ilə yanaşı, tarixi-mədəni irsinə də ciddi ziyan vuruldu. Qubadlılıların yaddaşında doğma evlər, kəndlər, məktəblər, məscidlər və ata-baba məzarları ilə bağlı xatirələr 27 il ərzində qayıdış arzusunu yaşatdı.

Azərbaycan dövləti isə bütün bu illər ərzində ərazi bütövlüyünün bərpasını əsas milli məqsədlərdən biri kimi qarşıya qoydu. 1993-cü ildə BMT Təhlükəsizlik Şurasının qəbul etdiyi müvafiq qətnamələrdə Azərbaycan ərazilərinin işğalı ilə bağlı ciddi narahatlıq ifadə edilmiş və işğal olunmuş ərazilərdən erməni silahlı qüvvələrinin çıxarılması tələb olunmuşdu. Bu sənədlər Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün beynəlxalq hüquq çərçivəsində təsdiqi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyırdı.

Lakin uzun illər ərzində diplomatik səylərin nəticə verməməsi, işğal faktının aradan qaldırılmaması və danışıqlar prosesinin real nəticə doğurmaması vəziyyəti dəyişdirmədi. Azərbaycan öz hərbi, iqtisadi və siyasi potensialını gücləndirdi. Müasir və peşəkar ordunun formalaşdırılması, müdafiə qabiliyyətinin artırılması və beynəlxalq mövqelərin möhkəmləndirilməsi sonrakı tarixi hadisələr üçün mühüm zəmin yaratdı.

2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsi Azərbaycan tarixinin ən mühüm dönüş mərhələlərindən birinə çevrildi. Azərbaycan Ordusu əks-hücum əməliyyatları nəticəsində işğal altında olan ərazilərin azad edilməsinə başladı. Cəbrayıl və Zəngilan istiqamətlərində əldə olunan hərbi uğurlar Qubadlı istiqamətində irəliləyiş üçün də mühüm strateji imkanlar yaratdı.

Qubadlının mürəkkəb dağlıq relyefi və əlverişli müdafiə mövqeləri qarşıya ciddi hərbi vəzifələr qoyurdu. Buna baxmayaraq, Azərbaycan Ordusunun hərbi qulluqçuları yüksək döyüş hazırlığı, peşəkarlıq və şəxsi şücaət nümayiş etdirərək düşmənin müdafiə xəttini yarmağa nail oldular. Döyüşlər zamanı hərbçilərimizin göstərdiyi qəhrəmanlıq Qubadlının azad edilməsinin əsas amillərindən oldu.

Nəhayət, 25 oktyabr 2020-ci ildə Qubadlı şəhəri işğaldan azad edildi. Bu xəbər Azərbaycan xalqına böyük sevinc bəxş etdi. Qubadlının azad olunması Vətən müharibəsində əldə edilən mühüm hərbi-strateji qələbələrdən biri idi. Prezident İlham Əliyevin Qubadlı şəhərində Azərbaycan bayrağını ucaltdığı həmin gün rayonun tarixində yeni dövrün başlanğıcı oldu.

Qubadlı uğrunda döyüşlərdə Azərbaycan əsgəri yalnız bir yaşayış məntəqəsini azad etmirdi. O, illər boyu işğal altında qalmış bir yurdun tarixini, milli kimliyini və gələcəyini yenidən Azərbaycan dövlətinin ərazi bütövlüyü çərçivəsinə qaytarırdı. Qubadlının azad edilməsi Şuşaya doğru irəliləyişdə də mühüm mərhələlərdən biri oldu. Vətən müharibəsinin sonrakı gedişində Şuşanın azad edilməsi və 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanatın imzalanması ilə hərbi əməliyyatlar dayandırıldı.

Qubadlı şəhərinin və rayonun kəndlərinin azad edilməsi ilə qarşıda daha böyük və mürəkkəb vəzifə dağıdılmış yurdların yenidən qurulması, ərazilərin minalardan təmizlənməsi və keçmiş məcburi köçkünlərin öz doğma torpaqlarına qayıdışının təmin edilməsi vəzifəsi dayandı.

Bu gün işğaldan azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirilən Böyük Qayıdış proqramı Qubadlının da yeni simasını formalaşdırır. Bir vaxtlar dağıntılar içində qalan yaşayış məntəqələrində yollar, enerji və digər infrastruktur layihələri həyata keçirilir, yaşayış məhəllələri və sosial obyektlər yaradılır. Məqsəd yalnız fiziki dağıntıları aradan qaldırmaq deyil, bu torpaqlarda həyatın yenidən canlandırılmasıdır.

Qubadlı şəhərinin azad edilməsi Azərbaycan xalqının 27 illik gözləntisinin sonu, yeni quruculuq mərhələsinin isə başlanğıcı oldu. 31 avqust işğalın ağrısını, 25 oktyabr isə həmin ağrının Zəfərlə sona çatdığını bildirdi.

Bu baxımdan Qubadlı tarixinin ən böyük dərsi ondan ibarətdir ki, torpaq yalnız coğrafi məkan deyil – xalqın yaddaşı, dövlətin suverenliyi və gələcək nəsillərin əmanətidir. Qubadlının 27 ildən sonra azad edilməsi bu əmanətin qorunmasının, milli iradənin və dövlət gücünün tarix qarşısında yaratdığı böyük nəticənin parlaq nümunəsidir.

Bu gün Qubadlıda dalğalanan üçrəngli Azərbaycan bayrağı 31 avqust 1993-cü ildə başlanan ağrılı dövrün artıq tarixə çevrildiyini göstərir. Qarşıda isə yeni tarix yazılır – dağıdılmış yurdların dirçəldilməsi, insanların doğma torpaqlarına qayıdışı və Qubadlının yenidən həyatla dolması tarixi.

Nurəngiz Adilqızı

31 avqust 1993-cü il. Azərbaycan xalqının yaddaşında ağrılı iz buraxmış tarixlərdən biri. Həmin gün Qubadlı rayonu Ermənistan silahlı qüvvələrinin işğalına məruz qaldı. Doğma yurdlarından didərgin salınan minlərlə qubadlılının illərlə davam edən həsrəti, torpağa qayıdış ümidi və ədalətin bərpa olunacağına inamı isə 27 il sonra, 2020-ci ilin payızında gerçəyə çevrildi. 25 oktyabr 2020-ci il Qubadlının azadlıq salnaməsinə əbədi həkk olundu.

Qubadlı Azərbaycanın cənub-qərbində, Qarabağ yaylasının cənub-şərqində yerləşən qədim yaşayış məskənlərindən biridir. Rayon 1930-cu ildə təşkil olunub, ərazisi 807 kvadrat kilometrdir. İnzibati mərkəzi Qubadlı şəhəridir. Rayonun coğrafi mövqeyi ona həm tarixi, həm də strateji baxımdan mühüm əhəmiyyət qazandırıb.

1993-cü ilin ağır hərbi-siyasi şəraitində Qubadlının işğalı rayonun həyatında faciəli mərhələnin başlanğıcını qoydu. Yaşayış məntəqələri dağıdıldı, əhali doğma torpaqlarından məcburi köçkün düşdü. İşğal illərində rayonun yaşayış və sosial infrastrukturu ilə yanaşı, tarixi-mədəni irsinə də ciddi ziyan vuruldu. Qubadlılıların yaddaşında doğma evlər, kəndlər, məktəblər, məscidlər və ata-baba məzarları ilə bağlı xatirələr 27 il ərzində qayıdış arzusunu yaşatdı.

Azərbaycan dövləti isə bütün bu illər ərzində ərazi bütövlüyünün bərpasını əsas milli məqsədlərdən biri kimi qarşıya qoydu. 1993-cü ildə BMT Təhlükəsizlik Şurasının qəbul etdiyi müvafiq qətnamələrdə Azərbaycan ərazilərinin işğalı ilə bağlı ciddi narahatlıq ifadə edilmiş və işğal olunmuş ərazilərdən erməni silahlı qüvvələrinin çıxarılması tələb olunmuşdu. Bu sənədlər Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün beynəlxalq hüquq çərçivəsində təsdiqi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyırdı.

Lakin uzun illər ərzində diplomatik səylərin nəticə verməməsi, işğal faktının aradan qaldırılmaması və danışıqlar prosesinin real nəticə doğurmaması vəziyyəti dəyişdirmədi. Azərbaycan öz hərbi, iqtisadi və siyasi potensialını gücləndirdi. Müasir və peşəkar ordunun formalaşdırılması, müdafiə qabiliyyətinin artırılması və beynəlxalq mövqelərin möhkəmləndirilməsi sonrakı tarixi hadisələr üçün mühüm zəmin yaratdı.

2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsi Azərbaycan tarixinin ən mühüm dönüş mərhələlərindən birinə çevrildi. Azərbaycan Ordusu əks-hücum əməliyyatları nəticəsində işğal altında olan ərazilərin azad edilməsinə başladı. Cəbrayıl və Zəngilan istiqamətlərində əldə olunan hərbi uğurlar Qubadlı istiqamətində irəliləyiş üçün də mühüm strateji imkanlar yaratdı.

Qubadlının mürəkkəb dağlıq relyefi və əlverişli müdafiə mövqeləri qarşıya ciddi hərbi vəzifələr qoyurdu. Buna baxmayaraq, Azərbaycan Ordusunun hərbi qulluqçuları yüksək döyüş hazırlığı, peşəkarlıq və şəxsi şücaət nümayiş etdirərək düşmənin müdafiə xəttini yarmağa nail oldular. Döyüşlər zamanı hərbçilərimizin göstərdiyi qəhrəmanlıq Qubadlının azad edilməsinin əsas amillərindən oldu.

Nəhayət, 25 oktyabr 2020-ci ildə Qubadlı şəhəri işğaldan azad edildi. Bu xəbər Azərbaycan xalqına böyük sevinc bəxş etdi. Qubadlının azad olunması Vətən müharibəsində əldə edilən mühüm hərbi-strateji qələbələrdən biri idi. Prezident İlham Əliyevin Qubadlı şəhərində Azərbaycan bayrağını ucaltdığı həmin gün rayonun tarixində yeni dövrün başlanğıcı oldu.

Qubadlı uğrunda döyüşlərdə Azərbaycan əsgəri yalnız bir yaşayış məntəqəsini azad etmirdi. O, illər boyu işğal altında qalmış bir yurdun tarixini, milli kimliyini və gələcəyini yenidən Azərbaycan dövlətinin ərazi bütövlüyü çərçivəsinə qaytarırdı. Qubadlının azad edilməsi Şuşaya doğru irəliləyişdə də mühüm mərhələlərdən biri oldu. Vətən müharibəsinin sonrakı gedişində Şuşanın azad edilməsi və 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanatın imzalanması ilə hərbi əməliyyatlar dayandırıldı.

Qubadlı şəhərinin və rayonun kəndlərinin azad edilməsi ilə qarşıda daha böyük və mürəkkəb vəzifə dağıdılmış yurdların yenidən qurulması, ərazilərin minalardan təmizlənməsi və keçmiş məcburi köçkünlərin öz doğma torpaqlarına qayıdışının təmin edilməsi vəzifəsi dayandı.

Bu gün işğaldan azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirilən Böyük Qayıdış proqramı Qubadlının da yeni simasını formalaşdırır. Bir vaxtlar dağıntılar içində qalan yaşayış məntəqələrində yollar, enerji və digər infrastruktur layihələri həyata keçirilir, yaşayış məhəllələri və sosial obyektlər yaradılır. Məqsəd yalnız fiziki dağıntıları aradan qaldırmaq deyil, bu torpaqlarda həyatın yenidən canlandırılmasıdır.

Qubadlı şəhərinin azad edilməsi Azərbaycan xalqının 27 illik gözləntisinin sonu, yeni quruculuq mərhələsinin isə başlanğıcı oldu. 31 avqust işğalın ağrısını, 25 oktyabr isə həmin ağrının Zəfərlə sona çatdığını bildirdi.

Bu baxımdan Qubadlı tarixinin ən böyük dərsi ondan ibarətdir ki, torpaq yalnız coğrafi məkan deyil – xalqın yaddaşı, dövlətin suverenliyi və gələcək nəsillərin əmanətidir. Qubadlının 27 ildən sonra azad edilməsi bu əmanətin qorunmasının, milli iradənin və dövlət gücünün tarix qarşısında yaratdığı böyük nəticənin parlaq nümunəsidir.

Bu gün Qubadlıda dalğalanan üçrəngli Azərbaycan bayrağı 31 avqust 1993-cü ildə başlanan ağrılı dövrün artıq tarixə çevrildiyini göstərir. Qarşıda isə yeni tarix yazılır – dağıdılmış yurdların dirçəldilməsi, insanların doğma torpaqlarına qayıdışı və Qubadlının yenidən həyatla dolması tarixi.

Nurəngiz Adilqızı

31 avqust 1993-cü il. Azərbaycan xalqının yaddaşında ağrılı iz buraxmış tarixlərdən biri. Həmin gün Qubadlı rayonu Ermənistan silahlı qüvvələrinin işğalına məruz qaldı. Doğma yurdlarından didərgin salınan minlərlə qubadlılının illərlə davam edən həsrəti, torpağa qayıdış ümidi və ədalətin bərpa olunacağına inamı isə 27 il sonra, 2020-ci ilin payızında gerçəyə çevrildi. 25 oktyabr 2020-ci il Qubadlının azadlıq salnaməsinə əbədi həkk olundu.

Qubadlı Azərbaycanın cənub-qərbində, Qarabağ yaylasının cənub-şərqində yerləşən qədim yaşayış məskənlərindən biridir. Rayon 1930-cu ildə təşkil olunub, ərazisi 807 kvadrat kilometrdir. İnzibati mərkəzi Qubadlı şəhəridir. Rayonun coğrafi mövqeyi ona həm tarixi, həm də strateji baxımdan mühüm əhəmiyyət qazandırıb.

1993-cü ilin ağır hərbi-siyasi şəraitində Qubadlının işğalı rayonun həyatında faciəli mərhələnin başlanğıcını qoydu. Yaşayış məntəqələri dağıdıldı, əhali doğma torpaqlarından məcburi köçkün düşdü. İşğal illərində rayonun yaşayış və sosial infrastrukturu ilə yanaşı, tarixi-mədəni irsinə də ciddi ziyan vuruldu. Qubadlılıların yaddaşında doğma evlər, kəndlər, məktəblər, məscidlər və ata-baba məzarları ilə bağlı xatirələr 27 il ərzində qayıdış arzusunu yaşatdı.

Azərbaycan dövləti isə bütün bu illər ərzində ərazi bütövlüyünün bərpasını əsas milli məqsədlərdən biri kimi qarşıya qoydu. 1993-cü ildə BMT Təhlükəsizlik Şurasının qəbul etdiyi müvafiq qətnamələrdə Azərbaycan ərazilərinin işğalı ilə bağlı ciddi narahatlıq ifadə edilmiş və işğal olunmuş ərazilərdən erməni silahlı qüvvələrinin çıxarılması tələb olunmuşdu. Bu sənədlər Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün beynəlxalq hüquq çərçivəsində təsdiqi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyırdı.

Lakin uzun illər ərzində diplomatik səylərin nəticə verməməsi, işğal faktının aradan qaldırılmaması və danışıqlar prosesinin real nəticə doğurmaması vəziyyəti dəyişdirmədi. Azərbaycan öz hərbi, iqtisadi və siyasi potensialını gücləndirdi. Müasir və peşəkar ordunun formalaşdırılması, müdafiə qabiliyyətinin artırılması və beynəlxalq mövqelərin möhkəmləndirilməsi sonrakı tarixi hadisələr üçün mühüm zəmin yaratdı.

2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsi Azərbaycan tarixinin ən mühüm dönüş mərhələlərindən birinə çevrildi. Azərbaycan Ordusu əks-hücum əməliyyatları nəticəsində işğal altında olan ərazilərin azad edilməsinə başladı. Cəbrayıl və Zəngilan istiqamətlərində əldə olunan hərbi uğurlar Qubadlı istiqamətində irəliləyiş üçün də mühüm strateji imkanlar yaratdı.

Qubadlının mürəkkəb dağlıq relyefi və əlverişli müdafiə mövqeləri qarşıya ciddi hərbi vəzifələr qoyurdu. Buna baxmayaraq, Azərbaycan Ordusunun hərbi qulluqçuları yüksək döyüş hazırlığı, peşəkarlıq və şəxsi şücaət nümayiş etdirərək düşmənin müdafiə xəttini yarmağa nail oldular. Döyüşlər zamanı hərbçilərimizin göstərdiyi qəhrəmanlıq Qubadlının azad edilməsinin əsas amillərindən oldu.

Nəhayət, 25 oktyabr 2020-ci ildə Qubadlı şəhəri işğaldan azad edildi. Bu xəbər Azərbaycan xalqına böyük sevinc bəxş etdi. Qubadlının azad olunması Vətən müharibəsində əldə edilən mühüm hərbi-strateji qələbələrdən biri idi. Prezident İlham Əliyevin Qubadlı şəhərində Azərbaycan bayrağını ucaltdığı həmin gün rayonun tarixində yeni dövrün başlanğıcı oldu.

Qubadlı uğrunda döyüşlərdə Azərbaycan əsgəri yalnız bir yaşayış məntəqəsini azad etmirdi. O, illər boyu işğal altında qalmış bir yurdun tarixini, milli kimliyini və gələcəyini yenidən Azərbaycan dövlətinin ərazi bütövlüyü çərçivəsinə qaytarırdı. Qubadlının azad edilməsi Şuşaya doğru irəliləyişdə də mühüm mərhələlərdən biri oldu. Vətən müharibəsinin sonrakı gedişində Şuşanın azad edilməsi və 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanatın imzalanması ilə hərbi əməliyyatlar dayandırıldı.

Qubadlı şəhərinin və rayonun kəndlərinin azad edilməsi ilə qarşıda daha böyük və mürəkkəb vəzifə dağıdılmış yurdların yenidən qurulması, ərazilərin minalardan təmizlənməsi və keçmiş məcburi köçkünlərin öz doğma torpaqlarına qayıdışının təmin edilməsi vəzifəsi dayandı.

Bu gün işğaldan azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirilən Böyük Qayıdış proqramı Qubadlının da yeni simasını formalaşdırır. Bir vaxtlar dağıntılar içində qalan yaşayış məntəqələrində yollar, enerji və digər infrastruktur layihələri həyata keçirilir, yaşayış məhəllələri və sosial obyektlər yaradılır. Məqsəd yalnız fiziki dağıntıları aradan qaldırmaq deyil, bu torpaqlarda həyatın yenidən canlandırılmasıdır.

Qubadlı şəhərinin azad edilməsi Azərbaycan xalqının 27 illik gözləntisinin sonu, yeni quruculuq mərhələsinin isə başlanğıcı oldu. 31 avqust işğalın ağrısını, 25 oktyabr isə həmin ağrının Zəfərlə sona çatdığını bildirdi.

Bu baxımdan Qubadlı tarixinin ən böyük dərsi ondan ibarətdir ki, torpaq yalnız coğrafi məkan deyil – xalqın yaddaşı, dövlətin suverenliyi və gələcək nəsillərin əmanətidir. Qubadlının 27 ildən sonra azad edilməsi bu əmanətin qorunmasının, milli iradənin və dövlət gücünün tarix qarşısında yaratdığı böyük nəticənin parlaq nümunəsidir.

Bu gün Qubadlıda dalğalanan üçrəngli Azərbaycan bayrağı 31 avqust 1993-cü ildə başlanan ağrılı dövrün artıq tarixə çevrildiyini göstərir. Qarşıda isə yeni tarix yazılır – dağıdılmış yurdların dirçəldilməsi, insanların doğma torpaqlarına qayıdışı və Qubadlının yenidən həyatla dolması tarixi.

Nurəngiz Adilqızı