Avstraliyanın Melburn şəhərindəki Murdoch Uşaq Araşdırmaları İnstitutunun alimləri pluripotent kök hüceyrələrdən insan ürək qapağı toxumasına bənzər üçölçülü toxuma yaratmağa nail olublar. Elmi yeniliyin ürək qapağı xəstəliklərinin inkişaf mexanizmlərinin öyrənilməsi, yeni müalicə üsullarının sınaqdan keçirilməsi və gələcəkdə regenerativ təbabətin imkanlarının genişləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıdığı bildirilir.

Tədqiqat haqqında “News-Medical” məlumat yayıb. Xəbərdə nəticələrin “Cell Stem Cell” elmi jurnalında dərc olunduğu qeyd edilir.

Tədqiqatçılar insan pluripotent kök hüceyrələrindən ürək qapağının mühüm xüsusiyyətlərini təqlid edən toxuma modeli yaradıblar. Alimlərin məqsədi ürək qapaqlarının insan orqanizmində necə formalaşdığını, yetkinləşdiyini və xəstəlik nəticəsində necə zədələndiyini laboratoriya şəraitində daha real şəkildə araşdırmaqdır.

Yeni modelin mühüm üstünlüklərindən biri ürək qapağı xəstəliklərinin insan toxumasına daha yaxın şəraitdə öyrənilməsinə imkan verməsidir. Tədqiqatçılar bildirirlər ki, belə toxuma modelləri xəstəliklərin mexanizmlərinin araşdırılmasına və yeni müalicə vasitələrinin laboratoriya şəraitində sınaqdan keçirilməsinə imkan verə bilər. Bu isə gələcəkdə ürək-damar xəstəliklərinin müalicəsində daha səmərəli yanaşmaların hazırlanmasına kömək edə bilər.

Ürək qapağı xəstəlikləri dünya üzrə milyonlarla insanı əhatə edən ciddi tibbi problemlərdən biridir. Hazırda zədələnmiş ürək qapaqlarının müalicəsində əsas üsullardan biri cərrahi dəyişdirmədir. Lakin mövcud protezlərin, xüsusilə uşaqlarda, müəyyən məhdudiyyətləri var. Uşağın böyüməsi ilə əlaqədar gələcəkdə əlavə müdaxilələrə ehtiyac yarana bilər. Tədqiqatçılar məhz bu problemlərin həlli istiqamətində kök hüceyrə texnologiyalarının potensialını araşdırırlar.

Alimlərin uzunmüddətli məqsədlərindən biri gələcəkdə xəstənin öz hüceyrələrindən istifadə etməklə fərdiləşdirilmiş ürək qapaqlarının hazırlanmasıdır. Belə bir yanaşma klinik tətbiq mərhələsinə çatacağı təqdirdə, xəstənin orqanizminə daha uyğun bioloji toxumaların yaradılmasına imkan verə bilər. Bununla belə, hazırkı tədqiqatın nəticəsi xəstələrə implantasiya üçün hazır ürək qapağının hazırlanması demək deyil. Bu mərhələdə əsas nailiyyət xəstəliklərin öyrənilməsi və gələcək müalicələrin hazırlanması üçün daha real laboratoriya modelinin yaradılmasıdır.

Murdoch Uşaq Araşdırmaları İnstitutunun bu istiqamətdəki tədqiqatları kök hüceyrə texnologiyalarından istifadə etməklə uşaqlarda ürək xəstəliklərinin daha dərindən öyrənilməsinə və bio-mühəndislik yolu ilə yeni müalicə üsullarının hazırlanmasına yönəlib. İnstitut öz tədqiqat proqramında kök hüceyrələrdən əldə edilən toxumalar, genomika və süni intellektdən istifadə etməklə uşaqlıq dövrü ürək xəstəliklərinə yeni yanaşmalar üzərində işlədiyini bildirir.

Yeni elmi nəticə regenerativ təbabətin inkişafında mühüm addımlardan biri kimi qiymətləndirilir. İnsan ürək qapağına daha yaxın xüsusiyyətlərə malik laboratoriya toxumasının yaradılması alimlərə xəstəlik proseslərini əvvəlkindən daha ətraflı izləməyə, potensial dərmanları sınaqdan keçirməyə və gələcəkdə fərdiləşdirilmiş müalicə üsullarının hazırlanmasına imkan yarada bilər.

Avstraliyanın Melburn şəhərindəki Murdoch Uşaq Araşdırmaları İnstitutunun alimləri pluripotent kök hüceyrələrdən insan ürək qapağı toxumasına bənzər üçölçülü toxuma yaratmağa nail olublar. Elmi yeniliyin ürək qapağı xəstəliklərinin inkişaf mexanizmlərinin öyrənilməsi, yeni müalicə üsullarının sınaqdan keçirilməsi və gələcəkdə regenerativ təbabətin imkanlarının genişləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıdığı bildirilir.

Tədqiqat haqqında “News-Medical” məlumat yayıb. Xəbərdə nəticələrin “Cell Stem Cell” elmi jurnalında dərc olunduğu qeyd edilir.

Tədqiqatçılar insan pluripotent kök hüceyrələrindən ürək qapağının mühüm xüsusiyyətlərini təqlid edən toxuma modeli yaradıblar. Alimlərin məqsədi ürək qapaqlarının insan orqanizmində necə formalaşdığını, yetkinləşdiyini və xəstəlik nəticəsində necə zədələndiyini laboratoriya şəraitində daha real şəkildə araşdırmaqdır.

Yeni modelin mühüm üstünlüklərindən biri ürək qapağı xəstəliklərinin insan toxumasına daha yaxın şəraitdə öyrənilməsinə imkan verməsidir. Tədqiqatçılar bildirirlər ki, belə toxuma modelləri xəstəliklərin mexanizmlərinin araşdırılmasına və yeni müalicə vasitələrinin laboratoriya şəraitində sınaqdan keçirilməsinə imkan verə bilər. Bu isə gələcəkdə ürək-damar xəstəliklərinin müalicəsində daha səmərəli yanaşmaların hazırlanmasına kömək edə bilər.

Ürək qapağı xəstəlikləri dünya üzrə milyonlarla insanı əhatə edən ciddi tibbi problemlərdən biridir. Hazırda zədələnmiş ürək qapaqlarının müalicəsində əsas üsullardan biri cərrahi dəyişdirmədir. Lakin mövcud protezlərin, xüsusilə uşaqlarda, müəyyən məhdudiyyətləri var. Uşağın böyüməsi ilə əlaqədar gələcəkdə əlavə müdaxilələrə ehtiyac yarana bilər. Tədqiqatçılar məhz bu problemlərin həlli istiqamətində kök hüceyrə texnologiyalarının potensialını araşdırırlar.

Alimlərin uzunmüddətli məqsədlərindən biri gələcəkdə xəstənin öz hüceyrələrindən istifadə etməklə fərdiləşdirilmiş ürək qapaqlarının hazırlanmasıdır. Belə bir yanaşma klinik tətbiq mərhələsinə çatacağı təqdirdə, xəstənin orqanizminə daha uyğun bioloji toxumaların yaradılmasına imkan verə bilər. Bununla belə, hazırkı tədqiqatın nəticəsi xəstələrə implantasiya üçün hazır ürək qapağının hazırlanması demək deyil. Bu mərhələdə əsas nailiyyət xəstəliklərin öyrənilməsi və gələcək müalicələrin hazırlanması üçün daha real laboratoriya modelinin yaradılmasıdır.

Murdoch Uşaq Araşdırmaları İnstitutunun bu istiqamətdəki tədqiqatları kök hüceyrə texnologiyalarından istifadə etməklə uşaqlarda ürək xəstəliklərinin daha dərindən öyrənilməsinə və bio-mühəndislik yolu ilə yeni müalicə üsullarının hazırlanmasına yönəlib. İnstitut öz tədqiqat proqramında kök hüceyrələrdən əldə edilən toxumalar, genomika və süni intellektdən istifadə etməklə uşaqlıq dövrü ürək xəstəliklərinə yeni yanaşmalar üzərində işlədiyini bildirir.

Yeni elmi nəticə regenerativ təbabətin inkişafında mühüm addımlardan biri kimi qiymətləndirilir. İnsan ürək qapağına daha yaxın xüsusiyyətlərə malik laboratoriya toxumasının yaradılması alimlərə xəstəlik proseslərini əvvəlkindən daha ətraflı izləməyə, potensial dərmanları sınaqdan keçirməyə və gələcəkdə fərdiləşdirilmiş müalicə üsullarının hazırlanmasına imkan yarada bilər.

Avstraliyanın Melburn şəhərindəki Murdoch Uşaq Araşdırmaları İnstitutunun alimləri pluripotent kök hüceyrələrdən insan ürək qapağı toxumasına bənzər üçölçülü toxuma yaratmağa nail olublar. Elmi yeniliyin ürək qapağı xəstəliklərinin inkişaf mexanizmlərinin öyrənilməsi, yeni müalicə üsullarının sınaqdan keçirilməsi və gələcəkdə regenerativ təbabətin imkanlarının genişləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıdığı bildirilir.

Tədqiqat haqqında “News-Medical” məlumat yayıb. Xəbərdə nəticələrin “Cell Stem Cell” elmi jurnalında dərc olunduğu qeyd edilir.

Tədqiqatçılar insan pluripotent kök hüceyrələrindən ürək qapağının mühüm xüsusiyyətlərini təqlid edən toxuma modeli yaradıblar. Alimlərin məqsədi ürək qapaqlarının insan orqanizmində necə formalaşdığını, yetkinləşdiyini və xəstəlik nəticəsində necə zədələndiyini laboratoriya şəraitində daha real şəkildə araşdırmaqdır.

Yeni modelin mühüm üstünlüklərindən biri ürək qapağı xəstəliklərinin insan toxumasına daha yaxın şəraitdə öyrənilməsinə imkan verməsidir. Tədqiqatçılar bildirirlər ki, belə toxuma modelləri xəstəliklərin mexanizmlərinin araşdırılmasına və yeni müalicə vasitələrinin laboratoriya şəraitində sınaqdan keçirilməsinə imkan verə bilər. Bu isə gələcəkdə ürək-damar xəstəliklərinin müalicəsində daha səmərəli yanaşmaların hazırlanmasına kömək edə bilər.

Ürək qapağı xəstəlikləri dünya üzrə milyonlarla insanı əhatə edən ciddi tibbi problemlərdən biridir. Hazırda zədələnmiş ürək qapaqlarının müalicəsində əsas üsullardan biri cərrahi dəyişdirmədir. Lakin mövcud protezlərin, xüsusilə uşaqlarda, müəyyən məhdudiyyətləri var. Uşağın böyüməsi ilə əlaqədar gələcəkdə əlavə müdaxilələrə ehtiyac yarana bilər. Tədqiqatçılar məhz bu problemlərin həlli istiqamətində kök hüceyrə texnologiyalarının potensialını araşdırırlar.

Alimlərin uzunmüddətli məqsədlərindən biri gələcəkdə xəstənin öz hüceyrələrindən istifadə etməklə fərdiləşdirilmiş ürək qapaqlarının hazırlanmasıdır. Belə bir yanaşma klinik tətbiq mərhələsinə çatacağı təqdirdə, xəstənin orqanizminə daha uyğun bioloji toxumaların yaradılmasına imkan verə bilər. Bununla belə, hazırkı tədqiqatın nəticəsi xəstələrə implantasiya üçün hazır ürək qapağının hazırlanması demək deyil. Bu mərhələdə əsas nailiyyət xəstəliklərin öyrənilməsi və gələcək müalicələrin hazırlanması üçün daha real laboratoriya modelinin yaradılmasıdır.

Murdoch Uşaq Araşdırmaları İnstitutunun bu istiqamətdəki tədqiqatları kök hüceyrə texnologiyalarından istifadə etməklə uşaqlarda ürək xəstəliklərinin daha dərindən öyrənilməsinə və bio-mühəndislik yolu ilə yeni müalicə üsullarının hazırlanmasına yönəlib. İnstitut öz tədqiqat proqramında kök hüceyrələrdən əldə edilən toxumalar, genomika və süni intellektdən istifadə etməklə uşaqlıq dövrü ürək xəstəliklərinə yeni yanaşmalar üzərində işlədiyini bildirir.

Yeni elmi nəticə regenerativ təbabətin inkişafında mühüm addımlardan biri kimi qiymətləndirilir. İnsan ürək qapağına daha yaxın xüsusiyyətlərə malik laboratoriya toxumasının yaradılması alimlərə xəstəlik proseslərini əvvəlkindən daha ətraflı izləməyə, potensial dərmanları sınaqdan keçirməyə və gələcəkdə fərdiləşdirilmiş müalicə üsullarının hazırlanmasına imkan yarada bilər.

ABŞ Milli Sağlamlıq İnstitutu (National Institutes of Health – NIH) tərəfindən maliyyələşdirilən tədqiqatçılar gen mühəndisliyi sahəsində mühüm elmi nəticəyə imza atıblar. Alimlər CRISPR gen redaktəsi texnologiyasının insan orqanizminə daha dəqiq və təhlükəsiz çatdırılmasına imkan verən yeni sistem hazırlayıblar. Mütəxəssislərin qənaətincə, bu yenilik gələcəkdə xərçəng, amiotrofik lateral skleroz (ALS) və digər irsi xəstəliklərin müalicəsində gen terapiyasının tətbiq imkanlarını əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirə bilər. Araşdırmanın nəticələri dünyanın nüfuzlu elmi jurnallarından biri olan "Nature Biotechnology" ("Təbiət Biotexnologiyası") jurnalında dərc edilib.

ABŞ Milli Sağlamlıq İnstitutunun yaydığı məlumata görə, tədqiqatçılar təbii mənşəli Al3Cas12f fermentini müəyyənləşdirərək onu gen mühəndisliyi üsulları ilə təkmilləşdiriblər. Nəticədə yaradılan yeni CRISPR sistemi ölçüsünə görə adeno-assosiasiyalı virus (AAV) daşıyıcılarına yerləşdirilə bilir. Bu isə gen redaktəsi texnologiyasının birbaşa insan orqanizmində tətbiqi istiqamətində mühüm elmi irəliləyiş hesab olunur.

Məlumata əsasən, indiyədək istifadə olunan CRISPR sistemlərinin əsas çatışmazlıqlarından biri gen redaktəsi zülallarının böyük ölçülü olması idi. Bu səbəbdən onların hədəf hüceyrələrə təhlükəsiz şəkildə çatdırılması çətinlik yaradırdı. Yeni hazırlanmış sistem həmin məhdudiyyəti aradan qaldıraraq gen terapiyasının daha geniş klinik tətbiqinə yol aça bilər.

Alimlərin fikrincə, yeni texnologiya gələcəkdə irsi sinir sistemi xəstəliklərinin, bəzi onkoloji xəstəliklərin və nadir genetik pozuntuların müalicəsində mühüm rol oynaya bilər. Bununla yanaşı, tədqiqat müəllifləri bildirirlər ki, texnologiyanın geniş tibbi praktikada tətbiqindən əvvəl onun təhlükəsizliyi və effektivliyi üzrə əlavə klinik araşdırmaların aparılması zəruridir.

ABŞ Milli Sağlamlıq İnstitutu bu elmi nailiyyəti gen terapiyasının inkişafında mühüm mərhələ kimi qiymətləndirir. İnstitutun ekspertlərinin qənaətincə, yeni yanaşma gələcəkdə fərdiləşdirilmiş tibbin inkişafına və genetik xəstəliklərin daha səmərəli müalicəsinə mühüm töhfə verə bilər.

N.Adilqızı

ABŞ Milli Sağlamlıq İnstitutu (National Institutes of Health – NIH) tərəfindən maliyyələşdirilən tədqiqatçılar gen mühəndisliyi sahəsində mühüm elmi nəticəyə imza atıblar. Alimlər CRISPR gen redaktəsi texnologiyasının insan orqanizminə daha dəqiq və təhlükəsiz çatdırılmasına imkan verən yeni sistem hazırlayıblar. Mütəxəssislərin qənaətincə, bu yenilik gələcəkdə xərçəng, amiotrofik lateral skleroz (ALS) və digər irsi xəstəliklərin müalicəsində gen terapiyasının tətbiq imkanlarını əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirə bilər. Araşdırmanın nəticələri dünyanın nüfuzlu elmi jurnallarından biri olan "Nature Biotechnology" ("Təbiət Biotexnologiyası") jurnalında dərc edilib.

ABŞ Milli Sağlamlıq İnstitutunun yaydığı məlumata görə, tədqiqatçılar təbii mənşəli Al3Cas12f fermentini müəyyənləşdirərək onu gen mühəndisliyi üsulları ilə təkmilləşdiriblər. Nəticədə yaradılan yeni CRISPR sistemi ölçüsünə görə adeno-assosiasiyalı virus (AAV) daşıyıcılarına yerləşdirilə bilir. Bu isə gen redaktəsi texnologiyasının birbaşa insan orqanizmində tətbiqi istiqamətində mühüm elmi irəliləyiş hesab olunur.

Məlumata əsasən, indiyədək istifadə olunan CRISPR sistemlərinin əsas çatışmazlıqlarından biri gen redaktəsi zülallarının böyük ölçülü olması idi. Bu səbəbdən onların hədəf hüceyrələrə təhlükəsiz şəkildə çatdırılması çətinlik yaradırdı. Yeni hazırlanmış sistem həmin məhdudiyyəti aradan qaldıraraq gen terapiyasının daha geniş klinik tətbiqinə yol aça bilər.

Alimlərin fikrincə, yeni texnologiya gələcəkdə irsi sinir sistemi xəstəliklərinin, bəzi onkoloji xəstəliklərin və nadir genetik pozuntuların müalicəsində mühüm rol oynaya bilər. Bununla yanaşı, tədqiqat müəllifləri bildirirlər ki, texnologiyanın geniş tibbi praktikada tətbiqindən əvvəl onun təhlükəsizliyi və effektivliyi üzrə əlavə klinik araşdırmaların aparılması zəruridir.

ABŞ Milli Sağlamlıq İnstitutu bu elmi nailiyyəti gen terapiyasının inkişafında mühüm mərhələ kimi qiymətləndirir. İnstitutun ekspertlərinin qənaətincə, yeni yanaşma gələcəkdə fərdiləşdirilmiş tibbin inkişafına və genetik xəstəliklərin daha səmərəli müalicəsinə mühüm töhfə verə bilər.

N.Adilqızı

ABŞ Milli Sağlamlıq İnstitutu (National Institutes of Health – NIH) tərəfindən maliyyələşdirilən tədqiqatçılar gen mühəndisliyi sahəsində mühüm elmi nəticəyə imza atıblar. Alimlər CRISPR gen redaktəsi texnologiyasının insan orqanizminə daha dəqiq və təhlükəsiz çatdırılmasına imkan verən yeni sistem hazırlayıblar. Mütəxəssislərin qənaətincə, bu yenilik gələcəkdə xərçəng, amiotrofik lateral skleroz (ALS) və digər irsi xəstəliklərin müalicəsində gen terapiyasının tətbiq imkanlarını əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirə bilər. Araşdırmanın nəticələri dünyanın nüfuzlu elmi jurnallarından biri olan "Nature Biotechnology" ("Təbiət Biotexnologiyası") jurnalında dərc edilib.

ABŞ Milli Sağlamlıq İnstitutunun yaydığı məlumata görə, tədqiqatçılar təbii mənşəli Al3Cas12f fermentini müəyyənləşdirərək onu gen mühəndisliyi üsulları ilə təkmilləşdiriblər. Nəticədə yaradılan yeni CRISPR sistemi ölçüsünə görə adeno-assosiasiyalı virus (AAV) daşıyıcılarına yerləşdirilə bilir. Bu isə gen redaktəsi texnologiyasının birbaşa insan orqanizmində tətbiqi istiqamətində mühüm elmi irəliləyiş hesab olunur.

Məlumata əsasən, indiyədək istifadə olunan CRISPR sistemlərinin əsas çatışmazlıqlarından biri gen redaktəsi zülallarının böyük ölçülü olması idi. Bu səbəbdən onların hədəf hüceyrələrə təhlükəsiz şəkildə çatdırılması çətinlik yaradırdı. Yeni hazırlanmış sistem həmin məhdudiyyəti aradan qaldıraraq gen terapiyasının daha geniş klinik tətbiqinə yol aça bilər.

Alimlərin fikrincə, yeni texnologiya gələcəkdə irsi sinir sistemi xəstəliklərinin, bəzi onkoloji xəstəliklərin və nadir genetik pozuntuların müalicəsində mühüm rol oynaya bilər. Bununla yanaşı, tədqiqat müəllifləri bildirirlər ki, texnologiyanın geniş tibbi praktikada tətbiqindən əvvəl onun təhlükəsizliyi və effektivliyi üzrə əlavə klinik araşdırmaların aparılması zəruridir.

ABŞ Milli Sağlamlıq İnstitutu bu elmi nailiyyəti gen terapiyasının inkişafında mühüm mərhələ kimi qiymətləndirir. İnstitutun ekspertlərinin qənaətincə, yeni yanaşma gələcəkdə fərdiləşdirilmiş tibbin inkişafına və genetik xəstəliklərin daha səmərəli müalicəsinə mühüm töhfə verə bilər.

N.Adilqızı

Yeni araşdırma: Sürətlənmiş bioloji qocalma gənclərdə xərçəng riskinin artması ilə əlaqəli ola bilər

ABŞ-ın Vaşinqton Universiteti Tibb Fakültəsinin alimlərinin rəhbərliyi ilə aparılan və Nature Medicine jurnalında dərc olunan "Biological aging and generational shifts in early-onset cancer risk" ("Bioloji qocalma və erkən yaşlarda xərçəng riskində nəsillərarası dəyişikliklər") adlı elmi araşdırma gənc yaşlarda xərçəng hallarının artmasının mümkün səbəblərindən birinə işıq salıb.

154 mindən çox iştirakçının məlumatlarının təhlili əsasında aparılan tədqiqat göstərib ki, sürətlənmiş bioloji qocalma erkən yaşlarda bəzi bərk toxuma mənşəli xərçəng növlərinin yaranma riski ilə əlaqəli ola bilər. Alimlər müəyyən ediblər ki, sonrakı nəsillərdə bioloji qocalma göstəriciləri əvvəlki nəsillərlə müqayisədə daha yüksəkdir və bu hal xüsusilə ağciyər, mədə-bağırsaq sistemi, kolorektal və uşaqlıq xərçəngi riskinin artması ilə əlaqələndirilir.

Tədqiqat müəllifləri vurğulayırlar ki, əldə olunan nəticələr bioloji qocalma ilə erkən yaşlarda xərçəng arasında statistik əlaqəni göstərir, lakin bunun birbaşa səbəb-nəticə münasibəti olduğunu sübut etmir. Onların fikrincə, əlaqənin dəqiq mexanizmlərinin müəyyənləşdirilməsi üçün əlavə elmi araşdırmalara ehtiyac var.

Mütəxəssislər hesab edirlər ki, müasir həyat tərzi, qeyri-sağlam qidalanma, piylənmə, fiziki passivlik, xroniki stress, yuxu pozuntuları və ətraf mühit amilləri bioloji qocalmanın sürətlənməsinə təsir göstərə biləcək faktorlar sırasındadır. Bununla belə, alimlər bu amillərin təsir dərəcəsinin də gələcək tədqiqatlarla daha dəqiq qiymətləndirilməsinin vacibliyini bildirirlər.

Araşdırma müəlliflərinin qənaətinə görə, bioloji qocalmanın qiymətləndirilməsi gələcəkdə erkən risk qruplarının müəyyənləşdirilməsi, profilaktik tədbirlərin gücləndirilməsi və xərçəngin erkən diaqnostikası istiqamətində yeni imkanlar yarada bilər.

Nurəngiz Adilqızı

Yeni araşdırma: Sürətlənmiş bioloji qocalma gənclərdə xərçəng riskinin artması ilə əlaqəli ola bilər

ABŞ-ın Vaşinqton Universiteti Tibb Fakültəsinin alimlərinin rəhbərliyi ilə aparılan və Nature Medicine jurnalında dərc olunan "Biological aging and generational shifts in early-onset cancer risk" ("Bioloji qocalma və erkən yaşlarda xərçəng riskində nəsillərarası dəyişikliklər") adlı elmi araşdırma gənc yaşlarda xərçəng hallarının artmasının mümkün səbəblərindən birinə işıq salıb.

154 mindən çox iştirakçının məlumatlarının təhlili əsasında aparılan tədqiqat göstərib ki, sürətlənmiş bioloji qocalma erkən yaşlarda bəzi bərk toxuma mənşəli xərçəng növlərinin yaranma riski ilə əlaqəli ola bilər. Alimlər müəyyən ediblər ki, sonrakı nəsillərdə bioloji qocalma göstəriciləri əvvəlki nəsillərlə müqayisədə daha yüksəkdir və bu hal xüsusilə ağciyər, mədə-bağırsaq sistemi, kolorektal və uşaqlıq xərçəngi riskinin artması ilə əlaqələndirilir.

Tədqiqat müəllifləri vurğulayırlar ki, əldə olunan nəticələr bioloji qocalma ilə erkən yaşlarda xərçəng arasında statistik əlaqəni göstərir, lakin bunun birbaşa səbəb-nəticə münasibəti olduğunu sübut etmir. Onların fikrincə, əlaqənin dəqiq mexanizmlərinin müəyyənləşdirilməsi üçün əlavə elmi araşdırmalara ehtiyac var.

Mütəxəssislər hesab edirlər ki, müasir həyat tərzi, qeyri-sağlam qidalanma, piylənmə, fiziki passivlik, xroniki stress, yuxu pozuntuları və ətraf mühit amilləri bioloji qocalmanın sürətlənməsinə təsir göstərə biləcək faktorlar sırasındadır. Bununla belə, alimlər bu amillərin təsir dərəcəsinin də gələcək tədqiqatlarla daha dəqiq qiymətləndirilməsinin vacibliyini bildirirlər.

Araşdırma müəlliflərinin qənaətinə görə, bioloji qocalmanın qiymətləndirilməsi gələcəkdə erkən risk qruplarının müəyyənləşdirilməsi, profilaktik tədbirlərin gücləndirilməsi və xərçəngin erkən diaqnostikası istiqamətində yeni imkanlar yarada bilər.

Nurəngiz Adilqızı

Yeni araşdırma: Sürətlənmiş bioloji qocalma gənclərdə xərçəng riskinin artması ilə əlaqəli ola bilər

ABŞ-ın Vaşinqton Universiteti Tibb Fakültəsinin alimlərinin rəhbərliyi ilə aparılan və Nature Medicine jurnalında dərc olunan "Biological aging and generational shifts in early-onset cancer risk" ("Bioloji qocalma və erkən yaşlarda xərçəng riskində nəsillərarası dəyişikliklər") adlı elmi araşdırma gənc yaşlarda xərçəng hallarının artmasının mümkün səbəblərindən birinə işıq salıb.

154 mindən çox iştirakçının məlumatlarının təhlili əsasında aparılan tədqiqat göstərib ki, sürətlənmiş bioloji qocalma erkən yaşlarda bəzi bərk toxuma mənşəli xərçəng növlərinin yaranma riski ilə əlaqəli ola bilər. Alimlər müəyyən ediblər ki, sonrakı nəsillərdə bioloji qocalma göstəriciləri əvvəlki nəsillərlə müqayisədə daha yüksəkdir və bu hal xüsusilə ağciyər, mədə-bağırsaq sistemi, kolorektal və uşaqlıq xərçəngi riskinin artması ilə əlaqələndirilir.

Tədqiqat müəllifləri vurğulayırlar ki, əldə olunan nəticələr bioloji qocalma ilə erkən yaşlarda xərçəng arasında statistik əlaqəni göstərir, lakin bunun birbaşa səbəb-nəticə münasibəti olduğunu sübut etmir. Onların fikrincə, əlaqənin dəqiq mexanizmlərinin müəyyənləşdirilməsi üçün əlavə elmi araşdırmalara ehtiyac var.

Mütəxəssislər hesab edirlər ki, müasir həyat tərzi, qeyri-sağlam qidalanma, piylənmə, fiziki passivlik, xroniki stress, yuxu pozuntuları və ətraf mühit amilləri bioloji qocalmanın sürətlənməsinə təsir göstərə biləcək faktorlar sırasındadır. Bununla belə, alimlər bu amillərin təsir dərəcəsinin də gələcək tədqiqatlarla daha dəqiq qiymətləndirilməsinin vacibliyini bildirirlər.

Araşdırma müəlliflərinin qənaətinə görə, bioloji qocalmanın qiymətləndirilməsi gələcəkdə erkən risk qruplarının müəyyənləşdirilməsi, profilaktik tədbirlərin gücləndirilməsi və xərçəngin erkən diaqnostikası istiqamətində yeni imkanlar yarada bilər.

Nurəngiz Adilqızı

Müasir dövrdə texnologiya inkişaf etdikcə, həyatın ritmi sürətləndikcə və sosial münasibətlər mürəkkəbləşdikcə insanın psixoloji yükü də artır. Artıq bir çox insanlar yalnız öz talelərinə, qərarlarına və davranışlarına görə deyil, ətraflarında baş verən hadisələrə, ailə üzvlərinin problemlərinə, yaxınlarının emosional vəziyyətinə, hətta bəzən nəzarət edə bilmədikləri proseslərə görə də məsuliyyət hiss edirlər. İlk baxışdan qayğıkeşlik, vicdanlılıq və həssaslıq kimi görünən bu xüsusiyyət müəyyən həddi aşdıqda insanın daxili dünyasında ağır günahkarlıq hissinə, narahatlığa və emosional tükənməyə çevrilə bilir.

Məhz bu aktual problem ABŞ-da Amerika Psixodinamik Psixiatriya və Psixoanaliz Akademiyasının rəsmi elmi nəşri olan Psixodinamik Psixiatriya “Psychodynamic Psychiatry” jurnalında dərc edilmiş “Hər şeyi öz üzərinə götürmə ilə bağlı günahkarlıq hissi: nəzəri, klinik və empirik xüsusiyyətlər” (“Omnipotent Responsibility Guilt: Theoretical, Clinical, and Empirical Features”) adlı araşdırmanın əsas mövzusunu təşkil edir. Tədqiqatın müəllifləri bu fenomeni psixodinamik nəzəriyyə və klinik müşahidələr əsasında təhlil edərək onun insan həyatına təsir mexanizmlərini araşdırıblar.

Məqalədə diqqət çəkən əsas məqamlardan biri budur ki, bəzi insanlar öz ehtiyaclarını arxa plana keçirərək başqalarının rifahını təmin etməyi həyatlarının əsas məqsədinə çevirirlər. Onlar düşünürlər ki, öz maraqlarını ön plana çıxarsalar, yaxınları əziyyət çəkəcək, məyus olacaq və ya zərər görəcək. Nəticədə insan özünü daim başqalarının həyatına görə cavabdeh hesab edir və real imkanlarını aşan yük daşımağa başlayır.

Tədqiqat müəlliflərinin fikrincə, bu düşüncə tərzinin kökləri çox vaxt erkən uşaqlıq dövründə yaşanan mənfi təcrübələrə dayanır. Xəstə və ya emosional problemləri olan valideynlər, ailədaxili münaqişələr, itki və ayrılıqlar, eləcə də valideyn-övlad rollarının dəyişməsi uşağın özünü ailənin rifahına görə cavabdeh hiss etməsinə səbəb ola bilər. Belə hallarda uşaq yaşına uyğun olmayan psixoloji yük götürür və bu model sonrakı həyatında da davam edir.

Araşdırmada göstərilir ki, həddindən artıq məsuliyyət hissi müxtəlif psixoloji problemlərlə əlaqəlidir. Depressiya, təşviş pozuntuları, obsesiv-kompulsiv simptomlar, aşağı özünəqiymət və davamlı narahatlıq bu şəxslərdə daha çox müşahidə olunur. İnsan nə qədər çalışsa da, hər kəsi xoşbəxt etmək və bütün problemləri həll etmək mümkün olmadığından, o, özünü daim uğursuz və günahkar hiss edir. Bu isə daxili gərginliyi daha da artırır.

Müəlliflər psixoterapiyanın bu problemin həllində mühüm rol oynadığını vurğulayırlar. Psixoterapiya vasitəsilə insan zamanla anlayır ki, hər bir fərd öz həyatına görə müəyyən məsuliyyət daşıyır və başqalarının bütün hisslərini, davranışlarını və taleyini nəzarətdə saxlamaq mümkün deyil. Bunu dərk etmək insanı əsassız günahkarlıq hissindən azad edir və daha sağlam psixoloji sərhədlər qurmağa kömək edir.

Araşdırmanın nəticələri yalnız klinik psixologiya üçün deyil, gündəlik həyat üçün də mühüm mesaj verir. Cəmiyyətimizdə tez-tez “hamının yükünü çəkmək”, “özünü qurban vermək”, “başqaları üçün yaşamaq” kimi davranışlar yüksək dəyər kimi təqdim olunur. Halbuki insanın öz ehtiyaclarını nəzərə alması eqoizm deyil, psixoloji sağlamlığın vacib şərtidir. Başqalarına dəstək olmaq ilə onların həyatına görə tam məsuliyyət daşımaq arasında ciddi fərq vardır.

Bu tədqiqat bir daha göstərir ki, insanın daşıya biləcəyi yükün də sərhədi var. Hər şeyə görə özünü cavabdeh hiss edən insan əslində həm özünü, həm də yaxınlarını yorur. Sağlam psixoloji həyat isə günahkarlıq üzərində deyil, məsuliyyət və sərhəd anlayışlarının tarazlığı üzərində qurulur. Bəzən insanın özünə verə biləcəyi ən böyük dəstək bütün dünyanın yükünü çiyinlərində daşımağa çalışmamaqdır. Çünki hər kəsin taleyinə cavabdeh olmaq mümkün deyil, lakin öz həyatına məsuliyyətlə yanaşmaq hər bir insanın gücü daxilindədir. Psixoloji sağlamlığın qorunması üçün ən vacib şərtlərdən biri də məhz məsuliyyətlə günahkarlıq hissi arasındakı sərhədi düzgün müəyyənləşdirməkdir.

Nurəngiz Adilqızı

Müasir dövrdə texnologiya inkişaf etdikcə, həyatın ritmi sürətləndikcə və sosial münasibətlər mürəkkəbləşdikcə insanın psixoloji yükü də artır. Artıq bir çox insanlar yalnız öz talelərinə, qərarlarına və davranışlarına görə deyil, ətraflarında baş verən hadisələrə, ailə üzvlərinin problemlərinə, yaxınlarının emosional vəziyyətinə, hətta bəzən nəzarət edə bilmədikləri proseslərə görə də məsuliyyət hiss edirlər. İlk baxışdan qayğıkeşlik, vicdanlılıq və həssaslıq kimi görünən bu xüsusiyyət müəyyən həddi aşdıqda insanın daxili dünyasında ağır günahkarlıq hissinə, narahatlığa və emosional tükənməyə çevrilə bilir.

Məhz bu aktual problem ABŞ-da Amerika Psixodinamik Psixiatriya və Psixoanaliz Akademiyasının rəsmi elmi nəşri olan Psixodinamik Psixiatriya “Psychodynamic Psychiatry” jurnalında dərc edilmiş “Hər şeyi öz üzərinə götürmə ilə bağlı günahkarlıq hissi: nəzəri, klinik və empirik xüsusiyyətlər” (“Omnipotent Responsibility Guilt: Theoretical, Clinical, and Empirical Features”) adlı araşdırmanın əsas mövzusunu təşkil edir. Tədqiqatın müəllifləri bu fenomeni psixodinamik nəzəriyyə və klinik müşahidələr əsasında təhlil edərək onun insan həyatına təsir mexanizmlərini araşdırıblar.

Məqalədə diqqət çəkən əsas məqamlardan biri budur ki, bəzi insanlar öz ehtiyaclarını arxa plana keçirərək başqalarının rifahını təmin etməyi həyatlarının əsas məqsədinə çevirirlər. Onlar düşünürlər ki, öz maraqlarını ön plana çıxarsalar, yaxınları əziyyət çəkəcək, məyus olacaq və ya zərər görəcək. Nəticədə insan özünü daim başqalarının həyatına görə cavabdeh hesab edir və real imkanlarını aşan yük daşımağa başlayır.

Tədqiqat müəlliflərinin fikrincə, bu düşüncə tərzinin kökləri çox vaxt erkən uşaqlıq dövründə yaşanan mənfi təcrübələrə dayanır. Xəstə və ya emosional problemləri olan valideynlər, ailədaxili münaqişələr, itki və ayrılıqlar, eləcə də valideyn-övlad rollarının dəyişməsi uşağın özünü ailənin rifahına görə cavabdeh hiss etməsinə səbəb ola bilər. Belə hallarda uşaq yaşına uyğun olmayan psixoloji yük götürür və bu model sonrakı həyatında da davam edir.

Araşdırmada göstərilir ki, həddindən artıq məsuliyyət hissi müxtəlif psixoloji problemlərlə əlaqəlidir. Depressiya, təşviş pozuntuları, obsesiv-kompulsiv simptomlar, aşağı özünəqiymət və davamlı narahatlıq bu şəxslərdə daha çox müşahidə olunur. İnsan nə qədər çalışsa da, hər kəsi xoşbəxt etmək və bütün problemləri həll etmək mümkün olmadığından, o, özünü daim uğursuz və günahkar hiss edir. Bu isə daxili gərginliyi daha da artırır.

Müəlliflər psixoterapiyanın bu problemin həllində mühüm rol oynadığını vurğulayırlar. Psixoterapiya vasitəsilə insan zamanla anlayır ki, hər bir fərd öz həyatına görə müəyyən məsuliyyət daşıyır və başqalarının bütün hisslərini, davranışlarını və taleyini nəzarətdə saxlamaq mümkün deyil. Bunu dərk etmək insanı əsassız günahkarlıq hissindən azad edir və daha sağlam psixoloji sərhədlər qurmağa kömək edir.

Araşdırmanın nəticələri yalnız klinik psixologiya üçün deyil, gündəlik həyat üçün də mühüm mesaj verir. Cəmiyyətimizdə tez-tez “hamının yükünü çəkmək”, “özünü qurban vermək”, “başqaları üçün yaşamaq” kimi davranışlar yüksək dəyər kimi təqdim olunur. Halbuki insanın öz ehtiyaclarını nəzərə alması eqoizm deyil, psixoloji sağlamlığın vacib şərtidir. Başqalarına dəstək olmaq ilə onların həyatına görə tam məsuliyyət daşımaq arasında ciddi fərq vardır.

Bu tədqiqat bir daha göstərir ki, insanın daşıya biləcəyi yükün də sərhədi var. Hər şeyə görə özünü cavabdeh hiss edən insan əslində həm özünü, həm də yaxınlarını yorur. Sağlam psixoloji həyat isə günahkarlıq üzərində deyil, məsuliyyət və sərhəd anlayışlarının tarazlığı üzərində qurulur. Bəzən insanın özünə verə biləcəyi ən böyük dəstək bütün dünyanın yükünü çiyinlərində daşımağa çalışmamaqdır. Çünki hər kəsin taleyinə cavabdeh olmaq mümkün deyil, lakin öz həyatına məsuliyyətlə yanaşmaq hər bir insanın gücü daxilindədir. Psixoloji sağlamlığın qorunması üçün ən vacib şərtlərdən biri də məhz məsuliyyətlə günahkarlıq hissi arasındakı sərhədi düzgün müəyyənləşdirməkdir.

Nurəngiz Adilqızı

Müasir dövrdə texnologiya inkişaf etdikcə, həyatın ritmi sürətləndikcə və sosial münasibətlər mürəkkəbləşdikcə insanın psixoloji yükü də artır. Artıq bir çox insanlar yalnız öz talelərinə, qərarlarına və davranışlarına görə deyil, ətraflarında baş verən hadisələrə, ailə üzvlərinin problemlərinə, yaxınlarının emosional vəziyyətinə, hətta bəzən nəzarət edə bilmədikləri proseslərə görə də məsuliyyət hiss edirlər. İlk baxışdan qayğıkeşlik, vicdanlılıq və həssaslıq kimi görünən bu xüsusiyyət müəyyən həddi aşdıqda insanın daxili dünyasında ağır günahkarlıq hissinə, narahatlığa və emosional tükənməyə çevrilə bilir.

Məhz bu aktual problem ABŞ-da Amerika Psixodinamik Psixiatriya və Psixoanaliz Akademiyasının rəsmi elmi nəşri olan Psixodinamik Psixiatriya “Psychodynamic Psychiatry” jurnalında dərc edilmiş “Hər şeyi öz üzərinə götürmə ilə bağlı günahkarlıq hissi: nəzəri, klinik və empirik xüsusiyyətlər” (“Omnipotent Responsibility Guilt: Theoretical, Clinical, and Empirical Features”) adlı araşdırmanın əsas mövzusunu təşkil edir. Tədqiqatın müəllifləri bu fenomeni psixodinamik nəzəriyyə və klinik müşahidələr əsasında təhlil edərək onun insan həyatına təsir mexanizmlərini araşdırıblar.

Məqalədə diqqət çəkən əsas məqamlardan biri budur ki, bəzi insanlar öz ehtiyaclarını arxa plana keçirərək başqalarının rifahını təmin etməyi həyatlarının əsas məqsədinə çevirirlər. Onlar düşünürlər ki, öz maraqlarını ön plana çıxarsalar, yaxınları əziyyət çəkəcək, məyus olacaq və ya zərər görəcək. Nəticədə insan özünü daim başqalarının həyatına görə cavabdeh hesab edir və real imkanlarını aşan yük daşımağa başlayır.

Tədqiqat müəlliflərinin fikrincə, bu düşüncə tərzinin kökləri çox vaxt erkən uşaqlıq dövründə yaşanan mənfi təcrübələrə dayanır. Xəstə və ya emosional problemləri olan valideynlər, ailədaxili münaqişələr, itki və ayrılıqlar, eləcə də valideyn-övlad rollarının dəyişməsi uşağın özünü ailənin rifahına görə cavabdeh hiss etməsinə səbəb ola bilər. Belə hallarda uşaq yaşına uyğun olmayan psixoloji yük götürür və bu model sonrakı həyatında da davam edir.

Araşdırmada göstərilir ki, həddindən artıq məsuliyyət hissi müxtəlif psixoloji problemlərlə əlaqəlidir. Depressiya, təşviş pozuntuları, obsesiv-kompulsiv simptomlar, aşağı özünəqiymət və davamlı narahatlıq bu şəxslərdə daha çox müşahidə olunur. İnsan nə qədər çalışsa da, hər kəsi xoşbəxt etmək və bütün problemləri həll etmək mümkün olmadığından, o, özünü daim uğursuz və günahkar hiss edir. Bu isə daxili gərginliyi daha da artırır.

Müəlliflər psixoterapiyanın bu problemin həllində mühüm rol oynadığını vurğulayırlar. Psixoterapiya vasitəsilə insan zamanla anlayır ki, hər bir fərd öz həyatına görə müəyyən məsuliyyət daşıyır və başqalarının bütün hisslərini, davranışlarını və taleyini nəzarətdə saxlamaq mümkün deyil. Bunu dərk etmək insanı əsassız günahkarlıq hissindən azad edir və daha sağlam psixoloji sərhədlər qurmağa kömək edir.

Araşdırmanın nəticələri yalnız klinik psixologiya üçün deyil, gündəlik həyat üçün də mühüm mesaj verir. Cəmiyyətimizdə tez-tez “hamının yükünü çəkmək”, “özünü qurban vermək”, “başqaları üçün yaşamaq” kimi davranışlar yüksək dəyər kimi təqdim olunur. Halbuki insanın öz ehtiyaclarını nəzərə alması eqoizm deyil, psixoloji sağlamlığın vacib şərtidir. Başqalarına dəstək olmaq ilə onların həyatına görə tam məsuliyyət daşımaq arasında ciddi fərq vardır.

Bu tədqiqat bir daha göstərir ki, insanın daşıya biləcəyi yükün də sərhədi var. Hər şeyə görə özünü cavabdeh hiss edən insan əslində həm özünü, həm də yaxınlarını yorur. Sağlam psixoloji həyat isə günahkarlıq üzərində deyil, məsuliyyət və sərhəd anlayışlarının tarazlığı üzərində qurulur. Bəzən insanın özünə verə biləcəyi ən böyük dəstək bütün dünyanın yükünü çiyinlərində daşımağa çalışmamaqdır. Çünki hər kəsin taleyinə cavabdeh olmaq mümkün deyil, lakin öz həyatına məsuliyyətlə yanaşmaq hər bir insanın gücü daxilindədir. Psixoloji sağlamlığın qorunması üçün ən vacib şərtlərdən biri də məhz məsuliyyətlə günahkarlıq hissi arasındakı sərhədi düzgün müəyyənləşdirməkdir.

Nurəngiz Adilqızı

Bir vaxtlar yalnız elmi fantastika əsərlərində təsvir edilən genlərin redaktə olunması artıq laboratoriyalardan çıxaraq klinik praktikaya doğru irəliləyir. 2026-cı ildə Amerika Birləşmiş Ştatlarında əldə edilən mühüm elmi nəticə göstərdi ki, gələcəyin təbabəti xəstəliklərin əlamətlərini deyil, həm də onların yaranma səbəblərini hədəfə almağa başlayıb.

Dünyanın ən nüfuzlu tibb jurnallarından biri olan “Yeni İngiltərə Tibb Jurnalı”nda (The New England Journal of Medicine – NEJM) dərc edilən araşdırma bir dəfə tətbiq edilən gen terapiyası vasitəsilə yüksək xolesterinin uzunmüddətli şəkildə azaldılmasının mümkün olduğunu ortaya qoyub. Mütəxəssislər bu nailiyyəti genetik təbabətin inkişafında yeni mərhələ və ürək-damar xəstəliklərinə qarşı mübarizədə potensial dönüş nöqtəsi kimi qiymətləndirirlər.

Müasir dövrdə ürək-damar xəstəlikləri dünyada ölüm səbəbləri arasında ilk yerlərdən birini tutur. Bu xəstəliklərin əsas risk faktorlarından biri isə qanda aşağı sıxlıqlı lipoproteinlərin (LDL) – yəni “pis xolesterin”in yüksək səviyyədə olmasıdır. Milyonlarla insan ömür boyu xolesterinsalıcı preparatlar qəbul etsə də, alimlər daha effektiv və uzunmüddətli həll yolları axtarmaqda davam edirlər. Məhz bu səbəbdən gen mühəndisliyi sahəsində əldə olunan son nailiyyətlər elmi ictimaiyyət tərəfindən böyük maraqla qarşılanır.

ABŞ-ın biotexnologiya şirkəti “Verve Therapeutics” tərəfindən hazırlanmış və sonradan “Eli Lilly” şirkətinin də dəstəklədiyi VERVE-102 preparatı gen redaktəsi texnologiyasına əsaslanır. Preparat qaraciyərdə xolesterinin tənzimlənməsində mühüm rol oynayan PCSK9 geninin fəaliyyətini zəiflətməklə qanda zərərli xolesterinin səviyyəsini aşağı salır. Ən diqqətçəkən cəhət isə bunun daimi dərman qəbulu olmadan, birdəfəlik müdaxilə vasitəsilə həyata keçirilməsidir.

Birinci faza klinik sınaqlarında yüksək ürək-damar riski daşıyan 35 nəfər iştirak edib. Araşdırmanın nəticələrinə görə, preparatın yüksək dozaları tətbiq edilən iştirakçılarda LDL xolesterinin səviyyəsi orta hesabla 62 faiz azalıb. Eyni zamanda, PCSK9 zülalının səviyyəsində 88 faizə qədər enmə qeydə alınıb. Alimlərin açıqlamasına əsasən, əldə edilən nəticələr qısamüddətli olmayıb və təsir aylarla davam edib. Sınaqlar zamanı ciddi təhlükəsizlik problemi və ya ağır əlavə təsirlər müşahidə olunmayıb.

Tədqiqat müəllifləri hesab edirlər ki, bu texnologiya gələcəkdə ürək-damar xəstəliklərinin profilaktikası və müalicəsinə yanaşmanı kökündən dəyişə bilər. Hazırda milyonlarla insan hər gün dərman qəbul etməyə məcburdursa, gələcəkdə bir dəfə tətbiq edilən gen terapiyası uzunmüddətli nəticə əldə etməyə imkan verə bilər. Bu isə həm xəstələrin həyat keyfiyyətinin yüksəlməsi, həm də səhiyyə sistemlərinin yükünün azalması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Son illərdə gen terapiyası sahəsində əldə olunan uğurlar göstərir ki, tibb yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoyub. Əvvəllər yalnız nadir irsi xəstəliklərin müalicəsi üçün nəzərdə tutulan gen redaktəsi texnologiyaları artıq geniş yayılmış xroniki xəstəliklərə də tətbiq edilməyə başlayıb. Bu tendensiya yaxın gələcəkdə bir çox xəstəliklərin müalicəsində inqilabi dəyişikliklərə səbəb ola bilər.

VERVE-102 ilə bağlı tədqiqatların növbəti mərhələləri hələ davam edir. Bununla belə, artıq indidən aydın görünür ki, alimlər xəstəliklərlə mübarizədə yeni istiqamət müəyyənləşdiriblər. Əgər sonrakı klinik sınaqlar da uğurla başa çatarsa, XXI əsrin üçüncü onilliyi tibbin tarixində gen terapiyalarının geniş tətbiq olunduğu dövr kimi yadda qala bilər. Bu gün laboratoriyada əldə edilən nəticələr sabah milyonlarla insanın həyatını dəyişdirə biləcək yeni müalicə üsullarının əsasını qoyur. Məhz buna görə beynəlxalq elmi ictimaiyyət 2026-cı ildə açıqlanan bu araşdırmanı son illərin ən mühüm tibbi nailiyyətlərindən biri hesab edir.

Nurəngiz ADİLQIZI

Bir vaxtlar yalnız elmi fantastika əsərlərində təsvir edilən genlərin redaktə olunması artıq laboratoriyalardan çıxaraq klinik praktikaya doğru irəliləyir. 2026-cı ildə Amerika Birləşmiş Ştatlarında əldə edilən mühüm elmi nəticə göstərdi ki, gələcəyin təbabəti xəstəliklərin əlamətlərini deyil, həm də onların yaranma səbəblərini hədəfə almağa başlayıb.

Dünyanın ən nüfuzlu tibb jurnallarından biri olan “Yeni İngiltərə Tibb Jurnalı”nda (The New England Journal of Medicine – NEJM) dərc edilən araşdırma bir dəfə tətbiq edilən gen terapiyası vasitəsilə yüksək xolesterinin uzunmüddətli şəkildə azaldılmasının mümkün olduğunu ortaya qoyub. Mütəxəssislər bu nailiyyəti genetik təbabətin inkişafında yeni mərhələ və ürək-damar xəstəliklərinə qarşı mübarizədə potensial dönüş nöqtəsi kimi qiymətləndirirlər.

Müasir dövrdə ürək-damar xəstəlikləri dünyada ölüm səbəbləri arasında ilk yerlərdən birini tutur. Bu xəstəliklərin əsas risk faktorlarından biri isə qanda aşağı sıxlıqlı lipoproteinlərin (LDL) – yəni “pis xolesterin”in yüksək səviyyədə olmasıdır. Milyonlarla insan ömür boyu xolesterinsalıcı preparatlar qəbul etsə də, alimlər daha effektiv və uzunmüddətli həll yolları axtarmaqda davam edirlər. Məhz bu səbəbdən gen mühəndisliyi sahəsində əldə olunan son nailiyyətlər elmi ictimaiyyət tərəfindən böyük maraqla qarşılanır.

ABŞ-ın biotexnologiya şirkəti “Verve Therapeutics” tərəfindən hazırlanmış və sonradan “Eli Lilly” şirkətinin də dəstəklədiyi VERVE-102 preparatı gen redaktəsi texnologiyasına əsaslanır. Preparat qaraciyərdə xolesterinin tənzimlənməsində mühüm rol oynayan PCSK9 geninin fəaliyyətini zəiflətməklə qanda zərərli xolesterinin səviyyəsini aşağı salır. Ən diqqətçəkən cəhət isə bunun daimi dərman qəbulu olmadan, birdəfəlik müdaxilə vasitəsilə həyata keçirilməsidir.

Birinci faza klinik sınaqlarında yüksək ürək-damar riski daşıyan 35 nəfər iştirak edib. Araşdırmanın nəticələrinə görə, preparatın yüksək dozaları tətbiq edilən iştirakçılarda LDL xolesterinin səviyyəsi orta hesabla 62 faiz azalıb. Eyni zamanda, PCSK9 zülalının səviyyəsində 88 faizə qədər enmə qeydə alınıb. Alimlərin açıqlamasına əsasən, əldə edilən nəticələr qısamüddətli olmayıb və təsir aylarla davam edib. Sınaqlar zamanı ciddi təhlükəsizlik problemi və ya ağır əlavə təsirlər müşahidə olunmayıb.

Tədqiqat müəllifləri hesab edirlər ki, bu texnologiya gələcəkdə ürək-damar xəstəliklərinin profilaktikası və müalicəsinə yanaşmanı kökündən dəyişə bilər. Hazırda milyonlarla insan hər gün dərman qəbul etməyə məcburdursa, gələcəkdə bir dəfə tətbiq edilən gen terapiyası uzunmüddətli nəticə əldə etməyə imkan verə bilər. Bu isə həm xəstələrin həyat keyfiyyətinin yüksəlməsi, həm də səhiyyə sistemlərinin yükünün azalması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Son illərdə gen terapiyası sahəsində əldə olunan uğurlar göstərir ki, tibb yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoyub. Əvvəllər yalnız nadir irsi xəstəliklərin müalicəsi üçün nəzərdə tutulan gen redaktəsi texnologiyaları artıq geniş yayılmış xroniki xəstəliklərə də tətbiq edilməyə başlayıb. Bu tendensiya yaxın gələcəkdə bir çox xəstəliklərin müalicəsində inqilabi dəyişikliklərə səbəb ola bilər.

VERVE-102 ilə bağlı tədqiqatların növbəti mərhələləri hələ davam edir. Bununla belə, artıq indidən aydın görünür ki, alimlər xəstəliklərlə mübarizədə yeni istiqamət müəyyənləşdiriblər. Əgər sonrakı klinik sınaqlar da uğurla başa çatarsa, XXI əsrin üçüncü onilliyi tibbin tarixində gen terapiyalarının geniş tətbiq olunduğu dövr kimi yadda qala bilər. Bu gün laboratoriyada əldə edilən nəticələr sabah milyonlarla insanın həyatını dəyişdirə biləcək yeni müalicə üsullarının əsasını qoyur. Məhz buna görə beynəlxalq elmi ictimaiyyət 2026-cı ildə açıqlanan bu araşdırmanı son illərin ən mühüm tibbi nailiyyətlərindən biri hesab edir.

Nurəngiz ADİLQIZI

Bir vaxtlar yalnız elmi fantastika əsərlərində təsvir edilən genlərin redaktə olunması artıq laboratoriyalardan çıxaraq klinik praktikaya doğru irəliləyir. 2026-cı ildə Amerika Birləşmiş Ştatlarında əldə edilən mühüm elmi nəticə göstərdi ki, gələcəyin təbabəti xəstəliklərin əlamətlərini deyil, həm də onların yaranma səbəblərini hədəfə almağa başlayıb.

Dünyanın ən nüfuzlu tibb jurnallarından biri olan “Yeni İngiltərə Tibb Jurnalı”nda (The New England Journal of Medicine – NEJM) dərc edilən araşdırma bir dəfə tətbiq edilən gen terapiyası vasitəsilə yüksək xolesterinin uzunmüddətli şəkildə azaldılmasının mümkün olduğunu ortaya qoyub. Mütəxəssislər bu nailiyyəti genetik təbabətin inkişafında yeni mərhələ və ürək-damar xəstəliklərinə qarşı mübarizədə potensial dönüş nöqtəsi kimi qiymətləndirirlər.

Müasir dövrdə ürək-damar xəstəlikləri dünyada ölüm səbəbləri arasında ilk yerlərdən birini tutur. Bu xəstəliklərin əsas risk faktorlarından biri isə qanda aşağı sıxlıqlı lipoproteinlərin (LDL) – yəni “pis xolesterin”in yüksək səviyyədə olmasıdır. Milyonlarla insan ömür boyu xolesterinsalıcı preparatlar qəbul etsə də, alimlər daha effektiv və uzunmüddətli həll yolları axtarmaqda davam edirlər. Məhz bu səbəbdən gen mühəndisliyi sahəsində əldə olunan son nailiyyətlər elmi ictimaiyyət tərəfindən böyük maraqla qarşılanır.

ABŞ-ın biotexnologiya şirkəti “Verve Therapeutics” tərəfindən hazırlanmış və sonradan “Eli Lilly” şirkətinin də dəstəklədiyi VERVE-102 preparatı gen redaktəsi texnologiyasına əsaslanır. Preparat qaraciyərdə xolesterinin tənzimlənməsində mühüm rol oynayan PCSK9 geninin fəaliyyətini zəiflətməklə qanda zərərli xolesterinin səviyyəsini aşağı salır. Ən diqqətçəkən cəhət isə bunun daimi dərman qəbulu olmadan, birdəfəlik müdaxilə vasitəsilə həyata keçirilməsidir.

Birinci faza klinik sınaqlarında yüksək ürək-damar riski daşıyan 35 nəfər iştirak edib. Araşdırmanın nəticələrinə görə, preparatın yüksək dozaları tətbiq edilən iştirakçılarda LDL xolesterinin səviyyəsi orta hesabla 62 faiz azalıb. Eyni zamanda, PCSK9 zülalının səviyyəsində 88 faizə qədər enmə qeydə alınıb. Alimlərin açıqlamasına əsasən, əldə edilən nəticələr qısamüddətli olmayıb və təsir aylarla davam edib. Sınaqlar zamanı ciddi təhlükəsizlik problemi və ya ağır əlavə təsirlər müşahidə olunmayıb.

Tədqiqat müəllifləri hesab edirlər ki, bu texnologiya gələcəkdə ürək-damar xəstəliklərinin profilaktikası və müalicəsinə yanaşmanı kökündən dəyişə bilər. Hazırda milyonlarla insan hər gün dərman qəbul etməyə məcburdursa, gələcəkdə bir dəfə tətbiq edilən gen terapiyası uzunmüddətli nəticə əldə etməyə imkan verə bilər. Bu isə həm xəstələrin həyat keyfiyyətinin yüksəlməsi, həm də səhiyyə sistemlərinin yükünün azalması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Son illərdə gen terapiyası sahəsində əldə olunan uğurlar göstərir ki, tibb yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoyub. Əvvəllər yalnız nadir irsi xəstəliklərin müalicəsi üçün nəzərdə tutulan gen redaktəsi texnologiyaları artıq geniş yayılmış xroniki xəstəliklərə də tətbiq edilməyə başlayıb. Bu tendensiya yaxın gələcəkdə bir çox xəstəliklərin müalicəsində inqilabi dəyişikliklərə səbəb ola bilər.

VERVE-102 ilə bağlı tədqiqatların növbəti mərhələləri hələ davam edir. Bununla belə, artıq indidən aydın görünür ki, alimlər xəstəliklərlə mübarizədə yeni istiqamət müəyyənləşdiriblər. Əgər sonrakı klinik sınaqlar da uğurla başa çatarsa, XXI əsrin üçüncü onilliyi tibbin tarixində gen terapiyalarının geniş tətbiq olunduğu dövr kimi yadda qala bilər. Bu gün laboratoriyada əldə edilən nəticələr sabah milyonlarla insanın həyatını dəyişdirə biləcək yeni müalicə üsullarının əsasını qoyur. Məhz buna görə beynəlxalq elmi ictimaiyyət 2026-cı ildə açıqlanan bu araşdırmanı son illərin ən mühüm tibbi nailiyyətlərindən biri hesab edir.

Nurəngiz ADİLQIZI

Təbiət bəzən insanın əsrlər boyu axtardığı həlləri öz qoynunda gizlədir. Bu gün dünyanın qabaqcıl elmi mərkəzlərində həyata keçirilən bir çox yeniliklərin əsasında məhz təbiətin mükəmməl mexanizmlərinin öyrənilməsi dayanır. Çində hazırlanmış və sınıq sümükləri cəmi bir neçə dəqiqə ərzində birləşdirmək qabiliyyəti ilə diqqət çəkən “Bone-02” bio-yapışqanı da belə yeniliklərdən biridir. Son dövrlərdə beynəlxalq elmi ictimaiyyətdə maraq doğuran bu texnologiya barədə məlumatlar “Ortopediya üzrə Tədqiqatların Beynəlxalq Jurnalı”nda dərc olunmuş “İstiridyələrdən ortopediyaya: Bone-02 adlı yeni inyeksiya olunan fiksasiya materialı” adlı məqaləsində geniş şəkildə təhlil olunub.

Müəlliflərin yazdığına görə, “Bone-02” bio-yapışqanı Çinin Vençjou Tibb Universiteti və Sir Ran Ran Şou Xəstəxanasının alimləri tərəfindən hazırlanıb. Tədqiqatçılar yeni materialın yaradılmasında istiridyələrin su altında müxtəlif səthlərə möhkəm yapışmaq xüsusiyyətindən ilham alıblar. Nəticədə qanlı və nəm mühitdə belə yüksək yapışma qabiliyyətinə malik biomaterial əldə edilib ki, bu da onun travmatologiya və ortopediya sahəsində geniş tətbiq imkanları vəd etdiyini göstərir.

Məqalədə qeyd olunur ki, yeni bio-yapışqan sınıq sümük hissələrini cəmi 2–3 dəqiqə ərzində sabitləyə bilir. Ənənəvi metal lövhə və vintlərdən fərqli olaraq, material sümük toxuması ilə uyğunluq təşkil edir və sağalma prosesi başa çatdıqca tədricən orqanizm tərəfindən sorulur. Bu xüsusiyyət gələcəkdə xəstələrin əlavə əməliyyatlara ehtiyacını azaltmaqla yanaşı, müalicə müddətinin də qısalmasına kömək edə bilər.

Nəşrdə bildirilir ki, “Bone-02” artıq 150-dən çox klinik tətbiq zamanı istifadə olunub və ilkin nəticələr ümidverici hesab edilir. Alimlərin məlumatına görə, material həm möhkəmlik, həm də təhlükəsizlik baxımından müsbət göstəricilər nümayiş etdirib. Bununla belə, texnologiyanın daha geniş tətbiqi üçün çoxmərkəzli klinik sınaqların davam etdirilməsi vacib sayılır.

Məqalə müəllifləri xüsusi olaraq vurğulayırlar ki, “Bone-02” ilə bağlı mövcud məlumatların əhəmiyyətli hissəsi ilkin hesabatlara əsaslanır və texnologiyanın effektivliyini tam təsdiqləyəcək genişmiqyaslı elmi araşdırmaların nəticələri hələ beynəlxalq elmi ədəbiyyatda geniş şəkildə təqdim edilməyib. Buna baxmayaraq, əldə olunan ilkin göstəricilər bioyapışqanın ortopediya sahəsində yeni mərhələnin əsasını qoya biləcəyinə dair nikbin gözləntilər formalaşdırır.

Mütəxəssislərin fikrincə, qarşıdakı illərdə aparılacaq əlavə tədqiqatlar müsbət nəticələr verərsə, “Bone-02” sümük sınıqlarının müalicəsində istifadə olunan ənənəvi üsullara ciddi alternativə çevrilə bilər. Təbiətin milyon illər ərzində formalaşdırdığı mexanizmlərin müasir tibbin xidmətinə təqdim olunması bir daha göstərir ki, gələcəyin ən mühüm tibbi yenilikləri çox vaxt məhz təbiətin özündən öyrənilən dərslər əsasında yaranır.

Nurəngiz Adilqızı

Təbiət bəzən insanın əsrlər boyu axtardığı həlləri öz qoynunda gizlədir. Bu gün dünyanın qabaqcıl elmi mərkəzlərində həyata keçirilən bir çox yeniliklərin əsasında məhz təbiətin mükəmməl mexanizmlərinin öyrənilməsi dayanır. Çində hazırlanmış və sınıq sümükləri cəmi bir neçə dəqiqə ərzində birləşdirmək qabiliyyəti ilə diqqət çəkən “Bone-02” bio-yapışqanı da belə yeniliklərdən biridir. Son dövrlərdə beynəlxalq elmi ictimaiyyətdə maraq doğuran bu texnologiya barədə məlumatlar “Ortopediya üzrə Tədqiqatların Beynəlxalq Jurnalı”nda dərc olunmuş “İstiridyələrdən ortopediyaya: Bone-02 adlı yeni inyeksiya olunan fiksasiya materialı” adlı məqaləsində geniş şəkildə təhlil olunub.

Müəlliflərin yazdığına görə, “Bone-02” bio-yapışqanı Çinin Vençjou Tibb Universiteti və Sir Ran Ran Şou Xəstəxanasının alimləri tərəfindən hazırlanıb. Tədqiqatçılar yeni materialın yaradılmasında istiridyələrin su altında müxtəlif səthlərə möhkəm yapışmaq xüsusiyyətindən ilham alıblar. Nəticədə qanlı və nəm mühitdə belə yüksək yapışma qabiliyyətinə malik biomaterial əldə edilib ki, bu da onun travmatologiya və ortopediya sahəsində geniş tətbiq imkanları vəd etdiyini göstərir.

Məqalədə qeyd olunur ki, yeni bio-yapışqan sınıq sümük hissələrini cəmi 2–3 dəqiqə ərzində sabitləyə bilir. Ənənəvi metal lövhə və vintlərdən fərqli olaraq, material sümük toxuması ilə uyğunluq təşkil edir və sağalma prosesi başa çatdıqca tədricən orqanizm tərəfindən sorulur. Bu xüsusiyyət gələcəkdə xəstələrin əlavə əməliyyatlara ehtiyacını azaltmaqla yanaşı, müalicə müddətinin də qısalmasına kömək edə bilər.

Nəşrdə bildirilir ki, “Bone-02” artıq 150-dən çox klinik tətbiq zamanı istifadə olunub və ilkin nəticələr ümidverici hesab edilir. Alimlərin məlumatına görə, material həm möhkəmlik, həm də təhlükəsizlik baxımından müsbət göstəricilər nümayiş etdirib. Bununla belə, texnologiyanın daha geniş tətbiqi üçün çoxmərkəzli klinik sınaqların davam etdirilməsi vacib sayılır.

Məqalə müəllifləri xüsusi olaraq vurğulayırlar ki, “Bone-02” ilə bağlı mövcud məlumatların əhəmiyyətli hissəsi ilkin hesabatlara əsaslanır və texnologiyanın effektivliyini tam təsdiqləyəcək genişmiqyaslı elmi araşdırmaların nəticələri hələ beynəlxalq elmi ədəbiyyatda geniş şəkildə təqdim edilməyib. Buna baxmayaraq, əldə olunan ilkin göstəricilər bioyapışqanın ortopediya sahəsində yeni mərhələnin əsasını qoya biləcəyinə dair nikbin gözləntilər formalaşdırır.

Mütəxəssislərin fikrincə, qarşıdakı illərdə aparılacaq əlavə tədqiqatlar müsbət nəticələr verərsə, “Bone-02” sümük sınıqlarının müalicəsində istifadə olunan ənənəvi üsullara ciddi alternativə çevrilə bilər. Təbiətin milyon illər ərzində formalaşdırdığı mexanizmlərin müasir tibbin xidmətinə təqdim olunması bir daha göstərir ki, gələcəyin ən mühüm tibbi yenilikləri çox vaxt məhz təbiətin özündən öyrənilən dərslər əsasında yaranır.

Nurəngiz Adilqızı

Təbiət bəzən insanın əsrlər boyu axtardığı həlləri öz qoynunda gizlədir. Bu gün dünyanın qabaqcıl elmi mərkəzlərində həyata keçirilən bir çox yeniliklərin əsasında məhz təbiətin mükəmməl mexanizmlərinin öyrənilməsi dayanır. Çində hazırlanmış və sınıq sümükləri cəmi bir neçə dəqiqə ərzində birləşdirmək qabiliyyəti ilə diqqət çəkən “Bone-02” bio-yapışqanı da belə yeniliklərdən biridir. Son dövrlərdə beynəlxalq elmi ictimaiyyətdə maraq doğuran bu texnologiya barədə məlumatlar “Ortopediya üzrə Tədqiqatların Beynəlxalq Jurnalı”nda dərc olunmuş “İstiridyələrdən ortopediyaya: Bone-02 adlı yeni inyeksiya olunan fiksasiya materialı” adlı məqaləsində geniş şəkildə təhlil olunub.

Müəlliflərin yazdığına görə, “Bone-02” bio-yapışqanı Çinin Vençjou Tibb Universiteti və Sir Ran Ran Şou Xəstəxanasının alimləri tərəfindən hazırlanıb. Tədqiqatçılar yeni materialın yaradılmasında istiridyələrin su altında müxtəlif səthlərə möhkəm yapışmaq xüsusiyyətindən ilham alıblar. Nəticədə qanlı və nəm mühitdə belə yüksək yapışma qabiliyyətinə malik biomaterial əldə edilib ki, bu da onun travmatologiya və ortopediya sahəsində geniş tətbiq imkanları vəd etdiyini göstərir.

Məqalədə qeyd olunur ki, yeni bio-yapışqan sınıq sümük hissələrini cəmi 2–3 dəqiqə ərzində sabitləyə bilir. Ənənəvi metal lövhə və vintlərdən fərqli olaraq, material sümük toxuması ilə uyğunluq təşkil edir və sağalma prosesi başa çatdıqca tədricən orqanizm tərəfindən sorulur. Bu xüsusiyyət gələcəkdə xəstələrin əlavə əməliyyatlara ehtiyacını azaltmaqla yanaşı, müalicə müddətinin də qısalmasına kömək edə bilər.

Nəşrdə bildirilir ki, “Bone-02” artıq 150-dən çox klinik tətbiq zamanı istifadə olunub və ilkin nəticələr ümidverici hesab edilir. Alimlərin məlumatına görə, material həm möhkəmlik, həm də təhlükəsizlik baxımından müsbət göstəricilər nümayiş etdirib. Bununla belə, texnologiyanın daha geniş tətbiqi üçün çoxmərkəzli klinik sınaqların davam etdirilməsi vacib sayılır.

Məqalə müəllifləri xüsusi olaraq vurğulayırlar ki, “Bone-02” ilə bağlı mövcud məlumatların əhəmiyyətli hissəsi ilkin hesabatlara əsaslanır və texnologiyanın effektivliyini tam təsdiqləyəcək genişmiqyaslı elmi araşdırmaların nəticələri hələ beynəlxalq elmi ədəbiyyatda geniş şəkildə təqdim edilməyib. Buna baxmayaraq, əldə olunan ilkin göstəricilər bioyapışqanın ortopediya sahəsində yeni mərhələnin əsasını qoya biləcəyinə dair nikbin gözləntilər formalaşdırır.

Mütəxəssislərin fikrincə, qarşıdakı illərdə aparılacaq əlavə tədqiqatlar müsbət nəticələr verərsə, “Bone-02” sümük sınıqlarının müalicəsində istifadə olunan ənənəvi üsullara ciddi alternativə çevrilə bilər. Təbiətin milyon illər ərzində formalaşdırdığı mexanizmlərin müasir tibbin xidmətinə təqdim olunması bir daha göstərir ki, gələcəyin ən mühüm tibbi yenilikləri çox vaxt məhz təbiətin özündən öyrənilən dərslər əsasında yaranır.

Nurəngiz Adilqızı

Beyin insan orqanizminin ən mürəkkəb və vacib idarəetmə mərkəzidir. Yaş artdıqca beynin fəaliyyətində müəyyən dəyişikliklərin baş verməsi təbii proses hesab olunur. Mütəxəssislərin fikrincə bəzi amillər bu prosesi sürətləndirərək yaddaşın zəifləməsinə, diqqət pozğunluqlarına və idrak qabiliyyətinin erkən azalmasına səbəb ola bilər. Mövzu ilə bağlı həkim-nevroıoq Aynurə Usubovanın fikrini öyrəndik.

Nevroloq bildirir ki, həyat tərzi ilə bağlı yanlış vərdişlər və bəzi sağlamlıq problemləri beynin bioloji yaşını faktiki yaşdan daha sürətlə artırır: “Hətta orta yaş dövründə belə beyin hüceyrələrinin fəaliyyətinə mənfi təsir edən faktorlar gələcəkdə demensiya və digər nevroloji xəstəliklərin riskini yüksəldə bilər”.

Həkimin sözlərinə görə, bu amillərdən biri xroniki yuxusuzluqdur. O qeyd edib ki, yuxu zamanı beyin özünü bərpa edir, gün ərzində əldə olunan məlumatları emal edir və sinir sistemi yenilənir. Yuxunun kifayət qədər olmaması isə yaddaş problemlərinə, diqqət çatışmazlığına və zehni performansın azalmasına gətirib çıxarır.

Nevroloq onu da qeyd edib ki, uzunmüddətli stress beynin əsas düşmənlərindən hesab olunur. Stress zamanı ifraz olunan hormonlar beynin yaddaş və öyrənmə funksiyalarına cavabdeh olan sahələrinə mənfi təsir göstərir. Bu isə zamanla unutqanlıq və konsentrasiya problemlərinin yaranmasına səbəb ola bilər.

Günay Rəhimovanın fikrincə, fiziki hərəkətsizlik də beyin sağlamlığı üçün ciddi risk yaradır. Həkim bildirib ki, aktiv həyat tərzi beyinə qan axınını yaxşılaşdırır, hüceyrələrin oksigenlə təminatını artırır və yeni sinir əlaqələrinin formalaşmasına kömək edir. Əksinə, oturaq həyat tərzi beynin fəaliyyətinin zəifləməsinə şərait yaradır.

Mütəxəssis sağlam olmayan qidalanmanın da beyin qocalmasını sürətləndirən amillərdən biri olduğunu vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, həddindən artıq şəkərli, yağlı və emal olunmuş qidaların qəbulu beyində iltihabi prosesləri artırır. Bunun əksinə olaraq, tərəvəz, meyvə, balıq və omeqa-3 yağ turşuları ilə zəngin qidalar beyin funksiyalarının qorunmasına müsbət təsir göstərir.

Həkim bildirib ki, sosial təcrid və zehni fəaliyyətsizlik də beynin vaxtından əvvəl qocalmasına səbəb ola bilər. Onun sözlərinə görə, mütəmadi olaraq kitab oxumaq, yeni biliklər əldə etmək, müxtəlif intellektual fəaliyyətlərlə məşğul olmaq və sosial əlaqələri qorumaq beynin aktivliyini saxlayır və idrak qabiliyyətlərinin zəifləməsinin qarşısını alır.

Nevroloqun diqqət çəkdiyi digər məqam isə bəzi xəstəliklər və infeksiyaların beyin fəaliyyətinə təsiridir. O qeyd edib ki, müxtəlif infeksiyalar və xroniki xəstəliklər sinir sisteminə mənfi təsir göstərərək yaddaş, diqqət və düşünmə proseslərində problemlərə yol aça bilər.

Sonda Aynurə Uaubova vurğulayıb ki, beyin sağlamlığını qorumaq üçün düzgün həyat tərzi vərdişləri formalaşdırmaq olduqca vacibdir. Kifayət qədər yuxu, balanslı qidalanma, müntəzəm fiziki aktivlik, stressin idarə olunması və zehni fəaliyyətin davamlı saxlanılması beynin daha uzun müddət sağlam və funksional qalmasına kömək edir. Mütəxəssisin fikrincə, bu sadə qaydalara əməl etməklə beynin vaxtından əvvəl qocalmasının qarşısını almaq və gələcəkdə nevroloji xəstəliklərin riskini azaltmaq mümkündür.

Nurəngiz Adilqızı

Beyin insan orqanizminin ən mürəkkəb və vacib idarəetmə mərkəzidir. Yaş artdıqca beynin fəaliyyətində müəyyən dəyişikliklərin baş verməsi təbii proses hesab olunur. Mütəxəssislərin fikrincə bəzi amillər bu prosesi sürətləndirərək yaddaşın zəifləməsinə, diqqət pozğunluqlarına və idrak qabiliyyətinin erkən azalmasına səbəb ola bilər. Mövzu ilə bağlı həkim-nevroıoq Aynurə Usubovanın fikrini öyrəndik.

Nevroloq bildirir ki, həyat tərzi ilə bağlı yanlış vərdişlər və bəzi sağlamlıq problemləri beynin bioloji yaşını faktiki yaşdan daha sürətlə artırır: “Hətta orta yaş dövründə belə beyin hüceyrələrinin fəaliyyətinə mənfi təsir edən faktorlar gələcəkdə demensiya və digər nevroloji xəstəliklərin riskini yüksəldə bilər”.

Həkimin sözlərinə görə, bu amillərdən biri xroniki yuxusuzluqdur. O qeyd edib ki, yuxu zamanı beyin özünü bərpa edir, gün ərzində əldə olunan məlumatları emal edir və sinir sistemi yenilənir. Yuxunun kifayət qədər olmaması isə yaddaş problemlərinə, diqqət çatışmazlığına və zehni performansın azalmasına gətirib çıxarır.

Nevroloq onu da qeyd edib ki, uzunmüddətli stress beynin əsas düşmənlərindən hesab olunur. Stress zamanı ifraz olunan hormonlar beynin yaddaş və öyrənmə funksiyalarına cavabdeh olan sahələrinə mənfi təsir göstərir. Bu isə zamanla unutqanlıq və konsentrasiya problemlərinin yaranmasına səbəb ola bilər.

Günay Rəhimovanın fikrincə, fiziki hərəkətsizlik də beyin sağlamlığı üçün ciddi risk yaradır. Həkim bildirib ki, aktiv həyat tərzi beyinə qan axınını yaxşılaşdırır, hüceyrələrin oksigenlə təminatını artırır və yeni sinir əlaqələrinin formalaşmasına kömək edir. Əksinə, oturaq həyat tərzi beynin fəaliyyətinin zəifləməsinə şərait yaradır.

Mütəxəssis sağlam olmayan qidalanmanın da beyin qocalmasını sürətləndirən amillərdən biri olduğunu vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, həddindən artıq şəkərli, yağlı və emal olunmuş qidaların qəbulu beyində iltihabi prosesləri artırır. Bunun əksinə olaraq, tərəvəz, meyvə, balıq və omeqa-3 yağ turşuları ilə zəngin qidalar beyin funksiyalarının qorunmasına müsbət təsir göstərir.

Həkim bildirib ki, sosial təcrid və zehni fəaliyyətsizlik də beynin vaxtından əvvəl qocalmasına səbəb ola bilər. Onun sözlərinə görə, mütəmadi olaraq kitab oxumaq, yeni biliklər əldə etmək, müxtəlif intellektual fəaliyyətlərlə məşğul olmaq və sosial əlaqələri qorumaq beynin aktivliyini saxlayır və idrak qabiliyyətlərinin zəifləməsinin qarşısını alır.

Nevroloqun diqqət çəkdiyi digər məqam isə bəzi xəstəliklər və infeksiyaların beyin fəaliyyətinə təsiridir. O qeyd edib ki, müxtəlif infeksiyalar və xroniki xəstəliklər sinir sisteminə mənfi təsir göstərərək yaddaş, diqqət və düşünmə proseslərində problemlərə yol aça bilər.

Sonda Aynurə Uaubova vurğulayıb ki, beyin sağlamlığını qorumaq üçün düzgün həyat tərzi vərdişləri formalaşdırmaq olduqca vacibdir. Kifayət qədər yuxu, balanslı qidalanma, müntəzəm fiziki aktivlik, stressin idarə olunması və zehni fəaliyyətin davamlı saxlanılması beynin daha uzun müddət sağlam və funksional qalmasına kömək edir. Mütəxəssisin fikrincə, bu sadə qaydalara əməl etməklə beynin vaxtından əvvəl qocalmasının qarşısını almaq və gələcəkdə nevroloji xəstəliklərin riskini azaltmaq mümkündür.

Nurəngiz Adilqızı

Beyin insan orqanizminin ən mürəkkəb və vacib idarəetmə mərkəzidir. Yaş artdıqca beynin fəaliyyətində müəyyən dəyişikliklərin baş verməsi təbii proses hesab olunur. Mütəxəssislərin fikrincə bəzi amillər bu prosesi sürətləndirərək yaddaşın zəifləməsinə, diqqət pozğunluqlarına və idrak qabiliyyətinin erkən azalmasına səbəb ola bilər. Mövzu ilə bağlı həkim-nevroıoq Aynurə Usubovanın fikrini öyrəndik.

Nevroloq bildirir ki, həyat tərzi ilə bağlı yanlış vərdişlər və bəzi sağlamlıq problemləri beynin bioloji yaşını faktiki yaşdan daha sürətlə artırır: “Hətta orta yaş dövründə belə beyin hüceyrələrinin fəaliyyətinə mənfi təsir edən faktorlar gələcəkdə demensiya və digər nevroloji xəstəliklərin riskini yüksəldə bilər”.

Həkimin sözlərinə görə, bu amillərdən biri xroniki yuxusuzluqdur. O qeyd edib ki, yuxu zamanı beyin özünü bərpa edir, gün ərzində əldə olunan məlumatları emal edir və sinir sistemi yenilənir. Yuxunun kifayət qədər olmaması isə yaddaş problemlərinə, diqqət çatışmazlığına və zehni performansın azalmasına gətirib çıxarır.

Nevroloq onu da qeyd edib ki, uzunmüddətli stress beynin əsas düşmənlərindən hesab olunur. Stress zamanı ifraz olunan hormonlar beynin yaddaş və öyrənmə funksiyalarına cavabdeh olan sahələrinə mənfi təsir göstərir. Bu isə zamanla unutqanlıq və konsentrasiya problemlərinin yaranmasına səbəb ola bilər.

Günay Rəhimovanın fikrincə, fiziki hərəkətsizlik də beyin sağlamlığı üçün ciddi risk yaradır. Həkim bildirib ki, aktiv həyat tərzi beyinə qan axınını yaxşılaşdırır, hüceyrələrin oksigenlə təminatını artırır və yeni sinir əlaqələrinin formalaşmasına kömək edir. Əksinə, oturaq həyat tərzi beynin fəaliyyətinin zəifləməsinə şərait yaradır.

Mütəxəssis sağlam olmayan qidalanmanın da beyin qocalmasını sürətləndirən amillərdən biri olduğunu vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, həddindən artıq şəkərli, yağlı və emal olunmuş qidaların qəbulu beyində iltihabi prosesləri artırır. Bunun əksinə olaraq, tərəvəz, meyvə, balıq və omeqa-3 yağ turşuları ilə zəngin qidalar beyin funksiyalarının qorunmasına müsbət təsir göstərir.

Həkim bildirib ki, sosial təcrid və zehni fəaliyyətsizlik də beynin vaxtından əvvəl qocalmasına səbəb ola bilər. Onun sözlərinə görə, mütəmadi olaraq kitab oxumaq, yeni biliklər əldə etmək, müxtəlif intellektual fəaliyyətlərlə məşğul olmaq və sosial əlaqələri qorumaq beynin aktivliyini saxlayır və idrak qabiliyyətlərinin zəifləməsinin qarşısını alır.

Nevroloqun diqqət çəkdiyi digər məqam isə bəzi xəstəliklər və infeksiyaların beyin fəaliyyətinə təsiridir. O qeyd edib ki, müxtəlif infeksiyalar və xroniki xəstəliklər sinir sisteminə mənfi təsir göstərərək yaddaş, diqqət və düşünmə proseslərində problemlərə yol aça bilər.

Sonda Aynurə Uaubova vurğulayıb ki, beyin sağlamlığını qorumaq üçün düzgün həyat tərzi vərdişləri formalaşdırmaq olduqca vacibdir. Kifayət qədər yuxu, balanslı qidalanma, müntəzəm fiziki aktivlik, stressin idarə olunması və zehni fəaliyyətin davamlı saxlanılması beynin daha uzun müddət sağlam və funksional qalmasına kömək edir. Mütəxəssisin fikrincə, bu sadə qaydalara əməl etməklə beynin vaxtından əvvəl qocalmasının qarşısını almaq və gələcəkdə nevroloji xəstəliklərin riskini azaltmaq mümkündür.

Nurəngiz Adilqızı

İqlim böhranı bəşəriyyət üçün ən ciddi çağırışlardan birinə çevrilib. Son illərdə dünyanın müxtəlif bölgələrində müşahidə olunan rekord istilər, dağıdıcı daşqınlar, quraqlıqlar, meşə yanğınları və güclü qasırğalar qlobal istiləşmənin artıq gələcəyin deyil, bu günün reallığı olduğunu göstərir. Ümumdünya Meteorologiya Təşkilatının (WMO) son hesabatı isə vəziyyətin daha da narahatedici məcraya yönəldiyini ortaya qoyur.

Təşkilatın açıqladığı proqnozlara əsasən, 2026–2030-cu illər müşahidələr tarixində ən isti dövrlərdən biri olacaq. Hesabatda qeyd edilir ki, qarşıdakı beş il ərzində Yer kürəsində orta qlobal temperaturun sənaye inqilabından əvvəlki dövrlə müqayisədə 1,5 dərəcə Selsi həddini aşmaq ehtimalı 91 faizdir. Bu göstərici alimlərin uzun illərdir xəbərdarlıq etdiyi təhlükəli ssenarinin artıq reallığa çevrilmək üzrə olduğunu göstərir.

Xatırladaq ki, 2015-ci ildə qəbul edilmiş Paris İqlim Sazişinin əsas məqsədi qlobal temperatur artımını 2 dərəcədən xeyli aşağı səviyyədə saxlamaq, mümkün qədər 1,5 dərəcə ilə məhdudlaşdırmaq idi. Lakin istixana qazlarının atmosferə buraxılması davam etdikcə bu məqsədə nail olmaq getdikcə çətinləşir. Son on il tarixdə qeydə alınmış ən isti onillik kimi qiymətləndirilir və hər yeni il əvvəlki rekordları yeniləyir.

Mütəxəssislərin fikrincə, 1,5 dərəcəlik həddin aşılması bir sıra ciddi nəticələrə səbəb olacaq. Dünyanın bir çox bölgələrində ekstremal istilər daha tez-tez və daha uzunmüddətli xarakter alacaq. Quraqlıq kənd təsərrüfatına ağır zərbə vuracaq, ərzaq təhlükəsizliyi problemləri dərinləşəcək. Buzlaqların sürətlə əriməsi və okean sularının istiləşməsi dəniz səviyyəsinin yüksəlməsinə gətirib çıxaracaq. Sahilyanı ərazilərdə yaşayan milyonlarla insan daşqın və köç təhlükəsi ilə üz-üzə qalacaq.

Artıq bu proseslərin təsirləri hiss olunur. Son illərdə Avropa, Asiya və Şimali Amerikada rekord temperatur göstəriciləri qeydə alınıb, müxtəlif ölkələrdə meşə yanğınları minlərlə hektar ərazini külə döndərib. Güclü yağışlar və daşqınlar isə həm insan itkilərinə, həm də milyardlarla dollar iqtisadi zərərə səbəb olub. Alimlər xəbərdarlıq edirlər ki, temperaturun daha da yüksəlməsi bu hadisələrin intensivliyini artıracaq.

İqlim dəyişikliyi yalnız ekoloji deyil, həm də iqtisadi və sosial problemdir. BMT-nin qiymətləndirmələrinə görə, təbii fəlakətlərin yaratdığı zərərlər hər il yüz milyardlarla dollarla ölçülür. Su ehtiyatlarının azalması, kənd təsərrüfatı məhsuldarlığının aşağı düşməsi və iqlim miqrasiyasının genişlənməsi bir çox ölkələr üçün yeni çağırışlar yaradır.

Mütəxəssislər hesab edirlər ki, vəziyyətin qarşısını almaq üçün istixana qazı emissiyalarının kəskin azaldılması, bərpa olunan enerji mənbələrinin geniş tətbiqi, meşələrin qorunması və dayanıqlı inkişaf siyasətinin gücləndirilməsi həyati əhəmiyyət daşıyır. Əks halda, gələcək nəsillər daha sərt iqlim şəraiti və daha böyük risklərlə üzləşəcəklər.

Nurəngiz Adilqızı

İqlim böhranı bəşəriyyət üçün ən ciddi çağırışlardan birinə çevrilib. Son illərdə dünyanın müxtəlif bölgələrində müşahidə olunan rekord istilər, dağıdıcı daşqınlar, quraqlıqlar, meşə yanğınları və güclü qasırğalar qlobal istiləşmənin artıq gələcəyin deyil, bu günün reallığı olduğunu göstərir. Ümumdünya Meteorologiya Təşkilatının (WMO) son hesabatı isə vəziyyətin daha da narahatedici məcraya yönəldiyini ortaya qoyur.

Təşkilatın açıqladığı proqnozlara əsasən, 2026–2030-cu illər müşahidələr tarixində ən isti dövrlərdən biri olacaq. Hesabatda qeyd edilir ki, qarşıdakı beş il ərzində Yer kürəsində orta qlobal temperaturun sənaye inqilabından əvvəlki dövrlə müqayisədə 1,5 dərəcə Selsi həddini aşmaq ehtimalı 91 faizdir. Bu göstərici alimlərin uzun illərdir xəbərdarlıq etdiyi təhlükəli ssenarinin artıq reallığa çevrilmək üzrə olduğunu göstərir.

Xatırladaq ki, 2015-ci ildə qəbul edilmiş Paris İqlim Sazişinin əsas məqsədi qlobal temperatur artımını 2 dərəcədən xeyli aşağı səviyyədə saxlamaq, mümkün qədər 1,5 dərəcə ilə məhdudlaşdırmaq idi. Lakin istixana qazlarının atmosferə buraxılması davam etdikcə bu məqsədə nail olmaq getdikcə çətinləşir. Son on il tarixdə qeydə alınmış ən isti onillik kimi qiymətləndirilir və hər yeni il əvvəlki rekordları yeniləyir.

Mütəxəssislərin fikrincə, 1,5 dərəcəlik həddin aşılması bir sıra ciddi nəticələrə səbəb olacaq. Dünyanın bir çox bölgələrində ekstremal istilər daha tez-tez və daha uzunmüddətli xarakter alacaq. Quraqlıq kənd təsərrüfatına ağır zərbə vuracaq, ərzaq təhlükəsizliyi problemləri dərinləşəcək. Buzlaqların sürətlə əriməsi və okean sularının istiləşməsi dəniz səviyyəsinin yüksəlməsinə gətirib çıxaracaq. Sahilyanı ərazilərdə yaşayan milyonlarla insan daşqın və köç təhlükəsi ilə üz-üzə qalacaq.

Artıq bu proseslərin təsirləri hiss olunur. Son illərdə Avropa, Asiya və Şimali Amerikada rekord temperatur göstəriciləri qeydə alınıb, müxtəlif ölkələrdə meşə yanğınları minlərlə hektar ərazini külə döndərib. Güclü yağışlar və daşqınlar isə həm insan itkilərinə, həm də milyardlarla dollar iqtisadi zərərə səbəb olub. Alimlər xəbərdarlıq edirlər ki, temperaturun daha da yüksəlməsi bu hadisələrin intensivliyini artıracaq.

İqlim dəyişikliyi yalnız ekoloji deyil, həm də iqtisadi və sosial problemdir. BMT-nin qiymətləndirmələrinə görə, təbii fəlakətlərin yaratdığı zərərlər hər il yüz milyardlarla dollarla ölçülür. Su ehtiyatlarının azalması, kənd təsərrüfatı məhsuldarlığının aşağı düşməsi və iqlim miqrasiyasının genişlənməsi bir çox ölkələr üçün yeni çağırışlar yaradır.

Mütəxəssislər hesab edirlər ki, vəziyyətin qarşısını almaq üçün istixana qazı emissiyalarının kəskin azaldılması, bərpa olunan enerji mənbələrinin geniş tətbiqi, meşələrin qorunması və dayanıqlı inkişaf siyasətinin gücləndirilməsi həyati əhəmiyyət daşıyır. Əks halda, gələcək nəsillər daha sərt iqlim şəraiti və daha böyük risklərlə üzləşəcəklər.

Nurəngiz Adilqızı

İqlim böhranı bəşəriyyət üçün ən ciddi çağırışlardan birinə çevrilib. Son illərdə dünyanın müxtəlif bölgələrində müşahidə olunan rekord istilər, dağıdıcı daşqınlar, quraqlıqlar, meşə yanğınları və güclü qasırğalar qlobal istiləşmənin artıq gələcəyin deyil, bu günün reallığı olduğunu göstərir. Ümumdünya Meteorologiya Təşkilatının (WMO) son hesabatı isə vəziyyətin daha da narahatedici məcraya yönəldiyini ortaya qoyur.

Təşkilatın açıqladığı proqnozlara əsasən, 2026–2030-cu illər müşahidələr tarixində ən isti dövrlərdən biri olacaq. Hesabatda qeyd edilir ki, qarşıdakı beş il ərzində Yer kürəsində orta qlobal temperaturun sənaye inqilabından əvvəlki dövrlə müqayisədə 1,5 dərəcə Selsi həddini aşmaq ehtimalı 91 faizdir. Bu göstərici alimlərin uzun illərdir xəbərdarlıq etdiyi təhlükəli ssenarinin artıq reallığa çevrilmək üzrə olduğunu göstərir.

Xatırladaq ki, 2015-ci ildə qəbul edilmiş Paris İqlim Sazişinin əsas məqsədi qlobal temperatur artımını 2 dərəcədən xeyli aşağı səviyyədə saxlamaq, mümkün qədər 1,5 dərəcə ilə məhdudlaşdırmaq idi. Lakin istixana qazlarının atmosferə buraxılması davam etdikcə bu məqsədə nail olmaq getdikcə çətinləşir. Son on il tarixdə qeydə alınmış ən isti onillik kimi qiymətləndirilir və hər yeni il əvvəlki rekordları yeniləyir.

Mütəxəssislərin fikrincə, 1,5 dərəcəlik həddin aşılması bir sıra ciddi nəticələrə səbəb olacaq. Dünyanın bir çox bölgələrində ekstremal istilər daha tez-tez və daha uzunmüddətli xarakter alacaq. Quraqlıq kənd təsərrüfatına ağır zərbə vuracaq, ərzaq təhlükəsizliyi problemləri dərinləşəcək. Buzlaqların sürətlə əriməsi və okean sularının istiləşməsi dəniz səviyyəsinin yüksəlməsinə gətirib çıxaracaq. Sahilyanı ərazilərdə yaşayan milyonlarla insan daşqın və köç təhlükəsi ilə üz-üzə qalacaq.

Artıq bu proseslərin təsirləri hiss olunur. Son illərdə Avropa, Asiya və Şimali Amerikada rekord temperatur göstəriciləri qeydə alınıb, müxtəlif ölkələrdə meşə yanğınları minlərlə hektar ərazini külə döndərib. Güclü yağışlar və daşqınlar isə həm insan itkilərinə, həm də milyardlarla dollar iqtisadi zərərə səbəb olub. Alimlər xəbərdarlıq edirlər ki, temperaturun daha da yüksəlməsi bu hadisələrin intensivliyini artıracaq.

İqlim dəyişikliyi yalnız ekoloji deyil, həm də iqtisadi və sosial problemdir. BMT-nin qiymətləndirmələrinə görə, təbii fəlakətlərin yaratdığı zərərlər hər il yüz milyardlarla dollarla ölçülür. Su ehtiyatlarının azalması, kənd təsərrüfatı məhsuldarlığının aşağı düşməsi və iqlim miqrasiyasının genişlənməsi bir çox ölkələr üçün yeni çağırışlar yaradır.

Mütəxəssislər hesab edirlər ki, vəziyyətin qarşısını almaq üçün istixana qazı emissiyalarının kəskin azaldılması, bərpa olunan enerji mənbələrinin geniş tətbiqi, meşələrin qorunması və dayanıqlı inkişaf siyasətinin gücləndirilməsi həyati əhəmiyyət daşıyır. Əks halda, gələcək nəsillər daha sərt iqlim şəraiti və daha böyük risklərlə üzləşəcəklər.

Nurəngiz Adilqızı

Bağırsaq sağlamlığı və maddələr mübadiləsi balanslı qidalanmadan asılıdır

Son illərdə sağlam həyat tərzinə marağın artması ilə bir çox insan qida rasionundan şəkəri tamamilə çıxarmağa çalışır. Lakin yeni elmi araşdırma göstərir ki, şəkərin qidadan tamamilə uzaqlaşdırılması hər zaman sağlamlıq üçün faydalı olmaya bilər. Alimlər müəyyən ediblər ki, şəkərsiz pəhriz bağırsaq mikroflorasının pozulmasına, maddələr mübadiləsinin zəifləməsinə və qanda qlükoza səviyyəsinin tənzimlənməsinin pisləşməsinə səbəb ola bilər. Tədqiqatın nəticələri “ScienceDaily” nəşrində dərc olunub.

Küveytin Dasman Diabet İnstitutunun alimləri tərəfindən aparılan araşdırma zamanı laboratoriya siçanları 16 həftə ərzində iki fərqli pəhrizlə qidalandırılıb. Bir qrupun rasionunda müəyyən miqdarda saxaroza (adi süfrə şəkəri), digər qrupun rasionunda isə ümumiyyətlə şəkər olmayıb. Araşdırma çərçivəsində qlükoza dözümlülüyü, insulinə həssaslıq, bağırsaq mikrobiomu və iltihab göstəriciləri diqqətlə izlənilib.

Nəticələr alimləri təəccübləndirib. Çəkiləri təxminən eyni qalan siçanlar arasında şəkərsiz pəhrizlə qidalananlarda qlükozanın mənimsənilməsi zəifləyib, insulin müqaviməti yaranıb, bağırsaq bakteriyalarının tarazlığı pozulub və iltihabi proseslər artıb. Bundan əlavə, onların orqanizmində piyli qaraciyər xəstəliyinin ilkin əlamətləri də müşahidə olunub.

Mütəxəssislərin fikrincə, əldə olunan nəticələr şəkərin həddindən artıq qəbulunun zərərli olması barədə məlum həqiqəti dəyişmir. Bununla belə, araşdırma göstərir ki, əsas məsələ şəkəri tamamilə qadağan etmək deyil, onun balanslı şəkildə qəbulunu təmin etməkdir. Xüsusilə meyvə, tərəvəz və süd məhsullarında olan təbii şəkərlərin insan orqanizmi üçün mühüm rol oynadığı vurğulanır.

Alimlər hesab edirlər ki, sağlam bağırsaq mikrobiomunun qorunması metabolik xəstəliklərin, piyli qaraciyərin və xroniki iltihabi problemlərin qarşısının alınmasında mühüm əhəmiyyət daşıyır. Buna görə də gələcək qidalanma tövsiyələri yalnız şəkərin məhdudlaşdırılmasına deyil, ümumi qida balansının və bağırsaq sağlamlığının qorunmasına yönəlməlidir.

Nəticə olaraq deyə bilərik ki, sağlam qidalanmanın əsasında ifratçılıq deyil, balans dayanır. Şəkərin həddindən artıq istehlakı ciddi sağlamlıq problemlərinə yol aça bildiyi kimi, onun qidadan tamamilə çıxarılması da gözlənilməz mənfi nəticələr doğura bilər. Araşdırmanın nəticələri göstərir ki, sağlam həyat üçün ən doğru yol müxtəlif və balanslaşdırılmış qidalanma prinsipinə əməl etməkdir.

Nurəngiz Adilqızı

Bağırsaq sağlamlığı və maddələr mübadiləsi balanslı qidalanmadan asılıdır

Son illərdə sağlam həyat tərzinə marağın artması ilə bir çox insan qida rasionundan şəkəri tamamilə çıxarmağa çalışır. Lakin yeni elmi araşdırma göstərir ki, şəkərin qidadan tamamilə uzaqlaşdırılması hər zaman sağlamlıq üçün faydalı olmaya bilər. Alimlər müəyyən ediblər ki, şəkərsiz pəhriz bağırsaq mikroflorasının pozulmasına, maddələr mübadiləsinin zəifləməsinə və qanda qlükoza səviyyəsinin tənzimlənməsinin pisləşməsinə səbəb ola bilər. Tədqiqatın nəticələri “ScienceDaily” nəşrində dərc olunub.

Küveytin Dasman Diabet İnstitutunun alimləri tərəfindən aparılan araşdırma zamanı laboratoriya siçanları 16 həftə ərzində iki fərqli pəhrizlə qidalandırılıb. Bir qrupun rasionunda müəyyən miqdarda saxaroza (adi süfrə şəkəri), digər qrupun rasionunda isə ümumiyyətlə şəkər olmayıb. Araşdırma çərçivəsində qlükoza dözümlülüyü, insulinə həssaslıq, bağırsaq mikrobiomu və iltihab göstəriciləri diqqətlə izlənilib.

Nəticələr alimləri təəccübləndirib. Çəkiləri təxminən eyni qalan siçanlar arasında şəkərsiz pəhrizlə qidalananlarda qlükozanın mənimsənilməsi zəifləyib, insulin müqaviməti yaranıb, bağırsaq bakteriyalarının tarazlığı pozulub və iltihabi proseslər artıb. Bundan əlavə, onların orqanizmində piyli qaraciyər xəstəliyinin ilkin əlamətləri də müşahidə olunub.

Mütəxəssislərin fikrincə, əldə olunan nəticələr şəkərin həddindən artıq qəbulunun zərərli olması barədə məlum həqiqəti dəyişmir. Bununla belə, araşdırma göstərir ki, əsas məsələ şəkəri tamamilə qadağan etmək deyil, onun balanslı şəkildə qəbulunu təmin etməkdir. Xüsusilə meyvə, tərəvəz və süd məhsullarında olan təbii şəkərlərin insan orqanizmi üçün mühüm rol oynadığı vurğulanır.

Alimlər hesab edirlər ki, sağlam bağırsaq mikrobiomunun qorunması metabolik xəstəliklərin, piyli qaraciyərin və xroniki iltihabi problemlərin qarşısının alınmasında mühüm əhəmiyyət daşıyır. Buna görə də gələcək qidalanma tövsiyələri yalnız şəkərin məhdudlaşdırılmasına deyil, ümumi qida balansının və bağırsaq sağlamlığının qorunmasına yönəlməlidir.

Nəticə olaraq deyə bilərik ki, sağlam qidalanmanın əsasında ifratçılıq deyil, balans dayanır. Şəkərin həddindən artıq istehlakı ciddi sağlamlıq problemlərinə yol aça bildiyi kimi, onun qidadan tamamilə çıxarılması da gözlənilməz mənfi nəticələr doğura bilər. Araşdırmanın nəticələri göstərir ki, sağlam həyat üçün ən doğru yol müxtəlif və balanslaşdırılmış qidalanma prinsipinə əməl etməkdir.

Nurəngiz Adilqızı

Bağırsaq sağlamlığı və maddələr mübadiləsi balanslı qidalanmadan asılıdır

Son illərdə sağlam həyat tərzinə marağın artması ilə bir çox insan qida rasionundan şəkəri tamamilə çıxarmağa çalışır. Lakin yeni elmi araşdırma göstərir ki, şəkərin qidadan tamamilə uzaqlaşdırılması hər zaman sağlamlıq üçün faydalı olmaya bilər. Alimlər müəyyən ediblər ki, şəkərsiz pəhriz bağırsaq mikroflorasının pozulmasına, maddələr mübadiləsinin zəifləməsinə və qanda qlükoza səviyyəsinin tənzimlənməsinin pisləşməsinə səbəb ola bilər. Tədqiqatın nəticələri “ScienceDaily” nəşrində dərc olunub.

Küveytin Dasman Diabet İnstitutunun alimləri tərəfindən aparılan araşdırma zamanı laboratoriya siçanları 16 həftə ərzində iki fərqli pəhrizlə qidalandırılıb. Bir qrupun rasionunda müəyyən miqdarda saxaroza (adi süfrə şəkəri), digər qrupun rasionunda isə ümumiyyətlə şəkər olmayıb. Araşdırma çərçivəsində qlükoza dözümlülüyü, insulinə həssaslıq, bağırsaq mikrobiomu və iltihab göstəriciləri diqqətlə izlənilib.

Nəticələr alimləri təəccübləndirib. Çəkiləri təxminən eyni qalan siçanlar arasında şəkərsiz pəhrizlə qidalananlarda qlükozanın mənimsənilməsi zəifləyib, insulin müqaviməti yaranıb, bağırsaq bakteriyalarının tarazlığı pozulub və iltihabi proseslər artıb. Bundan əlavə, onların orqanizmində piyli qaraciyər xəstəliyinin ilkin əlamətləri də müşahidə olunub.

Mütəxəssislərin fikrincə, əldə olunan nəticələr şəkərin həddindən artıq qəbulunun zərərli olması barədə məlum həqiqəti dəyişmir. Bununla belə, araşdırma göstərir ki, əsas məsələ şəkəri tamamilə qadağan etmək deyil, onun balanslı şəkildə qəbulunu təmin etməkdir. Xüsusilə meyvə, tərəvəz və süd məhsullarında olan təbii şəkərlərin insan orqanizmi üçün mühüm rol oynadığı vurğulanır.

Alimlər hesab edirlər ki, sağlam bağırsaq mikrobiomunun qorunması metabolik xəstəliklərin, piyli qaraciyərin və xroniki iltihabi problemlərin qarşısının alınmasında mühüm əhəmiyyət daşıyır. Buna görə də gələcək qidalanma tövsiyələri yalnız şəkərin məhdudlaşdırılmasına deyil, ümumi qida balansının və bağırsaq sağlamlığının qorunmasına yönəlməlidir.

Nəticə olaraq deyə bilərik ki, sağlam qidalanmanın əsasında ifratçılıq deyil, balans dayanır. Şəkərin həddindən artıq istehlakı ciddi sağlamlıq problemlərinə yol aça bildiyi kimi, onun qidadan tamamilə çıxarılması da gözlənilməz mənfi nəticələr doğura bilər. Araşdırmanın nəticələri göstərir ki, sağlam həyat üçün ən doğru yol müxtəlif və balanslaşdırılmış qidalanma prinsipinə əməl etməkdir.

Nurəngiz Adilqızı