Агамали Мамедов,
профессор, заведующий кафедрой МГУ им. М.В. Ломоносова

И ДОЛЬШЕ ВЕКА ДЛИЛОСЬ ЛЕТО (сказка для взрослых)

Говорят, что мы все родом из детства! Носим в себе все детские картины и образы. Зачастую даже мелочь помним. А иногда и обиды! А обиды они и в Африке обиды. Так и наш герой.

На него невозможно было не обратить внимания. Большой и очень грустный бегемот/гиппопотам в цирке. Поневоле обратишь взор. Делает вроде все, что нужно, причем без огрызаний как пумы или тигры, но при этом какая то глубинная тоска в глазах. Эх, знал бы я их язык, понимал бы? Вроде бы и к языкам тягу имею, но то ли учебников не было, то ли лень обуяла. Ах, да, вспомнил- учителя и школа виновата. Может и поговорил бы с ним по душам. А теперь дорогой читатель, довольствуй тем, что я прочитал в его глазах. Ох, как непросто было мне. Родился он, как и все порядочные бегемотики, ночью в кромешной тьме Большого озера. Озеро и впрямь было большим. Пребольшим. А он еще совсем маленьким. Таким маленьким, но уже реальным бегемотиком. Мутная вода озера была для мам-бегемотих лучшим местом. Тепло и скрытно.
Бегемоты не понимали сухопутных, что рожают у всех на виду (и не краснеют даже!), перед всеми и в солнечный день. Стыд всякий потеряли. А как же тайна рождения? А возможный сглаз или ОРВИ?

Бегемоты весьма чувствительны. Особенно вдовы и разведенки. Просто они это ловко скрывают

Кстати, до сих пор не знаю, как писать: «Роды у бегемотих»? Не то. Совсем не то. Помню со школьных лет «выжереб кобыл и окот котят». Ну еще и «опорос свиней». Далее, наверное, по аналогии «выхухол выхухолей», «выпрыг кенгурей», «вылет летучих мышей» (ой, не надо про них - провинились! И еще как, говорят Ковид разнесли по всему свету) и, наконец, авторство оставьте за мной, «гипопотаменье бегемотих». Звучит вроде хорошо. И по научному. А раз по научному, значит мне в плюс. Авторство прошу не забывать.
Подружки матери моего героя сами тоже недавно трудились над основной своей функцией, поэтому охраняли будущую маму и как-то по-своему ее подбадривали. А то ведь крокодилы не прочь зачастую нежное мясо юных бегемотиков отведать. Со взрослым-то слабó им справиться! То-то. Знай свое место скользкая зеленая ящерица!

Но мать его крокодилов всё равно не видела в тот момент. Вода все-таки. И сыночек-то вышел немаленький, весьма упитанный, даже по бегемочьим стандартам. Говорили соседки, что не зря кричала, ревела. Короче все как у всех. Кроме так сказать малыша. Но было в кого. Отец-то был даже для бегемота уж очень импозантным, ходил медленно, переваливаясь, слышать других не хотел. Так и звали его все Фараон. Тут мать Тома, вспомнив мужа, прослезилась. А что? Бегемоты весьма чувствительны. Особенно вдовы и разведенки. Просто они это ловко скрывают.

«Бегемоты тоже плачут»

Кстати, давным-давно даже сказку они ставили на берегу озера «Бегемоты тоже плачут». Но почему-то все звери катались со смеху. Особенно обезьяны и гиены. Что с них возьмешь? Лишь бы зубы поскалить. Сами-то только дразнить могут. А поставить что-то приличное? Интересно ,как бы они (обезьяны и гиены) поставили бы трагедию? Представьте выходит диктор-гиена и объявляет: Нет повести печальнее на свете… А в ответ-гы-гы-гы!И пусть диктор объявляет, что де третий звонок. А гиенам то все по боку. Их сотовый не отключить. Чуть не написал по-другому.
Ну ладно, бегемотики говорят не злопамятны, но память у них прекрасная. Вот и решили на своем Сборе: «Не будем мы потехой для всех. Пусть так и живут во тьме без волшебного света бегемочьего театра. Вот как!» Вот не будет театра и все! Как отрезали. Пусть наслаждаются все обезьяньей эстрадой. Господи, даже в далекой жаркой Африке это поняли. Есть у нас шансы. Есть!

Вообще, мать-одиночка в среде бегемотов считалась страшной и всепробивающей силой

Мальчика назвали традиционно Хипо. Во-первых, имя родовое. А во-вторых, чтоб не сглазили. Жалко же! Мать старалась. Говорят, отцы тоже играют некоторую роль при рождении. Уж очень крупненький он был. Как мать его укладывать будет на ночь? А если вдруг пробьет нежность маму и захочет она вдруг ,например, на руки взять? Или зубки( представили ?)прорежутся? Ну, как милое дите на руки не взять?
А так чудно звучит «Хипо». Можно-Хипочек мой. Или Хипушка. Нет, для Хипушки другой хаер нужен. И одежда рваная. Не пойдет. А тут выплывает амбал в центнера 3 такой: Что мам звала? А вырастет, станет (мать плюнула в сторону крокодилов три раза) начальником, будут звать Хипократом или Хипосфеном. А может, и (мать закатила глаза) Хипонибалом Фараоновичем Младшим. Такой будет Джуниор. Круто звучит. А там и историки появятся. Борзописцы, что создадут Летопись Славного рода.

Как же без них? Тема-то и для диссертаций прекрасная. Сделает мать Тома его Правителем. Сделает. И въезжать на гладь великого Озера он будет на запряженной четверке крокодилов. Да, четверки пока хватит. А там и по мере роста на иной класс можно перейти. Класс-S.А там и на Люкс перейдем. Вообще мать-одиночка в среде бегемотов считалась страшной и всепробивающей силой, а при четырех тоннах особо. Спорить с ними не советую. А оспаривать гениальность ребенка тем более.

А так он рос прекрасно. Во всех отношениях. И во все стороны. Правда, играть с ним не особо любили: то на лапу невзначай наступит, то парочку домов снесет играючи. Правда, намедни он с носорожихой, тоже балованной, единственной дочкой старого Вура, столкнулся. Так мало им обоим не показалось. Мажорам и там тесно. И вечные споры о том, чей батя круче, у кого шкура толще. И никто не хотел уступать. Вроде б и велико Озеро, а разъехаться не всегда получается. Тесно им там.

С кого они это скопировали? Она росла уже с кривым рогом, кто ж на ней женится теперь, а он вынужден уже носить очки. Ну, при его весе плохое зрение не очень затрудняло жизнь Не все, что под ногой он замечал. Тем не менее он теперь уж ходил (а делал это в силу некоторых особенностей медленно) в очках. Конечно, очки были не простые, оправа из слоновьих бивней (крокодилы постарались! Дар ко дню рождения. Могут же иногда. Или боялись уже), изящные, что в придачу с его обаятельной физиономией умиляло мать. Носил он, конечно же, не только очки. В соответствии с возрастом и шортики с лямочками. Пока с лямочками, со временем и на ремни можно перейти. Причем, они(ремни отцовы) ему очень шли. Подчеркивали его стройность. Почему шортики? Жарко ведь. В брюках особо там не походишь. И цепляются за коряги всякие. Иногда, правда, мальчишки ( как и всюду) уединялись в заводи тихие и плескались голыми. Что за радость? Ну, ему за эти сеансы «ню» больше всех доставалось. Все судачили: «Сын самого Фараона».

Вот странная закономерность, чем больше скамеек, тем больше запретов

«Жил бы сейчас его отец, - с горестным придыханием приговаривала мать, - он бы его приструнил». Хотя, что в этом купании предосудительного, им никто не объяснял. А так, как и всюду, нельзя говорят взрослые потому, что нам это делать не хочется. А раз нам? То вам и подавно! Хорошо еще, что у них еще скамеек у озера нет тогда б количество запретов резко выросло. Вот странная закономерность чем больше скамеек, тем больше запретов. Надо авторство за собой закрепить. Уже второе. Правда кто-то сказал по секрету (а в озере эти секреты распространялись молниеносно), что старухи злобные якобы наняли акул и те караулили маленьких мальчиков с целью уменьшения численности бегемотов. Ну вам понятно, да? Следы вели к крокодилам. Те еще твари. Зеленые и скользкие.. Весьма скрытные. Но попробуй - докажи. А так, напугали всерьез. Детская психика весьма ранима и не зависит от веса. Плавать только вместе, за буйки не заплывать. Шортики не снимать. Смотреть в оба. Ой, кажется, это из другого рассказа.

Он даже иногда не понимал своей силы. Но в драках - горой стоял за своих

Как и положено всем детям , Хипо рос нормальным (если размеры не учитывать), обычным озерным пацаном. Так, сиротинушка озерный. Правда, играть не все с ним решались: то на ногу невзначай наступит, а как бороться начнет, то чуть в обьятьях не задушит. Он даже иногда не понимал своей силы. Но в драках - горой (в прямом смысле) стоял за своих. Мать и ругала его, и гордилась. Ну, весь в отца! При этом она утирала слезы. И шутки были такие же . Ой, не по весу. Явно не по весу.
Вот подойдет милый слоненок-ботан в очках к озеру. И никому не мешает - и вдруг такая пасть из воды.
Или по берегу пробежится. Нет, не пробежится. Пронесется этакое чудище (а так он выглядел в глазах всех, кроме его мамы), а там не то что страусы, но даже львы разбегались. Хотя им к ору не привыкать. Себя б послушали. Хоть плавки не забывал надевать. А то б вообще сраму не оберешься. Да, думала вся его родня, было б училище Озерное, выучился бы на кого-то. Профессию приобрел. Вышел бы в бегемоты! Так все позакрывали. Кризис, говорят.

Впрочем, не только им…

Не только мама Тома, но и другие бегемотихи начали приглядываться к нему, еще бы: стройное (правда, не все эту точку зрения на моего героя разделяли) пятитонное существо было весьма привлекательным. То попросят его бревно отодвинуть, то посторожить при купании детей. Его один вид отпугивал всех хищников. Но он был еще юн, а взросление не всегда приходит с весом. Ему бы с пацанами побегать, побороться, а томные взгляды взрослых и их глухой шепот были не приняты им. Не понимал еще своего милого обаяния. Но с этим рано поздно знакомились все юные создания. А он пока был просто дурачлив. Да и мама следила строго. Никаких посиделок до поздна. Помните наш посыл о бегемотихах-одиночках? Их тоже она дома не привечала особо. Тем более, у нее была цель вернуть семью на трон. Господи, хорошо, что у них в озере не было музыкальной школы. Не знаю, может, и открыли уже. Представляете, молодого Хипо на уроках сольфеджио или в балетном классе у зеркала?! Причем, второе даже интереснее.
Так что и не такая уж тяжелая жизнь у него была. А ограничения в общении с бегемотихами с низкой социальной ответственностью не помешает. Впрочем, не только им…

«Ну так выходи, если такой смелый!»

Но почему всегда что-то получается вдруг? Нет, чтоб как раньше: «Вечерело. «А не откушать ли нам кофейку?» - сказала графиня…»
А сейчас жанр, видно, такой или время - всё вдруг.
Короче, жарко было невыносимо. Все пошли спать в тени. Никто никого даже не гонял. Жара же. Рой москитов. Только успевай отмахиваться. Только молодой и неугомонный Хипо в своих новых плавках (а нет, уже шортиках - взрослый же!) от скуки что-то напевал на берегу. Репертуар был так себе. Обычная попса. Но ему было всё по барабану. Не как по инструменту, а фигурально… Главное, что сам «тащился» от своего пения. Ну да, не Паваротти. Но тоже ничего. Еще вырастет! Да и грудь большая, может еще громче спеть. И вдруг (я же говорил): смех. Смех? Надо мной? Да кто посмел? Затопчу. А ведь может. «Ну так выходи, если такой смелый!»
И вышел.

Вернее, вышла. Та самая носорожиха, которой он (Хипо) как-то рог чуток по неосторожности свернул. Играли малыши. Теперь-то рог был прямой и даже по-своему изящный. Вот прогресс куда дошел. Музыкальных школ нет, а рога уже обтачивают. Так, глядишь, скоро и губы будут накачивать. Право, остальные части тела им накачивать не надо. Природа сама их наделила. Причем щедро.
Ба-а-а, ужель та самая криворожица? А какая гордая.Ой-ой! И с чего это? Подумаешь. Подбежать и сбить бы ее с ног, чтоб знала, над кем смеялась.

Но, во-первых, не так все просто. Ее изящество было в не менее добротную фигуру обрамлено. Полное совпадение формы и содержания в отдельно взятой особи. А во-вторых, что-то накатило на него. Он захотел подлететь (хорошо, что не сделал) к ней с букетом лотосов. И кружиться с ней в непонятном танце. Ему показалось, что они вместе могут летать над озером бесконечно. И наплевать на всех. Но это ему так казалось. Не надо, Хипо, только не это. Не летай, ради всех святых праотцов твоих. Остановись, мгновенье. Ты и так прекрасно. Но нет же мамы рядом. Впрочем, так всегда. Нравоучения давать так рядом все взрослые, а как сложный вопрос-всегда один. Маленькая носорожиха (а звали ее Тина - вот имена у них прикольные!) своим писклявым голосом сказала: «А ты мог бы в другом месте петь?» При этом она, прыснув, добавила: «Если ЭТО можно считать пением…»

Что ж, хоть и маленькая, а уже целый носорог. Воспитания:ни-ни. Ни тебе спасибо, ни тебе здрасьте. И вообще, они все какие-то вечно угрюмые. Ч то-то бурчат, всем недовольные. То вода горячая, то под ногой кто-то бегает. Вот и у Тины видно такие воспитатели были. Вот наши бегемотики улыбнутся, так улыбнутся. Во всю пасть. Открытые и дружелюбные. Запазухой ничего не держат. Говорят в лицо. Правда, и вес позволяет.

Прошли дни, Хипо почему-то не находил себе места, мылся и чистился весь день. Птичек просил уже с утра почистить ему пасть (которую мой герой называл ртом).Мило, правда? Сменил песенный репертуар, пацанский блатняк был забыт. Появились попытки самостоятельного творчества. Я слушал. Ну, так себе. Попса обычная. Орет как и вся молодежь.
Стал поджидать ее целыми днями у тихой заводи. Любовался ею издали. Восхищало его всё: в ней и точеная фигура, и изящество в ходьбе. Стал ей цветы носить, причем большими охапками. Кажется, и она ждала встреч с ним. Пошли прогулки, вернее, пробежки. Все на берегу жаловались: «Раньше один бегал, так теперь их пара. Скоро и негде будет позагорать…» Гиены ждали травмированных и раздавленных. Но пока все было в норме.

А когда прислушивались к молодым? Было разве так?

Но не все. Старик Вур - отец Тины - был в гневе. Вот донесли же. Кому очень мешала стройная и гармоничная пара? Тине по вечерам читалась длинная лекция о вековой непримиримости носорогов и бегемотов. На той стороне озера читалась такая же, но с иными акцентами. «Они рогаты и неопрятны». Не сговариваясь, молодые с воздыханием произносили, что он/она не такие. И на дворе уже иные времена.
А когда прислушивались к молодым? Было разве так?
Мнение старших было неоспоримым. Хорошо, что Хипо был толстокожим, в хорошем смысле слова, не так переживал и обдумывал варианты побега в иные озера. Там и вода чище и лотос свежее. А что, он всех прокормит. И защитит! Это точно. А то, что у них не будет собственных детей, его пока не беспокоило. Молодой же еще. Прогулки под луной и серенады были пока были ему важнее.
Но у носорогов было все сложнее. Ох, до чего же они упрямые, эти старые носороги. Вот упрутся и стоят на своем.По-носорожьи! Никого не слушают. Лишь бы по-своему сделать. Решено было ее послать заграницу, родные же обещали ее пристроить. «Не помешает, - подумал отец. - Да и ума поднаберется. И лучше себе найдет. Из наших! С красивым рогом. И аккуратной пастью». Себя то они считали эталоном.
«И делать надо, не откладывая. Куда тянуть? Скоро весна, попробуй удержи молодых. Центнеры гормонов - это не птички на дереве. И не вздохи под луной».

Какие танцы в печали озерной?!

Хипо попросили бегемотихи принести брёвна в дальние озера, а Тина пошла якобы к бабушке. Вот так и расстались. Просто. В один миг. И казалось, что скоро все вновь наладится. И будут по-прежнему бегать по берегу, разбрызгивая воду. Но… увы. Как писал один их классик-не было повести печальнее на свете, чем повесть... Далее забыл.
Прошло и лето уже. Скоро хмурое небо разверзнется хлябями. Но это еще не беда. Не было у тихой заводи милой Тины. Не видны были ее красные шортики. И Хипо петь перестал. Мать приводила разных подруг с девочками. И черненьких, шоколадных, даже одну блондинку, но всё не то. И танцевать не хотелось ему. Какие танцы в печали озерной?! Вот не то и всё. Загрустил Хипо и ,причем, всерьез. Пристрастился к гнилым фруктам, сомнительные компании пошли. Стал всем грубить. И мать была в печали…Дошло? Ну зачем их разъединили? Кому стало лучше?…Старикам, что подтвердили свой авторитет?

Грусть его была никому не видна

Но когда старый Вур пришел к ним, она не узнала его. Он был весь черный. Не то, что тучи, а даже одиноко стоявшего на берегу обгоревшего баобаба. И, собрав силы, с горечью произнес; «Нет больше Тины с нами. Ее выманили из озера ради рога. Продали нашу Тину охотникам. Вот всё, что мы там нашли. Отобрали у гиен. Пусть будет теперь у вас. Только часть шкуры осталась нам всем. Что же мы наделали с тобой, Тома?...». Озеро стало черным для Хипо. Все немило. И из-за чего-кричал он? Из-за размеров? Или цвета?

С тех пор прошло несколько лет, уже Хипо живет в цирке, поймать депресснякового бегемота, даже таких размеров, охотникам было совсем несложно. Да и не сопротивлялся он особо. А зачем? По вечерам теперь он веселит детей. Весьма достойной занятие для отпрыска знатного рода. Забирается на скамейки всякие, ходит по кругу, что-то ест из рук.

Так её никто ему и не заменил

Подумать только, клоун, только большой. А слезы его все принимают за старость. Грусть его была никому не видна. И не расскажешь кому-то. Ведь он лишь клоун, Арлекин. Значит в любом случае должен веселить всех.

А он, наматывая метры на арене, вспоминает с грустью свое озеро и свою Тину. Так её никто ему и не заменил. А ведь и он мог бы приходить со своей семьёй на праздники. Гордился бы ими! Покупал бы всем шарики, мороженое, от души бы радовался, поглядывая на свою Тину. Сейчас его зовут Хиппи, а ему пофиг. Просто пофиг. После Тины хоть крокодилом.

И ДОЛЬШЕ ВЕКА ДЛИЛОСЬ ЛЕТО (сказка для взрослых)

Говорят, что мы все родом из детства! Носим в себе все детские картины и образы. Зачастую даже мелочь помним. А иногда и обиды! А обиды они и в Африке обиды. Так и наш герой.

На него невозможно было не обратить внимания. Большой и очень грустный бегемот/гиппопотам в цирке. Поневоле обратишь взор. Делает вроде все, что нужно, причем без огрызаний как пумы или тигры, но при этом какая то глубинная тоска в глазах. Эх, знал бы я их язык, понимал бы? Вроде бы и к языкам тягу имею, но то ли учебников не было, то ли лень обуяла. Ах, да, вспомнил- учителя и школа виновата. Может и поговорил бы с ним по душам. А теперь дорогой читатель, довольствуй тем, что я прочитал в его глазах. Ох, как непросто было мне. Родился он, как и все порядочные бегемотики, ночью в кромешной тьме Большого озера. Озеро и впрямь было большим. Пребольшим. А он еще совсем маленьким. Таким маленьким, но уже реальным бегемотиком. Мутная вода озера была для мам-бегемотих лучшим местом. Тепло и скрытно.
Бегемоты не понимали сухопутных, что рожают у всех на виду (и не краснеют даже!), перед всеми и в солнечный день. Стыд всякий потеряли. А как же тайна рождения? А возможный сглаз или ОРВИ?

Бегемоты весьма чувствительны. Особенно вдовы и разведенки. Просто они это ловко скрывают

Кстати, до сих пор не знаю, как писать: «Роды у бегемотих»? Не то. Совсем не то. Помню со школьных лет «выжереб кобыл и окот котят». Ну еще и «опорос свиней». Далее, наверное, по аналогии «выхухол выхухолей», «выпрыг кенгурей», «вылет летучих мышей» (ой, не надо про них - провинились! И еще как, говорят Ковид разнесли по всему свету) и, наконец, авторство оставьте за мной, «гипопотаменье бегемотих». Звучит вроде хорошо. И по научному. А раз по научному, значит мне в плюс. Авторство прошу не забывать.
Подружки матери моего героя сами тоже недавно трудились над основной своей функцией, поэтому охраняли будущую маму и как-то по-своему ее подбадривали. А то ведь крокодилы не прочь зачастую нежное мясо юных бегемотиков отведать. Со взрослым-то слабó им справиться! То-то. Знай свое место скользкая зеленая ящерица!

Но мать его крокодилов всё равно не видела в тот момент. Вода все-таки. И сыночек-то вышел немаленький, весьма упитанный, даже по бегемочьим стандартам. Говорили соседки, что не зря кричала, ревела. Короче все как у всех. Кроме так сказать малыша. Но было в кого. Отец-то был даже для бегемота уж очень импозантным, ходил медленно, переваливаясь, слышать других не хотел. Так и звали его все Фараон. Тут мать Тома, вспомнив мужа, прослезилась. А что? Бегемоты весьма чувствительны. Особенно вдовы и разведенки. Просто они это ловко скрывают.

«Бегемоты тоже плачут»

Кстати, давным-давно даже сказку они ставили на берегу озера «Бегемоты тоже плачут». Но почему-то все звери катались со смеху. Особенно обезьяны и гиены. Что с них возьмешь? Лишь бы зубы поскалить. Сами-то только дразнить могут. А поставить что-то приличное? Интересно ,как бы они (обезьяны и гиены) поставили бы трагедию? Представьте выходит диктор-гиена и объявляет: Нет повести печальнее на свете… А в ответ-гы-гы-гы!И пусть диктор объявляет, что де третий звонок. А гиенам то все по боку. Их сотовый не отключить. Чуть не написал по-другому.
Ну ладно, бегемотики говорят не злопамятны, но память у них прекрасная. Вот и решили на своем Сборе: «Не будем мы потехой для всех. Пусть так и живут во тьме без волшебного света бегемочьего театра. Вот как!» Вот не будет театра и все! Как отрезали. Пусть наслаждаются все обезьяньей эстрадой. Господи, даже в далекой жаркой Африке это поняли. Есть у нас шансы. Есть!

Вообще, мать-одиночка в среде бегемотов считалась страшной и всепробивающей силой

Мальчика назвали традиционно Хипо. Во-первых, имя родовое. А во-вторых, чтоб не сглазили. Жалко же! Мать старалась. Говорят, отцы тоже играют некоторую роль при рождении. Уж очень крупненький он был. Как мать его укладывать будет на ночь? А если вдруг пробьет нежность маму и захочет она вдруг ,например, на руки взять? Или зубки( представили ?)прорежутся? Ну, как милое дите на руки не взять?
А так чудно звучит «Хипо». Можно-Хипочек мой. Или Хипушка. Нет, для Хипушки другой хаер нужен. И одежда рваная. Не пойдет. А тут выплывает амбал в центнера 3 такой: Что мам звала? А вырастет, станет (мать плюнула в сторону крокодилов три раза) начальником, будут звать Хипократом или Хипосфеном. А может, и (мать закатила глаза) Хипонибалом Фараоновичем Младшим. Такой будет Джуниор. Круто звучит. А там и историки появятся. Борзописцы, что создадут Летопись Славного рода.

Как же без них? Тема-то и для диссертаций прекрасная. Сделает мать Тома его Правителем. Сделает. И въезжать на гладь великого Озера он будет на запряженной четверке крокодилов. Да, четверки пока хватит. А там и по мере роста на иной класс можно перейти. Класс-S.А там и на Люкс перейдем. Вообще мать-одиночка в среде бегемотов считалась страшной и всепробивающей силой, а при четырех тоннах особо. Спорить с ними не советую. А оспаривать гениальность ребенка тем более.

А так он рос прекрасно. Во всех отношениях. И во все стороны. Правда, играть с ним не особо любили: то на лапу невзначай наступит, то парочку домов снесет играючи. Правда, намедни он с носорожихой, тоже балованной, единственной дочкой старого Вура, столкнулся. Так мало им обоим не показалось. Мажорам и там тесно. И вечные споры о том, чей батя круче, у кого шкура толще. И никто не хотел уступать. Вроде б и велико Озеро, а разъехаться не всегда получается. Тесно им там.

С кого они это скопировали? Она росла уже с кривым рогом, кто ж на ней женится теперь, а он вынужден уже носить очки. Ну, при его весе плохое зрение не очень затрудняло жизнь Не все, что под ногой он замечал. Тем не менее он теперь уж ходил (а делал это в силу некоторых особенностей медленно) в очках. Конечно, очки были не простые, оправа из слоновьих бивней (крокодилы постарались! Дар ко дню рождения. Могут же иногда. Или боялись уже), изящные, что в придачу с его обаятельной физиономией умиляло мать. Носил он, конечно же, не только очки. В соответствии с возрастом и шортики с лямочками. Пока с лямочками, со временем и на ремни можно перейти. Причем, они(ремни отцовы) ему очень шли. Подчеркивали его стройность. Почему шортики? Жарко ведь. В брюках особо там не походишь. И цепляются за коряги всякие. Иногда, правда, мальчишки ( как и всюду) уединялись в заводи тихие и плескались голыми. Что за радость? Ну, ему за эти сеансы «ню» больше всех доставалось. Все судачили: «Сын самого Фараона».

Вот странная закономерность, чем больше скамеек, тем больше запретов

«Жил бы сейчас его отец, - с горестным придыханием приговаривала мать, - он бы его приструнил». Хотя, что в этом купании предосудительного, им никто не объяснял. А так, как и всюду, нельзя говорят взрослые потому, что нам это делать не хочется. А раз нам? То вам и подавно! Хорошо еще, что у них еще скамеек у озера нет тогда б количество запретов резко выросло. Вот странная закономерность чем больше скамеек, тем больше запретов. Надо авторство за собой закрепить. Уже второе. Правда кто-то сказал по секрету (а в озере эти секреты распространялись молниеносно), что старухи злобные якобы наняли акул и те караулили маленьких мальчиков с целью уменьшения численности бегемотов. Ну вам понятно, да? Следы вели к крокодилам. Те еще твари. Зеленые и скользкие.. Весьма скрытные. Но попробуй - докажи. А так, напугали всерьез. Детская психика весьма ранима и не зависит от веса. Плавать только вместе, за буйки не заплывать. Шортики не снимать. Смотреть в оба. Ой, кажется, это из другого рассказа.

Он даже иногда не понимал своей силы. Но в драках - горой стоял за своих

Как и положено всем детям , Хипо рос нормальным (если размеры не учитывать), обычным озерным пацаном. Так, сиротинушка озерный. Правда, играть не все с ним решались: то на ногу невзначай наступит, а как бороться начнет, то чуть в обьятьях не задушит. Он даже иногда не понимал своей силы. Но в драках - горой (в прямом смысле) стоял за своих. Мать и ругала его, и гордилась. Ну, весь в отца! При этом она утирала слезы. И шутки были такие же . Ой, не по весу. Явно не по весу.
Вот подойдет милый слоненок-ботан в очках к озеру. И никому не мешает - и вдруг такая пасть из воды.
Или по берегу пробежится. Нет, не пробежится. Пронесется этакое чудище (а так он выглядел в глазах всех, кроме его мамы), а там не то что страусы, но даже львы разбегались. Хотя им к ору не привыкать. Себя б послушали. Хоть плавки не забывал надевать. А то б вообще сраму не оберешься. Да, думала вся его родня, было б училище Озерное, выучился бы на кого-то. Профессию приобрел. Вышел бы в бегемоты! Так все позакрывали. Кризис, говорят.

Впрочем, не только им…

Не только мама Тома, но и другие бегемотихи начали приглядываться к нему, еще бы: стройное (правда, не все эту точку зрения на моего героя разделяли) пятитонное существо было весьма привлекательным. То попросят его бревно отодвинуть, то посторожить при купании детей. Его один вид отпугивал всех хищников. Но он был еще юн, а взросление не всегда приходит с весом. Ему бы с пацанами побегать, побороться, а томные взгляды взрослых и их глухой шепот были не приняты им. Не понимал еще своего милого обаяния. Но с этим рано поздно знакомились все юные создания. А он пока был просто дурачлив. Да и мама следила строго. Никаких посиделок до поздна. Помните наш посыл о бегемотихах-одиночках? Их тоже она дома не привечала особо. Тем более, у нее была цель вернуть семью на трон. Господи, хорошо, что у них в озере не было музыкальной школы. Не знаю, может, и открыли уже. Представляете, молодого Хипо на уроках сольфеджио или в балетном классе у зеркала?! Причем, второе даже интереснее.
Так что и не такая уж тяжелая жизнь у него была. А ограничения в общении с бегемотихами с низкой социальной ответственностью не помешает. Впрочем, не только им…

«Ну так выходи, если такой смелый!»

Но почему всегда что-то получается вдруг? Нет, чтоб как раньше: «Вечерело. «А не откушать ли нам кофейку?» - сказала графиня…»
А сейчас жанр, видно, такой или время - всё вдруг.
Короче, жарко было невыносимо. Все пошли спать в тени. Никто никого даже не гонял. Жара же. Рой москитов. Только успевай отмахиваться. Только молодой и неугомонный Хипо в своих новых плавках (а нет, уже шортиках - взрослый же!) от скуки что-то напевал на берегу. Репертуар был так себе. Обычная попса. Но ему было всё по барабану. Не как по инструменту, а фигурально… Главное, что сам «тащился» от своего пения. Ну да, не Паваротти. Но тоже ничего. Еще вырастет! Да и грудь большая, может еще громче спеть. И вдруг (я же говорил): смех. Смех? Надо мной? Да кто посмел? Затопчу. А ведь может. «Ну так выходи, если такой смелый!»
И вышел.

Вернее, вышла. Та самая носорожиха, которой он (Хипо) как-то рог чуток по неосторожности свернул. Играли малыши. Теперь-то рог был прямой и даже по-своему изящный. Вот прогресс куда дошел. Музыкальных школ нет, а рога уже обтачивают. Так, глядишь, скоро и губы будут накачивать. Право, остальные части тела им накачивать не надо. Природа сама их наделила. Причем щедро.
Ба-а-а, ужель та самая криворожица? А какая гордая.Ой-ой! И с чего это? Подумаешь. Подбежать и сбить бы ее с ног, чтоб знала, над кем смеялась.

Но, во-первых, не так все просто. Ее изящество было в не менее добротную фигуру обрамлено. Полное совпадение формы и содержания в отдельно взятой особи. А во-вторых, что-то накатило на него. Он захотел подлететь (хорошо, что не сделал) к ней с букетом лотосов. И кружиться с ней в непонятном танце. Ему показалось, что они вместе могут летать над озером бесконечно. И наплевать на всех. Но это ему так казалось. Не надо, Хипо, только не это. Не летай, ради всех святых праотцов твоих. Остановись, мгновенье. Ты и так прекрасно. Но нет же мамы рядом. Впрочем, так всегда. Нравоучения давать так рядом все взрослые, а как сложный вопрос-всегда один. Маленькая носорожиха (а звали ее Тина - вот имена у них прикольные!) своим писклявым голосом сказала: «А ты мог бы в другом месте петь?» При этом она, прыснув, добавила: «Если ЭТО можно считать пением…»

Что ж, хоть и маленькая, а уже целый носорог. Воспитания:ни-ни. Ни тебе спасибо, ни тебе здрасьте. И вообще, они все какие-то вечно угрюмые. Ч то-то бурчат, всем недовольные. То вода горячая, то под ногой кто-то бегает. Вот и у Тины видно такие воспитатели были. Вот наши бегемотики улыбнутся, так улыбнутся. Во всю пасть. Открытые и дружелюбные. Запазухой ничего не держат. Говорят в лицо. Правда, и вес позволяет.

Прошли дни, Хипо почему-то не находил себе места, мылся и чистился весь день. Птичек просил уже с утра почистить ему пасть (которую мой герой называл ртом).Мило, правда? Сменил песенный репертуар, пацанский блатняк был забыт. Появились попытки самостоятельного творчества. Я слушал. Ну, так себе. Попса обычная. Орет как и вся молодежь.
Стал поджидать ее целыми днями у тихой заводи. Любовался ею издали. Восхищало его всё: в ней и точеная фигура, и изящество в ходьбе. Стал ей цветы носить, причем большими охапками. Кажется, и она ждала встреч с ним. Пошли прогулки, вернее, пробежки. Все на берегу жаловались: «Раньше один бегал, так теперь их пара. Скоро и негде будет позагорать…» Гиены ждали травмированных и раздавленных. Но пока все было в норме.

А когда прислушивались к молодым? Было разве так?

Но не все. Старик Вур - отец Тины - был в гневе. Вот донесли же. Кому очень мешала стройная и гармоничная пара? Тине по вечерам читалась длинная лекция о вековой непримиримости носорогов и бегемотов. На той стороне озера читалась такая же, но с иными акцентами. «Они рогаты и неопрятны». Не сговариваясь, молодые с воздыханием произносили, что он/она не такие. И на дворе уже иные времена.
А когда прислушивались к молодым? Было разве так?
Мнение старших было неоспоримым. Хорошо, что Хипо был толстокожим, в хорошем смысле слова, не так переживал и обдумывал варианты побега в иные озера. Там и вода чище и лотос свежее. А что, он всех прокормит. И защитит! Это точно. А то, что у них не будет собственных детей, его пока не беспокоило. Молодой же еще. Прогулки под луной и серенады были пока были ему важнее.
Но у носорогов было все сложнее. Ох, до чего же они упрямые, эти старые носороги. Вот упрутся и стоят на своем.По-носорожьи! Никого не слушают. Лишь бы по-своему сделать. Решено было ее послать заграницу, родные же обещали ее пристроить. «Не помешает, - подумал отец. - Да и ума поднаберется. И лучше себе найдет. Из наших! С красивым рогом. И аккуратной пастью». Себя то они считали эталоном.
«И делать надо, не откладывая. Куда тянуть? Скоро весна, попробуй удержи молодых. Центнеры гормонов - это не птички на дереве. И не вздохи под луной».

Какие танцы в печали озерной?!

Хипо попросили бегемотихи принести брёвна в дальние озера, а Тина пошла якобы к бабушке. Вот так и расстались. Просто. В один миг. И казалось, что скоро все вновь наладится. И будут по-прежнему бегать по берегу, разбрызгивая воду. Но… увы. Как писал один их классик-не было повести печальнее на свете, чем повесть... Далее забыл.
Прошло и лето уже. Скоро хмурое небо разверзнется хлябями. Но это еще не беда. Не было у тихой заводи милой Тины. Не видны были ее красные шортики. И Хипо петь перестал. Мать приводила разных подруг с девочками. И черненьких, шоколадных, даже одну блондинку, но всё не то. И танцевать не хотелось ему. Какие танцы в печали озерной?! Вот не то и всё. Загрустил Хипо и ,причем, всерьез. Пристрастился к гнилым фруктам, сомнительные компании пошли. Стал всем грубить. И мать была в печали…Дошло? Ну зачем их разъединили? Кому стало лучше?…Старикам, что подтвердили свой авторитет?

Грусть его была никому не видна

Но когда старый Вур пришел к ним, она не узнала его. Он был весь черный. Не то, что тучи, а даже одиноко стоявшего на берегу обгоревшего баобаба. И, собрав силы, с горечью произнес; «Нет больше Тины с нами. Ее выманили из озера ради рога. Продали нашу Тину охотникам. Вот всё, что мы там нашли. Отобрали у гиен. Пусть будет теперь у вас. Только часть шкуры осталась нам всем. Что же мы наделали с тобой, Тома?...». Озеро стало черным для Хипо. Все немило. И из-за чего-кричал он? Из-за размеров? Или цвета?

С тех пор прошло несколько лет, уже Хипо живет в цирке, поймать депресснякового бегемота, даже таких размеров, охотникам было совсем несложно. Да и не сопротивлялся он особо. А зачем? По вечерам теперь он веселит детей. Весьма достойной занятие для отпрыска знатного рода. Забирается на скамейки всякие, ходит по кругу, что-то ест из рук.

Так её никто ему и не заменил

Подумать только, клоун, только большой. А слезы его все принимают за старость. Грусть его была никому не видна. И не расскажешь кому-то. Ведь он лишь клоун, Арлекин. Значит в любом случае должен веселить всех.

А он, наматывая метры на арене, вспоминает с грустью свое озеро и свою Тину. Так её никто ему и не заменил. А ведь и он мог бы приходить со своей семьёй на праздники. Гордился бы ими! Покупал бы всем шарики, мороженое, от души бы радовался, поглядывая на свою Тину. Сейчас его зовут Хиппи, а ему пофиг. Просто пофиг. После Тины хоть крокодилом.

Агамали Мамедов,
профессор, заведующий кафедрой МГУ им. М.В. Ломоносова

И ДОЛЬШЕ ВЕКА ДЛИЛОСЬ ЛЕТО (сказка для взрослых)

Говорят, что мы все родом из детства! Носим в себе все детские картины и образы. Зачастую даже мелочь помним. А иногда и обиды! А обиды они и в Африке обиды. Так и наш герой.

На него невозможно было не обратить внимания. Большой и очень грустный бегемот/гиппопотам в цирке. Поневоле обратишь взор. Делает вроде все, что нужно, причем без огрызаний как пумы или тигры, но при этом какая то глубинная тоска в глазах. Эх, знал бы я их язык, понимал бы? Вроде бы и к языкам тягу имею, но то ли учебников не было, то ли лень обуяла. Ах, да, вспомнил- учителя и школа виновата. Может и поговорил бы с ним по душам. А теперь дорогой читатель, довольствуй тем, что я прочитал в его глазах. Ох, как непросто было мне. Родился он, как и все порядочные бегемотики, ночью в кромешной тьме Большого озера. Озеро и впрямь было большим. Пребольшим. А он еще совсем маленьким. Таким маленьким, но уже реальным бегемотиком. Мутная вода озера была для мам-бегемотих лучшим местом. Тепло и скрытно.
Бегемоты не понимали сухопутных, что рожают у всех на виду (и не краснеют даже!), перед всеми и в солнечный день. Стыд всякий потеряли. А как же тайна рождения? А возможный сглаз или ОРВИ?

Бегемоты весьма чувствительны. Особенно вдовы и разведенки. Просто они это ловко скрывают

Кстати, до сих пор не знаю, как писать: «Роды у бегемотих»? Не то. Совсем не то. Помню со школьных лет «выжереб кобыл и окот котят». Ну еще и «опорос свиней». Далее, наверное, по аналогии «выхухол выхухолей», «выпрыг кенгурей», «вылет летучих мышей» (ой, не надо про них - провинились! И еще как, говорят Ковид разнесли по всему свету) и, наконец, авторство оставьте за мной, «гипопотаменье бегемотих». Звучит вроде хорошо. И по научному. А раз по научному, значит мне в плюс. Авторство прошу не забывать.
Подружки матери моего героя сами тоже недавно трудились над основной своей функцией, поэтому охраняли будущую маму и как-то по-своему ее подбадривали. А то ведь крокодилы не прочь зачастую нежное мясо юных бегемотиков отведать. Со взрослым-то слабó им справиться! То-то. Знай свое место скользкая зеленая ящерица!

Но мать его крокодилов всё равно не видела в тот момент. Вода все-таки. И сыночек-то вышел немаленький, весьма упитанный, даже по бегемочьим стандартам. Говорили соседки, что не зря кричала, ревела. Короче все как у всех. Кроме так сказать малыша. Но было в кого. Отец-то был даже для бегемота уж очень импозантным, ходил медленно, переваливаясь, слышать других не хотел. Так и звали его все Фараон. Тут мать Тома, вспомнив мужа, прослезилась. А что? Бегемоты весьма чувствительны. Особенно вдовы и разведенки. Просто они это ловко скрывают.

«Бегемоты тоже плачут»

Кстати, давным-давно даже сказку они ставили на берегу озера «Бегемоты тоже плачут». Но почему-то все звери катались со смеху. Особенно обезьяны и гиены. Что с них возьмешь? Лишь бы зубы поскалить. Сами-то только дразнить могут. А поставить что-то приличное? Интересно ,как бы они (обезьяны и гиены) поставили бы трагедию? Представьте выходит диктор-гиена и объявляет: Нет повести печальнее на свете… А в ответ-гы-гы-гы!И пусть диктор объявляет, что де третий звонок. А гиенам то все по боку. Их сотовый не отключить. Чуть не написал по-другому.
Ну ладно, бегемотики говорят не злопамятны, но память у них прекрасная. Вот и решили на своем Сборе: «Не будем мы потехой для всех. Пусть так и живут во тьме без волшебного света бегемочьего театра. Вот как!» Вот не будет театра и все! Как отрезали. Пусть наслаждаются все обезьяньей эстрадой. Господи, даже в далекой жаркой Африке это поняли. Есть у нас шансы. Есть!

Вообще, мать-одиночка в среде бегемотов считалась страшной и всепробивающей силой

Мальчика назвали традиционно Хипо. Во-первых, имя родовое. А во-вторых, чтоб не сглазили. Жалко же! Мать старалась. Говорят, отцы тоже играют некоторую роль при рождении. Уж очень крупненький он был. Как мать его укладывать будет на ночь? А если вдруг пробьет нежность маму и захочет она вдруг ,например, на руки взять? Или зубки( представили ?)прорежутся? Ну, как милое дите на руки не взять?
А так чудно звучит «Хипо». Можно-Хипочек мой. Или Хипушка. Нет, для Хипушки другой хаер нужен. И одежда рваная. Не пойдет. А тут выплывает амбал в центнера 3 такой: Что мам звала? А вырастет, станет (мать плюнула в сторону крокодилов три раза) начальником, будут звать Хипократом или Хипосфеном. А может, и (мать закатила глаза) Хипонибалом Фараоновичем Младшим. Такой будет Джуниор. Круто звучит. А там и историки появятся. Борзописцы, что создадут Летопись Славного рода.

Как же без них? Тема-то и для диссертаций прекрасная. Сделает мать Тома его Правителем. Сделает. И въезжать на гладь великого Озера он будет на запряженной четверке крокодилов. Да, четверки пока хватит. А там и по мере роста на иной класс можно перейти. Класс-S.А там и на Люкс перейдем. Вообще мать-одиночка в среде бегемотов считалась страшной и всепробивающей силой, а при четырех тоннах особо. Спорить с ними не советую. А оспаривать гениальность ребенка тем более.

А так он рос прекрасно. Во всех отношениях. И во все стороны. Правда, играть с ним не особо любили: то на лапу невзначай наступит, то парочку домов снесет играючи. Правда, намедни он с носорожихой, тоже балованной, единственной дочкой старого Вура, столкнулся. Так мало им обоим не показалось. Мажорам и там тесно. И вечные споры о том, чей батя круче, у кого шкура толще. И никто не хотел уступать. Вроде б и велико Озеро, а разъехаться не всегда получается. Тесно им там.

С кого они это скопировали? Она росла уже с кривым рогом, кто ж на ней женится теперь, а он вынужден уже носить очки. Ну, при его весе плохое зрение не очень затрудняло жизнь Не все, что под ногой он замечал. Тем не менее он теперь уж ходил (а делал это в силу некоторых особенностей медленно) в очках. Конечно, очки были не простые, оправа из слоновьих бивней (крокодилы постарались! Дар ко дню рождения. Могут же иногда. Или боялись уже), изящные, что в придачу с его обаятельной физиономией умиляло мать. Носил он, конечно же, не только очки. В соответствии с возрастом и шортики с лямочками. Пока с лямочками, со временем и на ремни можно перейти. Причем, они(ремни отцовы) ему очень шли. Подчеркивали его стройность. Почему шортики? Жарко ведь. В брюках особо там не походишь. И цепляются за коряги всякие. Иногда, правда, мальчишки ( как и всюду) уединялись в заводи тихие и плескались голыми. Что за радость? Ну, ему за эти сеансы «ню» больше всех доставалось. Все судачили: «Сын самого Фараона».

Вот странная закономерность, чем больше скамеек, тем больше запретов

«Жил бы сейчас его отец, - с горестным придыханием приговаривала мать, - он бы его приструнил». Хотя, что в этом купании предосудительного, им никто не объяснял. А так, как и всюду, нельзя говорят взрослые потому, что нам это делать не хочется. А раз нам? То вам и подавно! Хорошо еще, что у них еще скамеек у озера нет тогда б количество запретов резко выросло. Вот странная закономерность чем больше скамеек, тем больше запретов. Надо авторство за собой закрепить. Уже второе. Правда кто-то сказал по секрету (а в озере эти секреты распространялись молниеносно), что старухи злобные якобы наняли акул и те караулили маленьких мальчиков с целью уменьшения численности бегемотов. Ну вам понятно, да? Следы вели к крокодилам. Те еще твари. Зеленые и скользкие.. Весьма скрытные. Но попробуй - докажи. А так, напугали всерьез. Детская психика весьма ранима и не зависит от веса. Плавать только вместе, за буйки не заплывать. Шортики не снимать. Смотреть в оба. Ой, кажется, это из другого рассказа.

Он даже иногда не понимал своей силы. Но в драках - горой стоял за своих

Как и положено всем детям , Хипо рос нормальным (если размеры не учитывать), обычным озерным пацаном. Так, сиротинушка озерный. Правда, играть не все с ним решались: то на ногу невзначай наступит, а как бороться начнет, то чуть в обьятьях не задушит. Он даже иногда не понимал своей силы. Но в драках - горой (в прямом смысле) стоял за своих. Мать и ругала его, и гордилась. Ну, весь в отца! При этом она утирала слезы. И шутки были такие же . Ой, не по весу. Явно не по весу.
Вот подойдет милый слоненок-ботан в очках к озеру. И никому не мешает - и вдруг такая пасть из воды.
Или по берегу пробежится. Нет, не пробежится. Пронесется этакое чудище (а так он выглядел в глазах всех, кроме его мамы), а там не то что страусы, но даже львы разбегались. Хотя им к ору не привыкать. Себя б послушали. Хоть плавки не забывал надевать. А то б вообще сраму не оберешься. Да, думала вся его родня, было б училище Озерное, выучился бы на кого-то. Профессию приобрел. Вышел бы в бегемоты! Так все позакрывали. Кризис, говорят.

Впрочем, не только им…

Не только мама Тома, но и другие бегемотихи начали приглядываться к нему, еще бы: стройное (правда, не все эту точку зрения на моего героя разделяли) пятитонное существо было весьма привлекательным. То попросят его бревно отодвинуть, то посторожить при купании детей. Его один вид отпугивал всех хищников. Но он был еще юн, а взросление не всегда приходит с весом. Ему бы с пацанами побегать, побороться, а томные взгляды взрослых и их глухой шепот были не приняты им. Не понимал еще своего милого обаяния. Но с этим рано поздно знакомились все юные создания. А он пока был просто дурачлив. Да и мама следила строго. Никаких посиделок до поздна. Помните наш посыл о бегемотихах-одиночках? Их тоже она дома не привечала особо. Тем более, у нее была цель вернуть семью на трон. Господи, хорошо, что у них в озере не было музыкальной школы. Не знаю, может, и открыли уже. Представляете, молодого Хипо на уроках сольфеджио или в балетном классе у зеркала?! Причем, второе даже интереснее.
Так что и не такая уж тяжелая жизнь у него была. А ограничения в общении с бегемотихами с низкой социальной ответственностью не помешает. Впрочем, не только им…

«Ну так выходи, если такой смелый!»

Но почему всегда что-то получается вдруг? Нет, чтоб как раньше: «Вечерело. «А не откушать ли нам кофейку?» - сказала графиня…»
А сейчас жанр, видно, такой или время - всё вдруг.
Короче, жарко было невыносимо. Все пошли спать в тени. Никто никого даже не гонял. Жара же. Рой москитов. Только успевай отмахиваться. Только молодой и неугомонный Хипо в своих новых плавках (а нет, уже шортиках - взрослый же!) от скуки что-то напевал на берегу. Репертуар был так себе. Обычная попса. Но ему было всё по барабану. Не как по инструменту, а фигурально… Главное, что сам «тащился» от своего пения. Ну да, не Паваротти. Но тоже ничего. Еще вырастет! Да и грудь большая, может еще громче спеть. И вдруг (я же говорил): смех. Смех? Надо мной? Да кто посмел? Затопчу. А ведь может. «Ну так выходи, если такой смелый!»
И вышел.

Вернее, вышла. Та самая носорожиха, которой он (Хипо) как-то рог чуток по неосторожности свернул. Играли малыши. Теперь-то рог был прямой и даже по-своему изящный. Вот прогресс куда дошел. Музыкальных школ нет, а рога уже обтачивают. Так, глядишь, скоро и губы будут накачивать. Право, остальные части тела им накачивать не надо. Природа сама их наделила. Причем щедро.
Ба-а-а, ужель та самая криворожица? А какая гордая.Ой-ой! И с чего это? Подумаешь. Подбежать и сбить бы ее с ног, чтоб знала, над кем смеялась.

Но, во-первых, не так все просто. Ее изящество было в не менее добротную фигуру обрамлено. Полное совпадение формы и содержания в отдельно взятой особи. А во-вторых, что-то накатило на него. Он захотел подлететь (хорошо, что не сделал) к ней с букетом лотосов. И кружиться с ней в непонятном танце. Ему показалось, что они вместе могут летать над озером бесконечно. И наплевать на всех. Но это ему так казалось. Не надо, Хипо, только не это. Не летай, ради всех святых праотцов твоих. Остановись, мгновенье. Ты и так прекрасно. Но нет же мамы рядом. Впрочем, так всегда. Нравоучения давать так рядом все взрослые, а как сложный вопрос-всегда один. Маленькая носорожиха (а звали ее Тина - вот имена у них прикольные!) своим писклявым голосом сказала: «А ты мог бы в другом месте петь?» При этом она, прыснув, добавила: «Если ЭТО можно считать пением…»

Что ж, хоть и маленькая, а уже целый носорог. Воспитания:ни-ни. Ни тебе спасибо, ни тебе здрасьте. И вообще, они все какие-то вечно угрюмые. Ч то-то бурчат, всем недовольные. То вода горячая, то под ногой кто-то бегает. Вот и у Тины видно такие воспитатели были. Вот наши бегемотики улыбнутся, так улыбнутся. Во всю пасть. Открытые и дружелюбные. Запазухой ничего не держат. Говорят в лицо. Правда, и вес позволяет.

Прошли дни, Хипо почему-то не находил себе места, мылся и чистился весь день. Птичек просил уже с утра почистить ему пасть (которую мой герой называл ртом).Мило, правда? Сменил песенный репертуар, пацанский блатняк был забыт. Появились попытки самостоятельного творчества. Я слушал. Ну, так себе. Попса обычная. Орет как и вся молодежь.
Стал поджидать ее целыми днями у тихой заводи. Любовался ею издали. Восхищало его всё: в ней и точеная фигура, и изящество в ходьбе. Стал ей цветы носить, причем большими охапками. Кажется, и она ждала встреч с ним. Пошли прогулки, вернее, пробежки. Все на берегу жаловались: «Раньше один бегал, так теперь их пара. Скоро и негде будет позагорать…» Гиены ждали травмированных и раздавленных. Но пока все было в норме.

А когда прислушивались к молодым? Было разве так?

Но не все. Старик Вур - отец Тины - был в гневе. Вот донесли же. Кому очень мешала стройная и гармоничная пара? Тине по вечерам читалась длинная лекция о вековой непримиримости носорогов и бегемотов. На той стороне озера читалась такая же, но с иными акцентами. «Они рогаты и неопрятны». Не сговариваясь, молодые с воздыханием произносили, что он/она не такие. И на дворе уже иные времена.
А когда прислушивались к молодым? Было разве так?
Мнение старших было неоспоримым. Хорошо, что Хипо был толстокожим, в хорошем смысле слова, не так переживал и обдумывал варианты побега в иные озера. Там и вода чище и лотос свежее. А что, он всех прокормит. И защитит! Это точно. А то, что у них не будет собственных детей, его пока не беспокоило. Молодой же еще. Прогулки под луной и серенады были пока были ему важнее.
Но у носорогов было все сложнее. Ох, до чего же они упрямые, эти старые носороги. Вот упрутся и стоят на своем.По-носорожьи! Никого не слушают. Лишь бы по-своему сделать. Решено было ее послать заграницу, родные же обещали ее пристроить. «Не помешает, - подумал отец. - Да и ума поднаберется. И лучше себе найдет. Из наших! С красивым рогом. И аккуратной пастью». Себя то они считали эталоном.
«И делать надо, не откладывая. Куда тянуть? Скоро весна, попробуй удержи молодых. Центнеры гормонов - это не птички на дереве. И не вздохи под луной».

Какие танцы в печали озерной?!

Хипо попросили бегемотихи принести брёвна в дальние озера, а Тина пошла якобы к бабушке. Вот так и расстались. Просто. В один миг. И казалось, что скоро все вновь наладится. И будут по-прежнему бегать по берегу, разбрызгивая воду. Но… увы. Как писал один их классик-не было повести печальнее на свете, чем повесть... Далее забыл.
Прошло и лето уже. Скоро хмурое небо разверзнется хлябями. Но это еще не беда. Не было у тихой заводи милой Тины. Не видны были ее красные шортики. И Хипо петь перестал. Мать приводила разных подруг с девочками. И черненьких, шоколадных, даже одну блондинку, но всё не то. И танцевать не хотелось ему. Какие танцы в печали озерной?! Вот не то и всё. Загрустил Хипо и ,причем, всерьез. Пристрастился к гнилым фруктам, сомнительные компании пошли. Стал всем грубить. И мать была в печали…Дошло? Ну зачем их разъединили? Кому стало лучше?…Старикам, что подтвердили свой авторитет?

Грусть его была никому не видна

Но когда старый Вур пришел к ним, она не узнала его. Он был весь черный. Не то, что тучи, а даже одиноко стоявшего на берегу обгоревшего баобаба. И, собрав силы, с горечью произнес; «Нет больше Тины с нами. Ее выманили из озера ради рога. Продали нашу Тину охотникам. Вот всё, что мы там нашли. Отобрали у гиен. Пусть будет теперь у вас. Только часть шкуры осталась нам всем. Что же мы наделали с тобой, Тома?...». Озеро стало черным для Хипо. Все немило. И из-за чего-кричал он? Из-за размеров? Или цвета?

С тех пор прошло несколько лет, уже Хипо живет в цирке, поймать депресснякового бегемота, даже таких размеров, охотникам было совсем несложно. Да и не сопротивлялся он особо. А зачем? По вечерам теперь он веселит детей. Весьма достойной занятие для отпрыска знатного рода. Забирается на скамейки всякие, ходит по кругу, что-то ест из рук.

Так её никто ему и не заменил

Подумать только, клоун, только большой. А слезы его все принимают за старость. Грусть его была никому не видна. И не расскажешь кому-то. Ведь он лишь клоун, Арлекин. Значит в любом случае должен веселить всех.

А он, наматывая метры на арене, вспоминает с грустью свое озеро и свою Тину. Так её никто ему и не заменил. А ведь и он мог бы приходить со своей семьёй на праздники. Гордился бы ими! Покупал бы всем шарики, мороженое, от души бы радовался, поглядывая на свою Тину. Сейчас его зовут Хиппи, а ему пофиг. Просто пофиг. После Тины хоть крокодилом.

Azərbaycanlı professor: Ölkəmin başını uca etmək üçün əlimdən gələni etdiyim üçün özümü xoşbəxt hiss edirəm

Saytımız az müddət ərzində fəaliyyət göstərməsinə baxmayaraq, ətrafına xeyli sayda oxucu kütləsi toplaya bilib. Təbii ki, hər saytın öz dəsti-xətti, üslubu vardır. Biz həmişə çalışırıq ki, oxucularımızın zövqünü oxşaya bilək, onları maraqlı, məzmunlu rubrika və xəbərlərlə sevindirək. Belə də davam edəcəyimiz şübhəsizdir.
Lider-media.az saytı bu dəfə oxucularının görüşünə “Azərbaycanlı tanınmışlar” rubrikası ilə qonaq gəlib. Rubrikamızın ilk qonağı M.V.Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin kafedra müdiri, sosiologiya elmləri doktoru, professor Ağamalı Məmmədovdur.

17 yaşından Rusiyada yaşayan Ağamalı Məmmədov Rusiya Prezidentinin Mədəniyyət üzrə Premiya mükafatçısı və Potanin Fondunun "Educatıon-Online Grant" mükafatçısıdır. Həmyerlimiz, həm də sosiologiya sahəsində 52 kitabın, 250 elmi məqalənin müəllifidir, 60-dan çox konfransın məruzəçisidir. Hirş indeksinə əsasən elmi əsərləri 48-ci yerdə qərarlaşıb. Qeyd edək ki, Hirş indeksi alimin əsərlərindən sitat gətirilməsi əsasında onun əsərlərinin populyarlığının beynəlxalq reytinqidir və Ağamalı müəllimin əsərlərindən 3750 dəfəfən çox sitat gətirilib.

-Ağamalı müəllim, Vətənə xoş gəlmisiniz. Sizi daha yaxından tanımaq istərdik.

-Dəvətiniz və müsahibə üçün sizə öz təşəkkürümü bildirirəm. Saytınızda Vətəndən xaricdə yaşayan soydaşlarımız, tanınmış alimlərimizlə bağlı rubrikanın açılması sevindiricidir. Bu, yaxşı siqnaldır.

İndi isə özüm haqqında. Mən 1958-cil yanvarın 9-da Binə qəsəbəsində anadan olmuşam, uşaqlığım həmin dövrə xas olaraq keçib. Dediyim odur ki, həmin dövrdə oxumaq, təhsilli və savadlı olmaq dövrün tələbi və sosial trampilin kimi qəbul edilirdi. Valideynlərimizdən daim eşitdiyimiz “Oxu, adam ol” nəsihətini qulağımıza sırğa eləmişdik.

Hamıda kitab oxumağa bir ehtiyac vardı

-Bizim nəsildə təhsilsiz, diplomsuz adama rast gəlmək qeyri-mümkündür. Atam tanınmış müəllim idi, anam isə məktəblərarası klinikada işləyirdi. Valideynlərimizin üzərimizdə güclü nəzarət vardı. Ailədə 3 qardaşıq. Bilirsiniz də, oğlan uşaqları qızlara nisbətən daha dəcəl olurlar. Anam bizimlə güclə baş çıxarırdı. Çətin vaxtlar idi. Dövrün tələbinə uyğun olaraq həyatla reallıq arasında fərq var idi. Televiziya və radio başqa şey deyirdi, həyatda da isə hadisələr tamam başqa məcrada cərəyan edirdi.

Özünü qorumaq çətin idi, dini davranış nümunələrinin qarşısı köklü şəkildə alınırdı. Amma bir reallıq var idi ki, elmə, təhsilə maraq çox güclü idi. Hamı oxumaq, ali təhsil almaq istəyi ilə alışıb yanırdı. Qatarda, avtobusda hara baxsan əlində kitab oxuyan, imtahana hazırlaşan tələbələri görərdin. Bulvara gedəndə də əksəriyyətini kitab oxuyan görürdün. Sanki kitab oxumaq hamı üçün bir ehtiyaca çevrilmişdi. İndi isə təəssüf ki, bunu demək çətindir. Siz də etiraf edərsiniz ki, kitab oxuyanların sayı indi çox azdır. Gənclər, ümumiyyətlə ktab oxumaq istəmirlər.

-Müxtəli olimpiadalarda iştirak etsəniz də, heç bir medal almamısınız. Amma bu sizə uğurlar əldə etməyinizə mane olmayıb...

-Uşaq bağçasında da, orta məktəbdə də rus dilində təhsil almışam. Orta məktəbi 50 il bundan əvvəl bitirmişəm. Məktəbdə hər cür qəbildən olan uşaq təhsil alırdı. Belə götürəndə mən nə Alp dağlarına çıxmışam, nə də yamac paraşütü ilə Şimal qütbünə uçmuşam.

Mən, sadəcə, dəsrlərimi oxuyurdum və bütün qiymətlərim əla idi. Olimpiadalarda iştirak etsəm də, medalım yox idi. Lakin bu, mənim Moskva Dövlət Universitetinin fəlsəfə fakültəsinə daxil olmağıma mane olmadı. Mən universiteti fərqlənmə diplomu ilə bitirmişəm.

Vətəndən ayrı yaşamaq çətindir

-Doğulduğunuz, yaşadığınız Binə qəsəbəsini 17 yaşında tərk etdiyiniz vaxtdan 50 il keçib. Arxaya baxanda nə görürsünüz? Bu ayrılıq sizə nələri verdi, nələri aldı?

-Sinif yoldaşımlarımdan biri bu yaxınlarda mənə yazmışdı ki, orta məktəbdə çox darıxdırıcı olmuşam və çünki bütün günü dərs oxuyurdum. Bəli, elə idi. Bu, bir günah və ya səhv deyil. Mən çox oxuyurdum, öz üzərimdə çox işləyirdim və ona görə də hazırdakı vəzifədə çalışıram və MDU-nun professoruyam. Mən ali təhsilimi başa vurduqdan sona Yakutiya Universitetində işlədim, prorektor vəzifəsinə layiq görüldüm. Burada ömrümün 20 ilini keçirmişəm. Xeyli müddət Yakutiya şəhər merinin müavini vəzifəsində çalışmışam.
Doğulduğum, uşaqlıq illərimi keçirdiyim Binə qəsəbəsini 17 yaşımda tərk etmişəm. Gənc oğlan idim, xəyallarım, arzularım vardı. Şükür, peşman deyiləm.

Təbii ki, Vətəndən ayrı yaşamaq çətindir. Amma harada yaşamağımdan asılı olmayaraq, mən bir azərbaycanlıyam, öz kökümə, dəyərlərimə çox bağlıyam. Sevinirəm ki, nəyəsə nail olmuşam və ölkəmin başını uca etməyə çalışmışam.

-Ağamalı müəllim, işinizlə bağlı hansı xarici ölkələrdə olmusunuz?

-Hollandiyada, Kubada, Almaniyada və Türkiyədə dərs vermişəm, ümumiyyətlə Portuqaliyadan başqa bütün Avropa ölkələrində olmuşam. Kitablarım və dərsliklərim Böyük Britaniyada və Almaniyada geniş yayilib.

Hər kəs öz həyat trayektoriyasını seçməkdə azaddır

-Sizcə kamillik nədir və hər kəs öz həyat traektoriyasını seçməkdə azaddırmı?

-Təbii ki, hər kəs öz həyat trayektoriyasını seçməkdə azaddır, lakin heç kim elmi bilikləri və səbirli işləri təxirə salmayıb. Niştsenin təbirincə, insan öz inkişafında üç mərhələdən keçir. Belə ki, bütün məlumatları toplayanda dəvə, sonra hər şeyi öyrəndiyinə inandığı zaman şir, nəhayət, uşaqlığa keçir. Uşaqlıq mərhələsində sənə elə gəlir ki, hələ çox çeyi anlamamısan.

Mənə elə gəlir ki, ikinci və üçüncü mərhələlər birincini tamamilə sıxışdırıb. Düşünürəm ki, boşboğazlıq etmək, səbirsizlik və qətiyyətsizlik göstərmək bunun nəticələridir.

Biz gənclərə ancaq məsləhət verə və örnək göstərə bilərik

- Maraqlıdır, övladlarınızın tərbiyəsində əsas nəyə üstünlük vermisiniz?

- 40 ildən çoxdur işlədiyim universitetdə minlərlə gənclə qarşılaşıram. Bəzilərinin geyimi, əxlaqı xoşuma gəlmir. Bəlkə də bu, azərbaycanlı olmaq mentalitetindən (gülümsəyir -red.S.H) irəli gəlir. Bu, onlarin sərbəst secimidir. Biz ancaq məsləhət verə və ornək göstərə bilərik. Bu, zor gücü ilə, ya da əmrlə olan şey deyil. Vaxti ilə bizimdə hərəkətlərimiz bəzi adamlarin xoşuna gəlmirdi. Bəlkə də bu məsələdə narazılığım, deyingənliyim yaşımla əlaqədardır, bilmirəm.

İki qızım, 4 nəvəm var. Avropada, ya da Rusiyada uşaq böyütmək çox çətindir. Övladlarımın tərbiyəsində əsas diqqət yetirmişəm ki, savadlı, hərtərəfli yetişsinlər, öz ayaqları üstündə dura bilsinlər. Ən əsası da ədalətli, vicdanlı olsunlar. Qızlarım və nəvələrim hazırda Londonda yaşayırlar.

-Siz tələbə gənclərlə işləyirsiniz. Bir sociolog/psixoterapevt kimi sizə bəzi suallarım olacaq. Övladlarımızı düzgün tərbiyə etmək, hərtətəfli yetişdirmək üçün çoxmu əziyyət çəkmək lazım gəlir və əsas nəyi diqqətdə saxlamağı məsləhətdir?

-Bəzən gənclər böyüklərin davranışını süngər kimi qəbul edirlər. Bu dünyaya “utancaq” gəlmiş varlıqlar birdən-birə həyatın axarında fəal iştirakçıya çevrilirlər, müqəddəs və icazə verilən sərhədləri özləri üçün müəyyənləşdirirlər. Gənclərin tərbiyəsində, həyatda düzgün istiqamət götürməsində valideynlər, müəllimlər, dini qurumlar öz rolunu oynayır və oynamalıdırlar.

Düşünürəm ki, bu məsələdə hər şeydən əvvəl ziyalıların üzərinə daha çox vəzifə düşür. Ziyalılarımız öz sözünü deməlidir. Onlarin sözləri cəmiyyətə daha acıq olmalıdır.

Azərbaycan gəncləri çox vətənpərvərdirlər

- Ağamalı müəllim, gəlin, etiraf edək ki, gənclərimiz Vətən müharibəsində Qələbəmizin qazanılmasında aparıcı rol oynadılar. Bir ziyalı kimi Azərbaycan gəncləri haqqında fikirləriniz maraqlıdır.

- “Qızıl buzov” (red.S.H "Qızıl buzov" insanın mənəviyyatı düşünmədən yalnız maddi sərvət xatirinə yaşama halını ifadə edir) axtarışı insanları maddi cəhətdən zənginləşdirir. "Qızıl buzov" sindromuna tutulmuş insan hamıda maddi dəyərlərə qiymət verir, mühakimələri, qərarları da sadəcə maddiyyatdan qaynaqlanır. Bəs yaxşı mənəviyyat, bəs gələcək?!

Vətənimizin hazırkı gündə çox elmli, dünyagörüşlü gənclərə ehtiyacı daha çoxdur. Azərbaycan gəncləri, ümumiyyətlə, bütün əlamətdar hadisələrdə çox vətənpərvərdirlər, öndədirlər, fəaldırlar. 44 günlük Vətən müharibəsində biz bunun bir daha şahidi olduq. Möhtəşəm idi, gənclərimiz! Bu, ayrı söhbətin mövzusdur. Amma gəlin etiraf edək ki, indiki gənclərin çoxu yaşlı nəslə, onların həyat təcrübəsinə əsaslanan məsləhət və nəsihətlərinə qulaq asmaq fikirində deyillər. Bu da təəssüf doğurur.

Düşünürəm ki, 2024-cü ilin sentyabrında doğma Bakıda keçirilən Xaricdə Yaşayan Azərbaycanlı Alimlərin Forumu nəsillər arasında dialoqda mühüm rola malikdir.

-Forumdan söz düşmüşkən, tədbirin əhəmiyyəti haqqında nə deyə bilərsiniz?

-Forumda 23 ölkədən 80-dən çox azərbaycanlı alim, ümumilikdə 200-ə yaxın elm xadimi iştirak edirdi, yüksəksəviyyəli tədbir təşkil edilmişdi. Sentyabrın 9-dan 11-dək davam edən Forumun məqsədi müxtəlif ölkələrdə yaşayan azərbaycanlı alimləri bir araya gətirmək, yerli alimlərlə görüşdürmək, bilik və təcrübə mübadiləsi aparmaq, dünya azərbaycanlı elm adamlarının şəbəkələşməsinə töhfələr vermək idi. Düşünürəm ki, Forum öz töhfəsini verdi və verməkdə davam edir.

Çalışmışam ki, həmişə birinci olum və ən yaxşısını bacarım

-Ağamalı müəllim, kafedra müdiri və pedaqoji fəaliyyətlə yanaşı siz həm də sosiologiya sahəsində 50-dən çox kitabın, 300-ə yaxın məqanin müəllifisiniz. Üstəlik səhnə əsərləri də qələmə alırsınız. Bu yaxınlarda Yakutiyada əsəriniz tamaşaya qoyuldu. Bütün bunları necə çatdırırsınız?

- Bayaq da qeyd etdiyim ki, ağlım kəsəndən ailəmdə ancaq və ancaq oxumaq, təhsilli, bilikli olmaq söhbəti eşitmişəm. Çalışmışam ki, harada yaşamağımdan, işləməyimdən asılı olmayaraq, həmişə birinci olum, ən yaxşısını bacarım və ən çoxunu edə bilim. Düşünürəm ki, buna nail ola bilmişəm. Dönüb geriyə baxanda yaşadığım ömür üçün özümə hesabat verəndə məmnun qalıram.

M.V.Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetində kafedra müdiri kimi vəzifənin məsuliyyəti var üzərimdə. Əlbəttə, çətindir. Sosiologiya sahəsində 52 kitabın, 250 elmi məqalənin müəllifiyəm, eyni zamanda bədii əsərlər üzərində işləyirəm. 35-dən çox bədii əsərim vardır və yazmaqda da davam edirəm...

Dayanmaq yoxdur, işləyirsənsə, yaradırsansa, deməli varsan, sənə ehtiyac var. Sizin də qeyd etdiyiniz kimi, may ayının əvvəlində “Şüşə üzərində” pyesimin motivləri əsasında səhnələşdirilən “Qarın nəfəsi” adlı tamaşanın ilk premyerası paytaxt Yakutskdakı P.A.Oyunski adına Saxa Akademik Teatrında keçirildi. Əsərdə vətəndən uzaqda yaşayan mühacirin tənhalıq həyatından, qürbət hissi yaşayan fərdin özünə qayıtmaq anından bəhs olunur. Bugünlərdə böyüklər üçün nağılı yazıb bitirmişəm. Nağıl “Həqiqətin dili sadədir” adlanır. Bu əsərdə çox mühüm məqamlar gizlənib. Personajların dili bir çox mətləblərə işıq salır.

-Ağamalı müəllim, bir aydan sonra Azərbaycanda milli mətbuatın 150 illiyi tamam olur. Fikirlərinizi bilmək maraqlı olardı.

-1875-ci il iyulun 22-si Azərbaycan tarixində önəmli tarixlərdən birirdir. Məhz bu tarixdə görkəmli maarifçi, publisist, mütəfəkkir Həsən bəy Zərdabinin əsasını qoyduğu "Əkinçi" qəzeti ilə xalqımızın milli ruhunun formalaşmasında yeni mərhələ başlayıb, ilk dəfə ana dilimizdə qəzet nəşr olunub. Milli mətbuatımız o gündən bu günə mühüm inkişaf yolu keçib. Media güzgüdür. Bu sahədə çalışanların zəhməti böyükdür. Mən bütün media nümayəndələrini qarşıdan gələn yubiley münasibətilə ürəkdən təbrik edir, maraqlı və həm də şərəfli peşənizdə uğurlar arzulayıram.

Həyat insanın potensialını reallaşdırmaq üçün ona verilən zaman kəsiyidir və Həyatda təsadüfi heç nə yoxdur

-Sizin üçün həyatın mənası nədir?

-Həyatın mənası elə onun özündədir. Onun hər dəqiqəsinin, saniyəsinin qədrini bilmək gərəkdir. Bu, insanın ən yüksək potensialını reallaşdırmaq üçün ona verilən fürsətdir, zaman kəsiyidir.

-İnsanın həyata gəlişi qədər, tale ya təsadüfdürmü?

-Bütün ömrünü, həyatını elmə, sosiloji problemləri öyrənməyə həsr etmiş bir insan, bir ziyalı kimi mənə inanın ki, hər bir insan ona məxsus informasiya və yerinə yetirməli olduğu missiyası ilə doğulur.

İnsanın bu dünyaya gəlişində təsadüfi heç nə yoxdur. Adi xromosom dəstini götürsək belə, 170-dən çox mümkün variant var. Ancaq yalnız bir konkret şəxs doğulur. Sizcə, bu təsadüfdür və ya təbiət bunu kor-koranə edib? Həyatda təsadüfi heç nə yoxdur.

Deyilənə görə, Ana dünyaya körpə gətirəndə bu haqda fikirləşir. İstənilən halda müəyyən məqsəd, missiya müəyyən edilir. Və bu, boş yerə getsə, heyif olar. Biz buna əməl edirikmi?
Şair gözəl deyib: “Həyatı soruşmadan yaşa. Nəhayətində elə yaşamaq lazımdır ki, Kainatın məhəbbətini qazana və Əbədiyyət zəngini eşidə biləsən”.

-Ən sonuncu oxuduğunuz kitab?

-Demək olar ki, gün ərzində 3 müxtəlif janrda kitab oxuyuram. Biri sırf elmi mövzuda, digəri publisistika, üçüncüsü isə bədii janrdadır. Dərin psixologiyanın banisi Karl Qustav Yunqun əsərləri qiymətlidir. Nasizm psixologiyası ilə bağlı Amerika toplusu və hazırda iş masamın üstündə bədii janrda oxuduğum kitab yapon yazıçısı və tərcüməçisi Haruki Murakaminin 3 hissədən ibarət olan “Siçovul triologiyası” əsəridir.

-Hobbiniz varmı?

-Mən işimi elə hobbi kimi sevirəm. Belə boş vaxtlarımda təbiət qoynunda olmağı, yürüməyi, teatra getməyi və nəvələrimlə vaxt keçirməyi çox sevirəm.

Heç nə havayı qazanılmır

-Milli mətbəximizdən hansı yeməkləyi xoşlayırsınız?

- (Gülür.-red.S.H) Siz soruşun ki, nəyi xoşlamırsınız?. Demək olar ki, Azərbaycan mətbəxinin bütün yeməklərini xoşlayıram. Ən çox xoşladığım, təbii ki, bakılı olduğum üçün düşbərə və dolmadır.

-Bəs özünüz yemək hazırlamağı bacarırsınız?

-Təəssüf ki, yemək hazırlamağı demək olar ki, bacarmıram.

-Həyatda şansa inanırsınızmı?

- Həyatda hər şeyi şansa buraxmaq olmaz. Allah deyir səndən hərəkət, məndən bərəkət. Qismətini reallaşdırmaq üçün zəhmət çəkməlisən. Heç nə havayı qazanılmır.

-Bizə nə arzulardınız?
- Saytınıza uğurlar arzu edirəm. Yaradıcı fikirləriniz, maraqlı müsahibləriniz, milli mətbuata töhfələriniz çox olsun.

-Bəs öz arzunuz?

- İnsan yaşayırsa, arzuları da bitmir. Arzu edirəm, hamının həyatda bir arzusu olsun! Mənim də arzularım vardır!

-Müsahibə üçün təşəkkür edirik.

Səadət Hakıyeva

P.S. Ağamalı müəllimin ömür yolu, həyatı gənclərimizə örnəkdir. Azərbaycanı dünyada tanıdan belə alimlərimizlə fəxr edirik!

Rubrikamızın növbəti qonağı xanım olacaq.

Saytımız az müddət ərzində fəaliyyət göstərməsinə baxmayaraq, ətrafına xeyli sayda oxucu kütləsi toplaya bilib. Təbii ki, hər saytın öz dəsti-xətti, üslubu vardır. Biz həmişə çalışırıq ki, oxucularımızın zövqünü oxşaya bilək, onları maraqlı, məzmunlu rubrika və xəbərlərlə sevindirək. Belə də davam edəcəyimiz şübhəsizdir.
Lider-media.az saytı bu dəfə oxucularının görüşünə “Azərbaycanlı tanınmışlar” rubrikası ilə qonaq gəlib. Rubrikamızın ilk qonağı M.V.Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin kafedra müdiri, sosiologiya elmləri doktoru, professor Ağamalı Məmmədovdur.

17 yaşından Rusiyada yaşayan Ağamalı Məmmədov Rusiya Prezidentinin Mədəniyyət üzrə Premiya mükafatçısı və Potanin Fondunun "Educatıon-Online Grant" mükafatçısıdır. Həmyerlimiz, həm də sosiologiya sahəsində 52 kitabın, 250 elmi məqalənin müəllifidir, 60-dan çox konfransın məruzəçisidir. Hirş indeksinə əsasən elmi əsərləri 48-ci yerdə qərarlaşıb. Qeyd edək ki, Hirş indeksi alimin əsərlərindən sitat gətirilməsi əsasında onun əsərlərinin populyarlığının beynəlxalq reytinqidir və Ağamalı müəllimin əsərlərindən 3750 dəfəfən çox sitat gətirilib.

-Ağamalı müəllim, Vətənə xoş gəlmisiniz. Sizi daha yaxından tanımaq istərdik.

-Dəvətiniz və müsahibə üçün sizə öz təşəkkürümü bildirirəm. Saytınızda Vətəndən xaricdə yaşayan soydaşlarımız, tanınmış alimlərimizlə bağlı rubrikanın açılması sevindiricidir. Bu, yaxşı siqnaldır.

İndi isə özüm haqqında. Mən 1958-cil yanvarın 9-da Binə qəsəbəsində anadan olmuşam, uşaqlığım həmin dövrə xas olaraq keçib. Dediyim odur ki, həmin dövrdə oxumaq, təhsilli və savadlı olmaq dövrün tələbi və sosial trampilin kimi qəbul edilirdi. Valideynlərimizdən daim eşitdiyimiz “Oxu, adam ol” nəsihətini qulağımıza sırğa eləmişdik.

Hamıda kitab oxumağa bir ehtiyac vardı

-Bizim nəsildə təhsilsiz, diplomsuz adama rast gəlmək qeyri-mümkündür. Atam tanınmış müəllim idi, anam isə məktəblərarası klinikada işləyirdi. Valideynlərimizin üzərimizdə güclü nəzarət vardı. Ailədə 3 qardaşıq. Bilirsiniz də, oğlan uşaqları qızlara nisbətən daha dəcəl olurlar. Anam bizimlə güclə baş çıxarırdı. Çətin vaxtlar idi. Dövrün tələbinə uyğun olaraq həyatla reallıq arasında fərq var idi. Televiziya və radio başqa şey deyirdi, həyatda da isə hadisələr tamam başqa məcrada cərəyan edirdi.

Özünü qorumaq çətin idi, dini davranış nümunələrinin qarşısı köklü şəkildə alınırdı. Amma bir reallıq var idi ki, elmə, təhsilə maraq çox güclü idi. Hamı oxumaq, ali təhsil almaq istəyi ilə alışıb yanırdı. Qatarda, avtobusda hara baxsan əlində kitab oxuyan, imtahana hazırlaşan tələbələri görərdin. Bulvara gedəndə də əksəriyyətini kitab oxuyan görürdün. Sanki kitab oxumaq hamı üçün bir ehtiyaca çevrilmişdi. İndi isə təəssüf ki, bunu demək çətindir. Siz də etiraf edərsiniz ki, kitab oxuyanların sayı indi çox azdır. Gənclər, ümumiyyətlə ktab oxumaq istəmirlər.

-Müxtəli olimpiadalarda iştirak etsəniz də, heç bir medal almamısınız. Amma bu sizə uğurlar əldə etməyinizə mane olmayıb...

-Uşaq bağçasında da, orta məktəbdə də rus dilində təhsil almışam. Orta məktəbi 50 il bundan əvvəl bitirmişəm. Məktəbdə hər cür qəbildən olan uşaq təhsil alırdı. Belə götürəndə mən nə Alp dağlarına çıxmışam, nə də yamac paraşütü ilə Şimal qütbünə uçmuşam.

Mən, sadəcə, dəsrlərimi oxuyurdum və bütün qiymətlərim əla idi. Olimpiadalarda iştirak etsəm də, medalım yox idi. Lakin bu, mənim Moskva Dövlət Universitetinin fəlsəfə fakültəsinə daxil olmağıma mane olmadı. Mən universiteti fərqlənmə diplomu ilə bitirmişəm.

Vətəndən ayrı yaşamaq çətindir

-Doğulduğunuz, yaşadığınız Binə qəsəbəsini 17 yaşında tərk etdiyiniz vaxtdan 50 il keçib. Arxaya baxanda nə görürsünüz? Bu ayrılıq sizə nələri verdi, nələri aldı?

-Sinif yoldaşımlarımdan biri bu yaxınlarda mənə yazmışdı ki, orta məktəbdə çox darıxdırıcı olmuşam və çünki bütün günü dərs oxuyurdum. Bəli, elə idi. Bu, bir günah və ya səhv deyil. Mən çox oxuyurdum, öz üzərimdə çox işləyirdim və ona görə də hazırdakı vəzifədə çalışıram və MDU-nun professoruyam. Mən ali təhsilimi başa vurduqdan sona Yakutiya Universitetində işlədim, prorektor vəzifəsinə layiq görüldüm. Burada ömrümün 20 ilini keçirmişəm. Xeyli müddət Yakutiya şəhər merinin müavini vəzifəsində çalışmışam.
Doğulduğum, uşaqlıq illərimi keçirdiyim Binə qəsəbəsini 17 yaşımda tərk etmişəm. Gənc oğlan idim, xəyallarım, arzularım vardı. Şükür, peşman deyiləm.

Təbii ki, Vətəndən ayrı yaşamaq çətindir. Amma harada yaşamağımdan asılı olmayaraq, mən bir azərbaycanlıyam, öz kökümə, dəyərlərimə çox bağlıyam. Sevinirəm ki, nəyəsə nail olmuşam və ölkəmin başını uca etməyə çalışmışam.

-Ağamalı müəllim, işinizlə bağlı hansı xarici ölkələrdə olmusunuz?

-Hollandiyada, Kubada, Almaniyada və Türkiyədə dərs vermişəm, ümumiyyətlə Portuqaliyadan başqa bütün Avropa ölkələrində olmuşam. Kitablarım və dərsliklərim Böyük Britaniyada və Almaniyada geniş yayilib.

Hər kəs öz həyat trayektoriyasını seçməkdə azaddır

-Sizcə kamillik nədir və hər kəs öz həyat traektoriyasını seçməkdə azaddırmı?

-Təbii ki, hər kəs öz həyat trayektoriyasını seçməkdə azaddır, lakin heç kim elmi bilikləri və səbirli işləri təxirə salmayıb. Niştsenin təbirincə, insan öz inkişafında üç mərhələdən keçir. Belə ki, bütün məlumatları toplayanda dəvə, sonra hər şeyi öyrəndiyinə inandığı zaman şir, nəhayət, uşaqlığa keçir. Uşaqlıq mərhələsində sənə elə gəlir ki, hələ çox çeyi anlamamısan.

Mənə elə gəlir ki, ikinci və üçüncü mərhələlər birincini tamamilə sıxışdırıb. Düşünürəm ki, boşboğazlıq etmək, səbirsizlik və qətiyyətsizlik göstərmək bunun nəticələridir.

Biz gənclərə ancaq məsləhət verə və örnək göstərə bilərik

- Maraqlıdır, övladlarınızın tərbiyəsində əsas nəyə üstünlük vermisiniz?

- 40 ildən çoxdur işlədiyim universitetdə minlərlə gənclə qarşılaşıram. Bəzilərinin geyimi, əxlaqı xoşuma gəlmir. Bəlkə də bu, azərbaycanlı olmaq mentalitetindən (gülümsəyir -red.S.H) irəli gəlir. Bu, onlarin sərbəst secimidir. Biz ancaq məsləhət verə və ornək göstərə bilərik. Bu, zor gücü ilə, ya da əmrlə olan şey deyil. Vaxti ilə bizimdə hərəkətlərimiz bəzi adamlarin xoşuna gəlmirdi. Bəlkə də bu məsələdə narazılığım, deyingənliyim yaşımla əlaqədardır, bilmirəm.

İki qızım, 4 nəvəm var. Avropada, ya da Rusiyada uşaq böyütmək çox çətindir. Övladlarımın tərbiyəsində əsas diqqət yetirmişəm ki, savadlı, hərtərəfli yetişsinlər, öz ayaqları üstündə dura bilsinlər. Ən əsası da ədalətli, vicdanlı olsunlar. Qızlarım və nəvələrim hazırda Londonda yaşayırlar.

-Siz tələbə gənclərlə işləyirsiniz. Bir sociolog/psixoterapevt kimi sizə bəzi suallarım olacaq. Övladlarımızı düzgün tərbiyə etmək, hərtətəfli yetişdirmək üçün çoxmu əziyyət çəkmək lazım gəlir və əsas nəyi diqqətdə saxlamağı məsləhətdir?

-Bəzən gənclər böyüklərin davranışını süngər kimi qəbul edirlər. Bu dünyaya “utancaq” gəlmiş varlıqlar birdən-birə həyatın axarında fəal iştirakçıya çevrilirlər, müqəddəs və icazə verilən sərhədləri özləri üçün müəyyənləşdirirlər. Gənclərin tərbiyəsində, həyatda düzgün istiqamət götürməsində valideynlər, müəllimlər, dini qurumlar öz rolunu oynayır və oynamalıdırlar.

Düşünürəm ki, bu məsələdə hər şeydən əvvəl ziyalıların üzərinə daha çox vəzifə düşür. Ziyalılarımız öz sözünü deməlidir. Onlarin sözləri cəmiyyətə daha acıq olmalıdır.

Azərbaycan gəncləri çox vətənpərvərdirlər

- Ağamalı müəllim, gəlin, etiraf edək ki, gənclərimiz Vətən müharibəsində Qələbəmizin qazanılmasında aparıcı rol oynadılar. Bir ziyalı kimi Azərbaycan gəncləri haqqında fikirləriniz maraqlıdır.

- “Qızıl buzov” (red.S.H "Qızıl buzov" insanın mənəviyyatı düşünmədən yalnız maddi sərvət xatirinə yaşama halını ifadə edir) axtarışı insanları maddi cəhətdən zənginləşdirir. "Qızıl buzov" sindromuna tutulmuş insan hamıda maddi dəyərlərə qiymət verir, mühakimələri, qərarları da sadəcə maddiyyatdan qaynaqlanır. Bəs yaxşı mənəviyyat, bəs gələcək?!

Vətənimizin hazırkı gündə çox elmli, dünyagörüşlü gənclərə ehtiyacı daha çoxdur. Azərbaycan gəncləri, ümumiyyətlə, bütün əlamətdar hadisələrdə çox vətənpərvərdirlər, öndədirlər, fəaldırlar. 44 günlük Vətən müharibəsində biz bunun bir daha şahidi olduq. Möhtəşəm idi, gənclərimiz! Bu, ayrı söhbətin mövzusdur. Amma gəlin etiraf edək ki, indiki gənclərin çoxu yaşlı nəslə, onların həyat təcrübəsinə əsaslanan məsləhət və nəsihətlərinə qulaq asmaq fikirində deyillər. Bu da təəssüf doğurur.

Düşünürəm ki, 2024-cü ilin sentyabrında doğma Bakıda keçirilən Xaricdə Yaşayan Azərbaycanlı Alimlərin Forumu nəsillər arasında dialoqda mühüm rola malikdir.

-Forumdan söz düşmüşkən, tədbirin əhəmiyyəti haqqında nə deyə bilərsiniz?

-Forumda 23 ölkədən 80-dən çox azərbaycanlı alim, ümumilikdə 200-ə yaxın elm xadimi iştirak edirdi, yüksəksəviyyəli tədbir təşkil edilmişdi. Sentyabrın 9-dan 11-dək davam edən Forumun məqsədi müxtəlif ölkələrdə yaşayan azərbaycanlı alimləri bir araya gətirmək, yerli alimlərlə görüşdürmək, bilik və təcrübə mübadiləsi aparmaq, dünya azərbaycanlı elm adamlarının şəbəkələşməsinə töhfələr vermək idi. Düşünürəm ki, Forum öz töhfəsini verdi və verməkdə davam edir.

Çalışmışam ki, həmişə birinci olum və ən yaxşısını bacarım

-Ağamalı müəllim, kafedra müdiri və pedaqoji fəaliyyətlə yanaşı siz həm də sosiologiya sahəsində 50-dən çox kitabın, 300-ə yaxın məqanin müəllifisiniz. Üstəlik səhnə əsərləri də qələmə alırsınız. Bu yaxınlarda Yakutiyada əsəriniz tamaşaya qoyuldu. Bütün bunları necə çatdırırsınız?

- Bayaq da qeyd etdiyim ki, ağlım kəsəndən ailəmdə ancaq və ancaq oxumaq, təhsilli, bilikli olmaq söhbəti eşitmişəm. Çalışmışam ki, harada yaşamağımdan, işləməyimdən asılı olmayaraq, həmişə birinci olum, ən yaxşısını bacarım və ən çoxunu edə bilim. Düşünürəm ki, buna nail ola bilmişəm. Dönüb geriyə baxanda yaşadığım ömür üçün özümə hesabat verəndə məmnun qalıram.

M.V.Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetində kafedra müdiri kimi vəzifənin məsuliyyəti var üzərimdə. Əlbəttə, çətindir. Sosiologiya sahəsində 52 kitabın, 250 elmi məqalənin müəllifiyəm, eyni zamanda bədii əsərlər üzərində işləyirəm. 35-dən çox bədii əsərim vardır və yazmaqda da davam edirəm...

Dayanmaq yoxdur, işləyirsənsə, yaradırsansa, deməli varsan, sənə ehtiyac var. Sizin də qeyd etdiyiniz kimi, may ayının əvvəlində “Şüşə üzərində” pyesimin motivləri əsasında səhnələşdirilən “Qarın nəfəsi” adlı tamaşanın ilk premyerası paytaxt Yakutskdakı P.A.Oyunski adına Saxa Akademik Teatrında keçirildi. Əsərdə vətəndən uzaqda yaşayan mühacirin tənhalıq həyatından, qürbət hissi yaşayan fərdin özünə qayıtmaq anından bəhs olunur. Bugünlərdə böyüklər üçün nağılı yazıb bitirmişəm. Nağıl “Həqiqətin dili sadədir” adlanır. Bu əsərdə çox mühüm məqamlar gizlənib. Personajların dili bir çox mətləblərə işıq salır.

-Ağamalı müəllim, bir aydan sonra Azərbaycanda milli mətbuatın 150 illiyi tamam olur. Fikirlərinizi bilmək maraqlı olardı.

-1875-ci il iyulun 22-si Azərbaycan tarixində önəmli tarixlərdən birirdir. Məhz bu tarixdə görkəmli maarifçi, publisist, mütəfəkkir Həsən bəy Zərdabinin əsasını qoyduğu "Əkinçi" qəzeti ilə xalqımızın milli ruhunun formalaşmasında yeni mərhələ başlayıb, ilk dəfə ana dilimizdə qəzet nəşr olunub. Milli mətbuatımız o gündən bu günə mühüm inkişaf yolu keçib. Media güzgüdür. Bu sahədə çalışanların zəhməti böyükdür. Mən bütün media nümayəndələrini qarşıdan gələn yubiley münasibətilə ürəkdən təbrik edir, maraqlı və həm də şərəfli peşənizdə uğurlar arzulayıram.

Həyat insanın potensialını reallaşdırmaq üçün ona verilən zaman kəsiyidir və Həyatda təsadüfi heç nə yoxdur

-Sizin üçün həyatın mənası nədir?

-Həyatın mənası elə onun özündədir. Onun hər dəqiqəsinin, saniyəsinin qədrini bilmək gərəkdir. Bu, insanın ən yüksək potensialını reallaşdırmaq üçün ona verilən fürsətdir, zaman kəsiyidir.

-İnsanın həyata gəlişi qədər, tale ya təsadüfdürmü?

-Bütün ömrünü, həyatını elmə, sosiloji problemləri öyrənməyə həsr etmiş bir insan, bir ziyalı kimi mənə inanın ki, hər bir insan ona məxsus informasiya və yerinə yetirməli olduğu missiyası ilə doğulur.

İnsanın bu dünyaya gəlişində təsadüfi heç nə yoxdur. Adi xromosom dəstini götürsək belə, 170-dən çox mümkün variant var. Ancaq yalnız bir konkret şəxs doğulur. Sizcə, bu təsadüfdür və ya təbiət bunu kor-koranə edib? Həyatda təsadüfi heç nə yoxdur.

Deyilənə görə, Ana dünyaya körpə gətirəndə bu haqda fikirləşir. İstənilən halda müəyyən məqsəd, missiya müəyyən edilir. Və bu, boş yerə getsə, heyif olar. Biz buna əməl edirikmi?
Şair gözəl deyib: “Həyatı soruşmadan yaşa. Nəhayətində elə yaşamaq lazımdır ki, Kainatın məhəbbətini qazana və Əbədiyyət zəngini eşidə biləsən”.

-Ən sonuncu oxuduğunuz kitab?

-Demək olar ki, gün ərzində 3 müxtəlif janrda kitab oxuyuram. Biri sırf elmi mövzuda, digəri publisistika, üçüncüsü isə bədii janrdadır. Dərin psixologiyanın banisi Karl Qustav Yunqun əsərləri qiymətlidir. Nasizm psixologiyası ilə bağlı Amerika toplusu və hazırda iş masamın üstündə bədii janrda oxuduğum kitab yapon yazıçısı və tərcüməçisi Haruki Murakaminin 3 hissədən ibarət olan “Siçovul triologiyası” əsəridir.

-Hobbiniz varmı?

-Mən işimi elə hobbi kimi sevirəm. Belə boş vaxtlarımda təbiət qoynunda olmağı, yürüməyi, teatra getməyi və nəvələrimlə vaxt keçirməyi çox sevirəm.

Heç nə havayı qazanılmır

-Milli mətbəximizdən hansı yeməkləyi xoşlayırsınız?

- (Gülür.-red.S.H) Siz soruşun ki, nəyi xoşlamırsınız?. Demək olar ki, Azərbaycan mətbəxinin bütün yeməklərini xoşlayıram. Ən çox xoşladığım, təbii ki, bakılı olduğum üçün düşbərə və dolmadır.

-Bəs özünüz yemək hazırlamağı bacarırsınız?

-Təəssüf ki, yemək hazırlamağı demək olar ki, bacarmıram.

-Həyatda şansa inanırsınızmı?

- Həyatda hər şeyi şansa buraxmaq olmaz. Allah deyir səndən hərəkət, məndən bərəkət. Qismətini reallaşdırmaq üçün zəhmət çəkməlisən. Heç nə havayı qazanılmır.

-Bizə nə arzulardınız?
- Saytınıza uğurlar arzu edirəm. Yaradıcı fikirləriniz, maraqlı müsahibləriniz, milli mətbuata töhfələriniz çox olsun.

-Bəs öz arzunuz?

- İnsan yaşayırsa, arzuları da bitmir. Arzu edirəm, hamının həyatda bir arzusu olsun! Mənim də arzularım vardır!

-Müsahibə üçün təşəkkür edirik.

Səadət Hakıyeva

P.S. Ağamalı müəllimin ömür yolu, həyatı gənclərimizə örnəkdir. Azərbaycanı dünyada tanıdan belə alimlərimizlə fəxr edirik!

Rubrikamızın növbəti qonağı xanım olacaq.

Azərbaycanlı professor: Ölkəmin başını uca etmək üçün əlimdən gələni etdiyim üçün özümü xoşbəxt hiss edirəm

Saytımız az müddət ərzində fəaliyyət göstərməsinə baxmayaraq, ətrafına xeyli sayda oxucu kütləsi toplaya bilib. Təbii ki, hər saytın öz dəsti-xətti, üslubu vardır. Biz həmişə çalışırıq ki, oxucularımızın zövqünü oxşaya bilək, onları maraqlı, məzmunlu rubrika və xəbərlərlə sevindirək. Belə də davam edəcəyimiz şübhəsizdir.
Lider-media.az saytı bu dəfə oxucularının görüşünə “Azərbaycanlı tanınmışlar” rubrikası ilə qonaq gəlib. Rubrikamızın ilk qonağı M.V.Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin kafedra müdiri, sosiologiya elmləri doktoru, professor Ağamalı Məmmədovdur.

17 yaşından Rusiyada yaşayan Ağamalı Məmmədov Rusiya Prezidentinin Mədəniyyət üzrə Premiya mükafatçısı və Potanin Fondunun "Educatıon-Online Grant" mükafatçısıdır. Həmyerlimiz, həm də sosiologiya sahəsində 52 kitabın, 250 elmi məqalənin müəllifidir, 60-dan çox konfransın məruzəçisidir. Hirş indeksinə əsasən elmi əsərləri 48-ci yerdə qərarlaşıb. Qeyd edək ki, Hirş indeksi alimin əsərlərindən sitat gətirilməsi əsasında onun əsərlərinin populyarlığının beynəlxalq reytinqidir və Ağamalı müəllimin əsərlərindən 3750 dəfəfən çox sitat gətirilib.

-Ağamalı müəllim, Vətənə xoş gəlmisiniz. Sizi daha yaxından tanımaq istərdik.

-Dəvətiniz və müsahibə üçün sizə öz təşəkkürümü bildirirəm. Saytınızda Vətəndən xaricdə yaşayan soydaşlarımız, tanınmış alimlərimizlə bağlı rubrikanın açılması sevindiricidir. Bu, yaxşı siqnaldır.

İndi isə özüm haqqında. Mən 1958-cil yanvarın 9-da Binə qəsəbəsində anadan olmuşam, uşaqlığım həmin dövrə xas olaraq keçib. Dediyim odur ki, həmin dövrdə oxumaq, təhsilli və savadlı olmaq dövrün tələbi və sosial trampilin kimi qəbul edilirdi. Valideynlərimizdən daim eşitdiyimiz “Oxu, adam ol” nəsihətini qulağımıza sırğa eləmişdik.

Hamıda kitab oxumağa bir ehtiyac vardı

-Bizim nəsildə təhsilsiz, diplomsuz adama rast gəlmək qeyri-mümkündür. Atam tanınmış müəllim idi, anam isə məktəblərarası klinikada işləyirdi. Valideynlərimizin üzərimizdə güclü nəzarət vardı. Ailədə 3 qardaşıq. Bilirsiniz də, oğlan uşaqları qızlara nisbətən daha dəcəl olurlar. Anam bizimlə güclə baş çıxarırdı. Çətin vaxtlar idi. Dövrün tələbinə uyğun olaraq həyatla reallıq arasında fərq var idi. Televiziya və radio başqa şey deyirdi, həyatda da isə hadisələr tamam başqa məcrada cərəyan edirdi.

Özünü qorumaq çətin idi, dini davranış nümunələrinin qarşısı köklü şəkildə alınırdı. Amma bir reallıq var idi ki, elmə, təhsilə maraq çox güclü idi. Hamı oxumaq, ali təhsil almaq istəyi ilə alışıb yanırdı. Qatarda, avtobusda hara baxsan əlində kitab oxuyan, imtahana hazırlaşan tələbələri görərdin. Bulvara gedəndə də əksəriyyətini kitab oxuyan görürdün. Sanki kitab oxumaq hamı üçün bir ehtiyaca çevrilmişdi. İndi isə təəssüf ki, bunu demək çətindir. Siz də etiraf edərsiniz ki, kitab oxuyanların sayı indi çox azdır. Gənclər, ümumiyyətlə ktab oxumaq istəmirlər.

-Müxtəli olimpiadalarda iştirak etsəniz də, heç bir medal almamısınız. Amma bu sizə uğurlar əldə etməyinizə mane olmayıb...

-Uşaq bağçasında da, orta məktəbdə də rus dilində təhsil almışam. Orta məktəbi 50 il bundan əvvəl bitirmişəm. Məktəbdə hər cür qəbildən olan uşaq təhsil alırdı. Belə götürəndə mən nə Alp dağlarına çıxmışam, nə də yamac paraşütü ilə Şimal qütbünə uçmuşam.

Mən, sadəcə, dəsrlərimi oxuyurdum və bütün qiymətlərim əla idi. Olimpiadalarda iştirak etsəm də, medalım yox idi. Lakin bu, mənim Moskva Dövlət Universitetinin fəlsəfə fakültəsinə daxil olmağıma mane olmadı. Mən universiteti fərqlənmə diplomu ilə bitirmişəm.

Vətəndən ayrı yaşamaq çətindir

-Doğulduğunuz, yaşadığınız Binə qəsəbəsini 17 yaşında tərk etdiyiniz vaxtdan 50 il keçib. Arxaya baxanda nə görürsünüz? Bu ayrılıq sizə nələri verdi, nələri aldı?

-Sinif yoldaşımlarımdan biri bu yaxınlarda mənə yazmışdı ki, orta məktəbdə çox darıxdırıcı olmuşam və çünki bütün günü dərs oxuyurdum. Bəli, elə idi. Bu, bir günah və ya səhv deyil. Mən çox oxuyurdum, öz üzərimdə çox işləyirdim və ona görə də hazırdakı vəzifədə çalışıram və MDU-nun professoruyam. Mən ali təhsilimi başa vurduqdan sona Yakutiya Universitetində işlədim, prorektor vəzifəsinə layiq görüldüm. Burada ömrümün 20 ilini keçirmişəm. Xeyli müddət Yakutiya şəhər merinin müavini vəzifəsində çalışmışam.
Doğulduğum, uşaqlıq illərimi keçirdiyim Binə qəsəbəsini 17 yaşımda tərk etmişəm. Gənc oğlan idim, xəyallarım, arzularım vardı. Şükür, peşman deyiləm.

Təbii ki, Vətəndən ayrı yaşamaq çətindir. Amma harada yaşamağımdan asılı olmayaraq, mən bir azərbaycanlıyam, öz kökümə, dəyərlərimə çox bağlıyam. Sevinirəm ki, nəyəsə nail olmuşam və ölkəmin başını uca etməyə çalışmışam.

-Ağamalı müəllim, işinizlə bağlı hansı xarici ölkələrdə olmusunuz?

-Hollandiyada, Kubada, Almaniyada və Türkiyədə dərs vermişəm, ümumiyyətlə Portuqaliyadan başqa bütün Avropa ölkələrində olmuşam. Kitablarım və dərsliklərim Böyük Britaniyada və Almaniyada geniş yayilib.

Hər kəs öz həyat trayektoriyasını seçməkdə azaddır

-Sizcə kamillik nədir və hər kəs öz həyat traektoriyasını seçməkdə azaddırmı?

-Təbii ki, hər kəs öz həyat trayektoriyasını seçməkdə azaddır, lakin heç kim elmi bilikləri və səbirli işləri təxirə salmayıb. Niştsenin təbirincə, insan öz inkişafında üç mərhələdən keçir. Belə ki, bütün məlumatları toplayanda dəvə, sonra hər şeyi öyrəndiyinə inandığı zaman şir, nəhayət, uşaqlığa keçir. Uşaqlıq mərhələsində sənə elə gəlir ki, hələ çox çeyi anlamamısan.

Mənə elə gəlir ki, ikinci və üçüncü mərhələlər birincini tamamilə sıxışdırıb. Düşünürəm ki, boşboğazlıq etmək, səbirsizlik və qətiyyətsizlik göstərmək bunun nəticələridir.

Biz gənclərə ancaq məsləhət verə və örnək göstərə bilərik

- Maraqlıdır, övladlarınızın tərbiyəsində əsas nəyə üstünlük vermisiniz?

- 40 ildən çoxdur işlədiyim universitetdə minlərlə gənclə qarşılaşıram. Bəzilərinin geyimi, əxlaqı xoşuma gəlmir. Bəlkə də bu, azərbaycanlı olmaq mentalitetindən (gülümsəyir -red.S.H) irəli gəlir. Bu, onlarin sərbəst secimidir. Biz ancaq məsləhət verə və ornək göstərə bilərik. Bu, zor gücü ilə, ya da əmrlə olan şey deyil. Vaxti ilə bizimdə hərəkətlərimiz bəzi adamlarin xoşuna gəlmirdi. Bəlkə də bu məsələdə narazılığım, deyingənliyim yaşımla əlaqədardır, bilmirəm.

İki qızım, 4 nəvəm var. Avropada, ya da Rusiyada uşaq böyütmək çox çətindir. Övladlarımın tərbiyəsində əsas diqqət yetirmişəm ki, savadlı, hərtərəfli yetişsinlər, öz ayaqları üstündə dura bilsinlər. Ən əsası da ədalətli, vicdanlı olsunlar. Qızlarım və nəvələrim hazırda Londonda yaşayırlar.

-Siz tələbə gənclərlə işləyirsiniz. Bir sociolog/psixoterapevt kimi sizə bəzi suallarım olacaq. Övladlarımızı düzgün tərbiyə etmək, hərtətəfli yetişdirmək üçün çoxmu əziyyət çəkmək lazım gəlir və əsas nəyi diqqətdə saxlamağı məsləhətdir?

-Bəzən gənclər böyüklərin davranışını süngər kimi qəbul edirlər. Bu dünyaya “utancaq” gəlmiş varlıqlar birdən-birə həyatın axarında fəal iştirakçıya çevrilirlər, müqəddəs və icazə verilən sərhədləri özləri üçün müəyyənləşdirirlər. Gənclərin tərbiyəsində, həyatda düzgün istiqamət götürməsində valideynlər, müəllimlər, dini qurumlar öz rolunu oynayır və oynamalıdırlar.

Düşünürəm ki, bu məsələdə hər şeydən əvvəl ziyalıların üzərinə daha çox vəzifə düşür. Ziyalılarımız öz sözünü deməlidir. Onlarin sözləri cəmiyyətə daha acıq olmalıdır.

Azərbaycan gəncləri çox vətənpərvərdirlər

- Ağamalı müəllim, gəlin, etiraf edək ki, gənclərimiz Vətən müharibəsində Qələbəmizin qazanılmasında aparıcı rol oynadılar. Bir ziyalı kimi Azərbaycan gəncləri haqqında fikirləriniz maraqlıdır.

- “Qızıl buzov” (red.S.H "Qızıl buzov" insanın mənəviyyatı düşünmədən yalnız maddi sərvət xatirinə yaşama halını ifadə edir) axtarışı insanları maddi cəhətdən zənginləşdirir. "Qızıl buzov" sindromuna tutulmuş insan hamıda maddi dəyərlərə qiymət verir, mühakimələri, qərarları da sadəcə maddiyyatdan qaynaqlanır. Bəs yaxşı mənəviyyat, bəs gələcək?!

Vətənimizin hazırkı gündə çox elmli, dünyagörüşlü gənclərə ehtiyacı daha çoxdur. Azərbaycan gəncləri, ümumiyyətlə, bütün əlamətdar hadisələrdə çox vətənpərvərdirlər, öndədirlər, fəaldırlar. 44 günlük Vətən müharibəsində biz bunun bir daha şahidi olduq. Möhtəşəm idi, gənclərimiz! Bu, ayrı söhbətin mövzusdur. Amma gəlin etiraf edək ki, indiki gənclərin çoxu yaşlı nəslə, onların həyat təcrübəsinə əsaslanan məsləhət və nəsihətlərinə qulaq asmaq fikirində deyillər. Bu da təəssüf doğurur.

Düşünürəm ki, 2024-cü ilin sentyabrında doğma Bakıda keçirilən Xaricdə Yaşayan Azərbaycanlı Alimlərin Forumu nəsillər arasında dialoqda mühüm rola malikdir.

-Forumdan söz düşmüşkən, tədbirin əhəmiyyəti haqqında nə deyə bilərsiniz?

-Forumda 23 ölkədən 80-dən çox azərbaycanlı alim, ümumilikdə 200-ə yaxın elm xadimi iştirak edirdi, yüksəksəviyyəli tədbir təşkil edilmişdi. Sentyabrın 9-dan 11-dək davam edən Forumun məqsədi müxtəlif ölkələrdə yaşayan azərbaycanlı alimləri bir araya gətirmək, yerli alimlərlə görüşdürmək, bilik və təcrübə mübadiləsi aparmaq, dünya azərbaycanlı elm adamlarının şəbəkələşməsinə töhfələr vermək idi. Düşünürəm ki, Forum öz töhfəsini verdi və verməkdə davam edir.

Çalışmışam ki, həmişə birinci olum və ən yaxşısını bacarım

-Ağamalı müəllim, kafedra müdiri və pedaqoji fəaliyyətlə yanaşı siz həm də sosiologiya sahəsində 50-dən çox kitabın, 300-ə yaxın məqanin müəllifisiniz. Üstəlik səhnə əsərləri də qələmə alırsınız. Bu yaxınlarda Yakutiyada əsəriniz tamaşaya qoyuldu. Bütün bunları necə çatdırırsınız?

- Bayaq da qeyd etdiyim ki, ağlım kəsəndən ailəmdə ancaq və ancaq oxumaq, təhsilli, bilikli olmaq söhbəti eşitmişəm. Çalışmışam ki, harada yaşamağımdan, işləməyimdən asılı olmayaraq, həmişə birinci olum, ən yaxşısını bacarım və ən çoxunu edə bilim. Düşünürəm ki, buna nail ola bilmişəm. Dönüb geriyə baxanda yaşadığım ömür üçün özümə hesabat verəndə məmnun qalıram.

M.V.Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetində kafedra müdiri kimi vəzifənin məsuliyyəti var üzərimdə. Əlbəttə, çətindir. Sosiologiya sahəsində 52 kitabın, 250 elmi məqalənin müəllifiyəm, eyni zamanda bədii əsərlər üzərində işləyirəm. 35-dən çox bədii əsərim vardır və yazmaqda da davam edirəm...

Dayanmaq yoxdur, işləyirsənsə, yaradırsansa, deməli varsan, sənə ehtiyac var. Sizin də qeyd etdiyiniz kimi, may ayının əvvəlində “Şüşə üzərində” pyesimin motivləri əsasında səhnələşdirilən “Qarın nəfəsi” adlı tamaşanın ilk premyerası paytaxt Yakutskdakı P.A.Oyunski adına Saxa Akademik Teatrında keçirildi. Əsərdə vətəndən uzaqda yaşayan mühacirin tənhalıq həyatından, qürbət hissi yaşayan fərdin özünə qayıtmaq anından bəhs olunur. Bugünlərdə böyüklər üçün nağılı yazıb bitirmişəm. Nağıl “Həqiqətin dili sadədir” adlanır. Bu əsərdə çox mühüm məqamlar gizlənib. Personajların dili bir çox mətləblərə işıq salır.

-Ağamalı müəllim, bir aydan sonra Azərbaycanda milli mətbuatın 150 illiyi tamam olur. Fikirlərinizi bilmək maraqlı olardı.

-1875-ci il iyulun 22-si Azərbaycan tarixində önəmli tarixlərdən birirdir. Məhz bu tarixdə görkəmli maarifçi, publisist, mütəfəkkir Həsən bəy Zərdabinin əsasını qoyduğu "Əkinçi" qəzeti ilə xalqımızın milli ruhunun formalaşmasında yeni mərhələ başlayıb, ilk dəfə ana dilimizdə qəzet nəşr olunub. Milli mətbuatımız o gündən bu günə mühüm inkişaf yolu keçib. Media güzgüdür. Bu sahədə çalışanların zəhməti böyükdür. Mən bütün media nümayəndələrini qarşıdan gələn yubiley münasibətilə ürəkdən təbrik edir, maraqlı və həm də şərəfli peşənizdə uğurlar arzulayıram.

Həyat insanın potensialını reallaşdırmaq üçün ona verilən zaman kəsiyidir və Həyatda təsadüfi heç nə yoxdur

-Sizin üçün həyatın mənası nədir?

-Həyatın mənası elə onun özündədir. Onun hər dəqiqəsinin, saniyəsinin qədrini bilmək gərəkdir. Bu, insanın ən yüksək potensialını reallaşdırmaq üçün ona verilən fürsətdir, zaman kəsiyidir.

-İnsanın həyata gəlişi qədər, tale ya təsadüfdürmü?

-Bütün ömrünü, həyatını elmə, sosiloji problemləri öyrənməyə həsr etmiş bir insan, bir ziyalı kimi mənə inanın ki, hər bir insan ona məxsus informasiya və yerinə yetirməli olduğu missiyası ilə doğulur.

İnsanın bu dünyaya gəlişində təsadüfi heç nə yoxdur. Adi xromosom dəstini götürsək belə, 170-dən çox mümkün variant var. Ancaq yalnız bir konkret şəxs doğulur. Sizcə, bu təsadüfdür və ya təbiət bunu kor-koranə edib? Həyatda təsadüfi heç nə yoxdur.

Deyilənə görə, Ana dünyaya körpə gətirəndə bu haqda fikirləşir. İstənilən halda müəyyən məqsəd, missiya müəyyən edilir. Və bu, boş yerə getsə, heyif olar. Biz buna əməl edirikmi?
Şair gözəl deyib: “Həyatı soruşmadan yaşa. Nəhayətində elə yaşamaq lazımdır ki, Kainatın məhəbbətini qazana və Əbədiyyət zəngini eşidə biləsən”.

-Ən sonuncu oxuduğunuz kitab?

-Demək olar ki, gün ərzində 3 müxtəlif janrda kitab oxuyuram. Biri sırf elmi mövzuda, digəri publisistika, üçüncüsü isə bədii janrdadır. Dərin psixologiyanın banisi Karl Qustav Yunqun əsərləri qiymətlidir. Nasizm psixologiyası ilə bağlı Amerika toplusu və hazırda iş masamın üstündə bədii janrda oxuduğum kitab yapon yazıçısı və tərcüməçisi Haruki Murakaminin 3 hissədən ibarət olan “Siçovul triologiyası” əsəridir.

-Hobbiniz varmı?

-Mən işimi elə hobbi kimi sevirəm. Belə boş vaxtlarımda təbiət qoynunda olmağı, yürüməyi, teatra getməyi və nəvələrimlə vaxt keçirməyi çox sevirəm.

Heç nə havayı qazanılmır

-Milli mətbəximizdən hansı yeməkləyi xoşlayırsınız?

- (Gülür.-red.S.H) Siz soruşun ki, nəyi xoşlamırsınız?. Demək olar ki, Azərbaycan mətbəxinin bütün yeməklərini xoşlayıram. Ən çox xoşladığım, təbii ki, bakılı olduğum üçün düşbərə və dolmadır.

-Bəs özünüz yemək hazırlamağı bacarırsınız?

-Təəssüf ki, yemək hazırlamağı demək olar ki, bacarmıram.

-Həyatda şansa inanırsınızmı?

- Həyatda hər şeyi şansa buraxmaq olmaz. Allah deyir səndən hərəkət, məndən bərəkət. Qismətini reallaşdırmaq üçün zəhmət çəkməlisən. Heç nə havayı qazanılmır.

-Bizə nə arzulardınız?
- Saytınıza uğurlar arzu edirəm. Yaradıcı fikirləriniz, maraqlı müsahibləriniz, milli mətbuata töhfələriniz çox olsun.

-Bəs öz arzunuz?

- İnsan yaşayırsa, arzuları da bitmir. Arzu edirəm, hamının həyatda bir arzusu olsun! Mənim də arzularım vardır!

-Müsahibə üçün təşəkkür edirik.

Səadət Hakıyeva

P.S. Ağamalı müəllimin ömür yolu, həyatı gənclərimizə örnəkdir. Azərbaycanı dünyada tanıdan belə alimlərimizlə fəxr edirik!

Rubrikamızın növbəti qonağı xanım olacaq.